I C 223/23

Sygn. akt I C 223/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 czerwca 2024 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Westwal

Protokolant: sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2024 roku w Rybniku

sprawy z powództwa I. H. (1), B. O. (1), A. C.

przeciwko Bank (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę i ustalenie

1. ustala, że umowa kredytu budowlano – hipotecznego nr (...)- (...) z dnia 20 kwietnia 2006 roku jest nieważna;

2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki I. H. (1) kwotę 97 188,78 zł (dziewięćdziesiąt siedem tysięcy sto osiemdziesiąt osiem złotych siedemdziesiąt osiem groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2023 roku do dnia zapłaty,

3. zasądza od pozwanej na rzecz powódki A. C. kwotę 12 380,34 zł (dwanaście tysięcy trzysta osiemdziesiąt złotych trzydzieści cztery grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2023 roku do dnia zapłaty,

4. zasądza od pozwanej na rzecz powódki B. O. (1) kwotę 12 380,34 zł (dwanaście tysięcy trzysta osiemdziesiąt złotych trzydzieści cztery grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2023 roku do dnia zapłaty,

5. w pozostałym zakresie powództwo oddala;

6. zasądza od pozwanej na rzecz każdego z powodów kwotę po 5 750,33 zł (pięć tysięcy siedemset pięćdziesiąt złotych trzydzieści trzy grosze ) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 223/23

Powodowie I. H. (1), B. O. (1), A. C. wnieśli o zasądzenie od pozwanej na rzecz I. H. (1) kwoty 97 188,78 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022 roku do dnia zapłaty, na rzecz B. O. (1) kwoty 12 389,59 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022 roku do dnia zapłaty, na rzecz A. C. kwoty 12 389,59 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022 roku do dnia zapłaty oraz o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że umowa kredytu budowlano - hipotecznego nr (...)- (...) z dnia 20 kwietnia 2006 roku zawarta pomiędzy nimi a pozwaną jest nieważna.

Ewentualnie, na wypadek oddalenia żądania o ustalenie nieważności umowy wnieśli o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że postanowienia umowy kredytu budowlano- hipotecznego nr (...)- (...), tj. ust. 2 pkt 2 załącznika nr 7 do umowy, ust. 2 pkt 4 załącznika nr 7 do umowy, a także postanowienia Regulaminu Kredytowania osób fizycznych w Banku (...) SA nie objętych ustawą o kredycie konsumenckim w zakresie odnoszącym się do denominacji kredytu, są bezskuteczne wobec strony powodowej tj. nie wiążą jej.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wyjaśniali, że istotą sporu było posłużenie się przez pozwaną we wzorcu umownym następnie inkorporowanym do stosunku umownego zawartymi z nimi abuzywnymi postanowieniami umownymi służącymi do waloryzacji kwoty udzielonego kredytu złotowego do kursów kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego. Strona powodowa występowała w niniejszej sprawie w charakterze konsumenta. Umowa, którą zawarły strony została wcześniej sporządzona przez pozwaną i stanowiła wzorzec umowy. Strona powodowa nie miała zatem możliwości negocjowania kwestionowanych przez nią postanowień, gdyż ich treść została w całości zaczerpnięta z wzorca i nie była indywidualnie ustalana. Postanowienia umowne dotyczące przeliczeń określały główne świadczenia stron i nie zostały wyrażone w sposób jednoznaczny i transparentny. Strona pozwana do wypłaty kredytu stosowała kurs kupna z Tabeli kursów Banku, który ustalany był w sposób jednostronny przez Bank. Zobowiązanie strony powodowej zostało uzależnione w całości od decyzji pozwanej. To strona pozwana mogła w sposób dowolny i arbitralny ustalać stosowane przez siebie kursy walut. Kredytobiorcy nie byli informowani, jak strona pozwana tworzy kursy w ramach własnej Tabeli. Klauzula waloryzacyjna naruszyła rażąco interesy strony powodowej, zarówno ekonomiczne, ale też te związane z brakiem satysfakcji z poczucia zawarcia korzystnej umowy, poczuciem bycia oszukanym przez instytucję zaufania publicznego, wykorzystaniem naiwności i słabszej pozycji strony powodowej posiadającej status konsumenta. Strona powodowa nie została poinformowana przez pozwaną o rozpiętości oraz nieograniczoności ryzyka kursowego i nie była świadoma, że wraz ze wzrostem kursu CHF wzroście zarówno rata, jak i saldo kredytu. Strona pozwana nie prognozowała na przyszłość zmiany wartości CHF większej niż 20%, a w szczególności nie poinformowała kredytobiorców o możliwości wzrostu waluty, przykładowo o 30, 50 czy 100 %. Abuzywnej klauzuli przeliczeniowej nie można zastąpić innymi postanowieniami, a Sąd nie jest uprawiony do zmiany treści umowy posiadającej luki na skutek eliminacji klauzuli przeliczeniowej. W/w postanowienia umowy, zdaniem powodów należało ocenić jako naruszające dobre obyczaje oraz prowadzące do powstania znaczącej nierównowagi praw i obowiązków ze szkodą dla konsumenta, a w konsekwencji bezskuteczne. Bezskuteczność kwestionowanych postanowień z kolei doprowadziła do nieważności całej umowy, ponieważ jej dalsze obowiązywanie w kształcie pozbawionym kwestionowanych postanowień nie było możliwe. Stąd powodowie wnieśli o ustalenie przez Sąd nieważności umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku. Na skutek nieważności umowy łączącej strony całość środków pobranych od nich przez pozwaną w wykonaniu w/w umowy kredytu stanowiło świadczenia nienależne, którego zwrotu domagali się na podstawie treści art. 405 k.c. w zw. z treścią art. 410 k.c. w wysokości jak w pkt. I ust 1 - 3 pozwu tj. w wysokości środków wpłaconych przez kredytobiorców w okresie od dnia 20 kwietnia 2006 roku do dnia 28 września 2022 roku. Powódki wyjaśniły, że w dniu 10 grudnia 2016 roku zmarł kredytobiorca H. H.. Spadek po nim nabyła na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia jego żona I. H. (1) i jego córki B. O. (2) i A. H., każda w 1/3 części. Od dnia zawarcia umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku do dnia śmierci H. H. spłat rat i innych należności związanych z wykonaniem w/w umowy dokonywali kredytobiorcy wspólnie pozostając w związku małżeńskim, po śmierci H. H. umowę wykonywała wyłącznie I. H. (1).

W odpowiedzi na pozew Bank (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictw. Pozwana zakwestionowała w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew, że istniały podstawy do stwierdzenia nieważności umowy kredytu z uwagi na jej sprzeczność z art. 58 k.c. oraz treścią art. 69 ust. 1 lub ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Prawo Bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia, umowa kredytu pozostawała czynnością naruszającą granicę swobody umów art. 3531 k.c. i jako taka była sprzeczna z istotą stosunku zobowiązaniowego, postanowienia Umowy Kredytu nie stanowiły wyniku indywidualnych negocjacji, umowa kredytu zawierała niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c. i w jakimkolwiek zakresie nie wiązała powodów, w przypadku stwierdzenia abuzywności postanowień umownych składających się na tzw. klauzulę przeliczeniową/ denominacyjną umowy kredytu nie dało się nadal wykonywać, a w konsekwencji istniały podstawy do stwierdzenia jej nieważności, postanowienia umowy kredytu nie spełniały wymogu jasności i jednoznaczności, postanowienia umowy kredytu kształtowały interes powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, Bank był w jakimkolwiek zakresie bezpodstawnie wzbogacony względem powodów, powodom przysługiwało względem niej jakiekolwiek roszczenie o zapłatę, Bank ustalał kursy walut publikowane w Tabeli Kursów Walut Obcych w sposób dowolny, powodowie posiadali interes prawny w ramach roszczenia o ustalenie. Zdaniem pozwanej, strona powodowa nie wykazała w jakim zakresie faktycznie każdy z powodów uczestniczył w ciężarze spłaty kredytu, tj. z którego majątku: czy majątku powódki I. H. (2), czy też majątku B. O. (1) albo A. C. następowała spłata poszczególnych rat (ewentualnie innych świadczeń) na poczet kredytu. Obowiązkiem powodów w ramach dowiedzenia podstawy faktycznej powództwa było udowodnić z czyjego majątku rzeczywiście wyszło rzekomo nienależne świadczenie. Pozwana podniosła również zarzut przedawnienia k. 151v.

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

W 2006 roku I. H. (1) i H. H. pozostawali w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. W tym czasie potrzebowali kredytu na sfinansowanie zakupu domu jednorodzinnego na cele mieszkaniowe. Nie mieli zdolności kredytowej w PLN. W związku z tym w Banku (...) Spółce Akcyjnej w K. zaproponowano im kredyt w CHF. By uzyskać ten kredyt musieli poprosić córkę B. H. aby była dodatkowym kredytobiorcom. Córka zgodziła się na bycie współkredytobiorcą kredytu wraz z rodzicami. Oferując umowę kredytu denominowanego do CHF pracownik w/w Banku informował, że był to dobry produkt, bezpieczny, nie mówił nic o ryzyku walutowym, nie tłumaczył w jaki sposób Bank tworzy obowiązujące u niego Tabele Kursu w oparciu o które dokonuje przeliczeń w przypadku zawarcia umowy powiązanej z walutą obcą. Kredytobiorcy mieli jedynie świadomość, że kurs franka może wzrosnąć nieznacznie, nie mieli możliwości negocjowania umowy kredytowej, działali w zaufaniu do pracownika Banku.

Dowód: zeznania powodów na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 roku.

W dniu 16 marca 2006 roku I. H. (1), H. H. i B. H. (obecnie O.) uznając, iż zaoferowany im kredyt jest dla nich korzystny i bezpieczny na przygotowanym przez Bank (...) Spółkę Akcyjną w K. wzorze złożyli w/w Bankowi wniosek o udzielenie kredytu w CHF kwocie 100 000 zł na okres 300 miesięcy. I. H. (1) i H. H. złożyli do wniosku dodatkowo informację o swoich dochodach, a B. H. o swoim zatrudnieniu.

W związku z wpływem wniosku I. H. (1), H. H. i B. H. o udzielenie kredytu zostały podjęte przez pracownika Banku czynności mające na celu ustalenie zdolności kredytowej w/w. W dniu 10 kwietnia 2006 roku została podjęta decyzja pozytywna w zakresie w/w wniosku o udzielenie kredytu.

Dowód: wnioski o udzielenie kredytu k. 161-162, informacje o dochodach i zatrudnieniu k. 163-165, raport BIK k. 166-173, decyzja k. 174-175, arkusz oceny zdolności kredytowej k. 176-177.

W dniu 20 kwietnia 2006 roku I. H. (1), H. H. i B. H. (obecnie O.) zawarli z Bankiem (...) Spółka Akcyjną w K. umowę kredytu budowlano - hipotecznego Nr (...)- (...) według przedstawionego im przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca.

Na podstawie w/w umowy Bank miał udzielić kredytobiorcom kredytu w wysokości 41 764,00 CHF na okres od dnia 20 kwietnia 2006 roku do 20 kwietnia 2031 roku, a kredytobiorcy zobowiązali się wykorzystania kredytu i jego zwrotu wraz z odsetkami zgodnie z umową. Kwota kredytu miała zostać przeznaczona na sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego w miejscowości G.. Okres wykorzystania kredytu przez kredytobiorców wynosić miał 16 miesięcy. W tym okresie oraz w kolejnych 5 miesiącach Bank udzielił kredytobiorcom karencji w spłacie kredytu. Spłata rat odsetkowych lub kapitałowo – odsetkowych przypadać miała na 1 dzień każdego miesiąca (§ 2 umowy). Spłata kredytu miała następować w złotych – zgodnie z zasadami określonymi w załączniku nr 7 do umowy kredytu - § 9 ust. 9 umowy.

Kredytobiorcy byli zobowiązani do zapłaty na rzecz Banku prowizji bankowej od kwoty przyznanego kredytu w wysokości 417,64 CHF, co stanowiło 1,00 % kwoty kredytu. Prowizja bankowa płatna miała być jednorazowo i nie podlegała zwrotowi. Prowizję tą Bank miał potrącić z udzielonego kredytobiorcom kredytu w dniu uruchomienia pierwszej transzy kredytu w walucie w której został udzielony kredyt. Za inne czynności, które miały być wykonywane na wniosek kredytobiorców, w tym w szczególności za zmianę warunków umowy Bank pobierać miał opłaty i prowizje na zasadach i wysokości określonych w aktualnie obowiązującej Taryfie opłat i prowizji Banku (...) dla Klientów indywidualnych (§ 3 umowy).

Do umowy miało mieć zastosowanie zmienne oprocentowanie w całym okresie kredytowania. W dniu sporządzenia umowy wynosiło 3,82% w stosunku rocznym. Oprocentowanie w całym okresie kredytowania miało stanowić sumę stawki LIBOR dla terminów 6 miesięcznych i marży w wysokości 2,40%, która miała być stała w całym okresie kredytowania.

Kwota kredytu lub jego transzy miała zostać wypłacona na podstawie wniosku kredytobiorców (§ 5 ust. 1 umowy).

Prawnym zabezpieczeniem spłaty kredytu miały zostać wpisana na pierwszym miejscu hipoteka zwykła w wysokości 41 764,00 CHF z tytułu udzielonego kredytu i hipoteka kaucyjna do wysokości kwoty 22 600,00 CHF z tytułu odsetek umownych i kosztów udzielonego kredytu, które miały zostać ustanowione na finansowanej kredytem nieruchomości położonej w G., cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i zdarzeń losowych oraz wpływy na wskazany rachunek bankowy prowadzony przez Bank wraz z udzieleniem Bankowi pełnomocnictwa do pobierania środków z tego rachunku na spłatę zadłużenia (§ 7 umowy).

W okresie karencji w spłacie kapitału kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty bieżących odsetek. Bank mógł na pisemny wniosek kredytobiorców dokonać zmiany warunków spłaty kredytu, w tym zmiany waluty udzielonego kredytu. Swoją decyzję Bank uzależniać miał od pozytywnej oceny zdolności kredytowej kredytobiorców. Jeżeli w okresie spłaty kredytu nastąpiłaby istotna zmiana kursu waluty kredytu, co w ocenie Banku skutkowałoby poważnym zagrożeniem spłaty kredytu, Bank został uprawniony do wystąpienia do kredytobiorców z wnioskiem o dokonanie przewalutowania kredytu na inną walutę, zgodnie z obowiązująca wówczas ofertą walut w Banku lub ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu. W/w zmiany wymagały zawarcia przez strony aneksu do umowy. Bank miał nie wyrażać zgody na przewalutowanie kredytu w przypadku, gdy kwota aktualnego zadłużenia byłby niższa niż 10 000 zł lub równowartość tej kwoty w walucie (§ 11 umowy).

Integralną częścią zawartej umowy były załączniki od nr 1 do nr 7. Załącznik nr 7 stanowił oświadczenie Kredytobiorców, że było im znane i wyjaśnione przez Bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnęli zobowiązanie kredytowe i byli świadomi ponoszonego przez siebie ryzyka. Jednocześnie kredytobiorcy przyjęli do wiadomości, że prowizja bankowa od kredytu walutowego naliczana będzie i pobrana będzie w walucie udzielonego kredytu, kwota kredytu lub transzy wypłacona będzie w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w Banku w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów walut Banku (...) S.A. ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad udzielania kursów walut obowiązujących w Banku, ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych miała zostać wypłacona przelewem na rachunek bankowy kredytobiorców wskazany we wniosku o wypłatę kredytu, kwota spłaty podlegać miała przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku. W załączniku znajdowały się również przykłady wpływu zmiany kursu walutowego na raty spłaconego kredytu walutowego według założenia, że kwota uruchomionego kredytu wynosiła kwotę 40 000 CHF tj. równowartość 100 000 zł, walutą kredytu był CHF, okres spłaty 20 lat, formuła spłaty raty równe, oprocentowanie kredytu 3% w skali roku, kurs wypłaty kredytu 2,50/CHF w sytuacji gdy kurs po którym następować będzie spłata wynosić będzie 2,50 zł, 2,60 zł, 3 zł, 3,25 zł, 3,50 zł i 4 zł.

Dowód: umowa k. 39-47, Regulamin k. 48-49.

Środki z kredytu zostały wypłacone powodom w trzech transzach tj.: I transza w dniu 28 kwietnia 2006 roku w kwocie 58993,95 zł, II transza w dniu 21 lipca 2006 roku w kwocie 30 751,18 zł i III transza w dniu 20 października 2006 roku w kwocie 49 939,59 zł. Z kwoty udzielonego kredytu zgodnie z umową Bank pobrał prowizję z tytułu udzielonego kredytu w wysokości 417,64 CHF.

Dowód: zaświadczenie k. 58, umowa k. 39-47.

W dniu 17 października 2006 roku strony w związku ze złożeniem wniosku o skrócenie okresu wykorzystania kredytu oraz wydłużenie okresu dodatkowej karencji kredytu budowlano-hipotecznego zawarły aneks do umowy kredytu Nr (...)- (...).

Dowód: aneks k. 50-51.

W dniu 10 grudnia 2016 roku zmarł H. H..

Spadek po zmarłym H. H. nabyły: żona I. H. (1) oraz córki B. H. i A. C..

Dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 77, akt poświadczenia dziedziczenia k. 78-80.

W wykonaniu umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku I. H. (3) i H. H. uiścili na rzecz pozwanej do dnia 28 września 2022 roku łącznie kwotę 121 817,96 zł, przy czym do momentu śmierci H. H. wszelkich wpłat na poczet umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku dokonywali H. H. wraz z małżonką I. z majątku wspólnego, po śmierci H. H. wszelkie wpłaty na poczet wykonania w/w umowy kredytu dokonywała wyłącznie I. H. (1). Małżonkowie tytułem spłaty rat kapitałowo- odsetkowych uiścili zatem w okresie od dnia 2 maja 2006 roku do dnia 10 grudnia 2016 roku na rzecz pozwanej kwotę 74 282,09 zł, I. H. (1) natomiast po śmierci męża tj. w okresie od dnia 11 grudnia 2016 roku do dnia 28 września 2022 roku uiściła na rzecz pozwanej kwotę 47 685,87 zł.

Dowód: zaświadczenie k. 38-42, zeznania powodów na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 roku.

Pismem z dnia 8 lipca 2022 roku I. H. (1) wystosowała do pozwanej reklamację, w której wskazując na nieważność umowy wniosła o zwrot dokonanych świadczeń bezpośrednio w walucie CHF bez podstawy prawnej oraz w przypadku stwierdzenia nadpłaty bez podstawy prawnej o jej zwrot w terminie 30 dni od otrzymania reklamacji. Pozwana nie uwzględniła złożonej reklamacji.

Dowód: reklamacja k. 62-66, pismo pozwanej k. 67-68.

W toku procesu powódki zostały poinformowane przez Sąd o ewentualnych skutkach uznania przez Sąd nieważności łączącej ich z pozwaną umowy kredytu. Powodowie I. H. (1) oświadczyła w piśmie z dnia 27 marca 2023 roku, A. C. w piśmie z dnia 29 marca 2023 roku, a B. O. (1) w piśmie z dnia 4 kwietnia 2023 roku, że akceptują te skutki. Oświadczenia powódek zostały doręczone pozwanej w dniu 20 stycznia 2024 roku. Wcześniej powódki o w/w skutkach zostały pouczone przez swojego pełnomocnika.

Dowód: oświadczenia k. 82-83, k. 105, 221, zpo k. 282.

Pozwana jest następcą prawnym Banku (...) Spółki Akcyjnej w K..

Bezsporne.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił głównie w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty wymienione w stanie faktycznym. Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Dołączone do akt sprawy przez pozwaną dokumenty w postaci procedury udzielania kredytu k. 184-193, raportu Komisji Nadzoru Finansowego k. 194-197, wydruku z portalu Bankier.pl, k. 198, wydruki ze strony NBP k. 199-203, raportu k. 204-210 i opinii k. 211-219 nie przyczyniły się do dokonania ustaleń faktycznych w sprawie. Z powyższych dokumentów nie wynikało, aby strona pozwana w sposób należyty poinformowała kredytobiorców o wiążących się z zawartą umową ryzykach, w jaki sposób tworzone były kursy walut u pozwanej. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez pozwany Bank. Przedmiotem sprawy były przede wszystkim zapisy łączącej strony umowy pod kątem jej ważności, a te ocenia się w dniu zawarcia umowy.

Zeznania powodów Sąd ocenił jako wiarygodne. Częściowo znalazły one potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd nie znalazł podstaw, aby nie dać wiary zeznaniom powodów dotyczących okoliczności zawarcia umowy kredytu, zasad spłaty przez nich kredytu, tym bardziej, że z dowodów przedstawionych przez pozwaną nie wynikały odmienne fakty. I. H. (1), H. H. i B. O. (1) podpisali wprawdzie załącznik nr 7 do umowy kredytu, w którym oświadczyli że znane było im ryzyko kursowe k. 47, nie oznaczało to jednak, że powodowie zostali o tych ryzykach w sposób prawidłowy poinformowani czy tylko kredytobiorcy złożyli pod tym załącznikiem podpis, co było konieczne dla zawarcia umowy i wypłacenia im kredytu. Treść załącznika nr 7 do umowy została przygotowana przez pozwaną. Powodowie podpisując umowę działali jako konsumenci – byli zatem stroną słabszą niż Bank, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym zgodzili się na postanowienia sformułowane wcześniej przez Bank, nie mając wpływu na ich treść. W praktyce takie oświadczenia jak podpisali kredytobiorcy stanowiły dla Banku formę zabezpieczenia przed zarzutem nienależnego wywiązywania się z obowiązków informacyjnych, ale zdaniem Sądu nie można z tych informacji wnioskować, że podpisując ją kredytobiorcy zdawali sobie sprawę z ryzyka, które decydują się ponosić zawierając umowę na tak długi okres czasu oraz tego, że Bank przed własnym ryzykiem skutecznie się zabezpieczył, poprzez dokonywanie transakcji na rynku międzybankowym.

Sąd pominął dowód z opinii biegłych wnioskowany przez strony. W związku bowiem z uznaniem przez Sąd nieważności umowy łączącej strony wszelkie rozliczenia pomiędzy stronami zgodnie z powszechną linią orzeczniczą opierają się o teorię dwóch kondykcji. A zatem strony mają obowiązek zwrócić wzajemne świadczenia. Ustalenie wysokości tych świadczeń nie wymagało wiadomości specjalnych i wynikało z zaświadczenia wydanego przez pozwaną na k. 58 – 61. Tym samym Sąd nie ustalił również stanu faktycznego w oparciu o ekspertyzę dołączoną przez powódki do pozwu k. 52-57.

W toku rozpoznawania sprawy pozwana cofnęła dowód z zeznań świadka M. B. k. 286.

Sąd zważył:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie niemalże w całości.

W pierwszej jednak kolejności należało odnieść się do zarzutu strony pozwanej co do braku interesu prawnego powódek w żądaniu ustalenia nieważność umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku.

W myśl przepisu art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Niewątpliwym jest, co wyraża ugruntowany w orzecznictwie Sądów Powszechnych i Sądu Najwyższego pogląd, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa. Wbrew stanowisku strony pozwanej, powódki nie dysponowały jakimkolwiek innym żądaniem, które chroniłoby ich pełniej niż żądania zawarte w pozwie. Wystąpienie przez powódki jedynie z żądaniem zapłaty oparte na przesłankowym ustaleniu nieważności umowy, mogłoby obejmować jedynie żądanie zwrotu zapłaconych rat kredytu. Nie rozwiązywałoby natomiast kwestii obowiązku zapłaty przyszłych i jeszcze niewymagalnych rat, możliwości wypowiedzenia umowy przez pozwany Bank i negatywnych skutków dla powódek, związanych z tym wypowiedzeniem. Powódki narażone byłyby na konieczność wytaczania kolejnych powództw o zapłatę dalszych spłaconych rat, względnie na bycie pozwanymi w sprawie o zapłatę z powództwa Banku, gdyby zaprzestały spłaty kredytu. Tym samym, to powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu było jedynym i najdalej idącym środkiem ochrony powódek, zmierzającym do oceny i ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie związania lub braku związania stron postanowieniami zaskarżonej umowy kredytowej. Specyfika sprawy o ustalenie nieważności umowy kredytu, która miała trwać oraz nakładać na strony obowiązki i prawa jeszcze przez kilkanaście lat, daje przekonanie o istnieniu interesu prawnego powódek w ustaleniu. Uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewnia powódką ochronę ich interesów i definitywnie kończy spór na tle obowiązywania postanowień umowy, umowy kredytu. Czym innym jest natomiast ewentualne rozliczenie pomiędzy stronami, mające swoją podstawę w uznaniu nieważności umowy.

Powódki wniosły o ustalenie przez Sąd nieważności zawartej umowy między innymi w związku z zamieszczeniem w umowie postanowień niedozwolonych, a to w ust. 2 pkt. 2 i 4 załącznika nr 7 do umowy, których eliminacja ich zdaniem powoduje nieważność całego stosunku prawnego.

Na wstępie rozważań prawnych zauważyć należało, że strony podpisały umowę kredytu denominowanego. Kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej - CHF. Kredytbiorcy nie wiedzieli jaka kwota kredytu w złotówkach zostanie im wypłacona z uwagi na różnicę kursu waluty pomiędzy datą zawarcia umowy, a datą wypłaty kredytu. Oprocentowanie kredytu było zależne od stóp procentowych franka szwajcarskiego. Wysokość rat była uzależniona od kursu franka szwajcarskiego.

W tym miejscu należy podkreślić również, że brak możliwości zrozumienia umowy kredytowej nie może obciążać konsumenta. Kredyty i pożyczki są powszechnymi i ogólnie dostępnymi usługami dla konsumentów. Na Banku, jako profesjonaliście, spoczywał obowiązek przygotowania takiej treści umowy, aby była ona zrozumiała dla danego klienta. Działanie Banku z odpowiednią, podwyższoną starannością profesjonalisty, wymagało, aby jego pracownik potrafił konsumentowi jasno, ale szczegółowo, przedstawić warunki umowy. Wskazać mu nie tylko na korzystności kredytu denominowanego w chwili zawarcia umowy, ale również uświadomić wszystkie ryzyka z tym związane. I nie powinno to ograniczać się do ogólnych formułek o możliwości zmiany kursu waluty, bo to jest wiedza powszechna. Zachęcając konsumenta do zawarcia umowy kredytu denominowanego, pozwana powinna wyjaśnić mu konkretnie na gruncie proponowanych postanowień umowy, wpływ zmiany kursu na wysokość nie tylko rat, ale również pozostałego do spłaty zadłużenia, czy sposobu ustalenia wysokości zadłużenia przeterminowanego.

Zgodnie z art. 358 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

Kwestionowane przez powódki postanowienia umowne dotyczące klauzuli denominacyjnej zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Kwestionowane postanowienia w zakresie klauzuli denominacyjnej dotyczyły wprawdzie głównych świadczeń stron ale nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Możliwa była więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia „Kwota wypłacanej transzy wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w Banku w dniu wypłaty transzy kredytu zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) Spółką Akcyjną ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku”, oraz „kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) Spółki Akcyjnej ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku (załącznik nr 7 do umowy kredytu k. 47). W umowie, ani w regulaminie nie podano definicji tabeli kursów walut Banku (...) Spółką Akcyjną, nie podano mechanizmu jej tworzenia. Kredytobiorcy zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez pozwaną, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie Sądów Powszechnych, Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, że wszelkie postanowienia w umowach kredytów denominowanych i indeksowanych do waluty obcej, stosujące zasady spreadu walutowego, ustalające kurs walut tylko na podstawie kursów i tabel opracowywanych przez Bank, co do których konsument nie miał dostępu lub nie miał możliwości negocjacji, czy wpływu na ich treść są niedozwolonymi postanowieniami umownymi i nie mogą one wywoływać co do konsumenta jakichkolwiek skutków. Nie budzi wątpliwości fakt, że w niniejszej sprawie kredytobiorcy nie mieli wpływu na treść postanowień umowy. Pozwana arbitralnie ustaliła sposób przeliczania walut, który był jednostronnie korzystny dla Banku. Wykorzystanie spreadu walutowego w każdej sytuacji działało na korzyść Banku, podnosiło zadłużenie kredytobiorców i podwyższało należne od nich raty.

Okoliczności zawarcia umowy kredytowej z kredytobiorcami oraz postanowienia umowy odnoszące się do tabeli kursów Banku, naruszały równorzędność stron umowy. Odwołanie się do tabeli kursów Banku pozwalało pozwanej na jednostronne kształtowanie tego kursu, a tym samym zadłużenia kredytbiorców. Przyjęty na potrzeby umowy kredytowej mechanizm ustalania kursu franka szwajcarskiego według nieskonkretyzowanych, nietransparentnych i niezrozumiałych dla konsumenta kryteriów uniemożliwił kredytobiorcom przewidzenie ryzyk umowy i ich skali. Sposób kształtowania tabeli kursów Banku w oparciu o czynniki obiektywne oraz fakt, że nie odbiegały one od średniego kursu Narodowego Banku Polskiego, nie ma znaczenia dla oceny postanowień umowy jako abuzywnych. Kursy franka szwajcarskiego były nadal jednostronnie kształtowane przez pozwaną (tak: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 19 sierpnia 2020 r., I ACa 1002/19, LEX 3102498 i w wyroku z 12 kwietnia 2021 r., I ACa 1026/18, LEX 3191468).

W ocenie Sądu, umowa kredytowa podpisana przez I. H. (1), H. H. i B. O. (1) z pozwaną jest w całości nieważna. Usunięcie z niej tylko postanowień zawierających klauzule odnoszące się do tabeli kursów Banku i spreadu walutowego skutkowałoby umową, w której nie została określona kwota kredytu w walucie polskiej do wypłaty dla kredytbiorców. Umowa określałaby jedynie kwotę udzielonego kredytu we frankach szwajcarskich oraz przewidywałaby możliwość spłaty rat kredytu we frankach szwajcarskich. Zachowanie tych dwóch postanowień umowy nie czyni możliwym jej kontynuowanie. Po pierwsze, kredytobiorcy nigdy nie otrzymali od Banku kwoty 41 764 CHF, ani jej równowartości ustalonej według obiektywnych kryteriów. Przy wypłacie kredytu pozwana ustaliła kurs waluty jednostronnie w oparciu o swoją tabelę kursów przy zastosowaniu mechanizmu spreadu walutowego. Następnie, I. H. (1) i H. H., a później wyłącznie sama I. H. (1) spłacali kredyt w walucie polskiej. Wpłacane przez nich raty były przeliczane przez pozwaną w oparciu o jej tabelę kursów, przy zastosowaniu mechanizmu spreadu walutowego. W tych okolicznościach, przy ustaleniu abuzywności klauzul odwołujących się do tabeli kursów Banku i spreadu walutowego, nie sposób ustalić kwoty pozostałego do spłaty zadłużenia powódek, skoro zarówno wypłacona kredytobiorcom kwota kredytu, jak i sposób rozliczania wpłacanych rat był oparty o niedozwolone klauzule umowne. Zasady współżycia społecznego i dobre obyczaje sprzeciwiają się kontynuowaniu umowy przy przyjęciu, że do spłaty pozostaje powódką kwota kredytu wyrażona we frankach szwajcarskich. Zobowiązanie powódek do spłaty kwoty kredytu ustalonej we frankach szwajcarskich w ust. 2 załącznika nr 7 do umowy w sytuacji, w której na podstawie postanowień tej umowy nie wypłacono im uczciwie przeliczonej na walutę polską kwoty kredytu, rażąco naruszałoby ich interes jako konsumentów oraz zasady współżycia społecznego. Ponadto, powstaje pytanie w jaki sposób miałaby zostać obliczona kwota pozostałego im do spłaty kredytu we frankach szwajcarskich, skoro od 2006 roku I. H. (1) i H. H., a później wyłącznie sama I. H. (1) regularnie spłacali kredyt w walucie polskiej. Z całą pewnością nie mogłaby to być kwota obliczona przez Bank według niedozwolonych postanowień umowy, co do tej pory miało miejsce. Poza tym, utrzymanie w mocy umowy wymagałoby nowego ustalenia wysokości rat i terminów zapłaty albowiem dotychczas przewidziany harmonogram spłaty nie odpowiadałby przecież prawidłowo ustalonemu aktualnemu zadłużeniu powódek z tytułu umowy kredytu.

Dlatego też Sąd w pkt. 1 wyroku uznał, że bez niedozwolonych postanowień kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów i ustalił nieważność umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku w oparciu o art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 Prawa Bankowego.

Stwierdzenie nieważności umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku uprawniało powódki do wystąpienia z roszczeniem o zwrot świadczeń dokonanych w wykonaniu w/w nieważnej umowy, jako nienależnych – w oparciu o art. 410 § 1 i 2 k.c. Tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu Uchwały składu siedmiu Sędziów z dnia 07 maja 2021 roku. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłaca kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Powódki domagały się w niniejszej sprawie zasądzenia następujących kwot: na rzecz I. H. (2) kwoty 97 188,78 zł, na rzecz A. C. i B. O. (1) kwoty po 12 389,59 zł tytułem zapłaty uiszczonych rat w wyniku wykonania umowy.

Sąd w oparciu o zaświadczenie wystawione przez pozwaną (k. 58-61) ustalił, iż kwoty te wynoszą w przypadku I. H. (4) 97 188,78 zł, w przypadku A. C. 12 380,34 zł i B. O. (1) 12 380,34 zł. Ustalając w/w wysokość Sąd miał na uwadze, że małżonkowie tytułem spłaty rat kapitałowo- odsetkowych uiścili razem na rzecz pozwanej kwotę 74 282,09 zł, a powódka I. H. (1) po śmierci męża uiściła z tego tytułu na rzecz pozwanej kwotę 47 685,87 zł. Okoliczność, że tylko H. i I. małżonkowie H., a po śmierci H. H. wyłącznie I. H. (1) uiszczali wszystkie świadczenia w związku z wykonywaniem umowy kredytu z dnia 20 kwietnia 2006 roku została wykazana przez powodów na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 roku w treści złożonych przez nich zeznań. Spadek po zmarłym H. H. nabyły jego żona oraz w/w córki każda w 1/3 części. Dlatego też Sąd w pkt. 2, 3 i 4 zasądził od pozwanej w/w kwoty na rzecz powódek I. H. (1), A. C. i B. O. (1) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2023 roku do dnia zapłaty. Ponad zasądzoną kwotę na rzecz A. C. B. O. (1) Sąd powództwo oddalił w pkt. 5 wyroku.

Zasądzając na rzecz powódek kwoty jak w pkt. 2, 3 i 4 wyroku Sąd uznał zgłoszony przez pozwaną zarzut przedawnienia za bezzasadny. Sąd w pełni podziela w zakresie liczenia biegu terminu przedawnienia stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III Czp 6/21 przez Sąd Najwyższy, który stwierdził, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Należy bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c. Kredytobiorca - konsument nie może zakładać, iż roszczenie Banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 roku w sprawie III CZP 11/20 Sąd Najwyższy). Termin przedawnienia roszczenia powódek o zapłatę wynosił lat 10. Do roszczeń powódek o zapłatę miał bowiem zastosowanie 10 – letni termin przedawnienia, jako roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia (art. 118 k.c.). Dodatkowo zmiany okresów przedawnienia nie mogły dotknąć konsumenta, którym były powódki, na co wskazuje art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 1104) stanowiący, że do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 k.c. i art. 125 § 1 k.c., stosuje się przepisy ustawy kodeks cywilny, w brzmieniu dotychczasowym.

Sąd w niewielkim zakresie oddalił roszczenia powódek również w zakresie żądania zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 13 października 2022 roku do dnia 24 marca 2023 roku – pkt. 5 wyroku.

Wymagalność roszczeń wynikających ze zobowiązań bezterminowych, a do takich należy świadczenie nienależne z tytułu wypłaconego kredytu na skutek ustalenia nieważności umowy należy określać przy uwzględnieniu art. 455 k.c. Pismem z dnia 8 lipca 2022 roku powódka I. H. (1) złożyła reklamacja dotyczącą umowy kredytowej nr. (...), jednak nie wezwała pozwanej do zapłaty konkretnej kwoty. Nie można zatem było w/w reklamacji uznać za wezwanie do zapłaty. W konsekwencji tego, Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonych w wyroku kwot od następnego dnia po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej, tj. od 25 marca 2023 roku.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 100 zdanie drugie k.p.c. tj. Sąd włożył na pozwaną obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, gdyż powódki uległy tylko co do nieznacznej części swojego żądania. Na zasądzone od pozwanej na rzecz każdej z powódek koszty procesu w pkt. 6 wyroku złożyła się opłata sądowa od pozwu w wysokości 1 000 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 51 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 10 800 zł, koszty postępowania zażaleniowego w wysokości 5 400 zł.

R., dn. 22 lipca 2024 roku