I C 2637/23

Sygn. akt: I C 2637/23

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2023 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

Sędzia Agnieszka Westwal

Protokolant:

sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2023 roku w I.

sprawy z powództwa U. N., X. N.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) Spółki Akcyjnej w upadłości z siedzibą w M.

o ustalenie

ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) zawarta w dniu 12 czerwca 2007 roku pomiędzy powodami a (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w P. jest nieważna.

Sygn. akt I C 2637/23

wyroku częściowego z dnia 15 grudnia 2023 roku.

Powodowie X. N. i U. N. wnieśli o orzeczenie, iż umowa kredytu hipotecznego nr (...) zawarta w dniu 12 czerwca 2007 roku pomiędzy nimi a (...) Spółka Akcyjną w P., poprzednikiem prawnym pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w M. jest nieważna, wnieśli o zasadzenie na ich rzecz łącznie od pozwanej na ich rzecz kwoty 51 567,19 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz wnieśli o zasadzenie od pozwanej na ich rzecz solidarnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że istotą sporu pomiędzy stronami w niniejszej sprawie pozostawała kwestia oceny zgodności z prawem powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego, w tym ocena treści postanowień zawartych w Umowie. Spornymi postanowieniami były przede wszystkim § 9 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy kredytu hipotecznego dotyczących wprowadzenia klauzuli indeksującej świadczeń stron dwoma miernikami wartości określanymi dowolnie przez pozwaną. Kwestionowane postanowienia stanowiły w świetle przepisów prawa postanowienia abuzywne, zmierzające do zaburzenia równowagi kontraktowej na wyłączną korzyść pozwanej, która wykorzystała swoją silniejszą pozycję (jako przedsiębiorcy) względem konsumenta oraz jego nieświadomość i brak specjalistycznej wiedzy co do ryzyka związanego z oferowanym produktem. Tym samym ocenić je należało jako naruszające dobre obyczaje oraz prowadzące do powstania znaczącej nierównowagi praw i obowiązków ze szkodą dla konsumenta, a w konsekwencji bezskuteczne. Bezskuteczność kwestionowanych postanowień z kolei prowadzi do nieważności całej umowy, ponieważ jej dalsze obowiązywanie w kształcie pozbawionym kwestionowanych postanowień nie jest możliwe.

W odpowiedzi na pozew (...) Bank Spółka Akcyjna w M. wniosła o oddalenie powództwa w całości i wniosła o zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem opłaty od pełnomocnictwa według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana przyznała, że jest następcą prawnym (...) Spółki Akcyjnej w P., że strony zawarły umowę w brzmieniu wynikającym z jej treści oraz treści jej załączników, w tym regulaminu oraz, że umowa była wykonywana. Zaprzeczyła aby powodowie nie zostali poinformowani o ryzyku związanym z umową, nie zostali poinformowani o treści umowy, aby zostali przymuszeni do zawarcia umowy kredytu wyrażonej w walucie obcej, aby powodowie nie mieli wpływu na treść umowy, w tym na walutę umowy, aby była uprawniona na podstawie umowy do określenia kursu w sposób dowolny, aby sporne postanowienia umowy w zakresie indeksacji kwoty kredytu zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, aby była związana treścią wpisów do rejestru klauzul niedozwolonych dotyczących innych podmiotów oraz innych niż stosowane u niej treści warunków umownych, aby w umowie znajdowały się postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 k.c., w tym w szczególności w zakresie określenia kursów, aby doszło do naruszenia dobrych obyczajów lub rażącego naruszenia interesów powodów, aby skutkiem zarzucanej abuzywności miało być uznanie umowy za „złotową (bez zasady indeksacji do waluty obcej) ale oprocentowaną stawką LIBOR (przynależną walucie obcej), aby skutkiem zarzucanej abuzywności miało być uznanie umowy za nieważną w całości lub w części, aby po jej stronie wystąpiło wzbogacenie, w szczególności w związku ze wzrostem kursu waluty CHF w stosunku do PLN, aby umowa była w części lub w całości nieważna, aby umowa nie zawierała obligatoryjnych elementów wymaganych przez prawo oraz aby umowa naruszała zasady współżycia społecznego. Pozwana podniosła zarzut braku interesu powodów w żądaniu roszczenia o ustalenie.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, w sprawie pod sygn. akt (...) ogłosił upadłość pozwanej (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w M..

Postanowieniem z dnia 22 listopada 2023 roku Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie, wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Spółki Akcyjnej w upadłości w M. do udziału w sprawie oraz podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w M. (k. 294).

Sąd ustalił:

W 2007 roku X. N. i U. N. byli małżeństwem, w którym obowiązywał ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. Potrzebowali pieniędzy na spłatę licznych zobowiązań. W związku z czym skorzystali z usług pośrednika finansowego, który zaoferował im kredyt w złotych polskich oraz kredyt indeksowany do CHF w (...) Banku Spółce Akcyjnej w P.. Powodowie po przedstawieniu im oferty obu kredytów zdecydowali się na zawarcie kredytu indeksowanego do CHF, jako kredytu bardziej opłacalnego. Powodowie wiedzieli, że w przypadku wzrostu kursu CHF wzrośnie rata spłaty kredytu, przy czym pośrednik powiedział im że wzrost ten może być niewielki – kilka groszy. Powodowie nie wiedzieli jednak, że w przypadku wzrostu kursu CHF wzrośnie również saldo ich kredytu, nie wiedzieli, że Bank będzie stosował dwa różne kursy, inny przy wypłacie kredytu i inny przy jego spłacie, że Bank sam ustala kursy walut, w oparciu o które będzie dokonywał przeliczeń w umowie.

Dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 87-91, zeznania powodów na rozprawie w dniu 15 grudnia 2023 roku.

W dniu 28 maja 2007 roku powodowie podpisali wniosek kredytowy do (...) Bank Spółki Akcyjnej w P., na wzorze tego Banku. We wniosku powodowie zawnioskowali o udzielnie im kredytu w wysokości 60 000 zł indeksowanego do CHF na okres 180 miesięcy na refinansowanie zobowiązań konsumpcyjnych w wysokości 53 807,33 zł oraz dowolny cel konsumpcyjny w wysokości 6 192,67 zł. Tego samego dnia powodowie podpisali również druk z (...) Bank Spółki Akcyjnej w P. zatytułowany „Oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej”. W oświadczeniu znajdowały się przykładowe symulacje obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej dla kredytu o wysokości 150 000 zł na okres spłaty 15 lat przy aktualnym poziomie kursu CHF i aktualnym poziomie stopy procentowej dla kredytu w PLN i kredytu indeksowanego do CHF, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa kredytu w CHF będzie równa stopie procentowej kredytu w PLN, a kapitał będzie większy o 20%, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że kurs CHF wzrośnie o wartość stanowiąca różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 0,3752 punktu procentowego, co daje wzrost o 15%, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o 4 punkty procentowe oraz obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartością stopy procentowej z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 1,83 punktu procentowego w przypadku kredytów w PLN i o 0,518 punktu procentowego w przypadku kredytów indeksowanych kursem CHF. Jednocześnie powodowie poprzez podpisanie druku złożyli oświadczenie, że zostali poinformowani, że w/w symulacja miała wyłącznie charakter przykładowy i nie będą na jej podstawie wywodzić żadnych roszczeń wobec Banku oraz, że po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym i ryzykiem wynikających ze zmiennej stopy procentowej wnoszą o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 87-90, oświadczenie k. 91.

W dniu 12 czerwca 2007 roku U. N. i X. N. zawarli z (...) Bank Spółką Akcyjną w P. umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF według przedstawionego jej przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Podpisując umowę powodowie działali jako konsumenci. Zgodnie z zawartą umową Bank udzielił powodom kredytu w wysokości (...),07 zł indeksowanego kursem CHF, a powodowie zobowiązali się zwrócić kwotę kredytu wraz z odsetkami w 180 miesięcznych ratach równych kapitałowo – odsetkowych. Powodowie oświadczyli w umowie, że byli świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksowanej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i że akceptowali to ryzyko (§ 1 i 2 umowy).

Kredyt miały być przeznaczony na spłatę zobowiązań powodów, na dowolny cel konsumpcyjny, na uiszczenie opłaty z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, na uiszczenie składki z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty wartości nieruchomości, na pokrycie składek ubezpieczeniowych oraz na uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu (§ 2 umowy).

Integralną częścią umowy miał być Regulamin do umowy kredytu hipotecznego - § 25 ust. 1.

Zgodnie z definicją zawartą w § 6 ust.1 umowy Bankowa Tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut, zwana Tabelą Kursów miała być sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana miała być o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i miała obowiązywać przez cały następny dzień roboczy.

Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia Umowy wynosiło 6,70% w skali roku, na które składać się miała suma obowiązującej stawki DBCHF i stałej marży Banku, która wynosiła 4,30%. Powodowie oświadczyli, że byli świadomi ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania, w całym okresie kredytowania oraz że akceptowali to ryzyko (§ust. 3 umowy).

Zabezpieczeniem kredytu miało być miedzy innymi ustanowienie hipoteki kaucyjna na rzecz Banku w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu, na nieruchomości powodów położonej w I. cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia, ubezpieczenie kredytu z tytułu niskiego wkładu własnego (§ 3 umowy).

Kredyt miała zostać wypłacony przez Bank bezgotówkowo jednorazowo na rachunki podmiotów wskazanych we wniosku o wypłatę, w terminach wysokościach określonych w umowie (§1 ust. 10 umowy).

W dniu wypłaty kredytu kwota wypłaconych środków miała być przeliczana do CHF według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów - obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust. 2 umowy).

Powodowie zobowiązali się dokonywać w okresie objętym umową spłaty rat kapitałowo – odsetkowych i odsetkowych w terminach, kwotach i na rachunek wskazany w aktualnym harmonogramie spłat. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w dniu spłaty (§ 10 ust. 1 i 3 umowy).

W przypadku nie spłacenia przez powodów w terminie całości lub części raty spłaty wynikającej z umowy kredytu, niespłacona kwota miała stawać się zadłużeniem przeterminowanym. Bank miał prawo naliczać od wymagalnego kapitału odsetki karne w wysokości podwójnego oprocentowania umownego z tym zastrzeżeniem, że jeżeli kredytobiorcy, mimo upływu okresu wypowiedzenia, nie uregulowaliby należności, Bank w następnym dniu po upływie terminu wypowiedzenia, miał dokonać miał przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów. Poczynając od dnia przewalutowania Bank miał pobierać od wymagalnego kapitału karne odsetki w wysokości 2 - krotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN (nie indeksowanych do waluty obcej) przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika DBPLN oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 14 ust. 1 - 3 umowy).

Powodowie byli uprawnieni do wcześniejszej spłaty kredytu - § 11 umowy. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej prowizja za wcześniejszą spłatę przeliczona miała być według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów z dnia realizacji wcześniejszej spłaty - § 21 ust. 5 regulaminu.

Kredyt mógł zostać przewalutowany na wniosek powodów pod warunkiem, iż saldo kredytu po przewalutowaniu spełniało warunki określone dla maksymalnej kwoty kredytu, w zakresie wartości rynkowej nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczeń, pozytywnej weryfikacji zdolności kredytowej powodów. Przewalutowanie miało następować według kursów kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą, sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów w przypadku zmiany waluty z obcej na PLN. W przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu miało zostać obliczone na podstawie obowiązujących w Banku w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz. Za zmianę waluty kredytu Bank miał pobrać prowizję w wysokości określonej w Tabeli Prowizji i Opłat obowiązującej w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie. Prowizja za przewalutowanie przeliczana miała być według kursu sprzedaży waluty indeksacyjnej na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów z dnia dokonania przewalutowania - § 20 umowy oraz § 30 regulaminu.

W razie stwierdzenia przez Bank, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane lub w razie zagrożenia terminowej spłaty kredytu z powodu złego stanu majątkowego powodów, a w szczególności w przypadku niespłacenia dwóch rat odsetkowych lub odsetkowo – kapitałowych lub skierowania egzekucji do nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie spłaty kredytu, R. miał prawo wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub w części, bądź zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu, lub przedstawienia w określonym terminie programu naprawczego i jego realizacji po zatwierdzeniu przez Bank (§ 22 umowy).

Dowód: umowa k. 15-20, regulamin k. 97-101, zeznania powodów na rozprawie w dniu 15 grudnia 2023 roku.

W dniu 25 czerwca 2007 roku (...) Bank Spółka Akcyjna w (...)uruchomiła kredyt i dokonała jego wypłaty w wysokości 64 966,07 zł.

Dowód: zaświadczenie k. 25.

W dniu 19 lipca 2007 roku strony podpisały aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 12 czerwca 2007 roku, w wyniku którego przedłużono powodom okres spłaty kredytu do 240 miesięcy.

Dowód: aneks: k. 94.

W dniu 18 czerwca 2009 roku nadzwyczajne zgromadzenia akcjonariuszy podjęło uchwałę o połączeniu (...) Spółki Akcyjnej w P. z (...) Spółką Akcyjną w M. i powstaniu (...) Spółki Akcyjnej w M..

Bezsporne.

Pismem z dnia 28 września 2020 roku powódka za pośrednictwem pełnomocnika złożyła do (...) Banku Spółki Akcyjnej w M. reklamację dotyczącą umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 12 czerwca 2007 roku, w której domagała się uznania przez Bank w/w umowy za nieważną ex tunc, dokonania pisemnego rozliczenia przez Bank w/w umowy i dokonania rozliczeń pomiędzy stronami w/w umowy wzajemnych świadczeń, a także wydania przez Bank dokumentu umożliwiającego złożenie przez nią wniosku o wykreślenie hipoteki z nieruchomości, stanowiącej zabezpieczenie spłaty kredytu.

W odpowiedzi na pismo powódki (...) Bank Spółka Akcyjna w M. w piśmie z dnia 28 października 2020 roku nie uwzględniła żądań powódki.

Dowód: pismo z dnia 28 września 2020 roku wraz z potwierdzeniem nadania k. 21-22, pismo z dnia 28 października 2020 roku k. 23-24.

W pismach z dnia 13 września 2022 roku powodowie złożyli oświadczenie, że zostali poinformowani przez Sąd o skutkach uznania umowy za nieważną i są świadomi konsekwencji stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy. Oświadczenia powodów zostały doręczone pozwanej w dniu 30 listopada 2022 roku.

Dowód: oświadczenia powodów k. 141-142, elektroniczne potwierdzenie odbioru k. 166.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, wymienione w stanie faktycznym oraz zeznania powodów.

Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Zeznania powodów Sąd ocenił jako wiarygodne - choć - podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju - akcentowali oni zaufanie do banku. Częściowo ich zeznania znalazły potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Wprawdzie w dniu podpisania wniosku o udzielenie kredytu hipotecznego powodowie podpisali również druk z (...) Spółki Akcyjnej w P. zatytułowany „Oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej”, w którym poprzez jego podpisanie złożyli oświadczenie, że zostali zapoznani z ryzykiem kursowym i, że wnioskują o udzielenie im kredytu indeksowanego do waluty obcej k. 91 nie oznaczało to jednak, że zostali o tym ryzyku w sposób prawidłowy poinformowani czy tylko złożyli pod tym oświadczeniem podpis, co było konieczne dla przyjęcia i rozpatrzenia ich wniosku o udzielenie kredytu. Treść oświadczenia została przygotowana przez pozwaną. Oświadczenie podobnej treści znalazło się również w treści umowy w § 1 ust. 1 umowy. Powodowie podpisując umowę działali jako konsumenci, byli zatem stroną słabszą niż Bank, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzili się na postanowienia sformułowane wcześniej przez Bank, nie mając wpływu na ich treść. W praktyce informacje takie jak podpisali powodowie stanowiły dla Banku formę zabezpieczenia przed zarzutem nienależnego wywiązywania się z obowiązków informacyjnych, ale zdaniem Sądu nie można z tych informacji wnioskować, że podpisując je powodowie zdawali sobie sprawę z ryzyka, które poniosą zawierając umowę na tak długi okres czasu oraz tego, że Bank przed własnym ryzykiem skutecznie się zabezpieczył, poprzez dokonywanie transakcji na rynku międzybankowym. Symulacja przedstawiona powodom nie mogła również odnieść prawidłowego skutku informacyjnego albowiem była symulacją modelową, jak z resztą zaznaczono w jej treści. A zatem przedstawiała abstrakcyjną sytuację całkowicie odmienną od rzeczywistej. Symulacja bowiem opierała się na założeniu, że kwota kredytu wynosić miała kwotę 150 000 zł, okres spłaty 15 lat, przewidywała niewielki wzrost kursu CHF i stóp procentowych. Te założenia następnie odnosiły się do wysokość spłaty rat kredytu, nie odnosiły się natomiast do salda kredytu. A zatem powodowie mogli uważać, że zmiana wysokości kursu CHF może mieć wpływ na wysokość raty kredytu ale mogli nie wiedzieć, że również na jego saldo.

Sąd pominął dowód z zeznań świadka P. P. na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 4 k.p.c. z uwagi na niemożność jego przeprowadzenia z uwagi na nie wskazanie przez pozwanego adresu miejsca zamieszkania lub pobytu świadka (k. 301 verte zarządzenie z dnia 23 listopada 2023 roku, pkt. 3).

Sąd pominął z kolei dowód z dokumentów zawierających treść zeznań świadka W. T. k. 181-188 wnioskowany przez stronę pozwaną na podstawie przepisu art 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. W/w świadek bowiem nie brał udziału w zawarciu umowy pomiędzy stronami, nie miał zatem wiedzy jakie informacje zostały udzielone powodom przy zawieraniu z nim umowy, czy przy jej oferowaniu. Z kolei sam model procedury kredytowej obowiązującej w tym czasie w (...) Banku Spółce Akcyjnej w P., w tym zakres informacji jaki miał być udzielany potencjalnym kredytobiorcom, wynikał z dokumentów włączonych w poczet materiału dowodowego - wynikał z wniosku o kredyt, z treści umowy oraz będącego jej integralną częścią regulaminu, zarządzenia nr (...) Prezesa Zarządu (...) Banku Spółki Akcyjnej w P. z dnia 3 lipca 2006 roku k. 95.

Sąd nie ustalił stanu faktycznego w oparciu o przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty w postaci zarządzenia nr (...) Prezesa Zarządu (...) Banku Spółki Akcyjnej z dnia 3 lipca 2006 roku k. 95, uchwały zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia 23 września 2002 roku w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut obcych k. 96 gdyż nie wynikało z nich, aby Bank w sposób należyty poinformował powodów o wiążących się z zawartą umową ryzykach, w jaki sposób tworzone były w Banku kursy walut. Nie mogło mieć znaczenia również to, że kursy stosowane w (...) Banku Spółce Akcyjnej w P., a później (...) Bank Spółce Akcyjnej w M., o czym będzie mowa w późniejszej części uzasadnienia nie odbiegały znacząco od kursów stosowanych w innych Bankach czy w NBP. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez w/w Banki. Przedmiotem sprawy były przede wszystkim zapisy łączącej strony umowy pod kątem jej ważności, a te ocenia się w dniu zawarcia umowy.

Sąd zważył co następuje:

Postanowieniem z dnia 22 listopada 2023 roku w związku z ogłoszeniem upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w M. Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie, wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w M. do udziału w sprawie oraz podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w M. (k. 294). Bez wątpienia roszczenia powodów o zapłatę oraz o ustalenie nieważności umowy z dnia 12 czerwca 2007 roku dotyczyły masy upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w M. dlatego też Sąd w oparciu o w/w przepis zawiesił postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 174 § 3 k.p.c. Sąd wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w M. do udziału w sprawie, a następnie podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w M.. Proces w zakresie roszczenia o ustalenie bowiem mógł być dalej prowadzony, gdyż roszczenie o ustalenie mimo, że dotyczy masy upadłości, zdaniem Sądu nie stanowiło ani wierzytelności ani innego roszczenia, które podlegałoby zgłoszeniu do masy upadłości.

Powództwo o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

W pierwszej kolejności należało się odnieść do zarzutu strony pozwanej, co do braku interesu prawnego powodów w żądaniu ustalenia.

W myśl przepisu art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Niewątpliwym jest, co wyraża ugruntowany w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego pogląd, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa. Wbrew stanowisku strony pozwanej, powodowie nie dysponowali jakimkolwiek innym żądaniem, które chroniłoby ich pełniej niż żądania zawarte w pozwie. Wystąpienie przez powodów jedynie z żądaniem zapłaty oparte na przesłankowym ustaleniu nieważności umowy, mogłoby obejmować jedynie żądanie zwrotu zapłaconych rat kredytu. Nie rozwiązywałoby natomiast kwestii obowiązku zapłaty przyszłych i jeszcze niewymagalnych rat, możliwości wypowiedzenia umowy przez pozwany Bank i negatywnych skutków dla powodów, związanych z tym wypowiedzeniem. Powodowie byliby narażeni na konieczność wytaczania kolejnych powództw o zapłatę dalszych nadpłaconych rat czy spłaconych rat, względnie na bycie pozwanymi w sprawie o zapłatę z powództwa Banku, gdyby zaprzestali spłaty kredytu. Tym samym, to powództwo o ustalenie jest jedynym i najdalej idącym środkiem ochrony powodów, zmierzającym do oceny i ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie związania lub braku związania stron postanowieniami zaskarżonej umowy kredytowej. Specyfika sprawy o ustalenie nieważności umowy, która miała trwać oraz nakładać na strony obowiązki i prawa jeszcze przez kilkanaście lat, daje przekonanie o istnieniu interesu prawnego powodów w ustaleniu. Uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewnia powodom ochronę ich interesów i definitywnie kończy spór na tle obowiązywania postanowień umowy, umowy kredytu.

Powodowie wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF z dnia 12 czerwca 2007 roku zawartej pomiędzy nimi a (...) Spółką Akcyjną w P., której następca prawnym była (...) Spółka Akcyjna w M.. Nieważność umowy łączyli z istnieniem w treści umowy niedozwolonych postanowień umownych dotyczących mechanizmu indeksacji, bez których to postanowień w/w umowa nie mogła, ich zdaniem funkcjonować w obrocie prawnym. Zdaniem powodów niedozwolone klauzule umowne znajdowały się w § 9 ust. 2 umowy oraz w § 10 ust. 3 umowy. Sąd podzielił stanowisko powodów, przy czym uznał, że niedozwolone postanowienia umowne znajdują się w § 9 ust. 2 umowy, w § 10 ust. 3 umowy, w § 14 ust. 3 umowy, w § 20 ust. 3, 4, 8 umowy oraz w § 21 ust. 5 regulaminu i w § 30 ust. 3, 4 i 9 regulaminu.

Zgodnie z art. 358 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

Kwestionowane przez powodów postanowienia umowne zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Możliwa byłaby więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. Kwestionowane postanowienia wprawdzie dotyczyły głównych świadczeń stron ale zdaniem Sądu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia tabeli kursów, które zdefiniowano w sposób nieostry w § 6 ust. 1 umowy i w § 2 regulaminu. Nie podano bowiem żadnego mechanizmu ustalania kursów w tabeli. Powodowie zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez Bank, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Z przepisu art. 358 1 k.c. wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawie Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in. w orzecznictwie TSUE, a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał także art. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iż art. 76 Konstytucji pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. Abuzywnego charakteru tych klauzul nie ujmuje twierdzenie Banku, że stosowane przez nią kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy CHF stosowane przez Bank nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez Bank.

Nie można też zgodzić się z argumentami strony pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019r., II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.

Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez Bank treść łączącej strony umowy kredytu w § 9 ust. 2 umowy, w § 10 ust. 3 umowy, w § 14 ust. 3 umowy, w § 20 ust. 3, 4, 8 umowy oraz w § 21 ust. 5 regulaminu i w § 30 ust. 3, 4 i 9 regulaminu i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powodów.

Zgodnie z art. 385 1§1 k.c. konsekwencją uznania za abuzywne klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie stron jest, stan niezwiązania powodów (kredytobiorców - konsumentów) zakwestionowanymi postanowieniami.

Stosownie do art. 385 1 § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.

Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych powodów, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorcy płatnych w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda ich zobowiązań wobec banku w przypadku przewalutowania kredytu, wysokości prowizji pobieranych w przypadku wniosku o przewalutowanie kredytu i wniosku o wcześniejszą spłatę kredytu. Powodowie nie wyrazili zgody na zastąpienie niedozwolonych klauzul umownych innymi postanowieniami. Dlatego też Sąd uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił jej nieważność na podstawie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 prawa bankowego.

I., dn. 2 stycznia 2023 roku