I ACa 3204/24

Sygn. akt I ACa 3204/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 grudnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący :

SSA Anna Bohdziewicz

po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2025 r. w Katowicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa P. S.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w K.

o naprawienie szkody górniczej

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach

z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt II Cgg 55/22

1) zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1. w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 86 963,87 (osiemdziesiąt sześć tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt trzy i 87/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

- od kwoty 76 000,00 (siedemdziesiąt sześć tysięcy) złotych od dnia 28 listopada 2023 r. do dnia 7 grudnia 2023 r.

- od kwoty 86 963,87 (osiemdziesiąt sześć tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt trzy i 87/100) złotych od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty

i oddala powództwo w pozostałej części;

2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej, z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 340,00 (trzysta czterdzieści) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się postanowienia, którym je zasądzono.

SSA Anna Bohdziewicz

Sygn. akt I ACa 3204/24

Zaskarżonym wyrokiem z 25 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Katowicach:

1) zasądził od pozwanego - (...) S.A. w K. na rzecz powoda P. S. kwotę 88.000 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

- od kwoty 76.000 złotych od dnia 28 listopada 2023 r. do dnia 7 grudnia 2023 r.

- od kwoty 88.000 złotych od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty;

2) oddalił powództwo w pozostałej części;

3) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.400 złotych z tytułu zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

4) nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 9.519,58 złotych z tytułu kosztów sądowych, od uiszczenia których powód był zwolniony.

Wyrok ten został wydany na tle następująco poczynionych ustaleń faktycznych:

Powód P. S. jest właścicielem nieruchomości położonej w C. przy ul (...).

Pozwany ostatniej eksploatacji dokonał w latach 2014 - 2020 w pokładzie 209 systemem zawałowym bezpośrednio pod nieruchomością powoda.

Pismem z 25 kwietnia 2022 r. powód zgłosił pozwanemu powstałe w budynku mieszkalnym, budynku gospodarczym oraz otoczeniu szkody pochodzenia górniczego, o których wiedzę powziął w 2021 roku. Szkody na wymienionych budynkach przyjęły postać min.: wychylenia budynku od pionu, odspojenia dobudówki, pęknięć posadzki oraz komina, a także zarysowania elewacji, sufitów, ścian.

Pozwany przyznał, że możliwy jest związek przyczynowy zaistniałych uszkodzeń z ruchem zakładu (...). W dniu 10 czerwca 2022 r. pozwany przeprowadził oględziny nieruchomości powoda, z której to czynności sporządzono protokół. Podczas oględzin stwierdzono uszkodzenia w budynku mieszkalnym, gospodarczym, nawierzchni oraz ogrodzeniu frontowym, bocznym i wewnętrznym. W protokole podano, że ujawnienie szkód nastąpiło w 2021 roku. Natomiast przewidywany termin naprawy wskazano na 31 grudnia 2023 roku. Jednocześnie powód w zakresie możliwości dokonania naprawy szkód we własnym zakresie, wniósł o wypłatę odszkodowania na poczet remontu.

Na przedmiotowej nieruchomości stwierdzono liczne szkody, przy czym nie wszystkie zostały spowodowane ruchem zakładu górniczego. Wskutek ruchu górniczego pozwanego w budynku mieszkalnym doszło do spękania posadzki cementowej w piwnicy, spękania płytek ściennych i podłogowych w łazience na piętrze, zarysowania tynków ścian w kuchni oraz pokojach na piętrze, trudności w otwieraniu i zamykaniu drzwi. Z kolei w budynku gospodarczym ujawniono szkody w postaci: spękania ścian, spękania tynków ścian i sufitów, spękanie płytek w kuchni letniej, spękania posadzek i schodów. Natomiast w ogrodzeniu frontowym nastąpiło spękanie cokołu oraz słupka przybramowego. W ogrodzeniu nastąpiła deformacja ogrodzenia z miejscowym wychyleniem słupków. W nawierzchni kostki brukowej nastąpiła miejscowa deformacja pozioma. Wszystkie wskazane szkody pozostają w związku przyczynowym z ruchem zakładu górniczego pozwanego.

W celu naprawy budynku mieszkalnego należy: rozebrać spękane posadzki w piwnicy i wykonać je ponownie, skuć spękane płytki ścienne i podłogowe w łazience i ponownie je położyć, przetrzeć zarysowania tynków ścian, wykonać regulację drzwi balkonowych, a także inne roboty towarzyszące. W przypadku budynku gospodarczego należy wykonać: przemurowanie spękań ścian, odbicie w miejscach spękań tynków i uzupełnienie, naprawę spękanej posadzki oraz schodów pomalować ściany wewnętrzne oraz elewację, wykonanie robót towarzyszących. W zakresie ogrodzenia frontowego naprawa powinna polegać na rozbiórce spękanego słupka i wykonaniu go na nowo oraz rozkuciu spękań cokołu i wypełnieniu zaprawą epoksydową. Z kolei w przypadku ogrodzenia tylnego prace naprawcze obejmować powinny regulację wychylonych słupków ogrodzenia oraz inne roboty towarzyszące. Nawierzchnia kostki brukowej powinna być rozebrana w miejscach deformacji poziomej i ponownie ułożona.

W zakresie wychylenia budynku wskazano, że 26 czerwca 2022 r. pozwany dokonał pomiaru wychyleń budynków położonych na przedmiotowej nieruchomości, z których wynika, że największe wychylenie budynku występuje od strony klatki schodowej (południowej) wynoszące 5.0 mm/m co odpowiada 5 promilom. Wychylenie budynku w tych granicach nie utrudnia jego użytkowania, ani nie jest uciążliwy dla użytkowników i tym samym nie kwalifikuje się do naprawy. Wobec tego podane wychylenie budynku nie wymaga naprawy.

Wobec wskazanych szkód koszt naprawy nieruchomości kształtuje się w wysokości 86.963,87 zł brutto. Na niniejszą kwotę składa się koszt naprawy: budynku mieszkalnego w wysokości 15.895,98 z; budynku gospodarczego w wysokości 63.262,63 zł; ogrodzenia frontowego w wysokości 1.010,15 zł; ogrodzenia tylnego w wysokości 4.665,64 zł oraz nawierzchni z kostek brukowych w wysokości 2.129,47 zł. Tak więc naprawa szkód górniczych jest technicznie i ekonomicznie uzasadniona, albowiem nie przewyższa wartości nieruchomości.

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o niekwestionowaną opinię główną i uzupełniającą biegłego sądowego mgr inż. J. Ł., która pozwoliła w sposób jednoznaczny ustalić zakres szkody oraz koszt jej naprawy. Natomiast, co do ustaleń przebiegu starań przedsądowego załatwienia sprawy, Sąd pierwszej instancji opierał się na dokumentach przedłożonych przez strony procesu.

Przechodząc do oceny żądania pozwu Sąd Okręgowy na wstępie wskazał, że roszczenie jest zasadne zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Dlatego zostało ono uwzględnione w całości, oprócz częściowego żądania odsetkowego.

Odpowiedzialność pozwanego jest bezsporna. Podkreślono, że pozwany nie kwestionował swojej odpowiedzialności, a jedynie zakwestionował legitymację powoda do skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Pozwany nie zakwestionował również opinii sporządzonej przez biegłego.

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że podstawą prawną roszczenia powoda jest art. 144 ustawy prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2022 r., poz. 1072), zgodnie z którym poszkodowanemu przysługuje odszkodowanie za ruch zakładu górniczego. Zgodnie z art. 144 ustęp 1 ww. ustawy właściciel nie może sprzeciwiać się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody na zasadach określonych ustawą. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do innych podmiotów, których prawa majątkowe są zagrożone ruchem zakładu górniczego (art. 144 ust. 2 ww. ustawy). Po myśli art. 145 ustawy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do naprawienia szkód, o których mowa w art. 144 ust. 1 i 2, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.

Odpowiedzialność za szkody ma charakter odpowiedzialności deliktowej. Zastosowanie znajdzie zatem m.in. art. 435 § 1 k.c., w myśl którego prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Na ogół przyjmuje się, że szkodą, w znaczeniu prawnym jest każdy uszczerbek majątkowy w dobrach, za które prawo czyni kogoś odpowiedzialnym. Stosownie do treści art. 361 § 1 k.c. zasadą jest, że naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu nie wyrządzono szkody. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynika. Natomiast art. 363 § 1 k.c. stanowi, że naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże, gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Podkreślono, że identycznie kształtuje się sytuacja powoda na gruncie ustawy będącej podstawą prawną roszczenia - stronie powodowej przysługuje prawo do wyboru sposobu naprawienia szkody.

W ocenie Sądu Okręgowego w rozpoznawanej sprawie wystąpiły wszystkie elementy odpowiedzialności deliktowej po stronie pozwanej. Istnienie związku przyczynowo-skutkowego między eksploatacyjną działalnością pozwanego, a szkodą w budynku mieszkalnym, budynku gospodarczym, a także uszkodzenia nawierzchni i ogrodzenia, zostało potwierdzone przez biegłego J. Ł..

Sąd Okręgowy przedstawił także argumentację na poparcie swojego stanowiska, że powodowi przysługuje legitymacja czynna do wystąpienia z roszczeniami w tym procesie.

Podstawą rozstrzygnięcia odsetkowego są przepisy art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. Zgodnie z art. 455 k.c. spełnienie świadczenia przez dłużnika powinno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu go przez wierzyciela, a termin „niezwłocznie” należy rozumieć jako „realny”, w którym dłużnik przy uwzględnieniu okoliczności miejsca i czasu oraz regulacji art. 354 k.c. i art. 355 k.c. będzie w stanie dokonać zapłaty (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2006 r. II CSK 293/06, za: wyrok Sądu Najwyższego z 11 lutego 2010r., I CSK 262/09). Zdaniem Sądu, brak więc podstaw do odstępstwa od obowiązującej w prawie cywilnym zasady, że dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne, nawet jeśli kwestionuje jego istnienie lub wysokość (por. wyroki Sądu Najwyższego z 13 października 1994 r. I CRN 121/94, OSNC 1995/1/21, z 17 maja 2000 r. I CKN 302/00 i z 22 października 2003 r. II CK 146/02). Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z twierdzeniem powoda, iż odsetki należą się za okres od dnia wytoczenia powództwa, ponieważ wysokość szkody została ustalona według cen z trzeciego kwartału 2023 roku. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze zmodyfikowane żądanie pozwu, odsetki zasądzono od kwoty pierwotnie dochodzonej tj. 76.000 zł od dnia 28 listopada 2023 roku tj. dnia następnego pod dniu doręczenia pozwanej odpisu opinii biegłego do dnia zgłoszenia modyfikacji powództwa tj. 7 grudnia 2023 roku, a od kwoty 88.000 zł dopiero od dnia następnego po doręczeniu zmodyfikowanego żądania pozwu tj. od dnia 19 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty. Trudno bowiem uznać, aby pozwany pozostawał w opóźnieniu, skoro nie było mu znane stanowisko powoda. W powyższym zakresie Sąd Okręgowy oddalił powództwo o roszczenie odsetkowe.

Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.400 zł z tytułu kosztów procesu, ustaloną na podstawie §2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Sąd uznał powoda za wygrywającego ten spór, gdyż przegrana dotyczy minimalnej kwoty odsetek – art. 100 zd. 2 k.p.c.

O należnych Skarbowi Państwa kosztach sądowych orzeczono zgodnie z treścią art. 113 ust.1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przy zastosowaniu art. 100 zd. 2 k.p.c.

Przedstawiony wyrok Sądu pierwszej instancji został zaskarżony w części, a mianowicie co do zasądzenia kwoty 1 036,13 złotych. W apelacji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ustawy Prawo górnicze i geologiczne w zw. z art. 363 k.c. przez przyznanie nadmiernego odszkodowania, co wynika z faktu, że pomimo iż Sąd ustalił poprawnie, że koszt naprawienia szkód górniczych wynosi 86 963,87 złotych, to zasądził należność zgodnie z żądaniem pozwu tj. w wysokości 88 000 złotych. Wskazując na powyższy zarzut, apelujący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez oddalenie powództwa co do kwoty 1 036,13 złotych. Wniósł również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz kosztów za ten etap postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ nie można było odmówić słuszności zarzutom w niej zawartym.

Apelacja w istocie sprowadza się do zakwestionowania wysokości odszkodowania należnego powodowi w związku ze szkodami, jakie powstały w jego nieruchomości w wyniku negatywnych wpływów eksploatacji górniczej. Pozwany nie kwestionuje na obecnym etapie postępowania ani swojej odpowiedzialności, ani konieczności naprawienia wyrządzonej szkody przez wypłatę odszkodowania. Wskazania jednak wymaga, że dla ustalenia wysokości należnego powodowi odszkodowania (po ustaleniu zakresu uszkodzeń pochodzenia górniczego oraz określeniu sposobu ich naprawy oraz jej wyceny) konieczna była wiedza specjalna. W związku z tym prawidłowo Sąd Okręgowy przeprowadził w sprawie dowód z opinii biegłego, której wnioski podzielił. W pisemnych motywach wydanego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że koszt naprawy nieruchomości kształtuje się w wysokości 86 963,87 złotych, co odpowiada wyliczeniu podanemu w opinii biegłego. Wymieniona kwota stanowi sumę kosztów naprawy: budynku mieszkalnego w wysokości 15 895,98 zł; budynku gospodarczego w wysokości 63.262,63 zł; ogrodzenia frontowego w wysokości 1.010,15 zł; ogrodzenia tylnego w wysokości 4.665,64 zł oraz nawierzchni z kostek brukowych w wysokości 2.129,47 zł. Skoro Sąd pierwszej instancji w całości zaakceptował opinię biegłego sądowego inż. J. Ł. i zawarte w niej wyliczenie wysokości należnego powodowi odszkodowania, nie jest zrozumiałe zasądzenie kwoty wyższej niż podana przez biegłego. Zwłaszcza, że w uzasadnieniu nie przedstawiono żadnej argumentacji na poparcie tego rozstrzygnięcia i nie wyjaśniono co zadecydowało o uwzględnieniu żądania dochodzonego pozwem (po jego zmodyfikowaniu) w całości, chociaż wysokość ta nieznacznie odbiegała od wysokości odszkodowania wyliczonego przez biegłego.

Wobec powyższego, nie kwestionując zasadniczych ustaleń poczynionych w sprawie, ani rozważań prawnych zaprezentowanych przez Sąd pierwszej instancji, zaskarżony wyrok należało zmienić jedynie o tyle, że zasądzone na rzecz powoda odszkodowanie obniżono o 1 036,13 złotych, gdyż uzasadnione było odszkodowanie w wysokości 86 963,87 złotych. Powództwo, co do kwoty 1 036,13 złotych podlegało zatem oddaleniu jako niezasadne. Pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonym wyroku, w tym wydane w przedmiocie odsetek za opóźnienie, pozostały bez zmian, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron.

Pisemne motywy wyroku wydanego przez Sąd odwoławczy zostały ograniczone w oparciu o art. 386 §2 1k.p.c.

Zmiana wyroku nastąpiła w oparciu o art. 386 §1 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego postanowiono zgodnie z art. 98 §1 i §3 k.p.c. w zw. z art. 108 §1 k.p.c., zasądzając je od przegrywającego powoda na rzecz wygrywającego ten etap postepowania – pozwanego. Zasądzone koszty obejmują opłatę od apelacji (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (240 zł), którego wysokość została określona zgodnie z §10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023.1935 t.j.). Koszty zostały zasądzone z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w oparciu o art. 98 §1 1k.p.c.

SSA Anna Bohdziewicz