VIII U 55/26

Sygn. akt VIII U 55/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2026 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący

sędzia (del.) Magdalena Kimel

Protokolant

Agata Kędzierawska

po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 roku w Gliwicach

sprawy M. Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

o rekompensatę

na skutek odwołania M. Z.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.

z dnia 9 grudnia 2025 roku nr (...)

1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje odwołującemu M. Z.prawo do rekompensaty od dnia 3 sierpnia 2025 roku;

2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.na rzecz odwołującegoM. Z. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;

3. nowy wniosek odwołującego zawarty w odwołaniu o zapłatę odsetek za opóźnienie przekazuje do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z..

(-) sędzia (del.) Magdalena Kimel

Sygn. akt VIII U 55/26

UZASADNIENIE

Decyzją z 9 grudnia 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonemu M. Z. prawa do rekompensaty, ponieważ ubezpieczony nie przedłożył dokumentów żądanych przez organ rentowy pismem z 26 sierpnia 2025r.

W odwołaniu od decyzji, ubezpieczony domagał się przyznania prawa

do rekompensaty począwszy od (...) wraz z odsetkami za opóźnienie. Wniósł również o zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wskazując że na dzień 1 stycznia 2009r. ubezpieczony nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W rozpoznaniu wniosku ubezpieczonego M. Z. (ur. (...))

z 4 sierpnia 2025r., organ rentowy decyzją z 9 grudnia 2025r. przyznał mu prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego począwszy od 3 sierpnia 2025r., a następnie kolejną decyzją z tego samego dnia – decyzją zaskarżoną, odmówił prawa do przyznania rekompensaty.

Ubezpieczony w okresie od 1 września 1980r. do 31 lipca 1989r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie (...) na stanowisku operatora defektoskopu. W trakcie tego zatrudnienia odbywał zasadniczą służbę wojskową od 27 kwietnia 1981r. do 12 kwietnia 1983r. Po zakończeniu zasadniczej służby wojskowej podjął pracę w dniu 2 maja 1985 roku na dotychczasowym stanowisku. Wykonywał także pracę na eksporcie w C. od 6 lipca 1984 r do 19 czerwca 1985 roku gdzie zajmował się prześwietlaniem spoin.

W przedsiębiorstwie (...) znajdowała się pracownia rentgenowska w której znajdował się aparat rentgenowski, gdzie ubezpieczony sprawdzał spawane złącza czy są wolne od wad poprzez ich prześwietlenie.

Ubezpieczony wykonywał również prace w terenie i zajmował się montażem instalacji chemicznych w różnych zakładach przemysłu chemicznego, na przykład we W. czy w T.. Stosował wtedy na wyjazdach defektoskopy gammagraficzne zawierające izotop iryd 192. Te badania spoin prowadzone były na terenach budowy, na których wydzielone były specjalne strefy, do których osoby postronne nie miały wejścia ponieważ osoby, które wykonywały pracę w tym miejscu narażone były na promieniowanie jonizujące.

Osoby, które wykonywały pracę w tym miejscu musiały znajdować się w takiej odległości by dawka promieniowania jonizującego była zgodna z przepisami. Pracując tam ubezpieczony wyposażony był w specjalne urządzenia- radiometry, które wskazywały miejsce, w którym można było przebywać, gdyż dawka promieniowania była w tym miejscu zgodna z przepisami.

Odwołujący przez cały okres zatrudnienia w przedsiębiorstwie (...) wykonywał pracę narażające na działanie promieniowania jonizującego. Promieniowanie jonizujące jest odcinkiem widma elektromagnetycznego. To samo dotyczy promieniowania rentgenowskiego. Promieniowanie jonizujące, zwłaszcza gamma, to promieniowanie niewidzialne, ale przenikliwe.

Z zaświadczenia z (...) Laboratorium (...) (...) w W. z 9 września 2025r. wynika że ubezpieczony wykonywał prace związane z narażeniem na promieniowanie jonizujące (operator defektoskopu) i w całym okresie od 1980r. do 1989r. podlegał kontroli dawek indywidualnych w Pracowni (...) i (...) w W..

W świadectwie pracy z 24 października 2003r. pracodawca Przedsiębiorstwo (...) (...) wskazał, że ubezpieczony w okresie od dnia 1 września 1980 r do dnia 31 lipca 1989 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach na stanowisku operatora defektoskopu wymienioną w wykazie A dziale XIV pkt 3 Zarządzenia nr 7 z 7 lipca 1987r. Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego (Dz. U. 4/87).

W okresie od 1 sierpnia 1989r. do 31 stycznia 2010 roku, ubezpieczony zatrudniony był w Zakładach (...) (...). w G..

W (...) ubezpieczony zajmował stanowisko technologa, starszego technologa, kierownika sekcji badań nieniszczących, specjalisty technologa badań nieniszczących.

Odwołujący przez cały okres zatrudnienia wykonywał pracę w pracowni badań nieniszczących, gdzie znajdowała się pracownia rentgenowska. Był to osobny bydynek na którym znajdowały się znaki ostrzegawcze – piktogramy z czerwoną koniczyną na białym tle oraz ostrzeżenie „uwaga niebezpieczne promieniowanie rentgenowskie, osobom postronnym wstęp wzbroniony”. Drzwi budynku obłożne były ołowiem. W pracowni było pomieszczenie w którym znajdowały się dwie lampy rentgenowskie. Jedna z lamp była zawsze używana. Lampa rentgenowska znajdowała się w defektoskopach czyli specjalistycznych urządzeniach pomiarowych wykorzystywanych w badaniach nieniszczących do wykrywania wad wewnętrznych i powierzchniowych materiałów bez ich uszkadzania - w przedmiotach stalowych, głównie w złączach spawanych. Po uruchomieniu lapy rentgenowskiej w defektoskopach emitowane było promieniowanie jonizujące. Również drzwi do tego pomieszczenia obłożone były ołowiem oraz znajdowały się tam świetlne instalacje ostrzegawcze Odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace badawcze. Przez cały ten czas narażony był na promieniowanie jonizujące. W pracowni badań nieniszczących znajdowało się również pomieszczenie socjalne, w którym odwołujący prowadził dokumentacje związaną z badaniami. Pomieszczenie to sąsiadowało z halą główną w której prowadzone były badania rentgenowskie. W okresie w którym odwołujący zajmował stanowisko kierownika nadal wykonywał te same pace, które wykonywał na stanowisku technologa. Dodatkowo zajmował się kontrolą czasu pracy pracowników. Te czynności wykonywał w pomieszczeniu socjalnym.

Przez cały okres zatrudnienia odwołujący podlegał dozymetrii indywidualnej. W dozymetrach znajdowały się tzw. błony dozymetryczne. Błony co 2-3 miesiące wysyłane były do kontroli do Instytutu (...) w Ł.. Kontrola dawek indywidualnych polegała na systematycznym odczytywaniu danych z tych błon dozymetrycznych. Odwołujący przechodził również badania w Instytucie (...) w S..

Ubezpieczony dostawał odzież ochronną oraz „dodatki szkodliwe”.

Razem z ubezpieczonym w (...) pracowali R. D., G. D. oraz W. K..

W świadectwie pracy z 1 lutego 2010r. pracodawca Zakłady (...) wskazał, że ubezpieczony pracę w warunkach szczególnych wykonywał od 1 grudnia 1993r. do 30 września 2000 r na stanowisku kierownika sekcji badań nieniszczących i od 1 października 2000 do 31 grudnia 2008 r na stanowisku specjalisty technologa badań nieniszczących.

Odwołujący nie składał wniosku o sprostowanie świadectwa pracy poprzez wskazanie, że w całym okresie zatrudnienia wykonywał prace w szczególnych warunkach albowiem z jego wyliczeń wynikało, że posiada łącznie 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, akt osobowych odwołującego z okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) SA, w Zakładach (...) SA, zaświadczenia (...) Laboratorium (...) (k 15 a.s), pisma (...) (k 16 a.s), dokumentacji (k 18- 30 a.s), zeznań świadków R. D., G. D., W. K. i przesłuchania ubezpieczonego (protokół elektroniczny z rozprawy z 15 kwietnia 2026r. k.55-58 a.s ).

Sąd dał wiarę ubezpieczonemu oraz zeznaniom świadków, gdyż były rzeczowe, logiczne, przekonujące i korespondujące z treścią zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Świadkowie w sposób spójny opisali charakter pracy wykonywanej przez odwołującego.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego M. Z. zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych

( Dz.U. z 2024r., poz. 1696 ze zm.) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący

co najmniej 15 lat.

Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych ( ust.2 ).

Bezspornym w sprawie było, że ubezpieczony jest uprawniony do emerytury

z powszechnego wieku emerytalnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2025r. poz. 1749

ze zm.) oraz, że organ rentowy nie przyznał ubezpieczonemu prawomocną decyzją prawa

do emerytury wcześniejszej. W takiej sytuacji możliwe było przyznanie ubezpieczonemu prawa do rekompensaty na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych

pod warunkiem, iż legitymuje się on co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach

i rentach z FUS (art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS)

do dnia 31 grudnia 2008r.

W świetle wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego nie ulega wątpliwości, że ubezpieczony w okresach objętych sporem, a mianowicie podczas zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) od 1 września 1980r. do 31 lipca 1989r. (8 lat 10 miesięcy i 30 dni) oraz w Zakładach (...) S.A. w G. od 1 sierpnia 1989r. do 31 grudnia 2008r. ( 19 lat, 4 miesiące i 30 dni), wykonywał pracę w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymienioną w załączniku A do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U z 1983 r, nr 8, poz. 43) w dziale XIV poz. 3 „Prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia.”.

Taki charakter wykonywanej pracy wynika jednoznacznie z wiarygodnych zeznań świadków, którzy współpracowali z ubezpieczonym w Zakładach (...) SA w G., z zeznań ubezpieczonego oraz z zebranej w sprawie dokumentacji, (zwłaszcza ze świadectw pracy oraz z zaświadczeń z Laboratoriów (...) (...) o podleganiu kontroli dawek indywidualnych w całym spornym okresie), której treść w pełni korespondowała z zeznaniami słuchanych w sprawie świadków i odwołującego. Sąd miał także na uwadze, że pracodawcy zaliczyli sporne okresy zatrudnienia ubezpieczonego do pracy w warunkach szczególnych z podaniem jednak nieprawidłowych podstaw prawnych a wszystkie rozbieżności i nieścisłości, zostały w toku niniejszego postępowania wyjaśnione.

Odwołujący w całym okresie spornym obsługiwał defektoskopy w których znajdowały się lampy rentgenowskie emitujące promieniowanie jonizujące. W okresie zatrudnienia w (...) obsługiwał dwa defektoskopy – aparat rentgenowski i defektoskop izotopowy gammagraficzny zawierający źródło promieniowania gamma – iztop iryd 192, natomiast w okresie zatrudnienia w Zakładach (...) S.A. w G. wykonywał prace w pracowni badań nieniszczących w której wykonywał pracę badawcze przy użyciu defektoskopów. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego Odwołujący prace narażające na działanie jonizujące wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Zaliczenie powyższych okresów zatrudnienia do pracy w warunkach szczególnych w łącznym wymiarze 28 lat i 4 miesiące, powoduje, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym 15 – letnim okresem takiej pracy do dnia 31 grudnia 2008r., a zatem spełnia przesłanki do przyznania mu prawa do rekompensaty.

W konsekwencji powyższego Sąd z mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. w punkcie pierwszym wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał ubezpieczonemu prawo do rekompensaty od 3 sierpnia 2025r., czyli od dnia przyznania prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego.

O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono po myśli art. 98 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, (t.j. Dz. U. z 2026r. poz. 215) jak w punkcie drugim sentencji wyroku.

W punkcie trzecim sentencji Sąd stosownie do treści art. 477 10§ 2 k.p.c. przekazał nowe żądanie ubezpieczonego do rozpoznania organowi rentowemu, gdyż ubezpieczony w odwołaniu zgłosił nowe żądanie o odsetki za opóźnienie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, a zatem nie było możliwe merytoryczne rozpoznanie sprawy przez sąd z pominięciem organu rentowego i bez umożliwienia ustosunkowania się przez ten organ, jako powołany do podejmowania decyzji w pierwszej instancji.

(-) Sędzia del. Magdalena Kimel