I C 1001/24

Sygn. akt. I C 1001/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 czerwca 2025 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Mateusz Berent

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Bronk-Marwicz

po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2025 r. w Gdyni

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko D. K. i A. K.

o zapłatę

I. oddala wniosek pozwanych o odrzucenie pozwu;

II. oddala powództwo o zapłatę;

III. oddala powództwo w zakresie żądań ewentualnych;

IV. obciąża powódkę kosztami procesu, uznając je za poniesione.

Sygn. akt I C 1001/24

wyroku z dnia 30 czerwca 2025 roku

I.

(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1. Powódka (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wystąpiła z powództwem przeciwko D. K. i A. K.:

1) o zasądzenie od pozwanych na swoją rzecz kwoty 66.830,27 zł solidarnie/ in solidum/w częściach równych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanym odpisu pozwu do dnia zapłaty tytułem skapitalizowanych odsetek od kwoty 220.000 zł, tj. nominalnej kredytu wypłaconego pozwanym na podstawie umowy kredytu,

2) o zasądzenie od pozwanych na swoją rzecz kwoty 19.238,13 zł solidarnie/ in solidum/w częściach równych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty tytułem „kwoty należnej powódce ponad nominalną kwotę kapitału wypłaconego na podstawie zawartej umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku”,

ewentualne w przypadku nieuwzględnienia żądania, o którym mowa w pkt 2 podtrzymując żądanie określone w pkt 1 - powódka wniosła o zmianę wysokości świadczenia powódki w postaci wypłaconego pozwanym na podstawie umowy kredytu kapitału w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 242.215,06 zł i zasądzenie od pozwanych kwoty 22.215,06 zł solidarnie/ in solidum/w częściach równych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanym odpisu pozwu do dnia zapłaty.

2. W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że w dniu 4 sierpnia 2005 roku pozwani zawarli z poprzednikiem prawnym powódki (...) Bankiem Spółką Akcyjną umowę kredytu, na podstawie bank wypłacił pozwanym łącznie kwotę 220.000 zł. Sądy powszechne rozpoznające sprawę z powództwa pozwanych uznały, że wyłączną przyczyną nieważności ww. umowy kredytowej było występowanie w niej niedozwolonych postanowień umownych.

3. W ocenie powódki służy jej przeciwko pozwanym roszczenie o zwrot odsetek za opóźnienie z tytułu zwrotu kapitału kredytu (tj. od kwoty kapitału za okres od dnia doręczenia pozwanym odpisu wniosku o zawezwanie do próby ugodowej do dnia złożenia wezwania o potrąceniu). Odsetki zostały naliczone za okres od dnia odbycia posiedzenia w sprawie o zawezwanie do próby ugodowej do dnia złożenia oświadczenia o potrąceniu. Roszczenie zostało opisane w pkt 1. ppkt 1)

4. Jednocześnie powódka wskazała, że nominalna kwota kapitału nie realizuje postulatu wzajemnego rozliczenia stron, gdyż realna wartość wypłaconego kapitału kredytu w dacie jego udostępnienia była niewspółmiernie wyższa niż aktualnie, stąd dochodzi na podstawie art. 405 k.c. roszczenia o zwrot urealnionej wartości kapitału kredytu. Roszczenie zostało opisane w pkt 1. ppkt 2)

5. Powódka wskazała, że w następstwie prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy kredytu stronom przysługują roszczenia restytucyjne, przy czym pozwani wzbogacili się w związku ze wzrostem wartości nieruchomości, której zakup był kredytowany, nadto nastąpiło zubożenie powódki z uwagi na inflację.

6. Powódka wywodziła ww. roszczenie z art. 405 k.c. i art. 410 §2 k.c. Powódka zwróciła uwagę na istotną zmianę siły nabywczej pieniądza na przestrzeni lat, wzrost wartości kredytowanej nieruchomości, realizację celu kredytu, korzyść uzyskaną przez pozwanych na skutek obowiązku zwrotu nominalnej kwoty kredytu, która nie przedstawia takiej wartości jak w roku 2008. Powódka wskazała, że obowiązek zwrotu przez kredytobiorców kwoty kredytu w wysokości nominalnej jawi się jako sprzeczne z zasadami uczciwości, równości wobec prawa, oraz z zasadami skuteczności, pewności prawa i proporcjonalności (z punktu widzenia Dyrektywy 93/13). Jest konieczny z punktu widzenia zachowania stabilności rynków finansowych. W celu uzasadnienia wysokości swojego żądania powódka przedłożyła wyliczenie dokonane na podstawie wskaźnika inflacji miesięcznej publikowanego na stronie Głównego Urzędu Statystycznego.

7. Powódka zgłosiła żądania ewentualne w przypadku nieuwzględnienia żądania głównego, wywodząc swoje roszczenie z art. 358 1 §3 k.c., wskazując, że waloryzacja sądowa jest instrumentem pozwalającym na przywrócenie wartości sumie pieniężnej zdezawuowanej na skutek zmniejszenia siły nabywczej. W ocenie powódki spełnione zostały przesłanki sądowej waloryzacji wskazane w ww. przepisie.

(pozew, k. 4-22)

II.

(stanowisko pozwanych)

8. W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o odrzucenie pozwu, względnie oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na ich rzecz kosztów procesu.

9. Pozwani wskazali na bezzasadność żądania powódki. Wskazali, że pozwani nie mają obowiązku świadczenia wobec powódki. Pozwani nie zwrócili powódce kwoty kapitału, gdyż powódka również nie zwróciła im kwoty kapitału. Pozwani podnieśli zarzut przedawnienia roszczeń. Pozwani w odpowiedzi na wezwanie powódki do zapłaty złożyli oświadczenie w dniu 6 marca 2023 r., w którym stwierdzili, że kwota 220.000 zł jest w dyspozycji banku, jest należna bankowi i nie domagają się jej zwrotu.

10. Pozwani wskazali na bezzasadność roszczeń również z uwagi na brak podstawy prawnej do formułowania roszczeń w związku z koniecznością urealnienia kapitału i roszczeń o zmianę wysokości świadczenia pieniężnego.

(odpowiedź na pozew, k. 86-88)

III.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

11. W dniu 4 sierpnia 2005 roku pomiędzy (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. (jako kredytodawcą) a pozwanymi D. K. i A. K. (jako kredytobiorcami) została zawarta umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...). Zgodnie z §2 ust. 1 bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 220.000 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie (...), na okres 240 miesięcy od dnia 4 sierpnia 2005 r. do 4 sierpnia 2025 r. na zasadach określonych w umowie i Ogólnych Warunkach Kredytowania ( (...)), wliczając w to okres spłaty kredytu wraz z należytymi odsetkami. Przedmiotowy kredyt został udzielony pozwanym na zakup lokalu mieszkalnego o pow. 59,60 m 2 położonego w G. przy ul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Gdyni prowadził księgę wieczystą o nr (...) (§ 3).

12. Wedle §2 ust. 2 umowy kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w (...) lub transzy kredytu miała zostać określona według kursu kupna dewiz dla ww. waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. Wedle §4 ust. 1a umowy kredyt wykorzystywany miał być w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla (...) zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu.

(dowód: umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...), k. 26-28)

13. Powódka (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest następcą prawnym (...) Banku Spółki Akcyjnej z siedzibą w W..

(fakt bezsporny)

14. Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I C 1149/17 Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu zasądził od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. łącznie na rzecz małżonków A. K. i D. K. kwotę 52.430,61 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od kwoty 33.078,16 zł za okres od 31 maja 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 19.352,45 zł za okres od dnia 4 lipca 2020 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

15. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu uwzględnił powództwo, uznając, że ww. umowa jest nieważna z uwagi na abuzywność postanowień umownych skutkującą nieważnością umowy.

16. Wyrokiem z dnia 19 października 2022 r. w sprawie o sygn. akt II Ca 2195/21 Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił apelację (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. od ww. wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu.

(dowód: wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu, k. 29, wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu, k. 30, uzasadnienie, k. 108-114)

17. W wykonaniu ww. wyroków powódka uiściła na rzecz pozwanych kwotę 69.853,99 zł w dniu 14 listopada 2022 r.

(dowód: zestawienie operacji, k. 89)

18. Wnioskiem z dnia 10 grudnia 2021 r. złożonym w Sądzie Rejonowym w Gdyni powódka zawezwała pozwanych do próby ugodowej na wypadek ustalenia nieważności umowy kredytu łączącej strony.

19. Pozwani nie stawili się na posiedzeniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. wyznaczonym przez Sąd Rejonowy w Gdyni w sprawie o sygn. akt I Co 203/21 na skutek zawezwania do próby ugodowej.

(dowód: wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, k. 46-53, protokół, k. 67)

20. Pismem z dnia 27 lutego 2023 r. powódka wezwała pozwanych do zapłaty kwoty 220.000 zł tytułem wypłaconego kapitału na podstawie ww. umowy kredytu oraz kwoty 50.554,08 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.

(dowód: przesądowe wezwanie do zapłaty, k. 90-92)

21. Pismem z dnia 6 marca 2023 r. pozwani oświadczyli powódce, że są rozliczeni z powódką i nie zgłaszają względem niej żadnych roszczeń, gdyż rozliczenia zakończył prawomocny wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt II Ca 2195/21. Pozwani uznali, że że kwota 220.000 zł znajdująca się w dyspozycji banku jest należna bankowi i nie domagają się jej zwrotu. Pozwani oświadczyli, że kwoty zapłacone dotychczas na rachunek banku w łącznej kwocie 220.000 zł uznają za spełnione tytułem ich zwrotu z tytułu nieważnej czynności prawnej i nie domagają się jej zwrotu w tej sytuacji. Nadto, pozwani oświadczyli, że zrzekają się roszczenia o zwrot od banku kwoty spełnionej z nieważnej umowy do daty oświadczenia, a świadczonej w ramach umowy kredytu uznanej sądownie za nieważną.

(dowód: oświadczenie, k. 97, dowód nadania, k. 98)

22. Pismem z dnia 18 listopada 2024 r. powódka złożyła pozwanym oświadczenie o potrąceniu wierzytelności pozwanych w stosunku do banku w kwocie 220.000 zł z przysługującą bankowi wierzytelnością o zwrot kapitału wypłaconego na podstawie umowy kredytu w kwocie 220.000 zł, która miała służyć bankowi w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 19 października 2022 r. (sygn. akt II Ca 2195/21), w którym Sąd wskazał, że umowa jest nieważna. Powódka wskazała, że potrącenie wierzytelności nie stanowi całkowitego rozliczenia się z kapitału udostępnionego pozwanym.

(dowód: oświadczenia o potrąceniu, k. 31-32, k. 35, potwierdzenie nadania, k. 37)

Sąd zważył co następuje:

IV.

23. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony postępowania.

(ocena dowodów)

24. Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż dowody w postaci wyroków sądów powszechnych mają charakter dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w związku z tym korzystają z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nich oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała. Ponadto, za w pełni wiarygodne Sąd uznał także dokumenty prywatne szczegółowo wymienione w ustaleniach stanu faktycznego. Przedmiotowe dokumenty nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, a ich autentyczność nie była kwestionowana przez strony, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania.

25. Na podstawie art. 299 k.p.c. Sąd pominął dowód z przesłuchania stron. Na podstawie art. 235 2 §1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłego zgłoszony przez stronę powodową. W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dochodzone przez powódkę roszczenia były nieuzasadnione co do zasady, stąd też prowadzenie postępowania dowodowego w przedmiocie wysokości roszczenia czy rzekomego wzbogacenia pozwanych i ich świadomości co do skutków udostępnienia kapitału było całkowicie bezprzedmiotowe.

V.

26. Wniosek o odrzucenie pozwu nie zasługiwał na uwzględnienie.

27. W myśl art. 199 §1 pkt 2 k.p.c. sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona.

28. W niniejszej sprawie nie zachodziła negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej. Sprawa zakończona wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 19 października 2022 r. (sygn. akt II Ca 2195/21) dotyczyła roszczeń pozwanych przeciwko powódce o zapłatę nadwyżki kwoty zapłaconej przez pozwanych powodowemu bankowi w wykonaniu nieważnej umowy kredytu a kwotą wypłaconego kapitału. Mając na uwadze rozstrzygnięcie zapadłe w ww. sprawie, stwierdzić należy, że sądy obu instancji oparły swoje orzeczenia na stwierdzeniu nieważności przedmiotowej umowy. Tym samym, z uwagi na moc wiążącą zapadłych wyroków i zakres powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.) w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę niedopuszczalne byłoby rozpoznanie sprawy o roszczenie oparte na twierdzeniu o ważności umowy.

29. W niniejszej sprawie powódka sformułowała swoje roszczenia w związku z nieważnością umowy kredytu łączącej strony, żądając zasądzenia kwoty 66.830,27 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie należnych od kwoty kapitału objętej żądaniem zwrotu (art. 481 §1 k.c.), kwoty 19.238,13 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia/nienależnego świadczenia (art. 405 k.c. i art. 410 k.c.), ewentualnie zmiany wysokości świadczenia pieniężnego (art. 358 1 §3 k.c.) i zasądzenia w związku z tym kwoty 22.215,06 zł.

30. Kwestia zasadności wskazanych roszczeń pozostawała bez znaczenia dla oceny podstaw do odrzucenia pozwu. Zgłoszone żądania nie godziły w powagę rzeczy osądzonej i odnosiły się do innych roszczeń aniżeli będące przedmiotem postępowań w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 19 października 2022 r. (sygn. akt II Ca 2195/21).

31. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 199 §1 pkt 2 k.p.c. oddalił wniosek pozwanych o odrzucenie pozwu, o czym orzekł w pkt I. wyroku.

VI.

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)

32. Powództwo w zakresie żądania głównego oraz w zakresie żądań ewentualnych nie zasługiwało na uwzględnienie.

(roszczenie o zapłatę skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie)

33. Przechodząc do oceny roszczenia opisanego w pkt 1. ppkt 1) (tj. roszczenia o zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kwoty 66.830,27 zł solidarnie/ in solidum/w częściach równych tytułem skapitalizowanych odsetek od kwoty 220.000 zł, tj. nominalnej kredytu wypłaconego pozwanym na podstawie umowy kredytu – za okres od dnia odbycia posiedzenia w sprawie o zawezwanie do próby ugodowej do dnia złożenia oświadczenia o potrąceniu), Sąd doszedł do przekonania, że jest ono niezasadne.

34. W myśl art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

35. Powódka wezwała pozwanych do zapłaty kwoty nominalnej wypłaconego kapitału pismem z dnia 27 lutego 2023 r. Należy zauważyć, że wniosek o zawezwanie do próby ugodowej nie zawierał stanowczego wezwania pozwanych do zapłaty, lecz miał charakter warunkowy i zmierzał do zawarcia ugody na wypadek uznania nieważności umowy kredytu. W odpowiedzi na wezwanie powódki z dnia 27 lutego 2023 r. pozwani pismem z dnia 6 marca 2023 r. oświadczyli, że nie domagają się zwrotu od powódki kwoty 220.000 zł, uznając, że jest ona jej należna.

36. Niewątpliwie przy formułowaniu swojego oświadczenia pozwani opierali się na tzw. teorii salda, w myśl której w przypadku nieważności umowy, w wykonaniu której obie strony spełniły świadczenia na swoją rzecz powstaje jedno roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia stanowiącego różnicę między świadczeniem o wyższej wartości a świadczeniem o niższej wartości. Jest to pogląd konkurencyjny względem tzw. teorii dwóch kondykcji, zgodnie z którą w powyższym przypadku po obu stronach nieważnej umowy powstają dwa niezależne roszczenia o zwrot spełnionych świadczeń ( vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56)

37. W ocenie Sądu oświadczenie pozwanych, w którym oświadczyli oni, że nie zgłaszają roszczenia do banku o zapłatę kwoty 220.000 zł przy jednoczesnym uznaniu, że bankowi służy ww. kwota tytułem zwrotu wypłaconego kapitału, nie może po ich stronie rodzić negatywnych skutków prawnych, w tym obowiązku zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty (art. 481 §1 k.c.). W ocenie Sądu tego typu oświadczenie pozwanych zamykało im drogę do skutecznego dochodzenia przeciwko powódce roszczenia o zapłatę kwoty 220.000 zł. Jednocześnie, należy mieć na uwadze retroaktywny skutek oświadczenia o potrąceniu (art. 498 zd. 2 k.c.). Skoro dopuszczalne było przedstawienie przez powódkę własnej wymagalnej wierzytelności do potrącenia z wierzytelnością pozwanych o zapłatę kwoty 220.000 zł (nieobjętej wyraźnym wezwaniem do zapłaty), to należy uznać, że oświadczenie o potrąceniu wywołało skutek od chwili, gdy wymagalna stała się wierzytelności powódki o zwrot kapitału.

38. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 481 §1 k.c. Sąd oddalił powództwo o zapłatę w zakresie roszczenia, o którym mowa w pkt 1. ppkt 1).

(roszczenie o zapłatę „w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku”)

39. Przechodząc do oceny dalszych roszczeń należy wskazać, że powódka wystąpiła w niniejszym procesie również z roszczeniem o zapłatę kwoty 19.238,13 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia „w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku”.

40. Podstawę prawną tak sformułowanego powództwa głównego stanowiły przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Stosownie do art. 410 §1 k.c. przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Zgodnie z treścią art. 410 §2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W myśl art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

41. Rozważając zasadność roszczenia głównego należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że prawomocnym wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2021 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt I C 1149/17 stwierdził przesłankowo, że umowa kredytu łącząca strony jest nieważna. Powyższe rozstrzygnięcie było skutkiem uznania zawartych w tej umowie postanowień umownych stanowiących tzw. klauzule indeksacyjne za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c.

42. Podkreślić należy, iż jak wynika z twierdzeń stron i treści uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 19 października 2022 r. w sprawie o sygn. akt II Ca 2195/21 (k. 108-114) podstawą rozstrzygnięcia ww. wyroków były przepisy art. 385 1 -385 3 k.c.. Stanowią one implementację art. 3 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29). Zgodnie z art. 7 ust. 1 tejże dyrektywy Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Nadto, w motywie dwudziestym czwartym wskazano, że sądy i organy administracyjne Państw Członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Na gruncie dyrektywy wskazuje się, że warunek umowny uznany za „nieuczciwy” należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno co do zasady skutkować przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego warunku. Zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13.

43. W powyższym kontekście kwestię dopuszczalności roszczeń przedsiębiorcy wobec konsumenta wynikających z nieważności umowy kredytu hipotecznego rozważał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( (...)), odpowiadając na pytania prejudycjalne Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie. W wyroku z dnia 15 czerwca 2023 roku, C-520/21, L., (...) stwierdził, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, iż nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.

44. Trybunał Sprawiedliwości zważył, że przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza ww. świadczenia mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13 (pkt 76). Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy (pkt 79). Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (pkt 82). Zdaniem (...), argument dotyczący stabilności rynków finansowych nie ma znaczenia w ramach wykładni dyrektywy 93/13, która ma na celu ochronę konsumentów. W ocenie Trybunału nie można dopuścić, by przedsiębiorcy mogli obejść cele realizowane przez dyrektywę 93/13 ze względu na zachowanie stabilności rynków finansowych. Do instytucji bankowych należy bowiem organizacja działalności w sposób zgodny z tą dyrektywą (pkt 83). Podkreślić należy, iż pojęcie „rekompensaty” w przytoczonym powyżej orzeczeniu (...) jest celowo jest ujęte szeroko, aby objąć nim dowolnie określane w prawie krajowym mechanizmy służące osiągnięciu korzyści przekraczającej nominalną wartość zobowiązania pieniężnego. Powyższe orzeczenie (...) wprost zamyka bankom drogę do skutecznego dochodzenia tego typu roszczeń niezależnie od tego, czy są formułowane w drodze analogii w oparciu o przepisy o bezumownym korzystaniu z nieruchomości, przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu czy też jeszcze inne przepisy.

45. Powyższa argumentacja została rozwinięta w kolejnych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości UE. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. C-140/22 TS stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać stoją na przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy.

46. Z kolei, w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2023 r. C-756/22 (...) stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty.

47. Podkreślić należy, iż powyższe orzecznictwo (...) potwierdziło słuszność już wcześniej rysującej się linii orzeczniczej sądów powszechnych, także odwołującej się do celów dyrektywy 93/13/EWG. W wyroku z dnia 5 lutego 2020 r., XXV C 1669/16, LEX nr 2977523 Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził, że pod względem jurydycznym niedopuszczalna jest jakakolwiek próba konstruowania roszczeń, których istnienie zmierzałoby do zniweczenia ochronnej funkcji norm regulujących instytucję niedozwolonych postanowień umownych, czy też celu przepisów normujących skutki nieważności umowy. Bezwzględna nieważność umowy, jako sankcja czynności prawnych dotkniętych kwalifikowaną wadą, nie może być niwelowana przez poszukiwanie w innych normach podstawy do ustalenia praw i obowiązków stron w sposób odpowiadający treści nieważnego stosunku prawnego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzające do zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy. W przypadku nieważności (braku możliwości obowiązywania) umowy na skutek zastosowania sankcji dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, próba wykreowania roszczeń przysługujących przedsiębiorcy oznaczałaby naruszenie wynikającego z art. 7 dyrektywy 93/13 obowiązku zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Gdyby przedsiębiorca pomimo zastosowania postanowień niedozwolonych mógł nadal czerpać korzyści z zawartej umowy, całkowicie zniwelowałoby to, wielokrotnie przywoływany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, odstraszający charakter norm zawartych w dyrektywie. Z kolei, w wyroku z dnia z 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19, LEX nr 2817682 Sąd Apelacyjny w Białymstoku stwierdził, że uwzględnienie stanowiska banku doprowadziłoby w istocie do swoistej konwalidacji nieważnej umowy kredytowej stron w zakresie oprocentowania polegającej na wywiedzeniu przez bank korzyści wynikających z zawartej umowy z innej podstawy prawnej. Zdaniem tego Sądu w świetle orzecznictwa (...) pozostawałoby to w sprzeczności z koniecznością zaniechania stosowania nieuczciwego warunku, który skutkował taką sankcją oraz zapobieżenia uzyskania przez kredytodawcę z tego tytułu korzyści.

48. Sąd w niniejszej sprawie jest związany wykładnią dokonaną przez (...). W wyroku z dnia 13 listopada 1999 r., C-106/89 Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że wynikające z dyrektywy zobowiązanie państw członkowskich do osiągnięcia rezultatu przewidzianego przez dyrektywę, podobnie jak przewidziany na mocy art. 5 Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 10 WE [a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 4 ust. 3 (...)]) obowiązek podjęcia wszelkich właściwych środków ogólnych lub szczególnych w celu zapewnienia wykonania tego zobowiązania, ciąży na wszystkich organach państw członkowskich, w tym, w ramach ich jurysdykcji, również na sądach. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to, czy sporne przepisy zostały przyjęte przed czy po wydaniu dyrektywy, sąd krajowy, który musi dokonać jej wykładni, powinien tego dokonać, tak dalece jak to tylko możliwe, zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osiągnąć przewidywany przez nią rezultat, i w ten sposób zastosować się do wymogów przepisu art. 189 akapit trzeci Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 249 akapit trzeci WE (a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 288 akapit czwarty (...)).

49. Zasada powszechnego związania wykładnią prawa unijnego dokonaną przez (...) wynika z istoty i funkcji postępowania prejudycjalnego oraz autonomii prawa unijnego względem prawa krajowego znajduje potwierdzenie w orzecznictwie samego Trybunału (zob. wyroki: z dnia 27 marca 1980 r., 61/79; z dnia 4 czerwca 2009 r., C-8/08, 10 kwietnia 1984 r., C-14/83, oraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki z dnia 10 kwietnia 2019 r., II UK 504/17, z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18, postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2018 r., III UZP 4/18, OSNP 2018 nr 12, poz. 165). Orzeczenie TSUE, wiąże sądy krajowe, skoro wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku TSUE może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa wspólnotowego (zob. np. wyrok ETS z 30 września 2003 r., w sprawie C-224/01 Köbler, pkt 56 i 57). Orzeczenie TSUE nie ma skutku erga omnes (por. D. Kornobis-Romanowska (red.), J. Łacny (red.), A. Wróbel (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom III (art. 223-358), WKP 2012). Mimo powyższego orzeczenie TSUE wywołuje skutki także poza sprawą, w której sąd, który zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym. Wynika to z zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE. Taka skuteczność orzeczenia TSUE jest skutkiem doktryny acte éclairé. Doktryna ta została sformułowana w wyroku TS z dnia 27 marca 1963 28-30/62 w sprawie Da Costa en Schaake NV, Jakob Mejer, NV, Horst-Holland NV v. Netherland Inland Revenue Administration), którym wskazano, że: obowiązek nałożony przez art. 177 [obecnie art. 267 (...)] akapit trzeci Traktatu o EWG na sądy krajowe, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, może być pozbawiony celowości z racji mocy wiążącej wykładni dokonanej przez Trybunał na mocy art. 177 w przypadku, gdy podniesione pytanie jest materialnie identyczne z pytaniem, które stanowiło już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym w podobnym przypadku. Trybunał orzekając w ramach art. 177, podejmuje się wywnioskować o znaczeniu norm wspólnotowych z brzmienia i ducha Traktatu, zastosowanie tak zinterpretowanych norm należy natomiast do sędziego krajowego. Art. 177 pozwala zawsze sądowi krajowemu, jeśli uzna to za stosowne, na ponowne zadawanie pytań w kwestii wykładni, nawet jeśli były one już przedmiotem orzeczenie prejudycjalnego w podobnej sprawie.

50. Z kolei z wyroku z dnia 6 października 1982 w sprawie C-283/81 S. (...) i L. di G. S. v. M. della S., [1982] (...) wynika doktryna acte clair. W orzeczeniu tym TS orzekł, że „art. 177 [obecnie art. 267] akapit trzeci Traktatu EWG powinien być interpretowany w ten sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy powstaje przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia swojego obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał lub, że prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności, jakie sprawia jego wykładnia oraz niebezpieczeństwo rozbieżności w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty. Ze sformułowanej w powyższych orzeczeniach zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE wynika, że interpretacja dokonana przez Trybunał winna być stosowana przez sądy krajowe.

51. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że w polskim systemie prawa cywilnego nie ma przepisu mogącego stanowić podstawę prawną roszczenia stanowiącego wynagrodzenie za korzystanie z kapitału (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2020r. I ACa 635/19, L.). Nie ma przy tym znaczenia nazwa nadana takiemu roszczeniu przez stronę (fakt, że powódka nazwała swoje żądanie roszczeniem „w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku” nie zmienia istoty rzeczy). Z przepisów kodeksu cywilnego wynika bowiem jedynie obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia. Przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie ma podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia. Oddanie do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na czas oznaczony w umowie to synonimiczne określenie świadczenia kwoty kredytu. Ponieważ kredytobiorca nie otrzymuje nic więcej oprócz bezodsetkowej kwoty kredytu, należy wykluczyć możliwość konstruowania przy rozliczaniu nieważnej umowy kredytu, z której wyeliminowano klauzulę abuzywną, jakichkolwiek form wynagrodzenia za korzystanie ze zwracanego kapitału ( vide: E. Ł., Kwalifikacje prawne w sprawach o sanację kredytów frankowych – da mihi factum dabo tibi ius, I. Nr 3(41)/2020, str. 126, wyrok Sąd Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19, L.).

52. Na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, umowę tę traktuje się tak, jakby nie doszło do jej zawarcia. Nie można zatem mówić o korzyściach po stronie kredytobiorcy w przypadku, gdy to w wyniku negatywnych działań banków, stosujących w umowach klauzule niedozwolone, dochodzi do ich unieważnienia ( vide: W. R., Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, M. (...), Nr 18, str. 989). Zdaniem Sądu, w sposób oczywisty roszczenie o zwrot rzekomego bezpodstawnego wzbogacenia stanowi jedynie modyfikację w istocie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, z powołaniem się na kolejną konstrukcję prawną. Wcześniej banki również niezasadnie powoływały się na możliwość zastosowania w przepisów dotyczących wynagrodzenia za korzystanie z cudzej rzeczy bez podstawy prawnej (art. 224 §1 i 2 k.c.). Takie roszczenie było – zgodnie z linią orzeczniczą sądów powszechnych – nieuzasadnione, gdyż pieniądze nie są rzeczą, a zatem stosowanie do nich przepisów dotyczących rzeczy, nawet w drodze analogii, byłoby ze wszech miar nieuprawnione. Należy zauważyć, że w istocie jedynym przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). Jednak w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną uprawnienie do domagania się odsetek kapitałowych nie przysługuje, skoro umowa jest nieważna ex tunc.

53. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 405 k.c. i art. 410 §1 i §2 k.c.. Sąd oddalił powództwo o zapłatę w zakresie roszczenia, o którym mowa w pkt 1. ppkt 2).

54. Tym samym, Sąd na podstawie art. 481 §1 k.c. oraz art. 405 k.c., art. 410 §1 i k.c. oddalił powództwo główne, o czym orzekł w pkt II. wyroku.

(roszczenia ewentualne – o zmianę wysokości świadczenia pieniężnego i o zapłatę)

55. Na uwzględnienie nie zasługiwało także roszczenie ewentualne o zmianę wysokości świadczenia pieniężnego i zapłatę kwoty 22.215,06 złotych.

56. Podstawę prawną tego powództwa stanowił art. 358 1 § 1 i 3 k.c. Wedle art. 358 1 §1 k.c. jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 358 1 §3 k.c. w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie.

57. Po pierwsze, należy wskazać, że w orzecznictwie (...) jednoznacznie przesądzono o braku możliwości waloryzacji świadczenia. W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2024 r., C-488/23, Legalis nr 3042238, (...) stwierdził, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi.

58. Powyższe orzeczenie jest potwierdzeniem linii orzeczniczej (...) w którą wpisywał się cytowany powyżej wyrok z dnia 15 czerwca 2023r. C-520/21 – zgodnie z którą przedsiębiorcy nie przysługuje jakiekolwiek dodatkowe roszczenie – poza ww. wskazanymi – w razie nieważności umowy kredytu.

59. Po drugie, należy zauważyć, iż zgodnie z art. 358 1 § 4 k.c. z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu powyższy przepis wprost wyłącza roszczenie podmiotu profesjonalnego, jakim jest bank o sądową waloryzację świadczenia. W doktrynie wskazuje się bowiem, że związek świadczenia z prowadzeniem przez stronę przedsiębiorstwa nie musi być bezpośredni, aby wyłączał możliwość waloryzacji tego świadczenia ( vide: M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2023).

60. Z tych względów, na podstawie art. 358 1 §3 i §4 k.c. a contrario Sąd oddalił powództwo w zakresie żądań ewentualnych, o czym orzekł w pkt III. wyroku.

61. Ponownie należy podkreślić, że w przypadku nieważności umowy kredytu wynikającej z bezskuteczności klauzul waloryzacyjnych bankowi służy przeciwko konsumentowi wyłącznie roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego w wykonaniu tej umowy oraz roszczenie o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od tej sumy. Powyższe wynika z utrwalonej już linii orzeczniczej Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych. W konsekwencji, za oczywiście bezzasadne należy uznać żądania banku przeciwko konsumentowi wykraczające ponad ww. kwoty bez względu na nazwę nadaną takiemu roszczeniu przez bank oraz przytoczoną podstawę prawną. Wszak możliwe do wykoncypowania byłyby podobne roszczenia wywodzone nie tylko z art. 405 k.c., lecz również z przepisów o czynach niedozwolonych, prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia czy nawet z ducha Kodeksu cywilnego. Niezależnie od argumentacji przedstawionej na ich poparcie, nie zasługiwałyby one tak czy owak na uwzględnienie.

VII.

(koszty procesu)

62. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy obciążył powódkę kosztami procesu, uznając je za poniesione, albowiem pozwani nie wykazali żadnych kosztów, które uiściliby w związku z niniejszym postępowaniem.