I ACa 1978/23

Sygn. akt I ACa 1978/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg

Protokolant: Edyta Sieja

po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa M. S.

przeciwko K. S. i M. S. (2)

o nakazanie złożenia oświadczenia woli

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt

I C 200/23

1. oddala apelację;

2. przyznaje od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adw. M. S. (3) kwotę 9 963 zł (dziewięć tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt trzy złote), w tym 1 863 zł podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej powódce z urzędu

w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt: I ACa 1978/23

Powódka M. S. w pozwie skierowanym przeciwko K. S. oraz M. S. (2), domagała nakazania pozwanym złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz powódki prawa własności nieruchomości położonej w T., składającej się z działek o numerach: (...)o łącznej powierzchni 5,0274 ha, gdzie częścią składową działki o nr (...)jest murowany dom mieszkalny o pow. użytkowej 100 m2 oznaczony numerem (...), murowana stajnia, drewniano – murowana stodoła oraz murowana wiata, objętej księgą wieczystą nr (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w B., w związku z odwołaniem darowizny dokonanej na rzecz K. S. umową z dnia 1 czerwca 1994 r., rep. (...). Powódka domagała się także zasądzenia wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika powódki tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powódce z urzędu z uwzględnieniem należnej stawki podatku VAT.

W uzasadnieniu powódka podała, że umową darowizny z dnia 1 czerwca 1994 roku mąż powódki darował pozwanemu K. S. nieruchomości położone w miejscowości T., obejmujące między innymi zabudowaną domem mieszkalnym, garażem, stodołą, wiatą działkę nr (...). Według twierdzeń powódki, wobec faktu, że obdarowany oraz jego małżonka zaczęli przejawiać względem darczyńcy oraz powódki niewłaściwe zachowania noszące znamiona rażącej niewdzięczności, a polegające na ich obrażaniu, braku okazywania należnego szacunku, utrudnianiu w korzystaniu z służebności, nie udzielaniu należnej pomocy, powódka podjęła decyzję o odwołaniu darowizny, co uczyniła poprzez złożenie pozwanym oświadczenia na piśmie.

W odpowiedzi na pozew pozwany K. S. wniósł o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego i niewykazanego. Zaprzeczył, by kiedykolwiek on lub jego małżonka dopuszczali się wglądem darczyńcy lub powódki nagannych zachowań. Z ostrożności procesowej powołał się na przekroczenie rocznego terminu na odwołanie darowizny przewidzianego w art. 899 § 3 k.c. Podniósł również zarzut przedawnienia roszczenia z uwagi na upływ przeszło 10-letniego okresu czasu od daty śmierci darczyńcy. Zaznaczył przy tym iż nie zachodzą przesłanki w świetle art. 5 k.c. uzasadniających odmowę uwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczenia adekwatnie do treści art. 5 k.c.

Pozwana M. S. (2) w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa. Podniosła, że z uwagi na fakt, iż nie była stroną umowy darowizny zawartej pomiędzy S. S. i mężem pozwanej, nie jest ona osobą obdarowaną, zatem nie znajdują w jej przypadku zastosowania przesłanka z art. z 898 § 1 k.c. Wskazała, że współwłaścicielką wchodzących w skald przedmiotu darowizny nieruchomości na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej stała się dopiero w 2018 r. w oparciu o umowę majątkową małżeńską.

Wyrokiem z dnia 1 marca 2023 r., sygn. akt C 200/23 Sąd Okręgowy w Tarnowie oddalił powództwo (pkt I), zasądził od powódki na rzecz pozwanych łącznie kwotę 3000 zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, tytułem zwroty części kosztów procesu a w pozostałej części odstąpił od obciążenia powódki tymi kosztami (pkt II) oraz przyznał od Skarbu Państwa -Sadu okręgowego w Tarnowie na rzecz r.pr. Magdaleny Słowik kwotę 10.800 zł tytułem wynagrodzenia za udzielenie powódce pomocy prawnej z urzędu.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

Powódka M. S. jest wdową po S. S.. Małżonkowie ze związku małżeńskiego mieli jedno dziecko – syna K. S..

S. S. był właścicielem nieruchomości położonych we wsi i gminie T. składających się z działek budowalnych nr(...)oraz działek gruntowych o nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) (...) (...) (...) (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) o łącznym obszarze 4,231 m ( 2), objętych księgą wieczystą nr (...) oraz nieruchomości położnych we wsi i gminie T., składającej się z działek ewid. nr (...), oraz (...)/, o łącznym obszarze (...) ( 2), objętych księgą wieczystą nr (...). Częścią składową nieruchomości był budynek mieszkalny, piętrowy murowany składający się z sześciu izb oraz murowana stajnia ze stodołą. Wymienione nieruchomości S. S. nabył na podstawie umowy darowizny z dnia 8 sierpnia 1967 r. nr (...) i stanowiły one majątek odrębny męża powódki.

W dniu 1 czerwca 1994 r. S. S. przed notariuszem U. B. w Kancelarii Notarialnej w L. darował wymienione wyżej nieruchomości swojemu synowi K. S.. Jednocześnie pozwany K. S. w tym samym akcie notarialnym - w wykonaniu polecenia zbywcy nieruchomości - ustanowił na rzecz S. i M. S. dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z dwóch pokoi, kuchni i łazienki położonych na parterze budynku mieszkalnego oraz dożywotnie użytkowanie nieruchomości z ograniczeniem jego wykonywania do działki nr (...) o obszarze 800m ( 2). Przedmiot darowizny strony ustaliły na kwotę 300.000,00 zł, przy czym wartość budynku mieszkalnego ustalono na kwotę 95.000,00 zł.

W chwili darowizny pozwany K. S. był kawalerem, mieszkał wspólnie z rodzicami w objętym umową darowizny budynku mieszkalnym. Po zawarciu umowy darowizny pozwany objął w posiadanie gospodarstwo rolne. Wspólnie ze swoim ojcem pracował w gospodarstwie zajmując się uprawą ziemi oraz hodowlą trzody chlewnej. Pozwany miał dobre relacje z ojcem, nie dochodziło pomiędzy nimi do konfliktów.

W 1994 r. K. S. ożenił się z pozwaną M. S. (2). Małżonkowie zamieszkali w domu rodzinnym pozwanego. Początkowo zarówno rodzice pozwanego jak i pozwani mieszkali na tej samej kondygnacji, gdyż piętro budynku nie nadawało się do zamieszkania. Rodzice pozwanego zajmowali jeden pokój, a pozwani drugi. Od 1998 r. pozwany podjął pracę za granicą chcąc zdobyć środki na przeprowadzenie remontu pomieszczeń mieszkalnych. Następnie po wyremontowaniu pomieszczeń górnej kondygnacji budynku pozwani przeprowadzili się wraz z dziećmi na wyższą kondygnację.

Od czasu wstąpienia w związek małżeński doszło do pogorszenia relacji między pozwanym, a jego matką (powódką). Powodem było to, że powódka chciała, by syn ożenił się z inną kobietą i nie akceptowała pozwanej. Pozwani mieli natomiast dobre relacje z mężem powódki, S. S.. Ojciec pozwanego pomagał w pracy w gospodarstwie, zajmował się dziećmi pozwanych. Nie popadał w konflikty z pozwanymi. Cieszył się tym, że młodzi małżonkowie podejmują nowe inicjatywy w gospodarstwie rolnym. Nigdy również nie wspominał o odwołaniu darowizny.

S. S. z czasem podupadł na zdrowiu. Pięć lat przed śmiercią chorował, miał trudności z poruszaniem się, jeździł najpierw na wózku, potem był osobą leżącą. Opiekę nad nim sprawowała w większości powódka. Pozwani również pomagali w miarę możliwości w opiece nad nim, w tym zawozili go do rodziny, czy lekarza. Pozwana – która ukończyła kurs opieki nad osobami starszymi, kąpała nieraz teścia, zmieniała mu opatrunki, gdy miał odleżyny. Ojciec pozwanego zmarł w 2013 roku. temu. Nie było prowadzone postepowanie spadkowe po jego śmierci.

W dniu 30 marca 2018 r. K. S. przed notariuszem X. V. w Kancelarii Notarialnej w L. dokonał darowizny nieruchomości położonej w T. składającej się z działek nr (...) (...) o łącznej powierzchni 5.05 ha wraz częściami składowymi na rzecz swojej małżonki B., L. J.. Przedmiot darowizny wszedł do majątku objętego wspólnością ustawową darującego i obdarowanej.

Następnie w dniu 9 stycznia 2023 r. małżonkowie K. S. i (...) (...) M. S. (2) – na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. Nr (...) darowali przysługującą im na prawach własności majątkowej małżeńskiej nieruchomość stanowiącą działkę (...) o pow. 0,2263 ha oraz działkę (...) o pow. 0,0226 ha swojemu synowi E. J.. Wartość przedmiotowej darowizny strony ustaliły na kwotę 200.000 zł.

Powódka mieszka wraz z pozwanymi w jednym budynku mieszkalnym. Powódka zajmuje pomieszczenia na dolnej kondygnacji budynku, mając do dyspozycji kuchnię, łazienkę i pokój. Pozwani wraz z dziećmi zajmują pomieszczenia na piętrze budynku.

Nadto Sąd Okręgowy ustalił, że M. S. jest osobą o trudnym charakterze i konfliktową. Ma żal do syna, o zdarzenia z przeszłości, obecnie zarzuca mu, że nie zajmuje się gospodarką i nie hoduje żadnych zwierząt.Powódka sama przygotowuje sobie posiłki. Korzysta z pomocy opiekunki z pomocy społecznej, która przychodzi do niej dwa lub trzy razy w tygodniu. Powódce pomaga też znajoma K. J., która przychodzi do w tygodniu.

Pozwani wielokrotnie oferowali powódce pomoc, w tym ofiarowali jej posiłki, powódka jednak odrzucała oferowaną jej pomoc. Pozwani co do zasady nie wchodzą do pomieszczeń zajmowanych przez powódkę, gdyż w przeszłości kończyło się to konfliktami i oskarżeniami ze strony powódki.

Pozwany pozostawił matce cześć ziemi na potrzeby własnej uprawy. Powódka jednak wolała korzystać z części działki należącej do wnuka, syna pozwanych.

Powódka wielokrotnie wzywała na interwencję policję, skarżąc się na zachowanie pozwanych. Bezpodstawnie oskarżała pozwaną o kradzież i o pobicie.

W styczniu 2022 r. M. S. złożyła zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w L. o możliwości popełnienia przestępstwa znęcania przez synową M. S. (2). Zarzuciła, synowa ubliża jej słowami powszechnie uznanymi z obelżywe, grozi jej pozbawieniem życia i zdrowia, wchodzi bez zgody do pomieszczeń zajmowanych przez nią. Po przeprowadzeniu czynności sprawdzających w tym przesłuchaniu pozwanych oraz świadka K. J., która wskazała, że nigdy nie była świadkiem negatywnych zachowań pozwanych wobec powódki, Prokuratura Rejonowa wydała postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa.

Powódka w dniu 30 listopada 2022 r. skierowała do pozwanych przesyłką poleconą oświadczenie o odwołaniu darowizny.

M. S. (2) ma (...) lat. Jest emerytką. Choruje na nadciśnienie, cukrzycę, choroby stawów. Porusza się za pomocą kul. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnoprawności w L. z dnia 13 grudnia 2019 r. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Przy tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał , że powództwo jest bezzasadne.

Odwołując się do art. 898 § 1 k.c. Sąd Okręgowy uznał, że powódka nie będąc darczyńcą nie jest legitymowana czynnie, skoro własność nieruchomości objętych umową darowizny przysługiwała wyłącznie mężowi powódki S. S., jako jego majątek osobisty. Powódka zatem jako małżonka darczyńcy nie mogła dokonać skutecznego odwołania darowizny w świetle treści przepisu art. 898 § 1 k.c.

Jako zaś następca prawny darczyńcy mogła skutecznie złożyć oświadczenie o odwołaniu darowizny tylko w okolicznościach opisanych w art. 899 § 2 k.p.c.

Ponadto Sad Okręgowy uznał, że w sprawie zachodzi brak legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanej i częściowo po stronie pozwanego K. S.. Pozwana M. S. (2) nie była bowiem w ogóle stroną umowy darowizny. Pomiędzy nią a darczyńcą nie zachodzi zatem relacja darczyńca – obdarowany, mogąca skutkować żądaniem zwrotu darowizny Pozwana stała się współwłaścicielką części nieruchomości dopiero na skutek darowizny dokonanej przez swojego męża K. S.. Względem pozwanegoK. S.zachodzi brak legitymacji w stosunku do tych nieruchomości, które zbył on na rzecz małżonki umową darowizny z dnia 30 marca 2018 r., stanowiącej działki nr (...) (...) o łącznej powierzchni 5.05 ha Zbycie bowiem darowizny skutkuje brakiem możliwości jej zwrotu. A skoro pozwany K. S. jeszcze przed wytoczeniem powództwa, darował cześć nieruchomości, które otrzymał od swojego ojca S. S. na rzecz swojej zony, a następnie wraz małżonką na rzecz swego syna, który darowiznę przyjął, nie był już obdarowanym, nie posiadał przedmiotu darowizny, co oznacza, iż nie był legitymowanym w tym zakresie do występowania w sprawie w charakterze pozwanego.

Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu pierwszej instancji powódka nie wykazała również ani zachowania terminu do odwołania darowizny ani tego, że darczyńca był w chwili śmierci uprawniony do odwołania darowizny.

Z mocy art. 899 § 2 k.c. spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do jej odwołania lub, gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy. Przepis ten w § 3 ustanawia prekluzję do żądania odwołania darowizny i stanowi, że darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania darowizny dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

Powódka nie wykazała w niniejszym postępowaniu by S. S. był uprawniony do odwołania darowizny. Przeciwnie, jak wykazało postępowanie dowodowe, sytuacje konfliktowe, na które powoływała się powódka w uzasadnieniu pozwu, miały miejsce już po śmierci darczyńcy i nie dotyczyły darczyńcy, a małżonki darczyńcy - powódki w niniejszej sprawie. Sam darczyńca pozostawał w bardzo dobrych relacjach z pozwanym i jego żoną, mógł liczyć na ich pomoc, nigdy nie wspominał o chęci odwołania darowizny. Powódka nie wykazała również, by śmierć pozwanego nastąpiła w wyniku umyślnego działania pozwanego lub by doszło do rozstroju jego zdrowia z winy obdarowanego.

Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że na podstawie art. 899 § 2 k.c. darowizna może zostać odwołana tylko przez wszystkich spadkobierców darczyńcy łącznie, co nie zostało zrealizowane w niniejszej sprawie, powódka bowiem nie wykazała, że jest jedyną uprawnioną do dziedziczenia po swoim mężu. W sytuacji, kiedy jeden ze spadkobierców darczyńcy samodzielnie występuje z roszczeniem o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, a nie legitymuje się zgodą pozostałych spadkobierców i nie odwołał wspólnie z pozostałymi spadkobiercami darowizny, to brak jest legitymacji procesowej czynnej łącznej. Co istotne w końcu oświadczenie to nie zostało złożone w przewidzianym prawem terminie. Przepis art.899 § 3 k.c. stanowi, że uprawnienia darczyńcy i jego spadkobierców do odwołania darowizny z powodu niewdzięczności obdarowanego mogą być realizowane jedynie w zamkniętym przedziale czasu, to jest w terminie jednego roku. Po upływie powyższego terminu uprawnienie to wygasa, jest to termin o charakterze prekluzyjnym . Bieg wspomnianego terminu rozpoczyna się od momentu dowiedzenia się o przyczynie odwołania darowizny, a więc powzięcia wiedzy o niewdzięcznym zachowaniu obdarowanego. Mając na względzie upływ przeszło 10-letniego terminu od śmierci S. S., Sąd Okręgowy uznał, że termin do odwołania darowizny nie został zachowany.

Niezależnie od tego Sąd Okręgowy uznał brak wykazania przesłanek rażącej niewdzięczności wskazanej w art. 898 § 1 k.c. warunkującej skuteczność odwołania darowizny. Brak jest bowiem dowodu, który potwierdzałby, nawet pośrednio, by pozwani zachowywali się niewłaściwie względem darczyńcy - ojca pozwanego S. S.. Z ustalonych okoliczności wynika, że relacje pomiędzy pozwanym a ojcem były co najmniej bardzo poprawne, obie strony żyły w zgodzie, wzajemnie sobie pomagały. Ojciec pozwanego nigdy nie narzekał na syna lub synową, nie skarżył się na brak opieki z ich strony. Nigdy też nie wspominał o chęci odwołania darowizny, ani nie przejawiał woli w tym względzie. Materiał dowodowy nie pozwalał zatem stwierdzić, by relacje pomiędzy darczyńcą a pozwanymi były w jakimkolwiek stopniu nieprawidłowe lub naznaczone konfliktami, a co dopiero by miały taki charakter, by można było przypisać im znamiona rażącej niewdzięczności.

Z ustalonych okoliczności nie wynika, by zachowanie pozwanych względem powódki, jako osoby bliskiej darczyńcy, było wysoce nieprzyjazne i do tego oddziałowujące bezpośrednio na darczyńcę. Jako rażąco niewdzięcznych nie można zdaniem Sądu pierwszej instancji kwalifikować zachowań, choćby i były umyślne oraz impulsywne, jeśli nie wykraczają poza ramy zwykłych konfliktów życiowych, rodzinnych . jakkolwiek strony pozostają ze sobą w konflikcie, niemniej brak jest dowodów, by przyjąć że pozwani dopuszczali się niewłaściwych zachowań względem powódki. Przeciwnie - materiał dowodowy pozwalał na ustalenie, że sama powódka jest osobą roszczeniową i konfliktową. Wielokrotnie niezasadnie zawiadamiała służby o rzekomo nieprawidłowych zachowaniach ze strony pozwanych. Dopuszczała się względem pozwanych zachowań dla nich przykrych i uciążliwych. Do dzisiaj konsekwentnie odrzuca oferowaną przez pozwanych pomoc i woli korzystać ze wsparcia instytucji pomocowej lub osób przez siebie wybranych.

W konsekwencji, w ocenie Sądu Okręgowego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, że oświadczenie powódki z dnia 10 listopada 2022 r. o odwołaniu darowizny było skuteczne prawnie, gdyż nie była ona osobą uprawnioną do odwołania darowizny, nie zostało ono złożone w przepisanym terminie, nie doszło również do zaistnienia przesłanki zastosowania art. 898 § 1 k.c., w zakresie rażącej niewdzięczności obdarowanych.

Z tych przyczyn oddalono powództwo w całości.

Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach powołano art. 102 k.p.c.

Apelację od tego wyroku wniosła powódka zaskarżając orzeczenie w punktach I i II, zarzucając

I. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 §1 k.p.c., przez:

1) jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów dokonanie tej oceny w sposób dowolny i oczywiście wadliwy z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, skutkujące uznaniem, że:

a) powódka nie wykazała rażącej niewdzięczności pozwanego,

b) uniemożliwienie korzystania ze służebności, czy negatywne wypowiadanie się darczyńcy nie jest przejawem rażącej niewdzięczności pozwanego,

c) pozwany nie uniemożliwiał zamieszkania na spornej nieruchomości,

d)) pozwany miał dobre relacje z ojcem,

e) powódka bezpodstawnie wzywała policję.

f) do skutecznego odwołania darowizny nie doszło, w szczególności niezasadne przyjęcie, że powódka nie wykazała, by zaszły okoliczności uzasadniające odwołani< darowizny,

g) zachowanie pozwanego nie stanowiło znamion „ rażącej niewdzięczności”.

2) dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegające na przyznaniu waloru wiarygodności jedynie twierdzeniom pozwanym oraz odmowy wiarygodności zeznań powódki.

II. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 2336 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie przez Sąd istotnych okoliczności związanych ze stanem zdrowia darczyńcy, który mógł mieć bezpośredni wpływ na podejmowane przez niego działania, w szczególności ograniczały jego świadomość co do podjętej czynności darowizny, w tym jej motywów oraz szczególnej opieki jakiej darczyńca wymagał,

III. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony i w oparciu o zasadę słuszności uzasadnione jest nieobciążanie powódki kosztami postępowania gdyż jest osobą starszą, schorowaną, posiadającą nieznaczną emeryturę, nadto zwolnioną od ponoszenia kosztów sądowych w całości, a prowadzone postępowanie wynika z nagannego zachowania obdarowanego i istniejącego konfliktu rodzinnego między stronami,

IV. naruszenie prawa procesowego, tj.art. 102 k.p.c. poprzez jego niewłaściwą

wykładnię prowadząca do przyjęcia, że wyłącznie fakt wniesienia przez stronę niezasadnego powództwa determinuje niemożność orzeczenia o kosztach postępowania w oparciu o zasadę słuszności, podczas gdy przepis ten wskazuje na szczególnie uzasadniony wypadek wymagający wszechstronnego zbadania sytuacji =Strony, elementów obiektywnych i subiektywnych, a nie oparcie się wyłącznie na zasadności lub bezzasadności pozwu,

V. naruszenie prawa materialnego, w postaci:

1) art. 898 §1 k.c. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że pozwany wypowiadając się negatywie o ojcu, nie utrzymując kontaktu z matką, nie interesują się sytuacją osobistą i majątkową rodziców, ich stanem zdrowia pomimo wieku, nie udzielając im pomocy podyktowanej ich wiekiem i potrzebami życia codziennego, utrudniając korzystanie ze służebności, nie dopuścił się rażącej niewdzięczności, gdy zaniechania pozwanego Świadczenia pomocy w ogóle i gotowości takiej pomocy stanowią rażącą niewdzięczność,

b) art. 899 § 3 k.c. poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że termin przysługujący na odwołanie darowizny upłynął, zatem darowizna w dacie odwołania nie mogła być odwołana,

Powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części przez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji .a ponadto o nieobciążanie powódki kosztami postępowania apelacyjnego.

Rozpoznając apelację Sąd drugiej instancji uznał za własne ustalenia Sadu okręgowego i zważył co następuje:

Wnioskowanie Sądu Okręgowego o przyczynach i przejawach konfliktu pomiędzy stronami zostało przekonująco uzasadnione i Sąd drugiej instancji tę ocenę podziela. To, że Sąd pierwszej instancji dał wiarę jednej z grup dowodów a odmówił wiarygodności innej grupie dowodów nie narusza art. 233§1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2004r. sygn. akt III CK 410/02 Lex nr 585804). Nie jest wystarczające dla zakwestionowania dokonanej oceny dowodów przekonanie powódki o większej doniosłości jej zeznań, w sytuacji, gdy za wersją pozwanych przemawia także uzasadnienie odmowy wszczęcia śledztwa.. Sąd Apelacyjny podziela ocenę dowodów wskazaną przez Sąd Okręgowy, Wbrew zarzutom apelacji nie zostały wykazane okoliczności świadczące, że doszło do złośliwych, aktywnych działań pozwanych przeciwko powódce jako osobie bliskie darczyńcy. Nie wykazano zresztą też by powódka dochodziła od pozwanych roszczeń związanych z realizacją uprawnień z tytułu ustanowienia służebności. Umorzenie zaś postępowania karnego potwierdza zeznania pozwanych, ze nie dochodziło do naruszenia nietykalności cielesnej powódki, obrzucania powódki wyzwiskami, czy też naruszania jej miru domowego poprzez krzyki i trzaskanie drzwiami. To raczej zachowania powódki były naganne i stanowiły źródło konfliktów.

Na relacje darczyńcy i obdarowanego w ramach konkretnego środowiska zwracał uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 października 2005 r., I CK 112/05. Na te relacje zaś w tym wypadku miał wpływ konfliktowy charakter powódki.

W orzecznictwie wyrażany był ponadto pogląd, że jeżeli bliska więź pokrewieństwa wymaga podjęcia działań aktywnych, polegających zwłaszcza na zapewnieniu darczyńcy (osobie bliskiej) stosownej pomocy w jej sprawach osobistych, to zaniechanie takiego działania przez obdarowanego będzie rażącą niewdzięcznością ( zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2009 r.III CSK 307/08 LEX nr 492154). Pozwani jednak do momentu eskalacji konfliktu świadczyli podstawową pomoc. Jeżeli aktualnie powódka odmawia przyjęcia pomocy od pozwanych i odmawia im wejścia do siebie , to nie obciąża to pozwanych, tym bardziej , że powódka zatrudniając opiekunkę nie znalazła się bez pomocy.

Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, co do wykładni pojęcia rażącej niewdzięczności w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. Rażąca a więc kwalifikowana niewdzięczność to takie postępowanie obdarowanego, które polega na umyślnym zawinionym działaniu lub zaniechaniu, skierowanym przeciwko darczyńcy i które uznać należy, z punktu widzenia powszechnie obwiązujących zasad etycznych, za niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, wykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. II CSK 68/10 LEX nr 852539 , z dnia 5 października 2000 r., II CKN 280/00, LEX nr 52563 oraz z dnia 9 października 2014r. sygn. akt I CSK 556/13 nie publ. ). Takie zachowania pozwanych nie zostały wykazane. Przy ocenie zaistnienia tych przesłanek nie można też pomijać zachowania samego darczyńcy. Ustalone okoliczności nie pozwalają więc na przyjęcie, że doszło do wykazania przesłanek rażącej niewdzięczności.

Brak podstaw do podzielenia zasadności zarzutu naruszenia art. 233§1 k.p.c. implikuje uznanie ,że nie powstało roszczenie o zwrotne przeniesienie własności nieruchomości stanowiącej przedmiot darowizny w oparciu o art. 898§1i2 k.c., co czyni również niezasadnym zarzut naruszenia prawa materialnego. Kwestia terminu więc nie ma znaczenia i to niezależnie od podnoszenia zarzutu ciągłości zachowań pozwanych, które jednak mogły dotykać darczyńcy jedynie do chwili jego śmierci tj do 13 marca 2013r.. Słusznie więc Sąd pierwszej instancji dodatkowo wskazywał na skutki upływu terminu. Zasadny był także wywód, że powódce nie przysługuje na podstawie art. 899§2 k.c. samodzielne uprawnienie do odwołania darowizny jako jedynie współspadkobiercy darczyńcy (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r. III CSK 74/07).

Odnosząc się natomiast do kwestii legitymacji biernej należy podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że powództwo nie mogło być zasadne w odniesieniu do nieruchomości stanowiących aktualnie własność osób trzecich. Sąd Apelacyjny zauważa natomiast, że ewentualne uznanie niewdzięczności pozwanego rodziłoby także obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny przez pozwaną w części , która nadal stanowi własność pozwanych, tj w odniesieniu do nieruchomości obj. księgą wieczystą nr (...). W tym bowiem przypadku z uwagi na ewentualne skutki wsteczne oświadczenia o odwołaniu darowizny, powrót do stanu sprzed darowizny był możliwy. Trzeba bowiem wskazać, że wejście przedmiotu darowizny do majątku wspólnego pozwanych nie nastąpiło na podstawie darowizny dokonanej przez męża powódki, lecz na podstawie kolejnej nieodpłatnej czynności prawnej dokonanej przez pozwanego. Skutkiem więc odwołania darowizny jest powstanie roszczenia o powrotne przeniesienie własności całej nieruchomości na darczyńcę. Zasadą jest przy tym dopuszczalność realizacji tego roszczenia in natura stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu ( art. 898 § 2 k.c.). Podstawą żądania zaspokojenia takiego roszczenia jest art. 405 k.c. Skoro zaś na skutek odwołania darowizny odpadłaby podstawa do świadczenia K. S. wynikająca z umowy darowizny, to zastosowanie ma też art. 407 k.c. Pozwani jako beneficjenci bezpłatnej korzyści wynikającej z umowy z dnia 30 marca 2018r. byliby więc oboje dotknięci obowiązkiem zwrotu korzyści. W takim zaś przypadku ograniczenia odpowiedzialności za dług osobisty małżonka wynikające z art. 41 kro nie mają zastosowania. Pozwana byłaby bowiem współdłużnikiem obowiązanym do zwrotu. Z uwagi na charakter czynności nieodpłatnego rozporządzenia korzyścią przez pozwanego, skutkiem której oboje małżonkowie stali się właścicielami na prawach wspólności ustawowej – łącznej, obowiązek zwrotu całej korzyści dotyczyłby obojga małżonków a ich współuczestnictwo maiłoby charakter jednolity (por. uchwała Sadu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1992 r., III CZP 142/91 OSNC 1992, nr 7-8, poz. 130 także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2011r. sygn. akt III CSK 137/10 Lex Numer 354208 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 kwietnia 2015 r. I ACa 1041/14 Lex Nr 1285434). Nie ma to jednak istotnego znaczenia a to z uwagi na pozostałe prawidłowo wskazane przyczyny oddalenia powództwa.

Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia zasadności naruszenia art. 898§1 i § 2 k.c.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 102 k.c. Sama trudna sytuacja majątkowa powódki nie uzasadniała odstąpienia od obciążenia jej kosztami w całości. Powódka nawet nie uprawdopodobniła twierdzeń o takich zachowania pozwanych, które w jej subiektywnym odczuciu mogły uzasadniać żądanie. Trudno więc przyjąć by częściowe obciążenie powódki kosztami procesu naruszało zasady słuszności.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

Pełnomocnikowi z urzędu przyznano koszty nieopłaconej pomocy prawnej przy zastosowaniu §2, §6 pkt 6 i § 12 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U.2013r.poz. 490).