I ACa 1090/23

Sygn. akt I ACa 1090/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg

Protokolant: Mirosław Deja

po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2026 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa E. C.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. w L.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 1060/20

1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej (...) Bank (...) S.A. w L. na rzecz powódki E. C. kwotę 8.007,12 zł (osiem tysięcy siedem 12/100 złotych) oraz 23.714,87 CHF (dwadzieścia trzy tysiące siedemset czternaście 87/100 franków szwajcarskich) - obie kwoty z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5 marca 2020 roku do dnia zapłaty, a ponadto, kwotę 6.400 zł (sześć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie tych kosztów, do dnia zapłaty;

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 5.050 zł (pięć tysięcy pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie tych kosztów, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 1090/23

Powódka E. C., w pozwie z dnia 12 maja 2020 roku, skierowanym przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w L., wniosła o:

1. zasądzenie od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w L. na swoją rzecz kwoty 8.007,12 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 5 marca 2020 roku do dnia zapłaty;

2. zasądzenie od pozwanego (...) Bank (...) S.A z siedzibą w L. na swoją rzecz kwoty 23.714,87 CHF wraz z odsetkami stawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 5 marca 2020r. do dnia zapłaty

ewentualnie o. zasądzenie od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w L. na swoją rzecz kwoty 75.720,98 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w

płatności liczonymi od dnia doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty.

Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu swojego stanowiska powódka wskazała, iż w dniu 8 maja 2008 roku wraz z K. F. (ówczesnym mężem) zawarła z (...) S.A. z siedzibą w L. (poprzednik prawny strony pozwanej) umowę kredytu na kwotę 100.000.00 zł na okres 120 miesięcy. Umowa została zawarta przy pomocy wzorca bez możliwości negocjacji jej treści. Kredyt był waloryzowany kursem franka szwajcarskiego. Kredyt był w całości spłacany z majątku osobistego powódki i został spłacony w czerwcu 201ór. Zdaniem powódki, umowa zawiera abuzywne postanowienia dotyczące waloryzacji kredytu, sprzeczne z art. 385 1 k.c., prowadzące do nieważności całej umowy. Ponadto, w ocenie powódki umowa jest sprzeczna także z naturą stosunku prawnego, albowiem umowa nie zawierała precyzyjnego sposobu wyliczenia salda kredytu, w oparciu o które miały być określone poszczególne świadczenia powódki w postaci rat kredytowych. Powódka zarzuciła również na naruszenie art. 69 ust. ł i 2 Prawa bankowego, z uwagi na brak jednoznacznego określenia kwoty kredytu w umowie.

Powódka nadmieniła, iż nie została w dostateczny sposób poinformowana o ryzyku walutowym wiążącym się z umową, a nadto, iż ryzyko to zostało pomiędzy stronami rozłożone nierównomiernie.

Z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy, powódka podała, że domaga się zwrotu różnicy pomiędzy sumą wszystkich uiszczonych przez nią świadczeń a kwotą wypłaconą przez pozwanego. Kwota 8.007,12 zł stanowi różnicę pomiędzy sumą wszystkich wpłat uiszczonych tytułem rat kredytu w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 16 czerwca 2016r., tj. 108.007,12 zł a kwotą kredytu wypłaconą przez pozwanego tj. 100.000 zł ( 108.007.12 zł - 100.000,00 zł ), zaś kwota 23.714,87 CHF stanowi sumę płatności w walucie CHF od stycznia 2012r. do dnia 20 maja 2016r.

Strona pozwana (...) S.A. z siedzibą w L. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości. Wskazała, że zawarta między stronami umowa kredytu stanowi ważne i skuteczne zobowiązanie i brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa. Kredyt indeksowany do waluty obcej nie jest kredytem złotowym. Zdaniem strony pozwanej należy wyraźnie rozróżnić walutę zobowiązań wynikających z zawarcia umowy (tj. walutę kredytu) od waluty spełnienia kredytu (tj. waluty, w jakiej dokonywano wypłaty kredytu oraz spłat rat). Walutą zobowiązania kredytowego była i jest waluta obca. Powiązanie kredytu indeksowanego do waluty obcej z daną walutą polega również na sposobie finansowania tego kredytu przez Bank. Aby było możliwe udzielenie kredytu indeksowanego do CHF i poddanie go oprocentowaniu właściwemu dla tej waluty obcej (LIBOR CHF), Bank musiał pozyskać walutę CHF lub zaciągnąć określone zobowiązanie w tej walucie.

Pozwany Bank zaznaczył, że klauzula indeksacyjna (klauzula ryzyka kursowego) i klauzuła kursowa (klauzula różnicy kursowej) to odrębne postanowienia, które powinny podlegać odrębnej ocenie z punktu widzenia abuzywności. Klauzula indeksacyjna przewidująca sam mechanizm indeksacji kredytu i wyrażenie zadłużenia w walucie CHF nie podlega ocenie z punktu widzenia abuzywności, ponieważ określa główny przedmio! świadczeń stron i została sformułowana w sposób jednoznaczny. Klauzula kursowa odsyłająca do tabel kursowych Banku również nie jest abuzywna. Określanie pierwotnej wysokości zadłużenia kredytobiorców oraz wysokości rat kapitałowo — odsetkowych kredytobiorców w walucie CHF poprzez odesłanie do bankowych tabel kursowych w dacie zawarcia umowy. Strona pozwana zakwestionowała stanowisko powódki o niedozwolonym charakterze postanowień umowy oraz podniosła, że kredytobiorcy byli pouczeni o ryzyku kursowym. Z ostrożności procesowej i na wypadek unieważnienia przez Sąd umowy kredytu ą także zgłoszenia przez powódkę roszczenia o zapłatę pozwany Bank podniósł ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powódki o zapłatę dochodzonej kwoty z wzajemną wierzytelnością strony pozwanej o zwrot kwoty udzielonego powódce kredytu w wysokości 100.000,00 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału tj. kwoty 18.269,06 zł (łącznie w kwocie 118.269,06 zł). Na wypadek nieuwzględnienia ewentualnego zarzutu potrącenia pozwany Bank podniósł ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 100.000,00 zł stanowiącej roszczenie pozwanego Banku wobec powódki o zwrot kwoty nominalnej udzielonego kredytu oraz kwoty 18.269,06 zł, z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kredytu. Z ostrożności procesowej i na wypadek przyjęcia przez Sąd dopuszczalności tzw. „odfrankowienia” umowy kredytu pozwany Bank podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powódki obejmujących nadpłaty powstałe w dacie od zawarcia umowy kredytu do dnia 14 maja 2010 r.

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r. , sygn. akt I C 1060/20 Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo główne i ewentualne, odstępując od obciążenia powódki kosztami procesu.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

W dniu 8 maja 2008 r. powódka ( wówczas E. F. ) wraz z K. F. zawarli z (...) S.A. z siedzibą w L. Umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...). Powódka i jej ówczesny mąż K. F. zaciągnęli kredyt w celu zakupu działki i budowy domu.

W umowie postanowiono m.in., że:

Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie 100.000,00 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 120 miesięcy od dnia 8 maja 2008 r. do dnia 12 maja 2018r. (§ 2 ust. 1);

Kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu (§2 ust. 2): kredyt przeznaczony jest na zakup (...) o pow. 0,1449 ha (§ 3 ust. 1); uruchomienie kredytu nastąpi jednorazowo w terminie od 09.05.2008r. (§4 ust. 1);

Kredyt wykorzystywany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu (§ 4 ust. 1a);

Oprocentowanie kredytu w całym okresie kredytowania miało być zmienne i stanowiło sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,45 punktów procentowych z zastrzeżeniem ust.6 i zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie §11a umowy (§ 8 ust. D;

W dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosi 5,26% w stosunku rocznym i jest równe stawce odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny, z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowana nie serwisu (...) lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększonej o marżę Banku, o której mowa w ust.1 (§8 ust. 2);

Całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy miał wynosić 30.280,47 zł (§8 ust. 11); szacunkowa, łączna kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji, do których zapłaty zobowiązany jest kredytobiorca obliczana na dzień zawarcia umowy wynosi 30.499,47 zł, Ostateczna wysokość łącznej kwoty zależy od wysokości oprocentowania kredytu w okresie obowiązywania umowy i kosztów związanych z ustanowieniem prawnych zabezpieczeń jego spłaty (§ 8 ust. 13);

Po okresie wykorzystania kredytu spłata rat kredytu z odsetkami następować miała w 120 ratach miesięcznych w dniu 20 każdego miesiąca począwszy od 20 czerwca 2008r. Wysokość rat kapitałowo — odsetkowych określana jest w CHF. Spłata rat kapitałowo — odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo — odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo — odsetkowych w złotych zależała od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2);

Miesięczne raty kapitałowo — odsetkowe miały być ustalone w równej wysokości (§9 ust. 3);

W przypadku wcześniejszej spłaty całości lub części kapitału kredytu wraz z odsetkami przed terminem spłaty określonym w umowie, Bank dokona korekty naliczonych z góry odsetek uwzględniając rzeczywisty okres korzystania z kredytu. Kredytobiorca nie jest zobowiązany do zapłaty oprocentowania za okres po spłacie kredytu (§ 9 ust. 6);

Prawne zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu, odsetek, a także innych związanych z kredytem należności stanowiła hipoteka umowna kaucyjna do kwoty 200.000,00 zł ustanowiona na nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 0,1449 ha (§ 10 ust. I pkt 1).

W związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej kredytobiorca oświadczył, że został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje (§ 11 ust. 4). Kredytobiorca potwierdzał również , ze akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w walucie wskazane w § 2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone w $ 4 umowy oraz warunków jego spłaty określone w § 9 umowy ($ 11 ust. 5);

Wysokość marży Banku ustalonej dla kredytu zgodnie z obowiązującymi w Banku zasadami dotyczącymi oprocentowania (marża standardowa) wynosił 1,45 punktów procentowych. Marża. o której mowa w § 8 ust. I umowy, stanowiąca składnik stopy procentowej, została ustalona w oparciu o marże standardową podwyższoną o 1 punkt procentowy w związku z uruchomieniem przez Bank kredytu przed uprawomocnieniem się wpisu hipoteki na nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie kredytu (§11a ust li 2 ).

Do umowy znajdowały zastosowanie Ogólne warunki kredytowania w zakresie udzielania kredytów na cele mieszkaniowe oraz kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) S.A., w których uregulowano m.in. sposób przekształcania kredytu złotowego na kredyt denominowany, kredytu denominowanego na kredyt złotowy oraz zmiany rodzaju waluty wymienialnej kredytu przy dokonaniu odpowiednich przeliczeń według kursów dewiz zgodnie z obowiązującą w Banku „Tabelą kursów” (§16 Regulaminu). Regulamin nie zawierał definicji „Tabeli kursów”, nie określał również sposobu kształtowania wskazanych w niej kursów dewiz.

Powodowie zawarli umowę pod wpływem pracownika banku , który zapewnił ich, że frank szwajcarski to waluta stabilna. Kredytobiorcom nie przedstawiano historycznych notowań kursu CHF. Umowa została przy wykorzystaniu wzorca niepodlegającego negocjacjom.

W dniu 17 maja 2005 roku powódka oraz K. F. zawarli umowę majątkową małżeńską ustanawiając umowny ustrój majątkowy rozdzielności majątkowej. edyt został uruchomiony jednorazowo w dniu 20 maja 2008 roku w kwocie 100.000,00 zł, po kursie 2,0331, co stanowiło równowartość 49.185,97 CHF. W okresie od dnia 23 czerwca 2008 roku do dnia 20 maja 2016 roku powódka uiściła tytułem splaty rat kredytowych kwotę 64.292,40 zł i kwotę 23.714,87 CHF. Nadto, powódka tytułem wcześniejszej spłaty kredytu w dniu 16 czerwca 2016r. uiściła kwotę 43.714.72 zł i tym samym spłaciła kredyt w całości. Łącznie spłaciła 108.007,12 zł i 23.714,87 CHF

Aneksem nr (...) z dnia 19 stycznia 2012r. strony wprowadziły do umowy zmiany polegające na:;

- zmianie brzmienia § 8 ust. 6 umowy (§ l ust.l aneksu);

- zmianie zasad spłaty rat kredytu (§ 9 ust. 2 umowy) — strony ustaliły, że od 20 stycznia 2012 roku płatność rat dokonywana będzie w walucie CHF (§ 1 ust. 2 aneksu);

- dodaniu do umowy § 9a o brzmieniu: [Zasady ustalania kursów walut]

1. Bank ustala wysokość obowiązujących w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs bazowy i marżę Banku.

2. Kurs bazowy powiększony o marżę Banku wyznacza kurs sprzedaży dewiz, natomiast kurs bazowy pomniejszony o marżę Banku wyznacza kurs kupna dewiz. 3. Kurs bazowy ustalany jest przez Bank na podstawie aktualnej rynkowej ceny kupna i sprzedaży dewiz. Wyznaczony przez Bank kurs bazowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: kurs bzowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku + kupna dewiz Banku).

. 4. Marża banku wykorzystywana dla ustalenia wysokości kursu kupna oraz sprzedaży dewiz wyliczana jest w oparciu o ustalony przez Bank procentowy spread walutowy i kurs bazowy według poniższego wzoru: marża Banku = procentowy spread walutowy*kurs bazowy.

5. Procentowy spread walutowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: procentowy spread walutowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku — kurs kupna dewiz Bankuj/kurs bazowy*100.

6. Procentowy spread walutowy na dzień zawarcia aneksu dla waluty CHF wynosi 6,72799890.

7. Bank może dokonać zmiany wartości procentowego spreadu walutowego, jeżeli spełniony zostanie co najmniej jeden ze wskazanych tam warunków.

W aneksie kredytobiorca oświadczył, że został poinformowany o ryzyku związanym ze zmianą kursów , spreadu walutowego i rozumie wynikające stąd konsekwencje a także akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego waloryzowanego w walucie wymienialnej oraz zasady jego przeliczania dotyczącego określania kwoty kredytu oraz sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu a ponadto, ze akceptuje zasady informowania o powyższym.

W dniu 30 lipca 2012 r. podjęte zostały uchwały Nadzwyczajnych Walnych Zgromadzeń Spółek Banku (...) S.A. i (...) S.A. o połączeniu spółek zgodnie z art. 492 $ 1 pkt 1 k.s.h. poprzez przeniesienie całego majątku (wszystkich aktywów i pasywów) (...) S.A. jako spółki przejmowanej, na rzecz Banku (...) S.A. jako spółki przejmującej, z równoczesnym podwyższeniem kapitału zakładowego Banku (...) S.A. poprzez emisję akcji połączeniowych, które Bank (...) S.A. wyda dotychczasowym akcjonariuszom (...) S.A. W dniu 7 września 2018 Bank (...) S.A. zmienił nazwę na (...) Bank (...) S.A.

W czerwcu 2016 roku kredyt został w całości spłacony z majątku osobistego powódki. X. B. i K. F. rozwiedli się w 2015 roku, zaś 10 kwietnia 2017 roku K. F. zmarł. Spadek po nim na podstawie testamentu notarialnego z I 1.06.2015r. —z dobrodziejstwem inwentarza nabyły dzieci: córka K. F. (1)i syn J. F..

Pismem z dnia 14 lutego 2020 roku powódka złożyła reklamację do umowy nr (...) z dnia 8 maja 2008r., z uwagi na zawarte w niej klauzule abuzywne: j wezwała stronę pozwaną do zapłaty kwoty 108.007,12 zł i kwoty 23.714,87 CHF wraz z odsetkami w terminie 14 dni.

Przy tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie jest zasadne. Zdaniem tego Sądu nie ma podstaw do przyjęcia bezwzględnej nieważności umowy i nie on podzielił stanowiska o sprzeczności umowy z przepisami prawa bankowego. Jednocześnie przyjął, że umowy kredytu zawartej przez strony nie można przy tym uznać za czystą umowę kredytu walutowego, albowiem w umowie walutę kredytu wyrażono w złotych polskich i złoty polski określono , jako walutę spłaty rat kredytu również podaną złote polskie, kwota kredytu została faktycznie wypłacona kredytobiorcom w złotych polskich. Ponadto raty kredytu były spłacane przez powódkę w walucie złoty polski. Konstrukcja umowy kredytu zawartej przez strony niniejszego postępowania jest zbieżna z konstrukcją kredytu indeksowanego do waluty CHF określoną w znowelizowanym prawie bankowym.

Zdaniem Sądu Okręgowego ustalony w umowie z konsumentem sposób ustalania kursu waluty indeksacyjnej przyjmowanego do rozliczeń umowy wynikający z §2 ust. 1, §4 ust. la, §9 ust. 2 i 3 §8 ust. 1 stanowi klauzule niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 k.c. Jakkolwiek określają one faktycznie główny przedmiot umowy to jednak nie zostały sformułowane jednoznacznie. Kwestionowane postanowienia przewidują bowiem indeksację kredytu kursem waluty obcej i odwołują się do tabeli, co do której wskazano jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku. bez wskazania, w jaki konkretnie sposób jest ona ustalana i jak ustalane są umieszczone tam kursy walut. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy.

Sąd Okręgowy zwrócił też uwagę, że postanowienia wskazywały na dwa rodzaje kursów — kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu w tej walucie po jego wypłacie w walucie polskiej oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN i spłaty całego zadłużenia w przypadku wypowiedzenia. Sposób ustalania tych kursów nie został określony w umowie, co oznacza, że mogły być one wyznaczane jednostronnie przez Bank. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że w swoim funkcjonowaniu podlega nadzorowi regulatora rynku, a nadto musi uwzględniać otoczenie rynkowe. Czynniki te nie pozbawiały bowiem uprawnienia banku do jednostronnego kształtowania kursów i znacznej swobody w tym zakresie, a tym samym wpływania na wysokość zobowiązań kredytowych obu stron. Postanowienia te mają charakter niedozwolony, gdyż są nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron albowiem sposób wyliczenia zależy wyłącznie od jednej ze stron umowy.

Oddalając jednak powództwo Sad miał na uwadze fakt, iż umowa została zawarta na 120 miesięcy, tj. 10 lat, a kredyt został spłacony przez powódkę jeszcze przed terminem spłaty, tj. w czerwcu 2016 roku (termin spłaty upływał w maju 2018 toku). Przedmiotowa umowa kredytowa była zatem wykonywana stosunkowo krótko w porównaniu do innych umów powiązanych z walutą franka szwajcarskiego, które są przedmiotem wielu postepowań prowadzonych przed tamtejszym Sądem. W czerwcu 2016 roku kurs franka szwajcarskiego wzrósł ponad 4 zł (średni kurs CHF wg NBP z dnia uruchomienia kredytu tj. 20.05.2008r. wynosił 2,0823 zł, zaś średni kurs CHF wg NBP z dnia 16.06.2016r. 4,1058 zł ) , czyli o prawie 1009%o względem roku 2008, kiedy to zawarta została przedmiotowa umowa, a zatem w momencie spłaty kredytu w całości powódka z pewnością miała świadomość drastycznej zmiany tego kursu i już wtedy winna podjąć kroki prawne zmierzające do stwierdzenia nieważności umowy lub dokonać konsultacji jej zapisów z prawnikiem. Powódka dobrowolnie spłaciła kredyt, będąc świadoma gwałtownego wzrostu kursu franka szwajcarskiego od 2015r., tym samym można przyjąć, że sanowała postanowienia umowy powszechnie uważane obecnie za niedozwolone. Wykonanie umowy, nawet jeżeli zawiera ona w sobie klauzule abuzywne, poczytać należy jako akceptację niedozwolonych postanowień przez kredytobiorców. Sąd Okręgowy uznał więc wolę istnienie woli powódki co do utrzymania w mocy, niezależenie od zapisów abuzywnych w niej się znajdujących. Fakt wykonania umowy, świadczy o „następczej świadomej i wolnej zgodzie” na niedozwolone postanowienie umowne oraz o przywróceniu takiemu postanowieniu skuteczności z mocą wsteczną. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji oddalił zarówno powództwo główne jak i ewentualne dotyczące zwrotu uiszczonych przez powódkę kwot, szczególnie, ze pokrzywdzenie powódki jest zdecydowanie mniejsze aniżeli kredytobiorców, którzy zdecydowali się na zobowiązanie kredytowe na okres np. 30 lat.

Apelację od tego wyroku wniosła powódka, zaskarżając orzeczenie w całości, zarzucając naruszenie:

I. naruszenie prawa materialnego a to:

1) art. 385 1 §1 k.c. w zw. z art. 6 ust 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich 93/13 (dalej jako: Dyrektywa 93/13) poprzez uznanie, że wykonanie umowy i całkowita spłata kredytu przesądza o dobrowolnej i świadomej akceptacji Umowy wraz z kwestionowanymi klauzulami abuzywnymi i braku zasadności roszczeń Strony powodowej, podczas gdy dokonywanie spłat (czy całkowita spłata), nie powinny mieć wpływu na ocenę kwestionowanych klauzul i nie stanowi wyrazu świadomej zgody na związanie konsumentów klauzulami abuzywnymi, które wobec tego nie mogą wiązać strony powodowej,

2) art. 385 1§ 1 k.c. w zw. z art. art. 385 2 k.c. poprzez wadliwe ich zastosowanie i uznanie, że kwestionowane klauzule nie prowadziły do rażącego naruszenia interesów powódki, a to z uwagi na że dokonała ona wcześniejszej spłaty kredytu, przez co umowa wykonywana była jedynie przez krótki czas, a więc pokrzywdzenie powódki Sąd uznał za mniejsze niż kredytobiorców spłacających kredyt przez 30 lat, podczas gdy Sąd zobowiązany jest oceniać czy dane postanowienie rażąco narusza interesy konsumenta na dzień zawierania Umowy i na podstawie jej treści, natomiast czas wykonywania umowy, dokonanie wcześniejszej spłaty kredytu czy też sytuacja innych kredytobiorców, powinny pozostać bez wpływu na tą ocenę,

3) art. 385 §2k.c. w zw. z art. 385 !1§ 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i nie wskazanie, że mechanizm indeksacji w okolicznościach niniejszej sprawy jest niedozwolony, podczas gdy pozwany nie przedstawił stronie powodowej pełnych informacji w zakresie ryzyka walutowego związanego z zawarciem tego rodzaju umowy, w szczególności pozwany nie przedstawił stronie powodowej symulacji, z których wynikałyby pełne skutki ekonomiczne istotnej zmiany kursu CHF/PLN, natomiast ryzyko związane z zawarciem przedmiotowej umowy było z punktu widzenia strony powodowej nieograniczone, a sam bank zabezpieczał się przed skutkami takiego ryzyka, nie ponosząc go w żadnym stopniu,

4) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385 § 2 k.c., poprzez ich niezastosowanie i nie stwierdzenie, że Umowa jest nieważna, podczas gdy niezrealizowanie przez bank w sposób prawidłowy ciążących na nim obowiązków informacyjnych, skutkować winno uznaniem umowy za sporządzoną w sposób sprzeczny z ustanowionym w art. 385 § 2 k.c. wymogiem sporządzania wzorca umowy językiem zrozumiałym, a w rezultacie uznaniem całej umowy za nieważną, ewentualnie gdyby uznać, że art. 385 8 2 k.c. nie jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, za którego naruszenie należałoby zastosować sankcję z art. 58 k.c., umowę i tak należałoby uznać za nieważną ze względu na niedozwolony charakter postanowień umowy przerzucających ryzyko kursowe na stronę powodową,

5) art. 385 1§ 1 k.c. w zw. z art. 385 1 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1i § 2 k.e., poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy z uwagi na brak możliwości uzupełnienia treści kwestionowanych postanowień, w tym z uwagi na brak odpowiednich przepisów dyspozytywnych, które mogłyby znaleźć zastosowanie w miejsce kwestionowanych postanowień umownych, należy dojść do wniosku, że przedmiotowa umowa jest nieważna,

6) art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w brzmieniu z dnia zawarcia umowy w zw. z art. 353 1 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie przejawiające się w stwierdzeniu, że przedmiotowa umowa jest ważna, zgodna z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego oraz istotą stosunku zobowiązaniowego, jak również zawiera wszelkie elementy przedmiotowo istotne, podczas gdy przedmiotowa umowa jest umową nieważną, albowiem nie określała: kwoty i waluty kredytu, zasad i terminów spłaty kredytu, wysokości oprocentowania kredytu i warunków jego zmiany, terminów i sposobu pozostawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, jak również wysokości prowizji, a w konsekwencji była sprzeczna z ustawą, a więc bezwzględnie nieważna,

7) art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w brzmieniu z dnia zawarcia umowy w zw. z art. 353 1 k.e. poprzez ich wadliwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że Umowa nie jest sprzeczna z prawem i nie narusza zasad współżycia społecznego, jako że ryzyko z nią związane ponosiły obie jej strony, podczas gdy ryzyko z nią związane obciążało jedynie stronę powodową i to w sposób nieograniczony, gdyż bank zabezpieczył się przed tym ryzykiem oraz zastrzegł sobie możliwości dowolnego kształtowania świadczeń strony powodowej, przez co przedmiotową Umowę należy uznać, za naruszającą zasadę równowagi kontraktowej i sprzeczną z zasadami współżycia społecznego oraz sprzeciwiającą się naturze stosunku prawnego,

8)art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. | ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w zw. z art. 353 1 k.c. i art. 358 1 § 2 k.e. poprzez błędne przyjęcie, że zasada swobody umów dopuszcza waloryzację kwoty kredytu w oparciu o miernik wartości w postaci kursu waluty obcej, który nie jest wprowadzony w celu zapewnienia utrzymania świadczenia w pierwotnej wartości, bez wprowadzenia jakichkolwiek ograniczeń w zakresie ryzyka ponoszonego przez kredytobiorcę, podczas gdy celem waloryzacji jest zapewnienie utrzymania świadczenia w pierwotnej wartości i nie może prowadzić do rażącego braku równości stron,

9) art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. w zw. z art. 411 pkt 1) k.c., poprzez ich wadliwe zastosowanie i oddalenie powództwa z uwagi na ustalenie, że strona powodowa świadczyła na rzecz banku świadomie i dobrowolnie a więc uiszczane przez nią świadczenia nie stanowią świadczeń nienależnych, podczas gdy roszczenia objęte niniejszym postępowaniem stanowią świadczenia nienależne bo zostały uiszczone w związku z nieważną Umową i strona powodowa dokonywała spłat nie mając świadomości abuzywności postanowień i nieważności umowy, a więc nie miała świadomości, że nie jest do ich uiszczania zobowiązana, a ponad to działała również w celu uniknięcia przymusu ze strony banku.

II. naruszenie prawa procesowego, a to art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku dowodowego strony powodowej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i bankowości na okoliczności wskazane w pozwie, podczas gdy w sytuacji, gdy z punktu widzenia zasadności powództwa kluczowe było ustalenie wysokości świadczeń nienależnych uiszczonych przez stronę powodową na rzecz pozwanego, a w konsekwencji wysokości i terminów płatności należnych rat kredytowych w oparciu o twierdzenia strony powodowej w zakresie abuzywności kwestionowanych postanowień umownych, co stanowi wiadomości specjalne, a zatem nie może podlegać ocenie Sądu bez zasięgnięcia opinii biegłego w sprawie, art. 102 k.p.c. poprzez jego zastosowanie i art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. poprzez ich błędne niezastosowanie, podczas gdy prawidłowe rozstrzygnięcie spawy powinno obejmować zasądzenie dochodzonego roszczenia w całości,

III. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na:

1. przyjęciu, że poprzez dokonywanie spłat, a następnie całkowitą spłatę kredytu, strona powodowa podjęła i wyraziła świadomą i dobrowolną decyzję o zgodzie na wykonanie Umowy z zastosowaniem kłauzul abuzywnych (akceptując te klauzule), podczas gdy fakt spłat kredytu, nie świadczy o dobrowolnej akceptacji klauzul abuzywnych, ani skutków ich stosowania przez bank, w szczególności, że strona powodowa nie mając wiedzy co do wadliwości kłauzul i nieważności Umowy w całości oraz skutków z nią związanych, nie mogła podjąć świadomej decyzji o wykonaniu nieważnej Umowy i wyrazić skutecznej zgody na związanie jej abuzywnymi postanowieniami,

2. przyjęciu, że spłaty kredytu dokonywane były świadomie i dobrowolnie przez stronę powodową, podczas gdy strona powodowa dokonując spłat nie miała świadomości że nie jest do nich zobowiązana ponieważ nie wiedziała, że umowa zawiera klauzule abuzywne i jest nieważna, a poza tym działała w celu uniknięcia przymusu ze strony banku,

3. przyjęciu, że umowa nie narusza rażąco interesów powódki, albowiem była wykonywana przez krótki okres i pokrzywdzenie powódki jest zdecydowanie mniejsze aniżeli kredytobiorców, którzy zdecydowali się na zobowiązanie kredytowe na okres np. 30 lat, podczas gdy długość kredytowania i sytuacja innych kredytobiorców nie ma znaczenia dla oceny kwestionowanych postanowień, które naruszają rażąco interesy powódki,

4. przyjęciu, że ryzyko walutowe obciążało obie strony Umowy, podczas gdy bank zabezpieczył się przed ewentualnym ryzykiem, które zostało w całości scedowane na kredytobiorców,

5. przyjęciu, że w momencie spłaty kredytu w całości powódka z pewnością miała świadomość drastycznej zmiany tego kursu i już wtedy winna podjąć kroki prawne zmierzające do stwierdzenia nieważności umowy lub dokonać konsultacji jej zapisów z prawnikiem, podczas gdy jest to ustalenie całkowicie dowolne a powódka powzięła kroki prawne i dokonała konsultacji z prawnikiem w czasie uzasadnionym i wtedy kiedy było to dla niej możliwe,

6. uruchomiona kwota kredytu 100.000,00 zł, po kursie 2,0331, stanowiła równowartość 49.185,97 CHF, podczas gdy uruchomiona kwota kredytu w wysokości 100.000,00 zł została dowolnie przeliczona przez bank na CHF wg. którego to przeliczenia bank dowolnie ustalił saldo kredytu.

7. nieustaleniu przez Sąd I instancji istotnych dla rozstrzygnięcia faktów, a to nieustalenie, że strona powodowa nie została należycie poinformowana o ryzyku związanym z zawarciem Umowy, podczas gdy ze zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego wynika, że stronie powodowej nie zostało przekazane, że ponosi nieograniczone ryzyko, nie zostały jej przedstawione żadne symulacje obejmujące zmianę zadłużenia i kosztów kredytu, z których wynikałyby pełne skutki ekonomiczne umocnienia waluty CHF w stosunku do waluty PLN, czy też znacznej deprecjacji wartości waluty krajowej, a jednocześnie była zapewniana przez pracowników banku , że zawarcie umowy jest dla powódki korzystne a wahania kursów mogą być minimalne. Powódka podniosła, ze sam sąd pouczał ja o skutkach uznania umowy za nieważne i podniosła , że jej roszczenie jest wymagalne.

Powódka wniosła o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa i zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (k323).

Strona pozwana w odpowiedzi wniosła (k 414) o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postepowania apelacyjnego, podtrzymując stanowisko o niezasadności powództwa co do zasady i co do wysokości.. Zdaniem pozwanej umowa jest ważna , brak jest uzasadnienia dla przyjęcia abuzywności postanowień umowy , powódka samodzielnie wybrała kredyt a ponadto ewentualne eliminacja postanowień umowy nie może prowadzić do eliminacji stosunku zobowiązaniowego. Z ostrożności strona pozwana podniosła ewentualny zarzut potrącenia

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny zasadniczo uznał za własne ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy co do treści umowy a także co do włączenia do umowy postanowień niedozwolonych , z tą zmianą, że przyjmuje, że fakt wykonania umowy przed terminem nie daje podstaw do przyjęcia, że powódka zaakceptowała abuzywne postanowienia. Także nie można zgodzić się z Sądem Okręgowym co do kwestii oceny świadomości powódki i skutków włączenia do umowy abuzywnych postanowień.

Oceny czy postanowienie ma charakter niedozwolony ocenia się na chwilę zawarcia umowy. Prawo konsumenta do skutecznej ochrony zawiera w sobie także uprawnienie do niedochodzenia swoich praw, z tym skutkiem, że sąd krajowy musi uwzględnić, w odpowiednim przypadku, wolę wyrażoną przez konsumenta. Konsument mając świadomość niewiążącego charakteru danego nieuczciwego warunku, może wskazać, iż sprzeciwia się temu, aby warunek ten został wyłączony, udzielając w ten sposób dobrowolnej i świadomej zgody na dany warunek (por. wyrok TSUE z dnia 9 lipca 2020 r., Ibercaja Banco, C-452/18, EU:C:2020:536, pkt 25). Brak jest jednak w tym przypadku jakichkolwiek podstaw do uznania, że powódka czy to poprzez wykonanie umowy czy też poprzez zawarcie Aneksu numer (...) do umowy potwierdzała niedozwolone klauzule zawarte w umowie kredytu na cele mieszkaniowe (...). Należy podkreślić, że dokonanie akceptacji nieuczciwego warunku umownego musi być oparte na dobrowolnej i świadomej zgodzie przy świadomości konsekwencji prawnych takiej akceptacji. Nie można więc domniemywać woli konsumenta w tym zakresie akceptacji abuzywności. Sąd Okręgowy nie wskazał też żadnych okoliczności wskazujących na powzięcie przez powódkę w chwili pełnego wykonania umowy wiedzy o istnieniu nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą lub zakresu jej praw wynikających z dyrektywy 93/13. To zaś ma znaczenie dla ewentualnej oceny sanowania wadliwych postanowień (por. wyrok TSUE z dnia 9 lipca 2020 r. SC Raiffeisen Bank SA vs JB C-698/18 EU:C:2020:536, pkt 65 EU:C:2020:537). Sam fakt wykonania umowy nie może być decydujący także wobec tego, że warunek umowny, którego nieuczciwy charakter stwierdzono, należy co do zasady uznać za nigdy nie istniejący, w związku z czym nie może on wywoływać skutków wobec konsumenta od samego początku, co skutkuje przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znalazłby się w przypadku braku tego warunku ( por. wyrok TSUE z dnia 9 lipca 2020 r., Ibercaja Banco, C-452/18, EU:C:2020:536, pkt 25). Okoliczność wiec, że umowa została wykonana nie mogła być decydująca dla przyjętej przez Sad pierwszej instancji oceny niezasadności powództwa.

Prawidłowa była dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena braku negocjacji i niedozwolonego charakteru niejednoznacznych klauzul przeliczeniowych. Okoliczność, że zawieranie tego typu umów nie była kwestionowane w tamtym czasie na rynku bankowym w tym przez nadzór bankowy nie oznacza, że praktyka ta była prawidłowa. Zeznania W. V. dotyczące przyczyn dla jakich kredytobiorcy decydowali się na wybór kredytu indeksowanego i zasad funkcjonowania kredytów indeksowanych nie są istotne, jeżeli mają wymiar ogólny a nie odnoszą się do przedmiotowej umowy. Nie ma też znaczenia w jaki sposób bank przygotowywał faktycznie tabele kursowe. Istotne jest, ze w oparciu o umowę miał możliwość swobodnego kształtowania stosunku prawnego. Jeżeli zeznania W. V. i zeznania świadka X. H. zostały powołane dla wyjaśnienia metodologii ustalania kursów z punktu widzenia wiedzy specjalistycznej to oczywiste jest, ze mechanizm ten nie mógł być jasny dla powódki. Istotne jest, że umowa dawała swobodę bankowi w tym zakresie i nie dawała kredytobiorcy obiektywnej możliwości weryfikacji prawidłowości kształtowania kursów przez (...) Bank S.A. w L.. Z zeznań świadka X. H. wynika, że o wysokości kursu decydował Prezes Banku. To zaś, że kredytobiorcy kierowali się przy wyborze rodzaju kredytu niższą ratą, niż rata wynikająca z umowy kredytu typowo złotówkowego oraz to, że ocena ich zdolności kredytowej była korzystniejsza przy kredycie indeksowanym do CHF lub kredycie denominowanym, nie ma znaczenia w sprawie..

Zeznania w.w. świadków, nie uczestniczących w procedurze udzielenia kredytu powódce, nie mogą być też decydujące dla oceny zakresu informacji przekazanych kredytobiorcom , skoro zeznania te miały ograniczać się do zasad a nie do zakresu realizacji obowiązku informacyjnego przy tej konkretnej umowie. Zeznania te nie są więc wystarczające do zakwestionowania prawdziwości zeznań powódki , że nie wyjaśniano jej zasad ustalania kursów i nie przedstawiano symulacji. Trudno więc przyjąć , że realizacja obowiązku informacyjnego wykraczała poza podpisanie zawartego w §1ust1 i §11 ust. 4 blankietowego potwierdzenia i oświadczenia o zapoznaniu się z ryzykiem związanym ze zmianą kursów walut. Samo też wskazanie w umowie , że zmiana kursu wpłynie na ostateczną wysokość kredytu nie jest wystarczająca bez bliższego wyjaśnienia kredytobiorcom tego mechanizmu.

Wbrew też zarzutom strony pozwanej postanowienia umowne wynikające z §2ust.1 i2, §4 ust.1 i1a i §9 ust. 2 umowy (k. 44) , nie zawierało jasnego, zobiektywizowanego mechanizmu określania kursu przeliczenia wysokości świadczeń wypłaconych zgodnie z umową oraz wysokości rat i wysokości zobowiązania pozostałego do spłaty. Tabela kursów sporządzana była bowiem jednostronnie przez odpowiednią komórkę banku i zatwierdzana przez Prezesa Banku. Nawet jeżeli faktycznie tabela kursów miała być sporządzana na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzenia tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP przy dodaniu lub odjęciu połowy tzw. spreadu ( vide zeznania X. H. k 316) , to nie uchyla to oceny, że ostateczny kurs określać miał samodzielnie, jednostronnie (...) Bank S.A. w L. , którego następcą prawnym jest strona pozwana. Nie jest decydujący sposób wykonania umowy lecz sposób ukształtowania uprawnień banku w umowie. W umowie nie określono matematycznego wskaźnika, obiektywizującego wyliczenie kursu określonego w tabeli. Także brak było w umowie danych w jaki sposób bank miał pozyskiwać dane o kursach obowiązujących na rynku międzybankowym i w jaki sposób miał tę informację wykorzystać przy wyliczeniu, co również nie obiektywizuje sposobu wyliczenia a dodatkowo nie może być jasne dla konsumenta i w konsekwencji pozwala na ocenę abuzywności klauzuli przeliczeniowej do CHF pomimo, że postanowienie do określa świadczenie główne konsumenta. Ponadto umowa nie wskazywała żądanego algorytmu dla tego wyliczenia opierającego się na serwisie (...) czy Ł.. (zeznania X. H. k317). Ponadto brak jest też dowodów by kredytobiorcom przedstawiono informacje o zasadach ustalania kursów w serwisach wskazywanych przez świadków oraz informacje o administratorach tych systemów. Niewątpliwie więc w tym przypadku umowa nie dawała konsumentowi możliwości weryfikacji prawidłowości określania przez Bank, kursu podawanego w tabeli. Powódka na podstawie umowy i OWU nie mogła w sposób pewny określić wysokości kwoty kredytu w CHF ustalanego zgodnie z §2 ust. 2 umowy. W oczywisty więc sposób treść umowy nie daje podstaw do jasnego określenia kwoty w CHF wynikającej z przeliczenia kwot oddanych w złotych do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie i określenia w jakiej wysokości kredytobiorca zobowiązany jest do zwrotu. Główne więc świadczenia nie zostały sformowane w umowie w sposób jednoznaczny, co pozwala na poddanie postanowień ich dotyczących ocenie, z punktu widzenia przesłanej abuzywności wynikających z art. 3851§1 k.c. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się bowiem , że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania konsumenta takim postanowieniem. Taka niejednoznaczność dotyczy przedmiotowej umowy.

Okoliczność, że powódka i E. F. akceptowali ryzyko walutowe nie może być decydująca, w braku odpowiedniej realizacji obowiązku informacyjnego a przede wszystkim w braku w treści umowy postanowień pozwalających na ograniczenie skutków tego ryzyka. Nie spełnia bowiem wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na potencjalnie ryzyko istotnych negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny przyczyniać się do zrozumienia przez konsumenta rzeczywistego znaczenia długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021r. VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République,C-776/19). Dziesięcioletni termin również jest długoterminowy i w ciągu tego czasu kurs mgło zostać określony przez bank z różnych przyczyn na bardzo wysokim poziomie. Obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A). Nie wykazano by (...) Bank S.A przedstawił powódce odpowiednie symulacje i informacje przed zawarciem umowy, która mogły dawać jej podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego potencjalnego osłabienia waluty polskiej względem CHF. Siłę ewentualnego przekazu osłabiać musiała w tym przypadku informacja o stabilności kursu CHF. Stanowisko więc Sądu Okręgowego w kwestii świadomości powódki nie było zasadne. Ponadto istotne jest, że ryzyko walutowe wynikające z przedmiotowej umowy nie było zabezpieczone w odniesieniu do kredytobiorcy. Ryzyko istniało. To , że nie doszło do gwałtownych zmian kursu w toku wykonania umowy nie ma znaczenia dla oceny realizacji obowiązków kredytodawcy.

Mechanizm ustalania wysokości zmian kursów chroni w istocie jedynie interes banku. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Zmiany kursu w okresie pomiędzy zawarciem umowy a wypłatą świadczenia banku nie były istotne dla sytuacji ekonomicznej banku

Trzeba podkreślić, że ani §2 ani też §4 ust. 1 lit. a ani też §9 umowy nie zawierały żadnych postanowień wskazujących na obiektywny mechanizm kształtowania kursów w tabeli banku. Ciężar dowodu wykazania, że kwestionowane postanowienia umów były indywidualnie uzgadniane ciąży na przedsiębiorcy (art. 3851§4 k.c.), przy uwzględnieniu domniemania wypływającego z użycia wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zeznania powódki wskazują zaś, że swoboda negocjacyjna nie mogła zmienić konstrukcji produktu oferowanego przez bank. Stosunek wynikający zawartej przez powódkę i jej ówczesnego męża z (...) Bank S.A. w L. opierał się na wzorcu, w tym na Ogólnych Warunkach Kredytowania. Wzorzec umowy definiował tabele jako tabelę kursów walut obcych obowiązujących w Banku kredytodawcy. Brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że przedmiotem negocjacji stron był sposób ustalania kursów. Przepis art 111 ust. 1 pkt 4 pr. Bankowego przewiduje jedynie ogólny obowiązek informacyjny banków i nie daje on żadnych podstaw do przyjęcia, że jego obowiązywanie w wystraczający sposób obiektywizuje proces określania kursów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r. I CSK 3356/22 niepubl.). Brak wskazania przy umowie obiektywnych zasad przejrzystości sposobu ustalania kursu i pozostawienie kredytodawcy swobody w tym zakresie, powoduje nierówność sytuacji stron, a więc oznacza sprzeczność z dobrymi obyczajami. Ponadto postanowienia odwołujące się do kursu obowiązującego u strony pozwanej nie dają konsumentowi żadnej możliwości obiektywnej weryfikacji sposobu ustalania kursu walut jak i uniemożliwią jasną ocenę sposobu przeliczenia otrzymanych kwot, co powoduje nieprzewidywalność sytuacji kredytobiorcy. Powódka nie miała żadnych praw w procesie określania przelicznika waluty, a prawa te miał wyłącznie kontrahent będący przedsiębiorcą. Powoduje to nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Abuzywność ponadto w tym przypadku dotyczy konkretnych postanowień umowy określających wartość świadczeń stron. Skoro jednak w § 2 wyrażono zobowiązanie w walucie polskiej a frank szwajcarski miał być jedynie miernikiem wartości to należy przyjąć, że był to wbrew nazwie zawartej w § 2 ust. 1 kredyt w złotych indeksowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18 LEX nr 3126114. Kwota kredytu określona została w złotych. Wypłata kredytu w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej następowała w złotych przeliczanych do CHF według kursu kupna dewiz dla waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu /odpowiednio poszczególnych transz/. Na tej podstawie dopiero określano saldo zobowiązania. Spłata zaś kredytu następowała w złotych przy przeliczeniu środków znajdujących się na rachunku bankowym według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą banku w dniu spłaty(§9). To również narusza równowagę kontaktową. Prawo zaś banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18 LEX nr 2732285). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjne nie zawiera- tak jak w tym przypadku- jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 I z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 LEX nr 2744159). Takie uksztaltowanie stosunku nastąpiło w tym przypadku.

Powyższa ocena jest dokonywana na chwilą zawarcia umowy, stąd nie ma decydującego znaczenia czy do ewentualnej korzyści banku rzeczywiście doszło, nie ma też znaczenia ewentualne aneksowanie umowy. Dla oceny abuzywności nie ma bowiem znaczenia czy i w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie umowne i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Zastosowaniu ochrony konsumenckiej nie uchyla więc okoliczność, że wspomniana nierównowaga mogłaby wystąpić tylko wtedy, gdyby zaistniały pewne okoliczności, lub gdy w innych okolicznościach wspomniany warunek mógłby nawet przynieść korzyść danemu konsumentowi (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 54, 55). Decydujące jest ocena regulacji umownej i wynikającej z niej normy ( lub jej elementu) określających prawa lub obowiązki stron (por. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 i z dnia z dnia 20 czerwca 2018r. III CZP 29/17). Nawet więc gdyby strona pozwana nie nadużyła faktycznie swojej pozycji to i tak nie ma to decydującego znaczenia w sprawie. Bezprzedmiotowy więc był dowód z opinii biegłego.

Brak jednego mechanizmu indeksacji i pozostawienie bankowi swobody dla określenia tabeli kursów, to zresztą dwa elementy, które przy osłabieniu waluty polskiej narażają konsumenta na ponoszenie skutków w istocie nieograniczonego ryzyka kursowego. Należy podkreślić, że mechanizm indeksacji musi być określony w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Konstrukcja zawarta w zakwestionowanej przez powódkę umowie uniemożliwiała przeliczenie kwoty wypłaty zgodnie z §4 ust. 1 lit.a umowy. To, że powódka mogła zapoznać z ogólnymi zasadami wypłat, nie zmienia oceny abuzywności tego postanowienia umownego. Także jednostronny sposób przeliczenia spłat dokonywanych w złotych naruszał równowagę kontraktową a miał wpływ na wysokość salda kredytu.

Znaczna zmiana kursu i umocnienie franka szwajcarskiego względem innych walut a przede wszystkim względem PLN mogła oznaczać wzrost obciążenia kredytobiorców w sposób korzystny dla banku, który na tym etapie wykonywania umowy nie ponosi odpowiednich, proporcjonalnych nakładów na zakup waluty obcej zgodnie z zasadami rachunkowości. Rażące zaś naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017).

Świadczenie banku było ponadto przeliczane po kursie kupna waluty CHF Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w dniu uruchomienia kredytu, co przekładało się na przeliczenie wysokości zobowiązania kredytowego. Spłata zaś była przeliczana według kursy sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano ponadto, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). Fakt, że bank dla zrównoważenia pozycji udzielenia kredytów walutowych zaciągał zobowiązanie wyrażone we franku szwajcarskim i ponosił koszty obsługi takich kredytów, o czym zeznawali świadkowie, nie oznacza, że bank nie osiągał dochodów ze stosowania odmiennych kursów tj sprzedaży przy przeliczeniu spłat dokonywanych w złotych a przy wypłatach stosowania kursu zakupu, tym bardziej, że sam kupował na rynku bankowym walutę po cenach hurtowych ( k306.). Dla samego zaś uruchomienia kredytu wypłacanego w złotych nie było konieczności pozyskania (zakupu) franków szwajcarskich. Ewentualne wymogi w tym zakresie z punktu widzenia zasad rachunkowych czy wymogów NBP lub KNF nie uchylają oceny abuzywności. Sam fakt zresztą wprowadzenia ustawy antyspreadowej wskazuje, że banki nadużywały swojej pozycji w tym zakresie.

Nawet jednak gdyby istniała bezpośrednia relacja pomiędzy wysokością różnicy w kursie kupna i sprzedaży waluty, z jednej strony, a jakością świadczonej usługi bankowej, z drugiej strony, to i tak przyjęcie kursu sprzedaży narzuconego przez bank, bez żadnych ograniczeń naruszało równowagę kontaktową. Decydująca dla abuzywności jest przede wszystkim niejednoznaczność określenia kursu zakupu oraz wynikająca z umowy swoboda banku w kwestii określania kursu CHF.

Powódka świadoma, że przedmiotowe postanowienia umowne nie wiążą jej , jak i świadoma, że przedmiotowe postanowienia umowne odnoszą się do istotnych elementów obu umów nie potwierdziła postanowień( vide list adwokacki z dnia 15 lutego 2020r k 52), stąd w konsekwencji postanowienia te nie mogą jej wiązać a bez nich umowy nie jest ważna.

Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22 i z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony. Nie ma więc podstaw do odwoływania się do zasad wykładni umów.

Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c., ponadto przepis ten ma znaczenie dla umów określających świadczenie w walucie obcej i nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). Nie ma on też skutków wstecznych. Ani art. 358§2, ani też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Strony nie przewidziały też w umowie klauzul salwacyjnych. Nie istnieje żaden zwyczaj stosowania kursów średnich tym bardziej, że praktyka banków wskazywała na stosowanie kursów korzystniejszych dla banków.

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385 1§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 1 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma jednak charakteru bezwzględnego.

W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano jednak, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter, nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę. Nie można więc dzielić takiego warunku, jeżeli ten warunek umowny ma wpływ na istotę tego warunku. W tym przypadku istotą warunku było zapewnienie sobie przez bank możliwości ustalenia kursu, który właściwie nie jest zdefiniowany. Brak jest możliwości rozdzielania klauzul w sposób wskazany w odpowiedzi na pozew. Wybieranie elementów nieuczciwego warunku przeliczania naruszałoby odstraszający cel Dyrektywy Rady 93/13/EWG. Byłaby to w istocie zmiana warunku o jakiej mowa w wyroku TSUE z dnia 20 marca 2025 r. C-365/23 SIA "A" przeciwko C, D, E (ECLI:EU:C:2025:192).

W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385 1§1k.c. skutku związania powódki wskazanymi postanowieniami abuzywnymi, dotyczącymi klauzul przeliczeniowych, brak jest umownego określenia mechanizmu przeliczenia wysokości wypłacanego świadczenia jak i określenia zasad przeliczenia świadczeń w złotych na CHF a w konsekwencji zobowiązania powódki. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor 3M.

Niezależnie od tego należy podkreślić, że w tym przypadku konsument został narażony na ryzyko kursowe. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022r. I CSK 3200/22).

Istotne też było narażenie kredytobiorcy na skutki deprecjacji waluty polskiej bez odpowiedniej realizacji obowiązku informacyjnego.

Trudno więc przyjąć, ze tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron, spełnia wymogi z art. 353 1§1 k.c. Nie był także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nie ma jednak podstaw do odwoływania się do treści art. 58§2 k.c. wobec szczególnej regulacji wynikającej z norm dotyczących ochrony konsumenckiej.

Bezprzedmiotowy był więc dowód z opinii biegłego także i z tej przyczyny.

W konsekwencji przyjęcia skutku nieważności konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. ( zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). E. C. uprawniona był wiec do zwrotu kwot wskazanych w pozwie.

Kwestia świadomości nie ma decydującego znaczenia w wypadku realizacji nieważnej umowy Nie ma potrzeby sięgania do treści art. 411pkt 2 k.c. w sytuacji, w której wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. I CSK 3759/22).

Sama okoliczność, że świadczenie spełnione na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powódki, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne, że pozwana miała możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności. Ponadto na zasady współżycia nie może powoływać się ten , kto sam te zasady narusza (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 sygn. V CKN 448/00). Naruszeniem zaś tych zasad było wprowadzenie do umowy zakwestionowanych postanowień.

W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r C 140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Nie można więc żądać sformalizowanego oświadczenia kredytobiorcy w toku postępowania sądowego odnośnie utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. por. także Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2024 r. II CSKP 296/24). Roszczenie powódki stało się wymagalne dopiero po uzyskaniu świadomości abuzywności i po złożeniu przez nią oświadczenia , ze nie akceptuje tych postanowień i wyraża wole unieważnienia umowy. Nie ma więc podstaw do uznania, że nastąpiło to przed dokonanie czynności złożeniem oświadczenia w reklamacji skierowanej do banku. Nie mogło więc dojść do przedawnienia roszczenia konsumenta (pot także wyrok ETS z dnia 19 marca 2026 r., UniCredit Bank i Momentum Credit, C-679/24 ECLI:EU:C:2026:223.

Stronie pozwanej nie przysługiwało prawo zatrzymania, stąd zarzut podniesiony w tym zakresie przez stronę pozwaną nie mógł zostać uwzględniony. W uchwale składu 7 sędziów z dnia 19 czerwca 2024 r. III CZP 31/23 Sąd Najwyższy wyjaśnił bowiem , że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Takiego potrącenia powinna przede wszystkim dokonać strona pozwana albowiem z wyroku TSUE z dnia z dnia 19 czerwca 2025 r.C-396/24 mBank S.A. vs BL, CY, oraz PU,QS vs mBank S.A ECLI:EU:C:2025:460 wynika, że w sytuacji gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, żądanie przez przedsiębiorcę od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, zależne jest od wielkości kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy. Sąd Apelacyjny nie odczytuje tego rozstrzygnięcia TSUE jako konieczności stosowania tzw. teorii salda, lecz jako obowiązek banku do dokonania rozliczeń z konsumentem, tak by nie narażać konsumenta na konieczności wytaczania powództwa o zapłatę. Jeżeli jednak bank kwestionował stanowisko powódki i naraził konsumenta na konieczność wniesienia pozwu to winien ponieść konsekwencje związane z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia. Jak wyżej wskazano obu stronom przysługiwało prawo potrącenia wierzytelności wzajemnych. Należy jednak podkreślić, że do potrącenia może być przedstawiona wierzytelność , która jest wymagalna i może być dochodzona przed sądem. Strona pozwana nie wykazała wymagalności. Można przy tym zauważyć, że bank nie uznając skutku nieważności nie mógł postawić własnej wierzytelności w stan wymagalności.

W konsekwencji, uznając zasadność apelacji, Sąd Apelacyjny zmienił na podstawie art. 386§1 k.p.c. zaskarżony wyrok uwzględniając powództwo główne, orzekając o kosztach procesu według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1,§1 1 i §3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. przy zastosowaniu §2 pkt 6 i §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j.) .