III Ca 918/25

Sygn. akt III Ca 918/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Roman Troll

Protokolant Monika Piasecka

po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. w U.

na rozprawie

sprawy z powództwa R. X.

przeciwko D. O.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach

z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt I C 1035/24

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Tarnowskich Górach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

SSO Roman Troll

Sygn. akt: III Ca 918/25

Powódka R. X. wniosła przeciwko pozwanemu D. O. pozew o zapłatę 24450 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 marca 2024 r. wraz z kosztami postępowania. Swoje roszczenie uzasadniała tym, że pozwanym jest jej były mąż, który został prawomocnie skazany za przestępstwo seksualne względem niej; dochodzi kwoty 20000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz 4450 zł tytułem kosztów terapii psychologicznej.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zwrot kosztów postępowania, gdyż nie doszło do czynu, za który został prawomocnie skazany; negował także powstanie rozstroju zdrowia u powódki, przywołując w tym zakresie szereg wniosków dowodowych.

Wyrokiem z 26 maja 2025 r. Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach zasądził od pozwanego na rzecz powódki 24450 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 marca 2024 r. (pkt 1.), zasądził od pozwanego na rzecz powódki 5823 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2.) oraz nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach 680 zł tytułem nieuiszczonych wydatków (pkt 3.).

Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: strony były małżeństwem od 27 grudnia 2017 r. do 23 maja 2022 r., kiedy ich małżeństwo zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Okręgowego z winy obu stron; 23 sierpnia 2020 r. pozwany przy użyciu przemocy w postaci przytrzymywania usiłował doprowadzić powódkę do obcowania płciowego, które nie nastąpiło wobec oporu pokrzywdzonej, wobec czego w tym samym miejscu

i czasie, przy użyciu przemocy w postaci przytrzymywania doprowadził ją do poddania się innej czynności seksualnej poprzez masturbowanie się nad nią, za co został prawomocnie skazany na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz roku ograniczenia wolności; na skutek tego czynu powódka doznała ostrej reakcji na stres, która przekształciła się w długotrwałe zaburzenia psychiczne wyrażone zaabsorbowaniem dolegliwościami natury lękowo-depresyjnej, długotrwałym brakiem samozadowolenia, tendencjami do przeżywania chronicznego napięcia i stanów niepokoju wewnętrznego, ruminacjami myślowymi związanymi ze zdarzeniem urazowym; w momencie orzekania wciąż wymagała dalszej terapii psychologicznej; od lipca 2021 r. do października 2022 r. wydała łącznie 4450 zł na konsultacje psychologiczne; pismem z 16 lutego 2024 r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty 20000 zł tytułem zadośćuczynienia i 4450 zł tytułem kosztów terapii psychologicznej w terminie 7 dni.

Sąd Rejonowy pominął dowód z uzupełniającej opinii biegłych uznając ją za pełną, jasną i niesprzeczną. Żaden z zarzutów podniesionych przez pełnomocniczkę pozwanego nie okazał się trafny. Celowo nie przekazywał biegłym akt rozwodowych uznając, że opinia ma być oparta o naoczne badanie powódki, a biegli jako fachowcy z zakresu psychiatrii i psychologii są kompetentni by rozpoznać, że badana osoba wyolbrzymia cierpienie i próbuje manipulować, lecz nie stwierdzili u powódki takich tendencji. Dlatego bezcelowe byłoby zlecenie biegłym odsłuchiwanie zeznań powódki na rozprawie rozwodowej. Strona pozwana dążyła do tego, aby biegli stwierdzili, że pozwany jest niewinny, co w tym postępowaniu nie mogło mieć miejsca. W ocenie Sądu Rejonowego zarzuty względem opinii są oderwane od jej treści. Nie jest prawdą, że „biegli potraktowali pozwanego jak skazanego za znęcanie psychiczne

i fizyczne nad powódką” (k. 109). Biegli zgodnie z prawdą przyjęli, że pozwany dopuścił się przestępstwa z użyciem przemocy, ponieważ wyrok karny dwukrotnie zawiera w opisie czynu znamię „przy użyciu przemocy”. Sąd Rejonowy oraz biegli mają na uwadze, że powódka doznała cierpienia nie tylko ze strony pozwanego, ale także na skutek samobójstwa ojca, złych relacji z ojczymem oraz rozpadu pierwszego małżeństwa. Mimo to biegli wyraźnie stwierdzili, że obecnie występujący zespół stresu pourazowego powstał na skutek zachowania pozwanego (k. 94). Niedorzeczne i niemożliwe do weryfikacji byłoby zapytanie biegłych czy gdyby powódka nie doznała cierpienia ze strony innych mężczyzn, to czy jej cierpienie na skutek zachowania pozwanego byłoby mniejsze. Jako graniczący z kłamstwem Sąd Rejonowy ocenił zarzut: „Powódka bez żadnego problemu nawiązała relację z innym mężczyzną, co świadczy, że po jej stronie nie ma żadnej traumy. Gdyby było inaczej to nie byłaby w związku z uwagi na rzekome urazy do mężczyzn z przeszłości” (k. 111). W rzeczywistości biegli za wiarygodną ocenili wypowiedź powódki, że „czuję się gorsza od innych, nie czuję się bezpieczna – zwłaszcza w relacjach z mężczyznami” (k. 93). Również zarzut, że po zdarzeniu powódka pierwsza nie wyprowadziła się z domu oraz prowadziła w nim działalność gospodarczą z zakresu usług kosmetycznych nie sposób uznać za dowód, że nie cierpiała. Co istotne, biegli otrzymali akta tej sprawy oraz zapoznali się z znajdującym się w nich wyrokiem rozwodowym wraz z uzasadnieniem. Tym samym wiedzieli, że orzeczono rozwód z winy obu stron,

a także nie mieli tendencji do „wybielania” powódki.

Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy, powołując regulacje art. 444 § 1 k.c., art. 445 § 1 i 2 k.c., art. 481 § 1 k.c. oraz art. 11 k.p.c., uwzględnił powództwo

w całości o orzekło kosztach procesu oraz sądowych, zaznaczył przy tym podstawy związana skazującym wyrokiem wydanym w postępowaniu karnym. Ustalając wysokość zadośćuczynienia pieniężnego, wziął pod uwagę, że czyn miał charakter przestępstwa seksualnego z użyciem przemocy, co stanowiło specyficzny i drastyczny rodzaj czynów, pozostawiający ślad

w psychice. Sąd Rejonowy wskazał także, że biegli zdiagnozowali u powódki długotrwałe zaburzenia psychiczne, a jednocześnie też nie dostrzegli, by powódka wyolbrzymiała cierpienie, chcąc uzyskać zadośćuczynienie. W ocenie Sądu Rejonowego żadne z okoliczności podnoszonych przez pozwanego, takich jak dalsze zamieszkiwanie z nim przez powódkę czy czynienie wobec niego złośliwości, nie stanowiły o tym, by cierpienie powódki było fikcyjne. W związku z tym Sąd Rejonowy uznał za zasadne zasądzenie zadośćuczynienia w dochodzonej wysokości (20000 zł). Sąd Rejonowy zasądził także odszkodowanie (4450 zł), jako że koszty terapii psychologicznej były kosztami rozstroju zdrowia w rozumieniu art. 444 § 1 k.c.

O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., obciążając nimi pozwanego.

Apelację od powyższego orzeczenia wniósł pozwany, zaskarżając go w całości. Zarzucił mu naruszenie art. 444 § 1 k.c. i art. 445 § 1 i 2 k.c. poprzez ich zastosowanie, art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że przestępstwo usiłowania gwałtu wywołało u powódki obrażenia fizyczne i psychiczne oraz błędne uznanie opinii biegłych za pełną, jasną i niesprzeczną,

a zeznań powódki za wiarygodne, art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 278 k.p.c., art. 286 k.p.c., art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. poprzez oddalenie wniosków dowodowych pozwanego,

a także nierozpoznanie istoty sprawy poprzez pominięcie wniosków dowodowych pozwanego.

Wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu apelacji zakwestionował ustalenia Sądu Rejonowego w zakresie stwierdzenia, że przestępstwo wywoływało u powódki obrażenia fizyczne i psychiczne, wskazał na nierozpoznanie jego wniosków dowodowych (dotyczących dowodów zgromadzonych w akrach innych spraw), które złożył w tym zakresie na podważenie tych ocen. Zarzucił także przedstawienie biegłym niepełnego materiału dowodowego.

Powódka wniosła o oddalenie apelacji w całości jako bezzasadnej i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Istotą rozpoznania tej sprawy jest ustalenie czy, a jeżeli tak, to jakiego rozstroju zdrowia powódka doznała i w jakim zakresie, na skutek przestępstw popełnionych przez pozwanego względem niej. Powódka na taki rozstrój zdrowia się powołuje. Rozpoznawana sprawa wymaga bowiem ustalenia zakresu krzywdy, która została wyrządzona powódce przestępstwami popełnionymi przez pozwanego.

Należy zaznaczyć, że do zastosowania regulacji art. 444 § 1 k.c. w związku z art. 445 § 1 k.c. wystarczy wywołanie rozstroju zdrowia, w tym także psychicznego w postaci choroby (por. M. Wałachowska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353-534), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, t. 6. do art. 444 i przywołane tamże orzecznictwo). Ponadto art. 445 § 2 k.c. umożliwia zastosowanie tej konstrukcji

w wypadku skłonienia za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu, wówczas jest to niezależne od skutków tego czynu (por. L. Jantowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba,

A. Sylwestrzak, Gdańsk 2026, t. 11. i 12. do art. 445). Stosowanie przemocy wynika ze skazującego pozwanego wyroku sądu wydanego w postępowaniu karnym, co powoduje związanie tą treści w sprawie cywilnej poprzez art. 11 k.p.c.

W realiach tej sprawy Sąd Rejonowy nie odniósł się do wniosków dowodowych pozwanego w zakresie wynikającym z materiałów zgromadzonych w aktach rozwodowych (XII C 1652/20), aktach postępowania nieprocesowego (I Ns 889/20), a także aktach karnych (II K 518/21); w chwili orzekania nie dysponował żadnymi z tych akt, a przecież obrona pozwanego polegała także na wykazywaniu, że w wyniku zdarzenia z 23 sierpnia 2020 r. u powódki nie powstał żaden rozstrój zdrowia. Dowody wnioskowane w tym zakresie przez pozwanego nie zostały przeprowadzone, Sąd Rejonowy również ich nie pominął; trudno szukać w uzasadnieniu tego Sądu motywów takiego postępowania.

Z tych względów Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, bo nie odniósł się do podstaw zarzutów pozwanego (por. A. Partyk [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2025, t. 10. do art. 386), uniemożliwiając mu wykazywanie swoich tez, a także uniemożliwiając biegłym zapoznanie się z takim ewentualnym materiałem dowodowym, którego nie pominął, a na podstawie którego nie poczynił żadnych ustaleń i także nie był tenże materiał w całości zgromadzony przy wyrokowaniu w tej sprawie.

Regulacja art. 11 k.p.c. uniemożliwia kwestionowanie ustaleń prawomocnego wyroku skazującego wydanego w postępowaniu karnym co do popełnienia przestępstwa w postępowaniu cywilnym. Sąd cywilny wiążą tylko zawarte w sentencji skazującego wyroku karnego ustalenia okoliczności dotyczące osoby sprawcy, czynu przypisanego oskarżonemu i przedmiotu przestępstwa, natomiast nie są wiążące inne ustalenia faktyczne sądu karnego, dotyczące okoliczności ubocznych, wykraczające poza elementy stanu faktycznego przestępstwa (nawet jeśli zawarte są w sentencji wyroku karnego) i zawarte w uzasadnieniu wyroku (por.

T. Ereciński [w:] P. Grzegorczyk i in., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz.

Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyd. VI, Warszawa 2023, t. 11. do art. 11 i przywołane tamże orzecznictwo).

W realiach tej sprawy z wydanego w postępowaniu karnym wyroku skazującego pozwanego nie wynika, aby powódka doznała rozstroju zdrowia, dlatego tenże element może być przedmiotem postępowania dowodowego w postępowaniu cywilnym, ukierunkowanego także na jego negowanie. Z uwagi na to, że trudno wykazać okoliczność negatywną, trzeba się zogniskować na wykazywaniu faktów niweczących powstanie takiego rozstroju zdrowia. Powódka musi więc rozstrój zdrowia wykazać (art. 6 k.c.), zaś pozwany musi wykazać fakty temu przeczące (art. 6 k.c.).

Pozwany w toku procesu, a także w apelacji powołuje się na okoliczność, że w trakcie spornego zdarzenia nie używał przemocy. Ta okoliczność jest jednak ujęta w sentencji wyroku skazującego i jako taka wiąże sąd w postępowaniu cywilnym, bo dotyczy istoty popełnionego przestępstwa; więc w tym zakresie jego obrona w postępowaniu cywilnym nie może być skuteczna. Należy jednak zaznaczyć, że sam rozstrój zdrowia powódki nie był już objęty tymże wyrokiem ani nie stanowił istoty tego czynu zabronionego, dlatego pozwany może ten fakt kwestionować i żądać przeprowadzenia dowodów na fakty zgłaszane przez niego w tym zakresie. Sąd zaś ma obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia i w tym zakresie zgłoszone dowody winien ocenić przez pryzmat art. 235 2 k.p.c.,

a tego zabrakło w odniesieniu do materiału dowodowego znajdującego się w aktach innych spraw, które – zdaniem pozwanego – wykazują jego tezę, że powódka nie doznała rozstroju zdrowia.

Pozostawiając nierozstrzygnięte wnioski dowodowe pozwanego oraz uniemożliwiając biegłym zapoznanie się z materiałem dowodowym zebranym w aktach spraw cywilnych

i karnej, Sąd Rejonowy faktycznie wykluczył możliwość jakiejkolwiek merytorycznej oceny zarzutów pozwanego wobec tez powódki. Uniemożliwił też biegłym odniesienie się do tego materiału, który dotyczy zachowania powódki następującego już po dokonaniu przestępstw; taki materiał dowodowy może nic w ich ocenie nie zmienić, ale to biegli posiadają wiadomości specjalne i oni powinni zadecydować czy tenże materiał jest pomocny w ocenie stanu zdrowia powódki czy też nie; wpierw powinni jednak mieć możliwość zapoznania się z nim, oczywiście w zakresie, który będzie dopuszczony w postępowaniu dowodowym. Taki materiał dowodowy może też wpłynąć na ocenę zakresu krzywdy wyrządzonej powódce. Oczywistym jest też, że część wniosków dowodowych może podlegać pominięciu z uwagi na brak istotności dla rozpoznania sprawy (art. 227 k.p.c.), bądź przeszkody procesowe, ale takie decyzje procesowe należy podjąć w toku postępowania, aby strony miały możliwość zaznajomienia się z nimi. Zeznania powódki, dotyczące okresu po zdarzeniu i ewentualnej traumy, składane na różnych etapach kilku spraw wymagają porównania ze sobą, a także oceny

w zakresie jej zachowania w kontekście jej zaburzeń psychicznych – ich zaistnienia, jego źródła bądź ich niezaistnienia.

Dodatkowo Sąd Rejonowy w protokole z 20 września 2024 r. /k. 87/ nie wskazał żadnych treści zeznań stron (wyników postępowania dowodowego), a do tego protokołu nie dołączył płyty CD, aby biegli mogli się z tym materiałem zapoznać; inna rzecz, że część tego przesłuchania jest niezrozumiała z uwagi na prowadzenie go w trybie zdalnym, tym bardziej więc należało zapisać jego wyniki (por. art. 158 § 2 k.p.c.), nie sporządzono także transkrypcji tych zeznań (art. 158 § 4 k.p.c.). W ten sposób Sąd Rejonowy ograniczył biegłym też możliwość szerszej perspektywy uwzględniającej zachowanie powódki po spornych zdarzeniach.

Sąd Rejonowy nie zauważył też, że powódka domaga się zadośćuczynienia i odszkodowania nie tylko za zdarzenie z 23 sierpnia 2020 r., ale także za zdarzenie z 16 września 2020 r. – wynika to wprost z uzasadnienia pozwu. To są więc fakty, które stanowią podstawę jej powództwa, a traumę łączy ona z nimi oboma, nie tylko z jednym, co jest istotne dla oceny zakresu doznanej przez nią krzywdy, bo na te dwa elementy wskazuje w pozwie.

Dlatego też apelacja musiała spowodować skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Orzeczenie w tym zakresie zapadło na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 108 § 2 k.p.c.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy oceni wnioski dowodowe pozwanego zgłoszone w odpowiedzi na pozew (w toku procesu), a także umożliwi biegłym odpowiedź na zarzuty pozwanego zgłoszone do ich opinii i w tym zakresie przeprowadzi niezbędne postępowanie dowodowe, odnosząc się zarówno do przedstawionych przez powódkę faktów, jak

i do zaprzeczeń pozwanego w tym zakresie (faktów, które zgłasza pozwany), a następnie rozstrzygnie o żądaniu powódki zgodnie z wynikami tego postępowania.

SSO Roman Troll