XXIV GW 63/22

Sygn. akt XXIV GW 63/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 sierpnia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Katowicach XXIV Wydział Własności Intelektualnej

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Jarosław Antoniuk

Protokolant: sekretarz sądowy Urszula Ozdoba

po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. na rozprawie

sprawy z powództwa Wydawnictwo (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L.

przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w H.

o zapłatę i publikację oświadczenia

1. zasądza od pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w H. na rzecz powódki Wydawnictwo (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. kwotę 600,00 zł (sześćset złotych);

2. nakazuje pozwanej rozpowszechnienie oświadczenia o treści:

(...) sp. z o.o. w H., właściciel portalu (...) przeprasza Wydawnictwo (...) sp. z o.o. w L., właściciela portalu internetowego(...), za wykorzystanie jego zdjęcia w artykule Pana F. C. ,,R.. (...) opublikowanym w dniu 6 listopada 2021 r. na portalu (...).”

poprzez zamieszczenie ogłoszenia w terminie 14 (czternastu) dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku, na głównej stronie portalu (...), u góry strony – pod główną wiadomością oraz widnieć na stronie przez okres 14 (czternastu) dni i mieć wymiary 300 (trzysta) pikseli x 100 (sto) pikseli;

3. oddala powództwo w pozostałej części;

4. zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.317,00 zł (tysiąc trzysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 900,00 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztu zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Jarosław Antoniuk

Sygn. akt XXIV GW 63/22

wyroku z dnia 4 sierpnia 2023 r.

Powódka Wydawnictwo (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. wniosła o:

1. nakazanie pozwanej (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w H. jednokrotnego zamieszczenia w terminie 14 dni od wydania wyroku, na głównej stronie portalu (...), u góry strony – pod główną wiadomością, przez okres 7 dni, oświadczenia o wymiarach 1200 pikseli x 400 pikseli (wielkość czcionki dostosowana tak, aby zajmowała całe pole o wskazanych wyżej wymiarach) zawierającego przeprosiny oraz informacje dotyczące autorstwa opublikowanego przez pozwaną materiału, o treści:

(...) sp. z o.o. w H., właściciel portalu (...)przeprasza Wydawnictwo (...) sp. z o.o. w L., właściciela portalu internetowego (...), za wykorzystanie jego zdjęcia w artykule Pana F. C. ,,R.. Śmiertelny wypadek w kopalni (...). Podczas prac zginął górnik”, opublikowanym w dniu 6 listopada 2021 r. na portalu (...).”;

2. naprawienie wyrządzonej szkody poprzez zapłatę kwoty w wysokości 600,00 zł, stanowiącej 2-krotność opłaty licencyjnej za wykorzystanie materiałów z portalu (...), zgodnie z regulaminem tego portalu;

3. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w wysokości według norm przepisanych oraz uiszczonej od pełnomocnictwa opłaty skarbowej.

Pozwana (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w H. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Powódka Wydawnictwo (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. prowadzi działalność gospodarczą w przeważającej części w zakresie drukowania gazet (dane o powódce w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego – fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Powódka prowadzi serwis internetowy o nazwie ,,(...).PL (...)” pod domeną (...). Korzystanie z danych w postaci zdjęć, filmów, grafik i tekstów zamieszczonych na portalu w drodze ich kopiowania, powielania w części lub w całości lub zmieniania wymaga zgody powódki. Zgodna udzielana jest w formie odpłatnej licencji obejmującej swoim zakresem jednorazowe wykorzystanie. Opłata licencyjna wynosi 300 zł za każdy tekst, zdjęcie, film wideo i grafikę (regulamin serwisu (...)– k. 22-25).

Dnia 26 września 2020 r. na portalu powódki ukazał się artykuł autorstwa R. N. pt. ,,Pracuję bezpiecznie na ostatniej prostej”. Pod tytułem artykułu umieszczone było następujące zdjęcie:

.

Dnia 5 listopada 2021 r. na tym samym portalu umieszczono artykuł o tytule ,,Górnictwo: W kopalni (...) znaleziono ciało mężczyzny”. Pod tytułem artykułu widniało powyższe zdjęcie (zrzut ekranu strony o domenie (...) – k. 19-20).

Fotografia ta została wykonana w roku 2015 r. przez L. V.. Wykonał on zdjęcie należącą do powódki lustrzanką cyfrową stojąc na podwyższeniu. Fotograf zabiegał o przybranie odpowiedniej pozycji w celu ujęcia w kadrze dobrze wyglądającej kompozycji zakładu górniczego, w szczególności kolei z węglarkami, szybu i zakładu przeróbki węgla, a także o wykonanie zdjęcia przy słonecznej pogodzie. Uprzednio ustalił on parametry lustrzanki w reakcji na panujące warunki atmosferyczne (zrzuty ekranu – k. 16-18, zeznania świadka L. V. – k. 170 - 171).

Dnia 30 stycznia 2004 r. L. V. zawarł z powódką umowę o pracę na czas nieokreślony. L. V. zatrudniony został na stanowisku starszego publicysty. Do jego obowiązków należało m. in. wykonywanie i archiwizowanie zdjęć (dokument zatytułowany ,,zakres czynności pracownika” – k. 14-15, umowa o pracę z dnia 30 stycznia 2004 r. – k. 88-89, zeznania świadka L. V. – k. 170 - 171).

Pozwana (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w H. prowadzi działalność gospodarczą w przeważającej części w zakresie wydawania gazet (dane o pozwanej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego – fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Pozwana prowadzi internetowy portal (...) pod domeną (...). W dniu 6 listopada 2021 r. na portalu tym ukazał się artykuł autorstwa F. C. o tytule ,,R.. Śmiertelny wypadek w kopalni (...). Podczas prac zginął górnik”, pod tytułem którego umieszczone zostało następujące zdjęcie:

(zrzut ekranu strony o domenie (...) – k. 21, fakty przyznane przez pozwaną).

Pismem datowanym na dzień 16 listopada 2021 r. powódka wezwała pozwaną do usunięcia powyższego zdjęcia z portalu, zamieszczenia wskazanego w petitum pozwu oświadczenia oraz do zapłaty na jej rzecz kwoty 900 zł (wezwanie z dnia 16 listopada 2021 r. – k. 29-30, potwierdzenie nadania przesyłki pocztowej – k. 32).

Pismami z dni 2 grudnia 2021 r. i 22 grudnia 2021 r. pozwana odmówiła spełnienia żądań powódki uznając je za bezzasadne twierdząc, że wskazane powyżej zdjęcie nie stanowi utworu (pismo S. S. z dnia 2 grudnia 2021 r. – k. 80-81, potwierdzenie nadania przesyłki pocztowej – k. 82, pismo S. S. z dnia 22 grudnia 2021 r. – k. 83-84, książka nadawcza – k. 85).

Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd oparł się na dokumentach szczegółowo wskazanych przy każdej z okoliczności. Dokumentom tym należało w zdecydowanej większości przypisać walor wiarygodności, ponieważ ich autentyczność, prawdziwość i treść nie zostały podważone, zaś na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału Sąd nie uznał, aby ujawniły się jakiekolwiek okoliczności mogące z urzędu budzić co do nich wątpliwości. Sąd oparł się jednocześnie na zeznaniach świadka L. V., którym należało przypisać walor wiarygodności w całości. Były one zbieżne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Podkreślić należy, że sąd nie jest zobligowany do wskazania w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn niewzięcia pod uwagę dowodów, które nie dotyczyły faktów istotnych dla rozstrzygnięcia i z tego względu nie stanowiły i nie mogły stanowić podstawy dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 109/00, LEX nr 532102).

Niemniej jednak należy zauważyć, że dla wykazania pozostawania przez L. V. w stosunku pracy z powódką oraz dla wykazania zakresu obowiązków tej osoby nieprzydatne okazały się dowody w postaci umowy o pracę z dnia 1 października 2000 r. (k. 12-13) oraz umowa o pracę z dnia 1 stycznia 2001 r. (k. 117-119), gdyż pierwsza z nich wygasła dnia 31 grudnia 2000 r., zaś druga została zastąpiona przez umowę z dnia 30 stycznia 2004 r., co też wskazuje, że w roku 2015, a więc w roku wykonania fotografii nie regulowały one stosunku pracy łączącego L. V. z powódką. Stąd też Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowód z umowy o pracę z dnia 1 stycznia 2001 r. jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

W tym miejscu należało pochylić się nad podniesionymi przez pozwaną narzutami naruszenia przez Sąd prekluzji dowodowej. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 458 5 § 1 k.p.c. powód obowiązany jest powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a pozwany - w odpowiedzi na pozew, zaś według 458 5 § 4 k.p.c. twierdzenia i dowody powołane z naruszeniem § 1-3 podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W takim przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania. Dostrzec zatem należy, że powód miał możliwość zawnioskowania dowodu z umowy o pracę L. V. z dnia 30 stycznia 2004 r. już w pozwie.

Podzielić jednak trzeba stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 9 sierpnia 2019 r. (II CSK 353/18, Legalis), że „ewentualne sankcjonowanie naruszenia przepisów koncentracyjnych, które polega na tym, że sąd uwzględnił powołane przez stronę spóźnione twierdzenia lub dowody mimo niespełnienia żadnej z przesłanek uzasadniających uwzględnienie takich twierdzeń lub dowodów, koliduje (…) z realizacją drugiego celu przepisów koncentracyjnych w postaci umożliwienia sądowi, na podstawie kompletnego materiału procesowego, wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Skoro sąd dopuścił spóźnione twierdzenia lub dowody z naruszeniem przepisów koncentracyjnych, to sankcjonowanie tego naruszenia przez eliminację z materiału procesowego tych twierdzeń lub dowodów uwzględnionych w jego wyniku mogłoby sprawić, że wydane zostałoby orzeczenie jawnie nieprawidłowe z powodu nieprawdziwości względnie co najmniej niekompletności jego podstawy faktycznej. Do odmiennych wniosków nie prowadzi wzgląd na interes stron postępowania. Interes strony w uzyskaniu korzystnego orzeczenia, który może być zrealizowany przez sankcjonowanie naruszenia przepisów koncentracyjnych, o którym mowa - polegające na następczej eliminacji z materiału procesowego twierdzeń lub dowodów uwzględnionych przez sąd wskutek tego naruszenia, nie zasługuje na aprobatę w sytuacji, w której miałoby to skutkować wydaniem jawnie nieprawidłowego - pod względem faktycznym - orzeczenia i nie przyczyniłoby się do osiągnięcia celu w postaci zapewnienia szybkości postępowania.”

W ocenie Sądu pominięcie dowodu w postaci umowy o pracę L. V. z dnia 30 stycznia 2004 r. i ustalenie, że w chwili wykonania spornego zdjęcie nie pozostawał on w stosunku pracy z powódką prowadziłoby do wydania jawnie nieprawidłowego – pod względem faktycznym – orzeczenia. L. V. od dnia 1 października 2000 r. nieprzerwanie w oparciu o kolejne umowy o pracę zatrudniony jest u powódki, Stąd też pominięcie dowodu, który stanowi jego aktualna umowa o pracę doprowadziłoby do orzeczenia całkowicie sprzecznego z zaistniałym stanem faktycznym. Nadmienić trzeba, że dopuszczenie rzeczonego dowodu w żaden sposób nie przyczyniło się do przedłużenia niniejszego postępowania.

Co się tyczy dowodu z przesłuchania świadków, w postępowaniu gospodarczym dowód ten jest dopuszczalny, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 458 10 k.p.c.). Zdaniem Sądu taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie, gdyż istotnymi dla zakwalifikowania fotografii jako utworu są okoliczności jej wykonania, zwłaszcza dbałość o wybór o właściwy moment, wybór kadru, miejsca wykonania, czy ustawienie aparatu, zaś nie sposób uzyskać takich informacji w inny sposób niż przesłuchania fotografa, zwłaszcza, że z żadnego z dokumentów to nie wynikało.

Należało mieć też na uwadze, że Sąd, dokonując oceny zgromadzonego materiału po myśli art. 233 § 1 k.p.c., ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, w tym wyjaśnień informacyjnych stron, oświadczeń, zarzutów przez nie zgłaszanych, jak i ich zachowania się w trakcie procesu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 marca 1999 r., sygn. akt I PKN 632/98, OSNP z 2000 r., nr 10, poz. 382).

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2509, dalej jako ,,p.a.p.p.”) przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Jednocześnie art. 1 ust. 2 p.a.p.p. wymienia utwory fotograficzne jako przykładowe przedmioty prawa autorskiego.

Dla zakwalifikowania danego dobra niematerialnego jako przedmiotu prawa autorskiego należy wykazać, że jest po pierwsze – rezultatem pracy człowieka, po drugie – przejawem działalności twórczej jako uzewnętrznionego rezultatu procesu intelektualnego, po trzecie – ma indywidualny charakter, po czwarte – jest ustalony. Poprzez ustalenie utworu rozumie się przy tym nie utrwalenie poprzez nadanie postaci materialnej, tylko uzewnętrznienie umożliwiające jego identyfikację oraz poznanie przez inne jak autor osoby. Utwory spełniające te cechy podlegają ochronie niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Nieistotne są także zamiar ich stworzenia, przeznaczenie oraz ewentualna użyteczność (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt I CSK 513/18, LEX nr 3044356).

Za przedmiot prawa autorskiego uznaje się tylko taki przejaw ludzkiej aktywności, który choćby w minimalnym stopniu odróżnia się od innych rezultatów takiego samego działania. Przedmiot zatem praw autorskich posiada cechę nowości (oryginalności), której stopień nie ma zasadniczego znaczenia. Warunkiem uznania określonego rezultatu za utwór w ujęciu cytowanego powyżej przepisu jest samodzielne stworzenie przez jego twórcę oznaczonego bytu niematerialnego utrwalonego w dowolny sposób. Jednocześnie wypada zaznaczyć, że nie każdy przejaw działalności twórczej może być uznany za utwór, a jedynie tylko taki przejaw, który posiada cechę go indywidualizującą. Indywidualny charakter utworu występuje, gdy jest w nim odciśnięte osobiste piętno twórcy, w taki sposób, że jest on niepowtarzalny. Innymi słowy utwór cechuje się indywidualnym charakterem jedynie wtedy, kiedy wyróżnia się od innych takich samych przejawów działalności twórczej, w sposób świadczący o jego swoistości, w taki sposób, że nie posiada on swojego odpowiednika w przeszłości i równocześnie znikome jest prawdopodobieństwo stworzenia takiego samego dzieła w przyszłości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt V AGa 652/18, Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2022 r., V ACa 519/21, LEX nr 3450528).

Jednocześnie należy podkreślić, że wykreowanie utworu jest rezultatem jedynie takiego procesu intelektualnego, który jest subiektywnie nowy dla samego twórcy. Proces twórczy powinien być wynikiem samodzielnego wysiłku umysłowego człowieka, brać początek w umyśle twórcy, zaś rezultat działalności twórczej powinien być dla niego poprzednio nieznany (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2017 r., I ACa 1298/16, LEX nr 2672999). Także na gruncie prawa unijnego, na potrzeby dokonania prounijnej wykładni prawa krajowego, wskazuje się, że cechą konstytuującą określone działanie jako twórcze jest fakt wykreowania nowego wytworu intelektu w warunkach swobody wyboru co do formy dzieła, co też zachodzi w sytuacji samodzielnego kształtowania przez twórcę formy w drodze własnych wyborów (tak Z. Okoń, Prounijna wykładnia przesłanki twórczości i indywidualności utworu, ZNUJ. PPWI 2022, nr 3, s. 18-45).

W odniesieniu do fotografii jako utworu elementem twórczym jest wybór, albowiem to w jego wyniku dochodzi do nadania mu niepowtarzalnego piętna osobowości autora. Wspomniany wybór może dotyczyć uporządkowania i aranżacji przedmiotu fotografowania, kompozycji kadru, momentu fotografowania, przedstawienia perspektywy, ostrości obrazu, jego głębi, a także przyjętej skali natężenia światła, jasności, zastosowania efektów specjalnych oraz zabiegów zmierzających do nadania fotografii określonego charakteru. Fotografię, aby mogła być uznana za utwór podlegający ochronie, musi cechować inwencja twórcza autora, wynikająca z jego samodzielności artystycznej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2002 r., sygn. akt III CKN 1096/00, LEX nr 81369, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 września 2016 r., I ACa 942/15, LEX nr 2209926).

Poza przypadkami skrajnymi bardzo trudno jest wśród fotografii przeprowadzić rozgraniczenie na fotografie chronione i niechronione (por. J. Barta, R. Markiewicz, A. Matlak, A. Niewęgłowski, M. Poźniak-Niedzielska [w:] J. Barta, System Prawa Prywatneg o, t. 13, Warszawa 2017, s. 49).

Przypadek rozpoznawany w niniejszej sprawie uznać należało za należący do tych, które bez wątpienia są utworami i podlegają ochronie wyznaczonej przez granice p.a.p.p. Sporna fotografia przedstawiająca budynek kopalni (...) jest bowiem ustalonym i utrwalonym rezultatem pracy człowieka. Zdjęcie to ma także charakter twórczy i indywidualny. Nie wykonano go przy zachowaniu kadrowania typowego dla fotografii o charakterze rejestracyjnym, co więcej fotogram wyczekiwał na odpowiedni moment dnia, w którym jest odpowiednie oświetlenie obiektu oraz na dzień, w którym warunki atmosferyczne poprawią efekt zdjęcia, ponadto wszedł na podwyższenie celem ujęcia w/w obiektu w lepszy kadr, przy czym dla polepszenia efektów zdjęcia musiał odpowiednio ustawić lustrzankę. Powyższe okoliczności wskazują ponadto, że postać zdjęcia jest naznaczona umiejętnościami i zdolnościami fotografa, co wskazuje na niskie prawdopodobieństwo wykonania tożsamej fotografii w przyszłości.

Według art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b p.a.p.p. uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

Legitymację czynną do wystąpienia z powództwem o naruszenie autorskich praw majątkowych ma twórca, jego następca prawny (nabywca praw autorskich majątkowych, spadkobierca) lub podmiot pierwotnie nabywający prawa autorskie (pracodawca w przypadku oprogramowania komputerowego – art. 74 ust. 3 pr.aut.), jak również licencjobiorca wyłączny (w zakresie objętym umową licencyjną), chyba że umowa licencyjna stanowi inaczej (art. 67 ust. 4 pr.aut.) P. Podrecki [w:] Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. D. Flisak, Warszawa 2015, art. 79, LEX; J. Błeszyński [w:] Prawo autorskie. System Prawa Prywatnego, tom 13, red. J. Barta, Warszawa 2017, art. 79, Legalis; J. Barta, R. Markiewicz [w:] M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, K. Felchner, E. Traple, J. Barta, R. Markiewicz, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2011, art. 79, LEX).

W okolicznościach niniejszej sprawy powódka zdołała wykazać, że jest uprawniona do spornej fotografii.

Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 1 p.a.p.p. jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. W niniejszej sprawie autor zdjęcia – L. V. w roku 2015 był pracownikiem powódki, ponadto wśród jego obowiązków pracowniczych znajdowało się wykonywanie zdjęć. Wskazuje na to zawarta przez niego umowa o pracę oraz dokument ,,zakres czynności pracownika”. Ponadto umowa o pracę nie zawiera żadnego postanowienia odnoszącego się do praw autorskich. Jednocześnie opublikowanie przez powódkę zdjęcia w treści artykułu na jej portalu świadczy o przyjęciu przez nią utworu.

Należy zatem stwierdzić, że zaistniały wszystkie przesłanki warunkujące uzyskanie przez pracodawcę autorskich praw majątkowych do utworu stworzonego przez pracownika. W związku z tym Sąd uznał, że autorskie prawa majątkowe przeszły na powódkę najpóźniej w dniu publikacji na jej stronie artykułu tj. dnia 26 września 2020 r. i co za tym idzie, że powódka, jako nabywca praw autorskich majątkowych, jest czynnie legitymowana do wystąpienia z niniejszym powództwem.

Zgodnie z art. 17 p.a.p.p., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Najbardziej typową odpowiedzią na pytanie, co oznacza naruszenie autorskich praw majątkowych, byłoby stwierdzenie, że jest to korzystanie z utworu (elementów twórczych utworu) bez zgody uprawnionego lub bez możliwości powołania się na podstawę ustawową (znajdującą się w ramach przepisów o dozwolonym użytku). Inaczej mówiąc, naruszenie występuje w przypadku, gdy dochodzi do korzystania z elementów twórczych utworu bez zgody uprawnionego, jeśli równocześnie korzystający nie może powołać się na podstawę ustawową legitymizującą takie korzystanie (por. A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:] Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79, uwaga 2, LEX).

W przełożeniu powyższych rozważań na stan faktyczny niniejszej sprawy należało uznać, że pozwana, jako że trudni się działalnością polegającą na wydawaniu gazet, umieszczając całość fotografii powódki, a więc wykorzystując wszystkie jej elementy twórcze, na swojej stronie internetowej dla oznaczenia artykułu prasowego dopuściła się rozpowszechniania utworu w celu zawodowym. Jednocześnie nie uzyskała ona zgody powódki na rozpowszechnianie utworu.

Nie istnieje też żadna podstawa ustawowa w ramach przepisów o dozwolonym użytku, która pozwalałaby pozwanej na korzystanie z utworu powódki.

Według art. 25 ust. 1 p.a.p.p. wolno rozpowszechniać w celach informacyjnych w prasie, radiu i telewizji:

1) już rozpowszechnione:

a) sprawozdania o aktualnych wydarzeniach

b) artykuły na aktualne tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione

c) aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie,

2) krótkie wyciągi ze sprawozdań i artykułów, o których mowa w pkt 1 lit. a i b;

3) przeglądy publikacji i utworów rozpowszechnionych

4) krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów.

W oczywisty sposób sporna fotografia nie stanowi sprawozdania, artykułu, przeglądu publikacji i streszczenia, ani wyciągu z ze sprawozdań i artykułów. Należy więc rozważyć, czy stanowi ona fotografię reporterską.

Należy podkreślić, że nie każda fotografia opublikowana w gazecie czy prasowym serwisie internetowym ma charakter reporterski. Fotografię reporterską doktryna definiuje jako utwór, który przedstawia autentyczny obraz uchwyconego «na gorąco» rzeczywistego zdarzenia. Podkreślenia wymaga zatem, że zdjęcie reporterskie stanowi jedynie taka fotografia, która bezpośrednio dokumentuje aktualnie dziejące się wydarzenie. Co więcej, jak wynika z orzecznictwa, tzw. zdjęcie reporterskie musi dotyczyć aktualnych zdarzeń. Kadr ma je dokumentować, bowiem prawo przedruku dotyczy tylko takich ram czasowych, w jakich zachowuje aktualność z punktu widzenia szybkości obiegu informacji (tak A. Niewęgłowski [w:] Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa 2021, art. 25, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2005 r., VI ACa 330-05, LEX nr 189671).

Biorąc powyższe pod uwagę, nie budzi wątpliwości Sądu, że sporna fotografia przedstawiająca budynek kopalni nie stanowi zdjęcia reporterskiego w rozumieniu art. 25 ust. 1 p.a.p.p., bowiem nie dokumentuje wydarzenia, którego dotyczy artykuł. Wizerunek budynku nie może zostać uznany za przedstawienie wypadku w szybie kopalni. Jednocześnie do rozpowszechnienia doszło po upływie sześciu lat od dnia wykonania zdjęcia, co wskazuje, że brak jest również związku pomiędzy nim a aktualnymi zdarzeniami.

Zgodnie z art. 29 p.a.p.p. wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości.

Należy podkreślić, że sposób redakcji w/w przepisu jednoznacznie wskazuje, że z tzw. prawa cytatu można skorzystać posługując się całością cudzego rozpowszechnionego utworu fotograficznego jedynie w celu dokonania wyjaśnienia, polemiki, analizy krytycznej lub naukowej jako elementem tworzonego przez siebie utworu. W realiach niniejszej sprawy sposób wykorzystania zdjęcia nie był aktem kreacji utworu i nie miał na celu wyjaśnienia, polemiki, analizy krytycznej lub naukowej, a zilustrowanie obiekty, którego dotyczył artykuł, który opublikowany został w ramach realizacji działalności gospodarczej.

Powyższe prowadzi do uznania, że pozwana dopuściła się naruszenia praw autorskich majątkowych powódki, w związku z czym roszczenia objęte powództwem odszkodowawcze uznać należało za zasługujące na uwzględnienie co do zasady.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b pr. aut., uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2015 r. (sygn. akt SK 32/14, Dz.U.2015/932) oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości Europejskiej z dnia 25 stycznia 2017 r. (C-367/15, ZOTSiS 2017/1/I-36) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2019 r. (sygn. akt P 14/19, Dz.U.2019/2193) naprawienie szkody na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b p.a.p.p. następuje na zasadach ogólnych odpowiedzialności cywilnej albo przez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które byłoby należne z tytułu udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie utworu.

Jednocześnie należy podkreślić, że przy ustalaniu stosownego wynagrodzenia w pierwszej kolejności należy odwołać się do opłat licencyjnych pobieranych w podobnych sprawach przez powoda. Dopiero w sytuacji braku odpowiednich umów z innymi podmiotami lub niewiarygodności tych umów należało by sięgnąć po inne podstawy ustalenia stosownego wynagrodzenia, w tym np. stawki stosowane w obrocie w odniesieniu do danej kategorii utworów. Jest oczywistym, że stawki wynikające z zatwierdzonych tabel wynagrodzeń stosuje się wprost tylko do umów, których stroną jest organizacja zarządzania zbiorowego. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby te tabele mogły być odpowiednio stosowane również przy ustalaniu stosownego wynagrodzenia w sporach bez udziału organizacji zbiorowego zarządzania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 2 września 2020 r., I AGa 164/19, LEX nr 3187426).

Charakterystyczne dla roszczenia o zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia jest to, że uprawniony nie musi udowadniać ani winy naruszyciela ani szkody. Ustawodawca, przyznając poszkodowanemu roszczenie o zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia, nie wymienia winy wśród przesłanek powstania takiego roszczenia, a także nie podaje żadnych przesłanek egzoneracyjnych, które by je unicestwiały, dlatego też należy przyjąć jako zasadę odpowiedzialności zasadę bezprawności (tak A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:] Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79, uwaga 105, LEX).

Powódka należycie wykazała zasadność roszczenia odszkodowawczego także co do wysokości. Z zaoferowanego przez nią regulaminu wynika, że za upoważnienie do posługiwania się materiałami pochodzącymi z portalu, w tym ze zdjęć, pobierała wynagrodzenie w wysokości 300 zł. Dwukrotność tej sumy stanowi kwota 600 zł, która to kwota została zasądzona od pozwanej na rzecz powódki, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku.

Zgodnie z art. 79 ust. 2 p.a.p.p. niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1, uprawniony może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

Oświadczenie naruszyciela musi być opublikowane, zgodnie z treścią przepisu, w prasie. Pojęcie prasy definiuje art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t.j. Dz. U. 2018 poz. 1914), zgodnie z którym prasa oznacza publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości, ukazujące się nie rzadziej niż raz do roku, opatrzone stałym tytułem albo nazwą, numerem bieżącym i datą, a w szczególności: dzienniki i czasopisma, serwisy agencyjne, stałe przekazy teleksowe, biuletyny, programy radiowe i telewizyjne oraz kroniki filmowe; prasą są także wszelkie istniejące i powstające w wyniku postępu technicznego środki masowego przekazywania, w tym także rozgłośnie oraz tele- i radiowęzły zakładowe, upowszechniające publikacje periodyczne za pomocą druku, wizji, fonii lub innej techniki rozpowszechniania; prasa obejmuje również zespoły ludzi i poszczególne osoby zajmujące się działalnością dziennikarską.

Z racji, że definicja prasy ma charakter otwarty oraz że przynależą do niej wszelkie środki masowego przekazywania upowszechniające publikacje periodyczne należy opowiedzieć się za stanowiskiem, zgodnie z którym portale internetowe trudniące się publikacją artykułów stanowią prasę pod warunkiem, że publikacje internetowe mają charakter ciągły i cykliczny (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2016 r., I CSK 695/15, LEX nr 2188612).

W kontekście tzw. roszczenia publikacyjnego należy zwrócić także uwagę, że publikacja oświadczenia stanowi dodatkowy element represyjny, mający na celu zrażenie przed podejmowaniem działań stanowiących naruszenie praw autorskich w przyszłości. Stosowane obok odszkodowania powinny być adekwatne i proporcjonalne względem rozmiaru naruszenia, a także wysokości zasądzonego odszkodowania. W związku z tym publikacja oświadczenia nie powinna, poprzez koszt jej dokonania, stanowić nadmiernej represji względem sprawcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2014 r., I CSK 563/13, Legalis).

Ponadto przepis art. 79 ust. 2 p.a.p.p. ogranicza możliwość domagania się publikacji jedynie do jej jednokrotności lub wielokrotności, przy czym wielokrotność rozumieć należy jako powtarzalność tj. występowanie kilka razy, nie zaś jako trwanie w określonych ramach czasowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2014 r., I CSK 563/13, Legalis).

Biorąc powyższe pod uwagę należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że prowadzony przez pozwaną internetowy portal (...) stanowi prasę w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt. 1 ustawy prawo prasowe. Należy zauważyć, że powyższy portal dostępny jest nieprzerwanie, zaś ukazujące się tam artykuły i publikacje dostępne są w sposób ciągły. Dlatego też Sąd uznał, że powód mógł domagać się publikacji oświadczenia na stronie internetowej powoda.

Po drugie, pomimo tego, roszczenie z pkt. 1 pozwu, z powołaniem się na art. 79 ust. 2 p.a.p.p., nie mogłoby zostać uwzględnione zgodnie z żądaniem powódki z racji na to, że publikacja oświadczenia w ten sposób żeby było ono widoczne przez okres 14 dni wykracza poza granice roszczenia publikacyjnego, gdyż stanowi ona trwanie w określonych ramach czasowych, nie zaś jednokrotność lub wielokrotność.

Niemniej jednak należy zauważyć, że cytowana powyżej ustawa przewiduje ponadto inne roszczenia, w tym roszczenie o usuniecie skutków naruszenia, które może zostać uznane za podstawę żądania powódki w przedmiocie publikacji oświadczenia.

Należy bowiem zauważyć, że na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 p.a.p.p. uprawniony może domagać się usunięcia skutków naruszenia. Ustawa nie wskazuje przykładowego katalogu sposobów dokonania takiego usunięcia, co też pozwala na przyjęcie, że katalog ten jest otwarty. W związku z tym Sąd nie jest ograniczony co do sposobów usunięcia skutków naruszenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 grudnia 2017 r., I ACa 690/17, LEX nr 2530715).

Należy podkreślić, że celem tego żądania jest doprowadzenie do takiego stanu, jaki istniałby, gdyby do naruszenia w ogóle nie doszło. W konsekwencji środkami odwracającymi skutek naruszenia będą różnorakie środki, w tym formy złożenia oświadczeń w inny sposób niż wskazany w art. 79 ust. 2 p.a.p.p., co za tym idzie mogą ty być oświadczenia złożone poza prasą oraz w inny sposób niż jednokrotnie lub wielokrotnie, w tym poprzez ich umieszczenie w zakreślonych ramach czasowych. Mogą to być ogłoszenia przykładowo w Internecie i wewnętrznych publikatorach naruszyciela (tak A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:] Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79).

Roszczenie to, w przeciwieństwie do roszczenia publikacyjnego nie ma charakteru represyjnego, w związku z czym nie powinno być stosowane jako środek wychowawczy, który ze swej istoty ma na celu wyrządzenie sprawcy dolegliwości. Co za tym idzie przy jego stosowaniu należy uwzględnić zasadę proporcjonalności rozumianą w ten sposób, że powinien zostać zastosowany taki środek, który doprowadzi do przywrócenia stanu poprzedniego i jednocześnie przysporzy naruszycielowi najmniej niedogodności (tak A. Niewęgłowski [w:] Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa 2021, art. 79.).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uwzględnił roszczenie powódki o publikację oświadczenia w zdecydowanej części przyjmując za jego podstawę art. 79 ust. 1 pkt 2 p.a.p.p. W związku z tym nakazał publikację w/w oświadczenia zgodnie z żądaniem na głównej stronie internetowej portalu (...) m. in. w ten sposób, żeby widniało ono nieprzerwanie przez okres 14 dni, o czym orzeczono w pkt 2 wyroku.

Jednocześnie Sąd nakazał publikację tego oświadczenia w rozmiarze 4 razy mniejszym niż wskazany w pozwie tj. 300 x 100 pikseli, albowiem dla odwrócenia skutku naruszenia w postaci powiązania spornej fotografii z pozwaną wystarczające będzie ogłoszenie właśnie w takich rozmiarach, gdyż nie będzie niemożliwe jego zauważenie i przeczytanie, zaś opublikowanie go w taki sposób, żeby zajmowało niemal całą stronę naruszałoby zasadę proporcjonalności i obciążało pozwaną ponad potrzebę. Stąd też powództwo podlegało oddaleniu w zakresie rozmiaru 1200 x 400 pikseli, o czym orzeczono w pkt 3 wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt. 4 wyroku zgodnie z art. 98 k.p.c., który stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony oraz zgodnie z art. 100 zd. 2 in pricnipio k.p.c., według którego Sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania, gdyż powódka uległa jedynie co do rozmiaru ogłoszenia i czasu jego publikacji. W przeważającej części powództwo więc zostało uwzględnione, co uzasadniało przyznanie powódce zwrotu kosztów w całości. Na koszty obciążające pozwaną w łącznej kwocie 1.317 zł składały się opłata od pozwu w kwocie 400 zł, wynagrodzenie pełnomocnika powódki w kwocie 900 zł zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (t.j. Dz. U. 2018 poz. 265) oraz kwota 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa zgodnie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1923 z późn. zm.).

sędzia Jarosław Antoniuk