I ACa 3030/24

Sygn. akt I ACa 3030/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący :

SSA Elżbieta Karpeta

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 r. w Katowicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa G. T.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w K.

o naprawienie szkody

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach

z dnia 8 lipca 2024 r., sygn. akt I Cgg 67/19

. I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1) zasądza od pozwanej na rzecz powódki 110 726,41 (sto dziesięć tysięcy siedemset dwadzieścia sześć i 41/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 10 października 2022 r.;

2) w pozostałym zakresie powództwo oddala;

3) zasądza od pozwanej na rzecz powódki 3240 (trzy tysiące dwieście czterdzieści) złotych z tytułu kosztów procesu;

4) nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach 12 825,08 (dwanaście tysięcy osiemset dwadzieścia pięć

i 08/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

5) nakazuje pobrać od powódki z zasądzonego w punkcie 1) roszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach 3 625 (trzy tysiące sześćset dwadzieścia pięć) złotych tytułem kosztów sądowych nieobciążających pozwanej.

II. zasądza od powódki na rzecz pozwanej 7675 (siedem tysięcy sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 3030/24

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2024r., wydanym w sprawie z powództwa G. T. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w K. o naprawienie szkody, Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 183.216,41 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot: 110.726,41 zł od 10 października 2022r. do dnia zapłaty oraz 72.490 zł od 6 października 2023r. do dnia zapłaty (pkt 1. a. i b.); obciążył kosztami postępowania, w tym nieuiszczonymi wydatkami oraz przy przyjęciu jednokrotności stawki minimalnej kosztów zastępstwa prawnego, pozwaną w całości, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu (pkt 2.).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Powódka G. T. jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w R. przy ul. (...) na działce o numerze (...), dla której Sąd Rejonowy w (...) Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...). Na wyżej wskazanej nieruchomości posadowione są dwa budynki mieszkalne. Jako drugi współwłaściciel w księdze wieczystej wpisany jest J. T. (1). Nieruchomość jest obciążona służebnościami osobistymi na rzecz W. M., T. M., G. M. oraz K. T., J. T. (2) i R. T.. Nieruchomość była obciążona hipotekami przymusowymi na rzecz ZUS oddział w R., które wygasły. Służebności osobiste wygasły albowiem osoby, którym przysługiwały, zmarły. J. T. (1) zmarł w dniu 20 listopada 2018r., a spadek po nim nabyli G. T., T. T., H. K. i M. T. – po ¼ części każdy z nich.

Pomiędzy stronami zasadniczo bezspornym pozostawało, że nieruchomość, której współwłaścicielką jest powódka, znajdowała się obszarze wpływów działalności górniczej pozwanej.

Pozostali spadkobiercy po J. T. (1), T. T., H. K. i M. T. dokonali nieodpłatnej cesji praw do wierzytelności na powódkę G. T., wynikających ze szkód górniczych spowodowanych przez działalność pozwanej. Pozwana została poinformowana o dokonaniu cesji pismem z dnia 12 lipca 2019r.

W dniu 30 grudnia 2016r. J. T. (1) i G. T. zawali z pozwaną ugodę nr 194/15, na mocy której pozwana zobowiązała się do naprawy szkód górniczych powstałych na nieruchomości położonej przy ul. (...) w R., tj. budynku mieszkalnym zbudowanym w okolicach 1918r. o kubaturze około 500 m 3. Zgodnie z treścią zapisu § 2 ugody, na skutek ruchu zakładu górniczego, na nieruchomości ujawniły się szkody w postaci: znacznych pęknięć murów zewnętrznych i wewnętrznych, w obrębie nadproży okiennych i drzwiowych, pęknięcie przewodu kominowego w pokoju na poddaszu, zarysowania i pęknięcia tynków wewnętrznych ścian, faset, na podsufitkach drewnianych i wzdłuż drewnianej konstrukcji ścian poddasza. W § 3 przewidziano, że naprawa uszkodzeń opisanych wcześniej nastąpi poprzez przywrócenie do stanu poprzedniego i będzie polegać na przemurowaniu, względnie zarzuceniu zaprawą cementową pęknięć murów zewnętrznych i wewnętrznych oraz przewodu kominowego, zarysowane tynki wewnętrzne oraz inne elementy miały zostać odbite i uzupełnione pasem, a wzdłuż drewnianej konstrukcji ścian poddasza miała nadto zostać założona siatka tynkarska. Zaznaczono też, że po remoncie należy wykonać roboty towarzyszące, malarskie, porządkowe i elewacyjne. W § 5 ust. 1 ugody stwierdzono, że naprawa szkody zostanie wykonania w roku 2017/2018, a wyboru wykonawcy robót miał dokonać przedsiębiorca górniczy. W § 9 zaznaczono, że właściciel zobowiązał się do zabezpieczenia pęknięcia na przewodzie kominowym w pokoju na poddaszu do czasu trwałej naprawy. Z kolei w § 13 ugody znalazło się zastrzeżenie, że wierzytelności wynikające z niniejszej ugody, w tym odszkodowawcze i odsetkowe nie mogą być przedmiotem zastawu ani obrotu (cesja, sprzedaż) zgodnie z art. 509 k.c., bez pisemnej zgody przedsiębiorcy.

W dniu 16 kwietnia 2019r. powódka - reprezentowana przez pełnomocnika - skierowała do pozwanego pismo, w którym wyznaczyła dodatkowy termin wynoszący 14 dni na wykonanie postanowień ugody nr 194/15 wskazując, że szkody nadal nie został naprawione, a zgodnie z zapisami ugody miały zostać wykonanie w roku 2017/2018. Wskazała, że w wypadku bezskutecznego upływu terminu, będzie jej przysługiwał prawo do odstąpienia od ugody. Przesyłka została odebrana przez upoważnionego pracownika pozwanej 23 kwietnia 2019r.

Powódka, reprezentowana przez pełnomocnika, w dniu 17 kwietnia 2019r. skierowała do pozwanej wniosek o naprawienie szkody w obiektach budowlanych. Jako nieruchomości, w których powstała szkoda, określono nieruchomości położone przy ul. (...) w R.. Dalej wskazano, że szkody, jakie powstały w budynku nr (...) to pochylenie budynku, uszkodzenie schodów tarasowych, pęknięcia płyt kartonowo – gipsowych, rysy i pęknięcia na ścianach zewnętrznych i pęknięcia na ścianach wewnętrznych, zdeformowane drzwi, rozstąpienie parkietu, odpadający tynk, pęknięcia rurek instalacji powodujące zawilgocenie ścian, pofałdowany wjazd z kostki brukowej, pochylone ogrodzenie, złe zamykanie bram. Szkody powstałe na budynku nr (...) obejmowały pochylenie budynku, pęknięcia ścian zewnętrznych i wewnętrznych budynku, pęknięcie przewodu kominowego w pokoju na poddaszu, pęknięcia faset, uszkodzenie drewnianej konstrukcji poddasza oraz uszkodzenie schodów granitowych. Zaznaczono, że szkody ujawniają się od 2015 roku, a jako sposób naprawy wskazano odszkodowanie pieniężne. Wniosek został nadany 17 kwietnia 2019r. i doręczony pozwanej w dniu 18 kwietnia 2019r.

W piśmie z 6 maja 2019r. dotyczącym naprawy uszkodzeń w nieruchomości położonej przy ul. (...) w R. pozwana wskazał, że po podpisaniu przez poszkodowaną aneksu aktualizującego termin remontu, kopalnia niezwłoczne uruchomi procedurę przetargową na wyłonienie wykonawcy robót remontowych. Do pisma załączono aneks do ugody nr 194/15, w którym jako datę jego zawarcia określono 17 grudnia 2018r.

W § 1 aneksu zmieniono zapis § 5 ugody wskazując, że naprawa szkody zostanie wykonana w terminie do końca grudnia 2019r. Na aneksie znajdowały się podpisy pracowników kopalni, nie został on podpisany przez powódkę.

W dniu 16 maja 2019r. pełnomocnik powódki sporządził pismo skierowane do pozwanej, w którym wskazał, że w związku z upływem terminu 14 dni na wykonanie postanowień ugody, odstępuje od ugody nr 194/15. Przesyłka została doręczona pozwanej w dniu 20 maja 2019r.

Odchylenie budynku mieszkalnego pod nr (...) ma zmienne kierunki, a wielkości wychylenia budynku zawierają się w przedziale od 4,3 mm/m do 15,3 mm/m. Wypadkowe średnie wychylenie bryły budynku wynosi 8,8 mm/m w kierunku północno – wschodnim. Narożniki budynku mieszkalno – usługowego, położonego pod numerem 28 głównie wychylone są w kierunku zachodnim. Wielkości wychylenia zawierają się w przedziale od 2,3 mm/m do 14,8 mm/m. Średnie wypadkowe wychylenie budynku (bez przybudówki) wynosi 8,8 mm/m w kierunku zachodnim, a wychylenie przybudówki wynosi 6,4 mm/m w kierunku zachodnim. Średnie wypadkowe wychylenie całej bryły budynku wynosie 7,5 mm/m w kierunku zachodnim.

Wychylenia sufitów i podłóg wewnątrz nieruchomości mają różne kierunki, niemniej nie przekraczają granicy 10 mm/m, wobec czego zawierają się w przedziale uciążliwości nieodczuwalnej.

Uśrednione wychylenie bryły obu budynków, których współwłaścicielką jest powódka, wynoszące poniżej 10 mm/m, stosując zasady określone w instrukcji nr 12 Głównego Instytutu Górnictwa, można zakwalifikować jako uciążliwość nieodczuwalną, której skutki nie wymagają naprawy.

Uszkodzenia powstałe w wyniku prowadzenia eksploatacji górniczej pozwanej w budynku mieszkalnym nr (...) stanowiącym współwłasność powódki to:

1) Parter budynku: pęknięcia tynku na ścianach, sufitach wewnętrznych i fasetach; pęknięcia na biegach i spocznikach schodów; pęknięcie posadzki cementowej; zarysowania tynku na ścianach, sufitach wewnętrznych i fasetach; drobne zarysowania na stropach, biegach i spocznikach; drobne zarysowania na ścianach;

2) Piętro budynku: pęknięcia tynku na ścianach, sufitach wewnętrznych i fasetach; drobne zarysowania na ścianach;

3) Elewacja budynku: znaczne pęknięcia tynku na ścianach zewnętrznych; zarysowania tynku na ścianach zewnętrznych; uszkodzenie kominów nad dachem; pęknięcia na elewacji z - płytek na prawo od wejścia do budynku.

Uszkodzenia powstałe w wyniku prowadzenia eksploatacji górniczej pozwanej w budynku mieszkalnym nr (...) stanowiącym współwłasność powódki to:

1) Otoczenie budynku: liczne sfałdowania i zagłębienia w nawierzchni z kostki betonowej; skrzywienie i wypaczenie furtki i bramy wjazdowej; spękanie opaski betonowej wokół budynku;

2) Wnętrze budynku: trudności w otwieraniu i zamykaniu drzwi i okien, nieszczelności okna; spękanie i odspojenie płytek ściennych w łazience na parterze.

Powyższe uszkodzenia są szkodami będącymi skutkiem działalności zakładu górniczego pozwanej. Sposoby naprawy tych uszkodzeń w budynku o nr (...) polegają m.in. na odbiciu tynków pasami, rozkuciu ściany i przemurowaniu, wykonanie nowych pasów tynku, przygotowanie powierzchni pod malowanie i dwukrotne malowanie farbami emulsyjnymi, wykonanie rusztu z płyt gipsowych, położenie płyt RG wraz ze szpachlowaniem, wycięcie przecinakiem części posadzki i cokolika, oczyszczenie i zagruntowanie podłoża rzadką zaprawą cementową, ułożenie posadzki ze starannym ubiciem, zatarcie posadzki, umocowanie siatki, powlekanie i wypełnienie oczek siatki, zeskrobanie farby/zdarcie tapet, zmycie powierzchni tynków wodą, zaprawienie rys i drobnych uszkodzeń tynku, nałożenie warstwy gładzi i zatarcie, montaż i demontaż rusztowań zewnętrznych, wykucie bruzd, nałożenie i powlekanie siatki, ujednolicenie elewacji, malowanie farbami zewnętrznymi oraz roboty porządkowe i towarzyszące, wywóz gruzu.

Sposoby naprawy szkód przy i w budynku nr (...) to m.in. rozebranie nawierzchni z kostki betonowej, oczyszczenie, przesortowanie, spulchnienie i uzupełnienie podsypki piaskowej z ubiciem, ułożenie kostki i wypełnienie spoin piaskiem, demontaż furtki i bramy, rozbiórka progu betonowego i odtworzenie go od nowa, montaż przęseł i furtki z bramą, rozbiórka uszkodzonej opaski, wyrównanie podłoża gruntowego, wykonanie podkładu z betonu B-15, wykonanie wierzchniej warstwy z zaprawy cementowej z zatarciem na gładko wraz z wyrobieniem spadków, demontaż drzwi i okien, wykucie z muru ościeżnic, ponowne osadzanie, regulacja, uzupełnienie tynków, malowanie ościeży, rozbiórka wykładziny z płytek, skucie nierówności, wykonanie podkładu z tynku, położenie nowych płytek, spoinowanie, roboty porządkowe i towarzyszące, wywóz gruzu.

W budynku występują również inne usterki, które stwierdzono w trakcie oględzin, niemniej nie są to usterki mające swoją genezę w działaniu zakładu górniczego pozwanej. Polegają m.in. na zaciekach na ścianach spowodowanych brakiem odpowiedniej izolacji i braku odprowadzania wody deszczowej ze schodów, pęknięcia na styku murków schodowych i ściany budynku powstałe wskutek braku sporządzenia odpowiedniej dylatacji, drobne zawilgocenia na instalacji CO, rozstąpienie się parkietu. Nie została wykonana wentylacja nawiewowa i wywiewna w kotłowni, co stanowi wadę wykonawczą. Wykonanie instalacji rurowej CO jako całkowicie zakrytej w ścianach oraz dobranie materiałów do instalacji bez uwzględnienia ewentualnych odkształceń konstrukcji stanowi błąd wykonawczy. Zawilgocenia w pobliżu instalacji CO mogą być spowodowane sposobem wykonania instalacji, względnie wilgoci przedostającej się z zewnątrz, czy też awarii zewnętrznej sieci kanalizacyjnej. Nie ma przyczyn, by kwalifikować powyższe jako skutek działalności górniczej pozwanej.

Stan wychylenia budynków od pionu nie powoduje występowania skutków wymagających usuwania, nie wymaga naprawy.

Nie ma żadnych uwarunkowań techniczno – ekonomicznych do stwierdzenia, aby naprawa szkód w obu budynkach była ekonomicznie nieopłacalna.

Wartość prac naprawczych budynków nr (...), niezbędnych do przywrócenia stanu poprzedniego z uwzględnieniem art. 147 ustawy Prawo geologicznie i górnicze na III kwartał 2020 roku, wynosi 81.916,39 zł netto, co z dodaniem podatku VAT wynosi 88.470,00 zł brutto.

Wartość prac naprawczych budynków nr (...), niezbędnych do przywrócenia stanu poprzedniego z uwzględnieniem art. 147 ustawy Prawo geologiczne i górnicze na III kwartał 2022 r., wynosi 98.816,10 zł netto, co z dodaniem podatku VAT wynosi 110.726,41 zł brutto.

Aktualna wartość rynkowa prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej, stanowiącej działkę ewidencyjną o nr (...), położoną w R. przy ul. (...) na dzień wyceny (14 sierpnia 2023r.) wynosi w zaokrągleniu 687.000 zł. Obniżenie wartości rynkowej nieruchomości na skutek posadowienia jej na terenie górniczym wynosi 72.490 zł. Gdyby nieruchomość nie znajdowała się na obszarze górniczym, jej wartość wynosiłaby w zaokrągleniu 760.000 zł. Oszacowanie wartości rynkowej nieruchomości powinno obejmować całą nieruchomość, czyli grunt oraz jego części składowe, tj. wszystkie budynki posadowione na tym gruncie. Wpisane w księgą wieczystą służebności osobiste i hipoteka nie podlegają wycenie ze względu na to, że służebności osobiste wygasły, podobnie jak hipoteka.

Stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o dowody ze złożonych do akt sprawy dokumentów prywatnych, których prawdziwość nie była przez strony kwestionowana. Najbardziej istotne w sprawie okazały się opinie biegłych z zakresu górnictwa, budownictwa oraz szacowania nieruchomości.

Sąd I instancji wskazał, że poziom wiedzy biegłych, ich wieloletnie doświadczenie, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanych stanowisk, stopień stanowczości wyrażonych w opinii ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej pozwalają na przyjęcie, że należy potraktować je za fachowe, w pełni miarodajne. Jednocześnie biegli w opiniach uzupełniających wyjaśnili wszelkie wątpliwości co do treści opinii pierwotnej, czyniąc tym samym wyrażone przez siebie opinie zupełne, kompleksowe, odpowiadające w pełni na postawione tezy dowodowe, pozwalające Sądowi zweryfikować zawarte w nich rozumowanie, co do trafności wniosków końcowych. W opinii podstawowej oraz uzupełniającej biegły W. K. wskazał bez wątpliwości, że wychylenie budynków może zostać zakwalifikowane jako uciążliwość nieodczuwalna. Natomiast biegły J. K. w licznych opiniach uzupełniających dokonał rzetelnych uzupełnień, przeliczeń, uaktualnień. Kategoryczne wyjaśnienia biegłego dotyczące metodologii opiniowania, jak również stopień przekonania biegłego do stanowiska, które prezentuje, przekonały Sąd. Ostatecznie biegły bardzo szczegółowo omówił kwestię zacieków w pobliżu instalacji CO wskazując, że nie sposób stwierdzić, by była ona spowodowana działaniem zakładu górniczego pozwanej, co ostatecznie nie było kwestionowane przez powódkę. Nadto pozwana niemal nie podejmowała jakiejkolwiek polemiki z ustaleniami biegłych.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powódka dochodziła odszkodowania za szkody powstałe w następstwie ruchu zakładu górniczego pozwanej w budynkach posadowionych przy ul. (...) w R.. Jednocześnie powódka dochodziła odszkodowania za zaistniałe szkody z tytułu utraty wartości nieruchomości wobec jego posadowienia na terenie objętym oddziaływaniem pobliskiej KWK (...).

W odniesieniu do zgłoszonych i dostrzeżonych szkód, które miały być zauważalne w 2015 roku, Sąd Okręgowy stwierdził, że w sprawie zastosowanie mają przepisy obecnie obowiązującej ustawy – Prawo geologiczne i górnicze.

Zgodnie z art. 144 ust. 1 ww. ustawy właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą. Natomiast w myśl art. 145, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do naprawienia szkód, o których mowa w art. 144 ust. 1 i 2, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.

Odpowiedzialność za szkody górnicze ma charakter odpowiedzialności deliktowej, a zatem zastosowanie do niej znajdzie między innymi art. 435 § 1 k.c., zgodnie z którym prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Na ogół przyjmuje się, że szkodą w znaczeniu prawnym jest każdy uszczerbek majątkowy w czyichś dobrach, za który prawo czyni kogoś odpowiedzialnym. Stosownie do treści art. 361 § 2 k.c. zasadą jest, że naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Z kolei zgodnie z treścią art. 361 § 1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Natomiast w myśl art. 363 § 1 zd. pierwsze k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.

W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie wystąpiły wszystkie elementy odpowiedzialności deliktowej po stronie pozwanej. Pozwana nie kwestionowała swej legitymacji biernej ani związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy prowadzoną eksploatacją górniczą zakładu górniczego, a szkodami powstałymi w nieruchomości powódki. Podnosiła co prawda zarzuty, m.in. kwestionowała możliwość dochodzenia wyłącznie przez powódkę odszkodowania, względnie żądanie oddalenia powództwa uzasadniała tym, że odszkodowanie za położenie na terenie górniczym może być dochodzone wyłącznie w momencie sprzedaży nieruchomości, co implikuje przedwczesność takich żądań powódki. W zasadzie pozwana nie podnosiła żadnych innych zarzutów. Zdaniem Sądu I instancji zarzuty te pozostawały nietrafne. W sprawach górniczych o odszkodowanie obowiązuje zasada pełnego kompensowania szkody, a takie powinno obejmować nie tylko koszty naprawy, ale również odszkodowanie za utratę wartości nieruchomości (por. wyrok SA Katowice z 13 listopada 2008r. V ACa 24/09, wyrok SA Katowice z 27 września 2012r. sygn. I ACa 570/12). W zakresie wątpliwości pozwanej odnośnie cesji wierzytelności na powódkę, Sąd wskazał, iż powódka odstąpiła od pierwotnie zawartej ugody, zatem kwestie wyłączające możliwość dokonania cesji, zawarte w ugodzie nie obowiązywały w momencie zawierania umowy przelewu wierzytelności.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że powódka miała prawo wyboru sposobu naprawienia szkody, a w niniejszej sprawie żądała zapłaty stosownej sumy pieniężnej. Należy przy tym zauważyć, że prawo wyboru poszkodowanego ograniczone jest do decyzji o naprawie szkody w naturze bądź domagania się odszkodowania pieniężnego, a górną granicą odpowiedzialności sprawcy jest wartość rzeczy. Sprawca może uchylić się od naprawy (pokrycia kosztów naprawy), jeżeli koszty te przewyższają wartość rzeczy. Z drugiej jednak strony poszkodowany nie może skutecznie domagać się zasądzenia odszkodowania w wysokości wartości rzeczy, jeżeli koszty jej naprawy są niższe.

Szkody mające związek z eksploatacją górniczą pozwanej zostały wskazane w opinii biegłego sądowego J. K.. Szczegółowo sprecyzował w niej jakie stwierdzone szkody są spowodowane działalnością górniczą pozwanej, a jakie wynikają z innych źródeł. Opinia biegłej K. K. (2) pozwoliła na ustalenie odpowiedniego odszkodowania za utraconą wartość handlową budynków spowodowaną jego posadowieniem na terenie objętym pracami górniczymi.

Strony wnosiły zastrzeżenia do opinii – w szczególności strona powodowa, niemniej ostatecznie nie miały większych zastrzeżeń co do ich treści i merytorycznej zawartości. W tym stanie rzeczy, wyliczone przez biegłych wartości kwot odszkodowań pozostały zasadniczo wiążące dla Sądu. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że odszkodowanie należne powódce od pozwanej, wynikające z występowania szkód górniczych na nieruchomości stanowiącej współwłasność powódki należne od pozwanej wynosi łącznie 183.216,41 zł. Na powyższą kwotę składają się koszty usuwania szkód, ustalone przez biegłego J. K. wynoszące 110.726,41 zł (z podatkiem VAT) oraz odszkodowanie za utraconą wartość handlową budynku, wyliczone przez biegłą K. K. (2) w kwocie 72.490 zł.

Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji w punkcie 1. wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 183.216,41 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot: 110.726,41 zł od dnia 10 października 2022r. oraz od kwoty 72.490 zł od dnia 6 października 2023r. do dnia zapłaty.

Odsetki od powyższych kwot zostały zasądzone zgodnie z żądaniem modyfikacji powództwa. Znaczenie w tym wypadku miał moment doręczenia pozwanej opinii biegłego, z której wynikała wysokość konkretnego odszkodowania, bowiem w tym momencie pozwana powzięła wiadomość o wysokości odszkodowania. W wypadku kwoty 110.726,41 zł stanowiącej odszkodowanie za koszty napraw powstałych szkód, liczyła się data doręczenia ostatecznej opinii uzupełniającej J. K. – tj. data 7 października 2022r. Następnym dniem po dniu doręczenia opinii była sobota 8 października 2022r., a zatem odsetki należało zasądzić od najbliższego dnia roboczego, tj. poniedziałku 10 października 2022r. W zakresie kwoty 72.490 zł, opinia biegłej K. K. (2) została doręczona pozwanej w dniu 5 października 2023r., a zatem odsetki zasądzono od dnia 6 października 2023r., jako dnia następnego po dniu doręczenia odpisu opinii.

O kosztach procesu, w tym nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono w punkcie 2. wyroku, na zasadzie z art. 98 k.p.c., pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu, co pozostaje w zgodzie z art. 108 § 1 k.p.c., przy jednoczesnym przyjęciu, że koszty zastępstwa procesowego winny zostać w jednokrotności stawki minimalnej. Mając na względzie wynik procesu, kosztami sądowymi, w tym nieuiszczonymi opłatami i niepokrytymi wydatkami, Sąd obciążył pozwaną w całości, jako przegrywającą proces w całości. Stosownie do treści art. 96 ust. 1 pkt 12 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych powódka w niniejszej sprawie zwolniona była od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Z kolei zgodnie z art. 113 ust. 1 ww. ustawy kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, sąd obciąża przeciwnika przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Natomiast w myśl art. 83 ust. 2 ustawy sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113.

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana skarżąc wyrok w części, tj. w zakresie rozstrzygnięcia ujętego w pkt 1. b. oraz wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie domagając się jego zmiany przez oddalenie powództwa w zaskarżonej część oraz zasądzenia od powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pozwana zarzuciła naruszenie:

1) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. przez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na zasądzeniu odszkodowania w kwocie 72.490 zł „za utraconą wartość handlową budynku”, podczas gdy z opinii biegłej K. K. (2) wynika, że kwota ta dotyczy całej nieruchomości tj. gruntu oraz jego części składowych, tj. wszystkich budynków posadowionych na tym gruncie;

2) ar. 327 1 k.p.c. przez błędne zastosowanie oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa;

3) art. 145 w zw. z art. 144 ustawy prawo geologiczne i górnicze z dnia 9 czerwca 2011r. i w zw. z art. 361 § 2 k.c. przez błędną interpretację tych przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie, co spowodowało, że powódka otrzymała nienależne odszkodowanie w wysokości 72.490 zł za utraconą wartość handlową budynku, przez co Sąd przekroczył granice zasady pełnego kompensowania szkody;

4) art. 145 w zw. z art. 144 ustawy prawo geologiczne i górnicze z dnia 9 czerwca 2011r. i w zw. z art. 362 k.c. polegające na nieuwzględnieniu faktu, że powódka wiedząc o położeniu działki na obszarze górniczym wybudowała na nim dom jednorodzinny, przez co miała świadomość obniżonej wartości działki, a tym samym przyczyniła się w ten sposób do zaniżenia wartości nieruchomości;

5) art. 146 § 1 ustawy prawo geologiczne i górnicze z dnia 9 czerwca 2011r. przez błędne uznanie, że pozwana wyrządziła szkodę, podczas gdy w udokumentowanych zasobach kopalni istnieją wzmianki, że nieruchomość powódki położona była na terenie górniczym już w 1901 roku, co powoduje, że za tego rodzaju szkodę odpowiedzialność może ponosić inny podmiot górniczy.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o oddalenie apelacji pozwanej w całości oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym jest zasądzono, do dnia zapłaty.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku są prawidłowe i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Podejmując je Sąd Okręgowy nie naruszył w żadnej mierze przepisów procesowych, w tym art. 233 § 1 k.p.c., jako że nie przekroczył zasad swobodnej oceny dowodów, w tym zasad logiki i doświadczenia życiowego. Okoliczność, że w uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zasądził odszkodowanie w kwocie 72.490 zł „za utraconą wartość handlową budynku”, podczas gdy z opinii biegłej K. K. (2) wynika, że kwota ta dotyczy całej nieruchomości, tj. gruntu oraz jego części składowych, tj. wszystkich budynków posadowionych na tym gruncie, stanowi oczywistą omyłkę pozostającą bez żadnego wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie, skoro z opinii biegłej wynika, że wyliczona kwota dotyczy całej nieruchomości, a nie poszczególnego budynku. Nadto taka interpretacja pozostaje w zgodzie z treścią formułowanych przez powódkę w niniejszej sprawie roszczeń odszkodowawczych.

Sąd Apelacyjny uznając zatem, że wytknięta przez pozwaną w apelacji nieścisłość stanowi oczywistą omyłkę, ustalenia poczynione przez Sąd I instancji podzielił czyniąc je częścią uzasadnienia własnego wyroku oraz nie znajdując potrzeby ponownego ich przytaczania.

Równocześnie wskazać trzeba nie niezasadność zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia art. 327 1 § 1 k.p.c. przez błędne zastosowanie oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku. Wbrew bowiem tezie skarżącej Sąd I instancji przytoczył podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wskazał motywy, którymi kierował się, wydając zaskarżony wyrok. Poza tym zarzut naruszenia art. 327 1 § 1 k.p.c. mógłby zostać uznany za zasadny tylko w przypadku, gdyby uzasadnienie Sądu I instancji uniemożliwiało Sądowi Apelacyjnemu ocenę toku wywodu, który doprowadził do wydania zaskarżonego wyroku. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Przeciwnie, uzasadnienie Sądu Okręgowego pozwala na jego pełną kontrolę instancyjną.

Niemniej Sąd II instancji nie podzielił dokonanej przez Sąd I instancji oceny prawnej powództwa w zakresie dotyczącym roszczenia odszkodowawczego powódki wywodzonego z tytułu rzekomej utraty wartości nieruchomości, co doprowadziło do zmiany zaskarżonego wyroku w sposób zgodny z żądaniem apelacji strony pozwanej.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że powoływane przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach nie mogą stanowić istotnego argumentu w niniejszej sprawie albowiem dotyczą innego stanu faktycznego, w związku z czym pozostają bez żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej. W sprawie Sądu Apelacyjnego w Katowicach o sygn. I ACa 570/12 zakończonej wyrokiem z dnia 27 września 2012r., podstawą roszczeń strony powodowej był spadek wartości nieruchomości spowodowany stwierdzonym wychyleniem budynku, a nie okolicznością posadowienia go na terenach objętych eksploatacją górniczą. Natomiast drugi z powoływanych wyroków (V ACa 24/09) dotyczy szkód dochodzonych od publicznych zakładów opieki zdrowotnej i w sprawie tej nie zostało sporządzone uzasadnienie.

Mając na uwadze datę ujawniania się szkód górniczych – od 2015 roku poczynając - Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy określił podstawę prawną odpowiedzialności pozwanej wskazując, że stanowią ją przepisy ustawy z 9 czerwca 2011r. – Prawo geologiczne i górnicze (dalej p.g.g.), a w szczególności art. 144 ust. 1 i 2 oraz przepisy kodeksu cywilnego - art. 435 § 1 i art. 361 § 1 i 2, niemniej w stosunku do żądania powódki zapłaty kwoty 72.490 zł z tytułu utraty wartości nieruchomości, w sposób błędny wywiódł, że powódka wykazała istnienie przesłanek odpowiedzialności pozwanej.

O ile samo pojęcie szkody nie zostało ustawowo zdefiniowane, to w art. 361 § 2 k.c. określono zakres odpowiedzialności odszkodowawczej wskazując, że obejmuje on szkodę rzeczywistą (damnum emergens) oraz utracone korzyści (lucrum cessans). Damnum emergens polega na zmniejszeniu majątku poszkodowanego wskutek zdarzenia, z którym związana jest odpowiedzialność sprawcy szkody, zaś lucrum cessans ma miejsce w sytuacji, gdy majątek poszkodowanego nie wzrósł tak, jakby to się stało, gdyby nie nastąpiło zdarzenie sprawcze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2025r., I CSK 3893/24).

W niniejszej sprawie powódka domaga się odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek jej posadowienia na terenach objętych działalnością górniczą pozwanej, zatem zakres wskazywanej przez nią odpowiedzialności dotyczy szkody rzeczywistej (damnym emergens).

Zgodnie z art. 435 § 1 k.c. prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Analizując zasady odpowiedzialności pozwanej na podstawie powyższej normy zwrócić należy uwagę, iż pojęcie „ruchu” użyte w art. 435 k.c., jako czynnika wywołującego szkodę, zakłada występowanie jakiejś formy aktywnego oddziaływania na środowisko zewnętrzne przez elementy przedsiębiorstwa. Czynnikiem wywołującym szkodę jest tu działanie, a nie statyczne istnienie przedsiębiorstwa lub jego składowych. To działanie musi powodować zmiany w środowisku zewnętrznym (stałe lub okresowe), a szkoda (negatywny skutek tego aktywnego działania) musi pozostawać w związku przyczynowym z owym „ruchem”.

W ocenie Sądu Apelacyjnego sam fakt, że na obszarze, na którym pozwana prowadzi działalność górniczą, powódka posiada nieruchomość, nie oznacza, że w ten sposób pozwana ruchem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. wywołuje powódce szkodę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. Jak trafnie wskazała skarżąca na nieruchomości powódki nie występują żadne deformacje, uskoki, zapadliska. Nieruchomość nie jest w jakikolwiek sposób zalewana, nie występują też na niej żadne inne defekty, które można by uznać za stanowiące efekt działalności górniczej, poza tymi za które przyznano powódce odszkodowanie w niekwestionowanej przez pozwaną kwocie 110.726,41 zł. W tym rozumieniu ruch przedsiębiorstwa pozwanej nie powoduje żadnej innej szkody w mieniu powódki. Powódka w żaden sposób nie jest też ograniczona w wykonywaniu prawa własności nieruchomości z uwagi na ruch przedsiębiorstwa pozwanej. W takiej samej sytuacji jak powódka znajdują się wszyscy właściciele nieruchomości położonych na obszarze objętym eksploatacją górniczą pozwanej.

Nie zachodzi także adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zlokalizowaniem, istnieniem (statycznym) zakładu górniczego pozwanej, a szkodą w postaci rzekomej utraty wartości nieruchomości, jakiej naprawy domaga się powódka.

W wyroku z dnia 25 kwietnia 2013r., V CSK 215/12, Sąd Najwyższy wskazał, że wprawdzie w sytuacji, o której mowa w art. 95 ust. 1 p.g.g. z 1994 r., wysokość odszkodowania nie może być wyższa niż wysokość szkody jakiej doznali właściciele nieruchomości, jednak wysokość tego odszkodowania powinna być taka, aby poszkodowani mogli nabyć lub wybudować budynki takie, jakie mieli przed wyrządzeniem im szkody ruchem zakładu górniczego. Nie wystarczy wobec tego ustalić wartość odtworzeniową takich budynków i pomniejszyć ją o stopień zużycia, ale konieczne będzie ustalenie jak kształtują się ceny takich budynków na lokalnym rynku. Należy przy tym brać pod uwagę ceny podobnych co do kubatury, wyposażenia i położenia budynków, które nie zostały uszkodzone wskutek działania zakładu górniczego.

Tymczasem w niniejszej sprawie wysokość rzekomo należnego powódce odszkodowania z tytułu utraty wartości nieruchomości wyliczono, jak wynika z opinii biegłej K. K. (2) (k. 420), jako różnicę pomiędzy aktualną wartością rynkową przedmiotowej nieruchomości, która jest położona na obszarach górniczych, a jej wartością, gdyby nie była położona na obszarach górniczych, a takie założenie jak trafnie zarzuciła skarżąca nie znajduje żadnych podstaw. Przedmiotowa nieruchomość od chwili jej objęcia przez poprzedników prawnych powódki oraz przez samą powódkę znajdowała się i nadal znajduje na terenach górniczych. Okoliczność ta stanowi specyficzną cechę przedmiotowej nieruchomości, a także wszystkich innych nieruchomości posadowionych na lokalnym rynku, której powódka i poprzedni właściciele nieruchomości byli i są świadomi. Nie sposób zatem porównywać wartości przedmiotowej nieruchomości do wartości nieruchomości znajdujących się poza terenami górniczymi, gdzie występują zupełnie inne uwarunkowania, a tym bardziej wywodzić, że sam fakt posadowienia nieruchomości na terenach górniczych doprowadził do powstania po stronie powódki szkody w dochodzonej przez nią kwocie. Tym samym nie zachodzi także adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zlokalizowaniem, istnieniem (statycznym) zakładu górniczego pozwanej, a szkodą w postaci rzekomej utraty wartości nieruchomości, której wartość od samego początku musiała być i nadal musi być oceniana z uwzględnieniem tego, że znajduje się na terenach górniczych.

Nie bez znaczenia pozostaje wreszcie i to, że jak słusznie wskazała skarżąca, roszczenie powódki jest przedwczesne, skoro na chwilę obecną powódka nie oświadczyła, by zamierzała sprzedać przedmiotową nieruchomość. Nadto pozwana wskazała, że w niedalekiej przyszłości tj. około 2027 roku znikną wpływy eksploatacji górniczej na w/w nieruchomości, a ta okoliczność może mieć znaczenie dla określenia wartości nieruchomości po tej dacie. Tymczasem w przypadku odszkodowania za przyszłą szkodę majątkową można dochodzić go jedynie wówczas, gdy szkoda ta jest pewna. Nie można bowiem dochodzić odszkodowania za szkodę majątkową hipotetyczną, czy nawet wysoce prawdopodobną skoro odpowiedzialność za szkodę może obejmować jedynie szkodę istniejącą w chwili orzekania. Obowiązek naprawienia szkody majątkowej powstaje dopiero po jej doznaniu, nie zaś już w przypadku powstania stanu zagrożenia szkodą (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 grudnia 2024r., V ACa 927/22).

Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny uznał roszczenie powódki w zakresie kwoty 72.490 zł za pozbawione podstaw, w związku z czym na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powódki niekwestionowaną na etapie postępowania przed Sądem II instancji kwotę 110.726,41 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 października 2022r., a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.

O kosztach postępowania przed Sądem I instancji orzeczono na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. stosunkowo je rozdzielając zgodnie z wynikiem sprawy, gdzie powódka wygrała postępowanie przed Sądem I instancji w 60%, a pozwana w 40% i poniosła koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika w kwocie 5.400 zł.

Nad podstawie art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 100 zd. 1 k.p.c. nakazano też pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach 12.825,08 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Z kolei kwotę 3.625 zł z tytułu kosztów sądowych nieobciążających pozwanej nakazano pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach z zasądzonego na rzecz powódki roszczenia w oparciu o art. 113 ust. 2 pkt 1) u.k.s.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. obciążając nimi w całości powódkę, jako stronę, która przegrała ten etap postępowania. Przyznana na rzecz pozwanej kwota 7.675 zł obejmuje: opłatę od apelacji pozwanej w kwocie 3.625 zł oraz wynagrodzenie jej pełnomocnika w kwocie 4.050 zł obliczone w oparciu o § 2 pkt 6) w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Koszty te przyznano bez odsetek albowiem art. 98 § 1 1 k.p.c. został wprowadzony ustawą z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 7 listopada 2019r., podczas gdy pozew wniesiono dnia 15 lipca 2019r. (k. 43). Zgodnie zaś z art. 9 ust. 6 tej ustawy przepisy art. 98 § 1 1 i 1 2 oraz art. 103 § 3 ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w postępowaniach wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.

SSA Elżbieta Karpeta