I C 2667/23

Sygn. akt I C 2667/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lipca 2025 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Westwal

Protokolant: sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 roku w Z.

sprawy z powództwa B. Ł., O. Ł., X. Ł.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w T.

o zapłatę i ustalenie

1. ustala nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu (...) z dnia 20 stycznia 2005 roku zawartej pomiędzy O. Ł. i T. Ł. i poprzednikiem prawnym pozwanej;

2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki O. Ł. kwotę 266 871,46 zł (dwieście sześćdziesiąt sześć tysięcy osiemset siedemdziesiąt jeden złotych czterdzieści sześć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty;

3. w pozostałym zakresie powództwo oddala;

4. zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 11 868 zł (jedenaście tysięcy osiemset sześćdziesiąt osiem złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 2667/23

wyroku z 24 lipca 2025 roku

Powodowie T. Ł. i O. Ł. wnieśli o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu (...) z dnia 20 stycznia 2005 roku zawartej pomiędzy nimi i poprzednikiem prawnym pozwanej oraz zasądzenie od pozwanej na ich rzecz solidarnie kwoty 266 871,46 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25 czerwca 2023 roku do dnia zapłaty. Ewentualnie powodowie domagali się zasadzenia od pozwanej solidarnie na ich rzecz kwoty 55 154,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25 czerwca 2023 roku do dnia zapłaty oraz ustalenie, że wskazane przez nich postanowienia zawarte w załączniku nr 3 (pkt 1 lit a, d, f oraz g) i załączniku nr 7 (pkt 1-3) do umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą ich od chwili zawarcia umowy. Powodowie wnieśli również o zasądzenie na ich rzecz solidarnie od pozwanej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty oraz wraz z opłatą od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wyjaśniali, że istotą sporu pomiędzy stronami w niniejszej sprawie pozostawała kwestia oceny zgodności z prawem powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego oraz ocena treści postanowień umowy kredytu dotyczących wprowadzenia klauzuli denominującej świadczenia stron dwoma miernikami wartości określanymi dowolnie przez pozwaną oraz dotyczących obciążenia ich obowiązkiem refinansowania ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, pod kątem ich abuzywności w świetle przepisów prawa, skutku ich abuzywności dla ostatecznego kształtu powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego, w tym również w kontekście oceny jego całkowitej nieważności na skutek bezskuteczności, a w konsekwencji określenia wymiaru, w jakim strona pozwana będzie pozostawać wzbogaconą ich kosztem. W/w postanowienia umowy, zdaniem powodów należało ocenić jako naruszające dobre obyczaje oraz prowadzące do powstania znaczącej nierównowagi praw i obowiązków ze szkodą dla konsumenta, a w konsekwencji bezskuteczne. Bezskuteczność kwestionowanych postanowień z kolei doprowadziła do nieważności całej umowy, ponieważ jej dalsze obowiązywanie w kształcie pozbawionym kwestionowanych postanowień nie było możliwe. Stąd powodowie wnieśli o ustalenie przez Sąd nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z w/w umowy kredytu z dnia 20 stycznia 2005 roku. Na skutek nieważności umowy łączącej strony całość środków pobranych od nich przez pozwaną w wykonaniu w/w umowy kredytu stanowiło świadczenia nienależne, którego zwrotu domagali się na podstawie treści art. 405 k.c. w zw. z treścią art. 410 k.c. Na dochodzoną pozwem kwotę złożyła się kwota 265 717,29 zł tytułem zwrotu rat kapitało – odsetkowych oraz kwota 1 154,17 zł tytułem zwrotu kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego.

W odpowiedzi na pozew Bank (...) Spółka Akcyjna w T. wniosła o oddalenie powództwa w całości i wniosła o zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictw.

Uzasadniając swoje stanowisko pozwana podniosła, że roszczenia powodów były bezpodstawne co do zasady jak i wysokości. Zakwestionowała również posiadanie przez powodów interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Pozwana zaprzeczyła aby umowa kredytu łącząca strony była nieważna, aby jakiekolwiek postanowienia umowy, a w szczególności klauzule denominacyjne były abuzywne lub nieważne, aby w toku wyjaśniania umowy przez pracownika Banku doszło do uchybienia jakimkolwiek obowiązkom informacyjnym, aby nie poinformowano powodów o jakiejkolwiek istotnej okoliczności, aby umowa była sprzeczna z jakimkolwiek przepisami prawa, aby Bank mógł arbitralnie, dowolnie ustalać kursy publikowane w Tabeli Kursów Walut Obcych, aby postanowienia umowy, w szczególności dotyczące denominacji kredytu kursem CHF nie zostały indywidualnie uzgodnione przez strony, aby postanowienia umowy były niejednoznaczne, sprzeczne z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszały interesy powodów, aby umowa nie mogła być dalej wykonywana, aby umowa mogła zostać przekształcona w umowę kredytu złotowego, oprocentowanego jak frankowy lub uznana za nieważną, wskutek stwierdzenia bezskuteczności spornych klauzul, aby wysokość jakichkolwiek płatności na poczet spłaty kredytu została zawyżona, aby powodowie świadczyli na jej rzecz jakiekolwiek nienależne świadczenie, aby kredyt udzielony powodom był kredytem złotowym, aby mechanizm denominacji był sprzeczny z istotą waloryzacji, aby umowa była sprzeczna z zasadą walutowości.

Pozwana podniosła także zarzut przedawnienia roszczeń powodów z uwagi na to, ze wypłata kredytu i jego przeliczenie z CHF na PLN miały miejsce ponad 10 lat przed wytoczeniem powództwa ewentualnie podniosła zarzut przedawnienia roszczenia o zapłatę w zakresie świadczeń spełnionych przez nich na rzecz Banku w okresie wcześniejszym niż, 3 lata przez podjęciem przez powodów próby przetrwania biegu przedawnienia w niniejszej sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 6 marca 2024 roku pozwana podniosła zarzut zatrzymania.

Z uwagi na śmierć powoda T. Ł. w toku procesu oraz złożenie oświadczenia przez spadkobierców X. Ł. i B. Ł. o cesji przysługującej im wierzytelności na rzecz O. Ł., strona powodowa w piśmie z dnia 8 stycznia 2025 roku (k.205) zmodyfikowała stanowisko procesowe domagając się zasądzenia żądanych w pozwie kwot wyłącznie na rzecz powódki O. Ł..

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

Pod koniec 2004 roku małżonkowie pozostający we wspólności majątkowej małżeńskiej T. i O. Ł. potrzebowali kredytu na realizację celów mieszkaniowych w wysokości 210 000,00 zł. W związku z powyższym rozpoczęli poszukiwania oferty umowy kredytu i ostatecznie zdecydowali się na kredyt w Banku, w którym mieli już swój rachunek bankowy tj. w Banku (...) Spółce Akcyjnej w Ł.. Oferty innych banków oznaczały konieczność założenia w nich rachunków bankowych. Powodowie nie korzystali z doradców. Pracownik Banku (...) Spółki Akcyjnej w Ł. zaoferował powodom kredyt denominowany w CHF. Przed zawarciem umowy kredytu odbyło się kilka spotkań. Powodowie zdawali sobie sprawę, że rata wyrażona w złotych polskich zależy od kursu CHF, ale nie poinformowano ich, że wzrośnie również saldo kredytu wyrażone w złotych polskich. Powodom nie przedstawiono symulacji jak wzrośnie wysokość kredytu wyrażona w złotych polskich oraz wysokość raty tego kredytu w przypadku wzrostu kursu CHF. Nie przedstawiono powodom również historycznych notowań CHF. Powodom przedstawiono jedynie wysokość rat, które będą spłacać w okresie obowiązywania umowy przy aktualnym wówczas kursie CHF. Tak przedstawiona oferta jawiła się powodom jako korzystna i bezpieczna. Powodowie nie zdawali sobie sprawy z zagrożenia wynikającego ze zmiany kursu CHF na przestrzeni jakiej umowa kredytu miała obowiązywać. Nie wiedzieli również, że Bank przed własnym ryzykiem się zabezpieczył poprzez udział w transakcjach na rynku międzybankowym, oraz że Bank będzie do przeliczeń stosowanych w umowie własny kurs CHF.

Dowód: zeznania powódki na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 roku.

W dniu 1 grudnia 2004 roku T. i O. Ł. na przygotowanych przez Bank (...) Spółkę Akcyjną w Ł. wzorach wypełnili wnioski o udzielenie kredytu w kwocie 63 473 (...) jako równowartości kwoty 170 000 zł na okres 25 lat.

W związku z wpływem w/w wniosku o udzielenie kredytu zostały podjęte przez pracownika Banku czynności mające na celu ustalenie zdolności kredytowej T. i O. Ł.

Dowód: wniosek kredytowy k. 82-84, raport kredytowy k. 87-90, arkusz oceny zdolności kredytowej k. 91, formularz analizy wniosku kredytowego k.92.

W dniu 20 stycznia 2005 roku T. Ł. i O. Ł. zawarli z Bankiem (...) Spółką Akcyjną w Ł. umowę kredytu hipotecznego Nr (...) według przedstawionego im przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Dokonana czynność nie miała związku z działalnością gospodarczą ani zawodową powodów. Kredytobiorcy zawierając umowę działali w charakterze konsumentów.

Na podstawie zawartej umowy Bank miał udzielić kredytobiorcom kredytu na warunkach określonych w umowie oraz Regulaminie kredytowania osób fizycznych w Banku (...) S.A. w wysokości 63 473 CHF na okres od dnia 20 stycznia 2005 roku do dnia 31 grudnia 2029 roku, a kredytobiorcy zobowiązali się do wykorzystania kredytu i jego zwrotu wraz z odsetkami zgodnie z umową.

Kwota kredytu miała zostać przeznaczona na sfinansowanie kosztów budowy domu wolnostojącego położonego w Ł..

Spłata rat odsetkowych lub kapitałowo – odsetkowych przypadać miała na 30 dzień każdego miesiąca.

Kredytobiorcy zobowiązali się do zapłaty na rzecz Banku prowizji bankowej od kwoty przyznanego kredytu w wysokości 793,41 CHF, co stanowiło 1,25 % kwoty kredytu. Prowizja bankowa płatna miała być jednorazowo i nie podlegała zwrotowi. Prowizję tą Bank miał potrącić z udzielonego kredytobiorcom kredytu w dniu uruchomienia jego pierwszej transzy w walucie, w której został udzielony kredyt. W związku z udziałem w kampanii JESIEŃ 2004 roku Bank zobowiązał się do niepobierania prowizji od kredytobiorców za podwyższenie kwoty kredytu, za przedterminową całkowita spłatę kredytu oraz za zamianę waluty kredytu.

Do umowy miało mieć zastosowanie zmienne oprocentowanie w całym okresie kredytowania. W dniu sporządzenia umowy wynosiło 3,52 % w stosunku rocznym. Oprocentowanie w całym okresie kredytowania miało stanowić sumę stawki LIBOR dla terminów 6 miesięcznych i marży w wysokości 2,70 %, która miała być stała w całym okresie kredytowania.

Kwota kredytu miała zostać wypłacona na podstawie wniosku kredytobiorców (§ 5 ust. 1 umowy).

Prawnym zabezpieczeniem spłaty kredytu miały zostać: wpisana na drugim miejscu hipoteka zwykła w wysokości 63 473 CHF z tytułu udzielonego kredytu i hipoteka kaucyjna do wysokości kwoty 34 300 CHF z tytułu odsetek umownych i kosztów udzielonego kredytu, które miały zostać ustanowione na finansowanej kredytem nieruchomości w Ł., cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i zdarzeń losowych oraz wpływy na wskazany rachunek bankowy prowadzony przez Bank wraz z udzieleniem Bankowi pełnomocnictwa do pobierania środków z tego rachunku na spłatę zadłużenia (§ 7 umowy).

W okresie przejściowym do dnia uzyskania przez Bank odpisu księgi wieczystej potwierdzającego prawomocny wpis hipoteki na rzecz Banku, zabezpieczenie spłaty kredytu określać miał załącznik nr 3 do umowy kredytu. Do czasu spłaty przez kredytobiorców części kapitału kredytu, odpowiadającej wymaganemu udziałowi własnemu zabezpieczenie spłaty kredytu określać miał załącznik nr 3 do umowy kredytu.

Bank mógł na pisemny wniosek kredytobiorców dokonać zmiany warunków spłaty kredytu, w tym zmiany waluty udzielonego kredytu. Swoją decyzję Bank uzależniać miał od pozytywnej oceny zdolności kredytowej kredytobiorców. Bank miał nie wyrażać zgody na przewalutowanie kredytu w przypadku, gdy kwota aktualnego zadłużenia byłby niższa niż 10 000 zł lub równowartość tej kwoty w walucie (§ 11 umowy).

Integralną częścią zawartej umowy były załączniki od nr 1 do nr 7.

Załącznik nr 7 stanowił oświadczenie kredytobiorców, że było im znane i wyjaśnione przez Bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnęli zobowiązanie kredytowe i byli świadomi ponoszonego przez siebie ryzyka. Jednocześnie kredytobiorcy przyjęli do wiadomości, że prowizja bankowa od kredytu walutowego naliczana będzie i pobrana będzie w walucie udzielonego kredytu, kwota kredytu lub transzy wypłacona będzie w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w Banku w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad udzielania kursów walut obowiązujących w Banku, ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych miała zostać wypłacona przelewem na rachunek bankowy powoda wskazany we wniosku o wypłatę kredytu, kwota spłaty podlegać miała przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku.

W załączniku nr 3 do umowy Bank oświadczył, że dokona wypłaty kredytu, bez wniesienia przez kredytobiorców na poczet kosztów inwestycji wymaganego udziału własnego, jeżeli kredytobiorcy ubezpieczą niski udział własny w TU (...) S.A. Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego stanowić miało zabezpieczenie do czasu spłaty przez kredytobiorców części kapitału, który odpowiadał wymaganemu przez Bank udziałowi własnemu. Kredytobiorcy wyrazili zgodę na objęcie ubezpieczeniem niskiego udziału własnego na okres 60 miesięcy kalendarzowych, licząc od dnia wypłaty kredytu oraz zobowiązali się do pokrycia kosztów ubezpieczenia w kwocie 436,03 CHF przeliczonej na złote według średniego kursu waluty kredytu obowiązującego w NBP w dniu poprzedzającym dzień podpisania umowy kredytu poprzez wpłatę na rachunek wskazany przez Bank. Kredytobiorcy wyrazili również zgodę na objęcie ubezpieczeniem niskiego udziału własnego na okres 3 miesięcy kalendarzowych licząc od dnia wypłaty kredytu oraz zobowiązali się do pokrycia kosztów ubezpieczenia w kwocie 133,29 CHF przeliczonej na złote według średniego kursu waluty kredytu obowiązującego w NBP w dniu poprzedzającym dzień podpisania umowy kredytu poprzez wpłatę na rachunek wskazany przez Bank.

Dowód: umowa k.22-24, załączniki umowy k.94-97, załącznik nr 7 k.148

Aneksem nr (...) z dnia 22 sierpnia 2005 roku pozwana na wniosek kredytobiorców podwyższyła kwotę udzielonego kredytu o 15 530 G. do łącznej wysokości 79 003 CHF. Wprowadzono także zmiany w § 2 ust. 1, § 2 ust. 5, § 7 ust. 1 pkt a) umowy. Z kolei do załącznika nr 2 do umowy dodano „transzę nr 4 w wysokości 15 530 CHF z planowanym terminem uruchomienia: sierpień 2005 roku”.

Dowód: aneks nr (...) z 22 sierpnia 2005 r. k. 26, z załącznikami k.102-103.

Środki z kredytu zostały wypłacone kredytobiorcom ostatecznie w czterech transzach tj. w dniu 6 kwietnia 2005 roku w wysokości 1 154,17 zł i 74 706,65 zł i w wysokości 793,41 CHF, w dniu 10 czerwca 2005 roku w wysokości 72.444,40 zł, w dniu 23 sierpnia 2005 roku w wysokości 39.102,11 zł, w wysokości 84,66 zł i w wysokości 262,53 zł oraz w dniu 11 października 2005 roku w wysokości 13.779,46 zł.

Dowód: zaświadczenie z 30.05.2023r. k.28-32.

Aneksem nr (...) z dnia 20 marca 2008 roku pozwana na wniosek kredytobiorców o zmianę marży udzielonego kredytu do umowy zawartej przez strony wprowadziła między innymi zmianę ust. 1 § 4 umowy „1. Oprocentowanie w całym okresie kredytowania stanowi sumę stawki LIBOR dla terminów 6-miesięcznych i marży w wysokości 1,50%, która począwszy od dnia 20 marca 2008r. będzie stała w pozostałym okresie kredytowania”.

Dowód: aneks nr (...) z 20 marca 2008 r. k. 104.

W okresie od dnia 20 stycznia 2005 roku do 2 maja 2023 roku kredytobiorcy w wykonaniu umowy kredytu z dnia 20 stycznia 2005 roku uiścili na rzecz pozwanej łącznie kwotę 265 717,29 zł tytułem spłaty rat kapitałowo – odsetkowych i kwotę 1 154,17 zł tytułem kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego.

Dowód: zaświadczenie z 30.05.2023r. k. 28-32.

Pismem z dnia 22 maja 2023 roku kredytobiorcy skierowali do pozwanej reklamację, w której domagali się niezwłocznego uznania umowy za nieważną, zwrotu kwoty odpowiadającej sumie wszystkich wpłaconych do dnia złożenia pisma rat kapitałowo-odsetkowych na wskazany przez powodów rachunek bankowy, zaprzestania pobierania dalszych rat kredytu, wykreślenia z BIK, SBR i innych rejestrów oraz wydania dokumentów stanowiących podstawę wykreślenia hipoteki i dokonania zwrotnych cesji prawa do wypłaty odszkodowań z tytułu ubezpieczeń zawartych w związku z umową stron – w terminie 7 dni od otrzymania reklamacji.

W odpowiedzi na reklamację pismem z dnia 31 maja 2023 roku pozwana nie uwzględniła reklamacji.

Dowód: reklamacja k. 34-35, odpowiedź k. 37-38.

W toku procesu kredytobiorcy zostali poinformowani przez Sąd o ewentualnych skutkach ustalenia przez Sąd nieistnienia łączącej ich z pozwaną umowy kredytu. Kredytobiorcy podtrzymali w toku sprawy złożone przez nich oświadczenia z dnia 8 września 2023 roku o akceptowaniu w/w skutków prawnych.

Dowód: oświadczenia powodów z 8.09.2023r. k.40-41.

Pozwana jest następcą prawnym Banku (...) Spółki Akcyjnej w Ł..

Bezsporne.

W dniu 16 sierpnia 2024 roku zmarł powód T. Ł.. Następcami prawnymi zmarłego są B. Ł., X. Ł. i jego żona - powódka O. Ł.. Umową cesji wierzytelności z dnia 15 października 2024 roku B. Ł. i X. Ł. przekazali O. Ł. wierzytelność wynikającą z umowy będącej przedmiotem postępowania w sprawie I (...).

Dowód: akt poświadczenia dziedziczenia aktu notarialnego Rep.A. nr (...) z dnia 30 sierpnia 2024 r. k.210-213, umowa cesji wierzytelności z 15.10.2024r. k.214-215

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił głównie w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty wymienione w stanie faktycznym. Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Dołączone do akt sprawy dokumenty w postaci Raporty (...), wydruków z portalu O..pl, wydruków ze strony NBP, „Raportu dotyczącego spreadów” z 2009 roku, opinii prof. dr hab. Ł. X., zanonimizowanej opinii Ł. F. nie przyczyniły się do dokonania ustaleń faktycznych w sprawie. Z powyższych dokumentów nie wynikało, aby strona pozwana w sposób należyty poinformowała kredytobiorców o wiążących się z zawartą umową ryzykach, w jaki sposób tworzone były kursy walut u pozwanej. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez Bank. Przedmiotem sprawy były przede wszystkim zapisy łączącej strony umowy pod kątem jej ważności, a te podlegały ocenie z dnia zawarcia umowy.

Sąd nie ustalił stanu faktycznego także w oparciu o zeznania świadków W. O. i J. X. ponieważ świadkowie mimo, że brali udział w oferowaniu kredytu kredytobiorcom i brali udział w podpisywaniu umowy z dnia 20 stycznia 2005 roku to nie pamiętali kredytobiorców ani okoliczności przedstawiania im oferty kredytowej ani żadnych szczegółowych okoliczności związanych z negocjowaniem kredytu przez powodów. Ogólne wiadomości na temat funkcjonowania kredytów i procedury ich zawierania nie miały znaczenia dla rozpoznania sprawy.

Zeznania powódki Sąd ocenił jako wiarygodne. Częściowo znalazły one potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd nie znalazł podstaw, aby nie dać wiary zeznaniom powódki dotyczących okoliczności zawarcia umowy kredytu, tym bardziej, że z dowodów przedstawionych przez pozwany Bank nie wynikały odmienne fakty. Wprawdzie w załączniku nr 7 do umowy kredytobiorcy złożyli oświadczenie, że zostali zawiadomieni o ponoszeniu ryzyka walutowego nie oznaczało to jednak że zostali o tym ryzyku w sposób prawidłowy poinformowani. Treść tego oświadczenia została przygotowana przez pozwaną. Kredytobiorcy podpisując umowę działali jako konsumenci, byli zatem stroną słabszą niż Bank, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzili się na postanowienia sformułowane wcześniej przez Bank, nie mając wpływu na ich treść. W praktyce oświadczenia takie jakie złożyli kredytobiorcy w załączniku nr 7 do umowy stanowiły dla Banku formę zabezpieczenia przed zarzutem nienależnego wywiązywania się z obowiązków informacyjnych, ale zdaniem Sądu nie można z tego oświadczenia wnioskować, że kredytobiorcy zdawali sobie sprawę z ryzyka, które ponosić będą zawierając umowę na tak długi okres czasu oraz tego, że Bank przed własnym ryzykiem skutecznie się zabezpieczył.

Sąd pominął na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 roku dowód z opinii biegłych wnioskowany przez strony. W związku bowiem z uznaniem przez Sąd nieważności umowy łączącej strony wszelkie rozliczenia pomiędzy stronami zgodnie z powszechną linią orzeczniczą opierają się o teorię dwóch kondykcji. A zatem strony mają obowiązek zwrócić wzajemne świadczenia. Ustalenie wysokości tych świadczeń nie wymagało wiadomości specjalnych. Wysokość świadczeń uiszczonych przez powodów wynikała wprost z zaświadczenia wydanego przez samą pozwaną.

Sąd zważył:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie niemalże w całości.

W pierwszej jednak kolejności należało odnieść się do zarzutu strony pozwanej co do braku interesu prawnego powodów w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z uwagi na nieważność umowy kredytu z dnia 20 stycznia 2005 roku.

W myśl przepisu art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Niewątpliwym jest, co wyraża ugruntowany w orzecznictwie Sądów Powszechnych i Sądu Najwyższego pogląd, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa. Wbrew stanowisku strony pozwanej, powodowie nie dysponowali jakimkolwiek innym żądaniem, które chroniłoby ich pełniej niż żądania zawarte w pozwie. Wystąpienie przez powodów jedynie z żądaniem zapłaty oparte na przesłankowym ustaleniu nieważności umowy, mogłoby obejmować jedynie żądanie zwrotu zapłaconych rat kredytu. Nie rozwiązywałoby natomiast kwestii obowiązku zapłaty przyszłych i jeszcze niewymagalnych rat, możliwości wypowiedzenia umowy przez pozwany Bank i negatywnych skutków dla powodów, związanych z tym wypowiedzeniem. Powodowie byliby narażeni na konieczność wytaczania kolejnych powództw o zapłatę dalszych spłaconych rat, względnie na bycie pozwanymi w sprawie o zapłatę z powództwa Banku, gdyby zaprzestali spłaty kredytu. Tym samym, to powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu z uwagi na jej nieważność jest jedynym i najdalej idącym środkiem ochrony powodów, zmierzającym do oceny i ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie związania lub braku związania stron postanowieniami zaskarżonej umowy kredytowej. Specyfika sprawy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu z uwagi na jej nieważność, która miała trwać oraz nakładać na strony obowiązki i prawa jeszcze przez kilkanaście lat, daje przekonanie o istnieniu interesu prawnego powodów w ustaleniu. Uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewnia powodom ochronę ich interesów i definitywnie kończy spór na tle obowiązywania postanowień umowy, umowy kredytu. Czym innym jest natomiast ewentualne rozliczenie pomiędzy stronami, mające swoją podstawę w uznaniu nieważności umowy.

Strona powodowa wniosła o ustalenie przez Sąd nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu z uwagi na jej nieważność w związku z zamieszczeniem w umowie postanowień niedozwolonych, a to w pkt. 2 ust. 1 umowy, w 2 pkt. 2-4 załącznika nr 7 do umowy oraz załącznika nr 3 do umowy ust. 1 litera a i d, których eliminacja zdaniem powodów powodowała nieważność całego stosunku prawnego. Sąd w pełni podzielił stanowisko powodów co do nieważności umowy kredytu z dnia 20 stycznia 2005 roku z w/w przyczyny.

Na wstępie rozważań prawnych zauważyć należało, że strony podpisały umowę kredytu denominowanego. Kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej - CHF. Kredytobiorcy nie wiedzieli jaka kwota kredytu w złotówkach zostanie im wypłacona z uwagi na różnicę kursu waluty pomiędzy datą zawarcia umowy, a datą wypłaty kredytu. Oprocentowanie kredytu było zależne od stóp procentowych franka szwajcarskiego. Wysokość rat była uzależniona od kursu franka szwajcarskiego.

W tym miejscu należy podkreślić również, że brak możliwości zrozumienia umowy kredytowej nie może obciążać konsumenta. Kredyty i pożyczki są powszechnymi i ogólnie dostępnymi usługami dla konsumentów. Na Banku, jako profesjonaliście, spoczywał obowiązek przygotowania takiej treści umowy, aby była ona zrozumiała dla danego Klienta. Działanie Banku z odpowiednią, podwyższoną starannością profesjonalisty, wymagało, aby jego pracownik potrafił konsumentowi jasno, ale szczegółowo, przedstawić warunki umowy. Wskazać mu nie tylko na korzystności kredytu denominowanego w chwili zawarcia umowy, ale również uświadomić wszystkie ryzyka z tym związane. I nie powinno to ograniczać się do ogólnych formułek o możliwości zmiany kursu waluty, bo to jest wiedza powszechna. Zachęcając konsumenta do zawarcia umowy kredytu denominowanego, pozwana powinna wyjaśnić mu konkretnie na gruncie proponowanych postanowień umowy, wpływ zmiany kursu na wysokość nie tylko rat, ale również pozostałego do spłaty zadłużenia w złotych polskich.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Kwestionowane przez powodów postanowienia umowne dotyczące klauzuli denominacyjnej oraz ubezpieczenia niskiego wkładu własnego zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Kwestionowane postanowienia w zakresie klauzuli denominacyjnej dotyczyły wprawdzie głównych świadczeń stron ale nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Możliwa była więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia „Kwota wypłacanej transzy wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w Banku w dniu wypłaty transzy kredytu zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) Spółką Akcyjną ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku”, oraz „kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) Spółki Akcyjnej ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku (załącznik nr 7 do umowy kredytu k. 97). W umowie nie podano definicji tabeli kursów walut Banku (...) Spółki Akcyjnej, mechanizmu jej tworzenia. Kredytobiorcy zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez pozwaną, to zaś czyniło w/w postanowienia niejednoznacznymi.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie Sądów Powszechnych, Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, że wszelkie postanowienia w umowach kredytów denominowanych i indeksowanych do waluty obcej, stosujące zasady spreadu walutowego, ustalające kurs walut tylko na podstawie kursów i tabel opracowywanych przez bank, co do których konsument nie miał dostępu lub nie miał możliwości negocjacji, czy wpływu na ich treść są niedozwolonymi postanowieniami umownymi i nie mogą one wywoływać co do konsumenta jakichkolwiek skutków. Nie budzi wątpliwości fakt, że w niniejszej sprawie kredytobiorcy nie mieli wpływu na treść postanowień umowy. Pozwana arbitralnie ustaliła sposób przeliczania walut, który był jednostronnie korzystny dla Banku. Wykorzystanie spreadu walutowego w każdej sytuacji działało na korzyść Banku, podnosiło zadłużenie kredytobiorców i podwyższało należne od nich raty.

Okoliczności zawarcia umowy kredytowej z kredytobiorcami oraz postanowienia umowy odnoszące się do tabeli kursów Banku, naruszały równorzędność stron umowy. Odwołanie się do tabeli kursów Banku pozwalało pozwanej na jednostronne kształtowanie tego kursu, a tym samym zadłużenia kredytobiorców. Przyjęty na potrzeby umowy kredytowej mechanizm ustalania kursu franka szwajcarskiego według nieskonkretyzowanych, nietransparentnych i niezrozumiałych dla konsumenta kryteriów uniemożliwił kredytobiorcom przewidzenie ryzyk umowy i ich skali. Sposób kształtowania tabeli kursów Banku w oparciu o czynniki obiektywne oraz fakt, że nie odbiegały one od średniego kursu Narodowego Banku Polskiego, nie ma znaczenia dla oceny postanowień umowy jako abuzywnych. Kursy franka szwajcarskiego były nadal jednostronnie kształtowane przez pozwaną (tak: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 19 sierpnia 2020 r., I ACa 1002/19, LEX 3102498 i w wyroku z 12 kwietnia 2021 r., I ACa 1026/18, LEX 3191468).

W ocenie Sądu, umowa kredytowa podpisana przez strony jest w całości nieważna. Usunięcie z niej tylko postanowień zawierających klauzule odnoszące się do tabeli kursów Banku i spreadu walutowego skutkowałoby umową, w której nie została określona kwota kredytu w walucie polskiej do wypłaty dla kredytobiorców. Umowa określałaby jedynie kwotę udzielonego kredytu we frankach szwajcarskich oraz przewidywałaby możliwość spłaty rat kredytu we frankach szwajcarskich. Zachowanie tych dwóch postanowień umowy nie czyni możliwym jej kontynuowanie. Po pierwsze, kredytobiorcy nigdy nie otrzymali od Banku kwoty 79 003 CHF (wysokość kredytu po jego podwyższeniu aneksem nr (...)), ani jej równowartości ustalonej według obiektywnych kryteriów. Przy wypłacie kredytu pozwana ustaliła kurs waluty jednostronnie w oparciu o swoją tabelę kursów przy zastosowaniu mechanizmu spreadu walutowego. Następnie, kredytobiorcy spłacali kredyt w walucie polskiej. Wpłacane przez nich raty były przeliczane przez pozwaną w oparciu o jej tabelę kursów, przy zastosowaniu mechanizmu spreadu walutowego. W tych okolicznościach, przy ustaleniu abuzywności klauzul odwołujących się do tabeli kursów Banku i spreadu walutowego, nie sposób ustalić kwoty pozostałego do spłaty zadłużenia kredytobiorców, skoro zarówno wypłacona im kwota kredytu, jak i sposób rozliczania wpłacanych przez nich rat był oparty o niedozwolone klauzule umowne. Zasady współżycia społecznego i dobre obyczaje sprzeciwiają się kontynuowaniu umowy przy przyjęciu, że do spłaty pozostaje kredytobiorcom kwota kredytu wyrażona we frankach szwajcarskich. Zobowiązanie kredytobiorców do spłaty kwoty kredytu ustalonej we frankach szwajcarskich w wysokości 79 003 CHF w sytuacji, w której na podstawie postanowień tej umowy nie wypłacono im uczciwie przeliczonej na walutę polską kwoty kredytu, rażąco naruszałoby ich interes jako konsumentów oraz zasady współżycia społecznego. Ponadto, powstaje pytanie w jaki sposób miałaby zostać obliczona kwota pozostałego im do spłaty kredytu we frankach szwajcarskich, skoro od 2005 roku kredytobiorcy regularnie spłacali kredyt w walucie polskiej. Z całą pewnością nie mogłaby to być kwota obliczona przez Bank według niedozwolonych postanowień umowy, co do tej pory miało miejsce. Poza tym, utrzymanie w mocy umowy wymagałoby nowego ustalenia wysokości rat i terminów zapłaty, albowiem dotychczas przewidziany harmonogram spłaty nie odpowiadałby przecież prawidłowo ustalonemu aktualnemu zadłużeniu kredytobiorców z tytułu umowy kredytu.

Dlatego też Sąd w pkt. 1 wyroku uznał, że bez niedozwolonych postanowień kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych jej elementów i ustalił nieistnienie stosunku prawnego umowy kredytu. Skoro Sąd uznał nieistnienie stosunku prawnego umowy kredytu z dnia 20 stycznia 2005 roku w związku z jej nieważnością to dotyczyło to również postanowień zawartych w załączniku nr 3 do umowy dotyczącego ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Sąd w pełni podziela stanowisko powodów, że również ten załącznik zawierał niedozwolone postanowienia umowne.

Stwierdzenie nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu w związku z jej nieważnością uprawniało powodów/powódkę do wystąpienia z roszczeniem o zwrot świadczeń dokonanych w wykonaniu w/w nieważnej umowy, jako nienależnych – w oparciu o art. 410 § 1 i 2 k.c. Tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu Uchwały składu siedmiu Sędziów z dnia 07 maja 2021 roku. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłaca kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Powódka ostatecznie domagała się w niniejszej sprawie zasądzenia kwoty 266 871,46 zł, w tym kwoty 265 717,29 zł z tytułu zwrotu rat kapitało – odsetkowych oraz kwoty 1 154,17 zł z tytułu zwrotu kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Z zaświadczenia wystawionego przez pozwaną z dnia 30 maja 2023 roku (k. 28-32) wynikała wysokość łącznych spłat dokonanych przez kredytobiorców w okresie od dnia 20 stycznia 2005 roku dnia 2 maja 2023 roku z tytułu rat kapitałowo odsetkowych w dochodzonej pozwem wysokości z tego tytułu. Z kolei z załącznika nr 3 do umowy kredytu k. 95 verte wynikała wysokość uiszczonej przez nich składki na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego tj. kwota 436,03 CHF, która po przeliczeniu na złote według średniego kursu waluty kredytu obowiązującego w NBP w dniu poprzedzającym dzień podpisania umowy kredytu tj. 19 stycznia 2005 roku stanowiła kwotę 1 154,17 zł (1 CHF=2,6470 zł). Dlatego też Sąd w pkt. 2 wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 266 871,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12 stycznia 2024 roku.

Wymagalność roszczeń wynikających ze zobowiązań bezterminowych, a do takich należy świadczenie nienależne z tytułu wypłaconego kredytu na skutek ustalenia nieistnienia stosunku prawnego ze względu na nieważność umowy należy określać przy uwzględnieniu art. 455 k.c. Tym samym w pkt. 3 wyroku Sąd oddalił żądanie powódki o zasądzenie odsetek ustawowych od dochodzonej pozwem kwoty w okresie od dnia 25 czerwca 2023 roku do dnia 11 stycznia 2024 roku. Powodowie/powódka bowiem nie wzywała przed wytoczeniem pozwu pozwaną do zapłaty na ich/jej rzecz w/w kwoty dlatego też, Sąd odsetki zasądził od dnia następnego po otrzymaniu przez pozwaną odpisu pozwu. Odpis pozwu został doręczony pozwanej w dniu 11 stycznia 2024 roku k. 53.

Zasądzając ostatecznie na rzecz powódki dochodzone przez nią roszczenie jak w pkt. 2 wyroku Sąd uznał zgłoszony przez pozwaną zarzut przedawnienia za bezzasadny. Sąd w pełni podziela w zakresie liczenia biegu terminu przedawnienia stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III Czp 6/21 przez Sąd Najwyższy, który stwierdził, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Należy bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c. Kredytobiorca - konsument nie może zakładać, iż roszczenie Banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 roku w sprawie III CZP 11/20 Sąd Najwyższy). Termin przedawnienia roszczenia powodów o zapłatę wynosił lat 10. Do roszczeń powodów o zapłatę miał bowiem zastosowanie 10 – letni termin przedawnienia, jako roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia (art. 118 k.c.). Dodatkowo zmiany okresów przedawnienia nie mogły dotknąć konsumenta, którym byli powodowie, na co wskazywał art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 1104) stanowiący, że do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 k.c. i art. 125 § 1 k.c., stosuje się przepisy ustawy kodeks cywilny, w brzmieniu dotychczasowym. Przy tym zdaniem Sądu termin przedawnienia w stosunku do powodów rozpoczął bieg od 2017 roku albowiem w tej dacie pojawiły się doniesienia medialne w zakresie niedozwolonych klauzul umownych znajdujących się w umowach kredytów indeksowanych do CHF i denominowanych w CHF.

Sąd nie uwzględnił również zgłoszonego przez pozwaną zarzutu zatrzymania. W ocenie Sądu nie jest dopuszczalne niejako automatyczne stosowania prawa zatrzymania, gdy oba świadczenia mają charakter pieniężny. Nie można bowiem pomijać faktu, że w takiej sytuacji pozwanej przysługuje dalej idące uprawnienie - dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22). Prawo zatrzymania, o którym mowa w art. 461 k.c. i art. 496 k.c. pojmowane jest jako środek zabezpieczenia roszczenia, które wymaga złożenia stosowanego oświadczenia prawo kształtującego. W ujęciu procesowym jest to zarzut dylatoryjny, którego skuteczność obliguje Sąd - w razie uwzględnienia powództwa - do uzależnienia wykonania zasądzonego świadczenia od zabezpieczenia lub zaspokojenia roszczenia wzajemnego pozwanej. Skorzystanie z prawa zatrzymania zmierzać ma do zachowania faktycznej równowagi między osobami zobowiązanymi nawzajem do spełnienia świadczenia.

W doktrynie wyrażane są zapatrywania, które Sąd w niniejszej sprawie podziela, że prawo zatrzymania co do zasady nie przysługuje w sytuacji, gdy uprawniony może doprowadzić do zaspokojenia swojej wierzytelności w wykonaniu przysługującego mu potrącenia. Tym samym istnienie prawa do dokonania potrącenia uznaje się za wykluczające potrzebę zastosowania zabezpieczenia opartego o ius retentionis (por. T. Wiśniewski, Prawo zatrzymania w kodeksie cywilnym Warszawa 1999, s. 86 i L. Peiper Kodeks zobowiązań, Komentarz, 1934 s. 273). W rezultacie prawo zatrzymania winno być postrzegane jako instrument prawny, gdy dłużnikowi nie przysługuje inny efektywny środek prawny zabezpieczenia własnego świadczenia. Takim środkiem niewątpliwie jest istnienie możliwości wykonania prawa potrącenia, gdzie skutek prawny jest dalej idący - prowadzi do zaspokojenia własnego roszczenia. W realiach omawianej sprawy pozwana nie skorzystała z potrącenia dla zaspokojenia swojego roszczenia kondykcyjnego.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął w pkt. 4 wyroku w oparciu o art. 100 zdanie drugie k.p.c. Powodowie przegrali proces nieznacznie wobec czego całością poniesionych przez nich kosztów procesu została obciążona pozwana. Na koszty procesu poniesione przez powodów złożyła się przy tym opłata sądowa od pozwu w wysokości 1 000 zł, wynagrodzenie ich pełnomocnika w wysokości 10 800 zł oraz opłaty skarbowe od udzielonego pomocnictwa w wysokości łącznie 68 zł. Mając na uwadze powyższe Sąd zasadził od pozwanej na rzecz powodów tytułem zwrotu kosztów procesu łącznie kwotę 11 868 zł.

Z., dn. 3 września 2025 roku