I C 761/23

Sygn. akt: I C 761/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 października 2025 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Joanna Jank

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 października 2025 r. w G.

sprawy z powództwa M. B. (1) i B. B.

przeciwko A. B. (1)

o zachowek

1. zasądza od pozwanej A. B. (1) na rzecz powódki B. B. kwoty:

a) 55.251,07 zł (pięćdziesiąt pięć tysięcy dwieście pięćdziesiąt jeden złotych zero groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty,

b) 626,34 euro (sześćset dwadzieścia sześć euro trzydzieści cztery centy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty,

2. oddala powództwo B. B. w pozostałym zakresie,

3. zasądza od pozwanej A. B. (1) na rzecz powoda M. B. (1) kwoty:

c) 55.251,07 zł (pięćdziesiąt pięć tysięcy dwieście pięćdziesiąt jeden złotych zero groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty,

d) 626,34 euro (sześćset dwadzieścia sześć euro trzydzieści cztery centy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty,

4. oddala powództwo M. B. (1) w pozostałym zakresie,

5. zasądza od pozwanej A. B. (1) na rzecz powódki B. B. kwotę 5.781,63 zł (pięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt jeden złotych sześćdziesiąt trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu,

6. zasądza od pozwanej A. B. (1) na rzecz powoda M. B. (1) kwotę 5.781,63 zł (pięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt jeden złotych sześćdziesiąt trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 761/23

(wyroku z 1 październik 2025 roku – k. 179-180)

Powodowie B. B. oraz M. B. (1) wnieśli pozew przeciwko A. B. (1) o zapłatę na rzecz każdego z powodów kwot po 63.880,46 zł oraz 626,34 euro wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że 24 stycznia 2020 roku zmarł spadkodawca M. B. (2), który był ojcem stron. Zmarły pozostawił testament, w którym do całości spadku powołał swoją żonę D. B. (1), która nabyła po nim spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Spadkobierczyni nigdy nie uiściła na rzecz powodów żadnych kwot tytułem należnego zachowku po ojcu M. B. (2). D. B. (1) zmarła 13 czerwca 2022 roku. Zmarła do całego spadku powołała w pierwszej kolejności swoje męża M. B. (2), a gdyby ten nie chciał lub nie mógł dziedziczyć – pozwaną. Spadkodawczyni odziedziczyła również długi spadkowe, w tym w przedmiocie roszczenia o zapłatę na rzecz powodów należnego im zachowku po ojcu M. B. (2). Powodowie wskazali na porozumienie z 9 grudnia 2022 roku, które regulować miało kwestie zachowku należnego wyłącznie po D. B. (1).

Powodowie wskazali na składniki majątku zmarłych rodziców oraz dokonane za życia rozporządzenia majątkowe. Ich zdaniem dochodzone pozwem kwoty stanowią substrat należnego im zachowku.

(pozew – k. 3-12)

Pozwana w odpowiedzi na pozew domagała się oddalenia powództwa i zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Pozwana podniosła zarzut sprzeczności żądania powodów z zasadami współżycia społecznego. Pozwana zaprzeczyła wnioskom powodów wynikającym z treści porozumienia stron z 9 grudnia 2022 roku oraz wartości nieruchomości przedstawionej w pozwie. Zdaniem pozwanej, powyższe porozumienie expresis verbis regulowało rozliczenie zachowku po zmarłych.

(odpowiedź na pozew – k. 46-48)

Stan faktyczny:

22 sierpnia 2013 roku M. B. (2) oraz D. B. (1) (rodzice stron) darowali córce A. B. (1) udziały po 3/20 w nieruchomości położonej w G. przy ul. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...).

(dowód: umowa darowizny z 22.08.2013r. Rep A nr 16668/2013 – k. 26-26v.)

24 lipca 2019 roku D. B. (1) oraz M. B. (2) sporządzili testamenty notarialne, w których do całości powołali siebie nawzajem, a gdyby nie mogli lub nie chcieli dziedziczyć – córkę A. B. (1).

Testatorzy zobowiązali A. B. (1) jako spadkobierczynię (z podstawienia) do wypłaty na rzecz:



córki spadkodawcy B. B. kwoty 100.000,00 zł oraz równowartości 10.000,00 euro – w terminie 5 miesięcy od dnia stwierdzenia nabycia spadku,



syna spadkodawcy M. B. (1) kwoty 320.000,00 zł – w terminie 5 miesięcy od dnia stwierdzenia nabycia spadku.

(dowód: testament notarialny z 24.07.2019r. Rep A nr 2670/2019 – k. 19-21, porozumienie z 09.12.2022r. – k. 24-25)

20 listopada 2019 roku M. B. (2) oraz D. B. (1) przenieśli na rzecz swojej córki A. B. (1) wynoszące po 1/2 udziały w prawie własności lokali nr (...) położonych w G. przy ul. (...), dla których prowadzone są księgi wieczyste odpowiednio o numerach (...) oraz (...), które to wydzielone zostały w wyniku postępowania o zniesieniu współwłasności zakończonego postanowieniem z 6 marca 2014 roku w sprawie o sygn. akt VII Ns 2643/13. W zamian pozwana A. B. (1) zobowiązała się zapewnić swoim rodzicom dożywotnie utrzymanie polegające na przyjęciu ich jako domowników, dostarczeniu im wyżywienia, ubrania, mieszkania, a także zapewnienia im odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawienia im własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom.

(dowód: umowa dożywocia z 20.11.2019r. Rep. A nr 4349/2019 – k. 28-31v.)

24 stycznia 2020 roku M. B. (2) zmarł. Postanowieniem z 23 lipca 2021 roku w sprawie o sygn. akt VII Ns 1029/20 Sąd Rejonowy w Gdyni stwierdził, że spadek po M. B. (2) na podstawie testamentu notarialnego z 24 lipca 2019 roku nabyła jego żona D. B. (1) w całości z dobrodziejstwem inwentarza.

(dowód: postanowienie z 23.07.2021r. w sprawie VII Ns 1029/20 – k. 22)

31 marca 2022 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Gdyni M. Z. sporządził spis inwentarza po zmarłym M. B. (2) wskazując na następujący majątek spadkowy w postaci środków zgromadzonych na rachunku bankowym w banku (...) S.A. z siedzibą w W.:



rachunek osobisty – konto walutowe: 22.087,25 zł,



rachunek osobisty – lokata terminowa: 10.005,67 euro,



rachunek wspólny z D. B. (1) – konto walutowe: 15,67 euro,



rachunek wspólny z D. B. (1) – eurokonto aktywne: 0,09 zł.

Razem wartość ustalonego majątku spadkowego, a jednocześnie wobec braku długów spadkowych, wartość czystego spadku wyniosła: 22.087,34 zł oraz 10.021,43 euro.

(dowód: protokół spisu inwentarza z 31.03.2022r. w sprawie Km 84/21 – k. 23-23v.)

13 czerwca 2022 roku zmarła D. B. (1).

(fakt bezsporny)

9 grudnia 2022 roku strony zawarły porozumienie, w którym

1. M. B. (1) wraz z żoną D. B. (1) (tożsame imię i nazwisko jak zmarła D. B. (2) – matka powoda) oraz synami P. B. i M. B. (3) do 17 lutego 2023 roku wyprowadzą się z domu mieszkalnego położonego w G. przy ul. (...) i wymeldują się z pobytu stałego pod tym adresem,

2. A. B. (1) w terminie 5 miesięcy po uzyskaniu aktu poświadczenia dziedziczenia po D. B. (1), ale nie później niż do 20 lipca 2023 roku przeleje:



B. B. kwotę 100.000,00 zł oraz 10.000,00 euro,



M. B. (1) kwotę 320.000,00 zł,

3. B. B. oraz M. B. (1) oświadczyli, że otrzymane kwoty stanowią rozliczenie należnego im zachowku po matce D. B. (1), a wypłata tych kwot wyczerpuje ich wszelkie roszczenia prawne i finansowe wobec siostry A. B. (1) z tytułu zachowku po zmarłej matce D. B. (1).

(dowód: porozumienie z 09.12.2022r. – k. 24-25)

Porozumienie zostało sporządzone z inicjatywy pozwanej, spisywane było przez notariusza, któremu pozwana przekazała notariuszowi instrukcje co do jego treści, ponieważ chciała mieć za sobą rozliczenie po mamie.

/zeznania pozwanej – k. – k. 93v.-94v./

29 maja 2023 roku aktem notarialnym poświadczono, że spadek po zmarłej D. B. (1) na podstawie testamentu notarialnego z 24 lipca 2019 roku nabyła w całości i z dobrodziejstwem inwentarza pozwana A. B. (1).

(dowód: akt poświadczenia dziedziczenia z 29.05.2023r. Rep A nr 1623/2023 – k. 32-32v.)

Pismem z 15 listopada 2023 roku powodowie wezwali pozwaną do zapłaty zachowku należnego im po zmarłym M. B. (2) w wysokości po 63.880,46 zł oraz 626,34 euro na rzecz każdego z nich w terminie 14 dni od otrzymania pisma. Wezwanie doręczono 17 listopada 2023 roku.

(dowód: pismo z 15.11.2023r. – k. 33-35, wydruk z systemu śledzenia przesyłek – k. 36)

Pismem z 30 listopada 2023 roku pozwana odmówiła spełnienia świadczenia na rzecz powodów..

(dowód: pismo z 30.11.2023r. – k. 37)

Po 2013 roku w nieruchomości położonej w G. przy ul. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...) na dachu lokalu użytkowego położono nową papę, wymieniono opierzenia i rynny, wymieniono piec grzewczy w lokalu użytkowym, a w budynku mieszkalnym położono nową papę na dachu, wymieniono trzy okna oraz wymieniono izolację ziemną.

(dowód: zeznania świadka D. S. – k. 89-89v., płyta – k. 91, zeznania powoda – k. 93-93v., płyta – k. 95, zeznania pozwanej – k. 93v.-94v., płyta – k. 95)

Nieruchomość położona przy ul. (...) w G., dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...) według stanu z 22 sierpnia 2013 roku i cen z dnia sporządzenia opinii wyniosła 2.873,100,00 zł.

(dowód: pisemna opinia biegłej sądowej A. B. (2) – k. 107-151)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony, których wiarygodności żadna ze stron nie kwestionowała, a także na podstawie zeznań świadka oraz stron z ograniczeniem do pozwanej, a także opinii biegłego sądowego z dziedziny wyceny nieruchomości.

Sąd nie widział podstaw do kwestionowania wiarygodność zeznań świadka (syna pozwanej). Zeznania te były logiczne, spójne i niesprzeczne. Powiązania rodzinne świadka i pozwanej w sposób oczywisty nakazywały ostrożne podejście do ich oceny. Niemniej w kwestii remontów wskazywał jedynie na te prace remontowe, które pamiętał. Zestawiając je z zeznaniami pozwanej Sąd nie doszukał się, aby między tymi osobami istniało porozumienie co do relacjonowania tożsamego zakresu prac remontowych nieruchomości położonej przy ul. (...) w G.. Jeżeli zaś mowa o kwestii ustaleń dotyczących porozumienia z 9 grudnia 2022 roku, to jego relacja była zasłyszana i nie był on ani uczestnikiem ani świadkiem negocjacji stron. Jeżeli zaś mowa o zeznaniach stron, to zasadniczo nie można odmówić im wiary. W kwestii prac remontowych po 2013 roku powódka B. B. zasadniczo powoływała się na niewiedzę. Powód M. B. (1) również nie miał wiedzy np. co do remontu dachu po 2013 roku. Wskazywał jedynie, że była sugestia co do wymiany całego dachu, ale jego zdaniem miejscowy przeciek tego nie wymagał, a więc nie było konieczności kładzenia nowej warstwy papy. Najbardziej szczegółowa w kwestii remontów była pozwana, która w sposób precyzyjny wskazała na zakres prac remontowych. Odwołując się do zasad doświadczenia życiowego, Sąd przyznał rację pozwanej, że przeprowadzane prace były konieczne, skoro od poprzedniego większego remontu – zgodnie z deklaracjami powoda sprzed 2006/2007 roku – upłynęło wiele lat. Zakładając miejscowy przeciek w dachu nie można było wykluczyć, że wkrótce dojdzie do kolejnych w innych miejscach. Natomiast okna również z biegiem lat tracą swoje właściwości, nawet pomimo właściwej konserwacji.

Jeżeli zaś mowa o ustaleniach stron co do porozumienia z 9 grudnia 2022 roku, to strony odmienne podchodziły do znaczenia tego porozumienia oraz intencji przyświecających jego zawarciu. W oparciu o zeznania stron można było ustalić, że treść porozumienia wypracowana została z udziałem osób mających doświadczenie prawnicze (przynajmniej był to pełnomocnik powodów oraz notariusz). Pozwana wskazała, że była inicjatorką porozumienia, przekazała notariuszowi instrukcje co do jego treści i zamierzała jak najszybciej załatwić sprawy po śmierci mamy Podała także, że treść porozumienia spisywała notariusz, a zmiana jego treści na wniosek powodów dotyczyła tylko jednego zdania.

Kwestia otrzymanych przez strony woreczków z biżuterią nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem żadna z nich nie wskazywała nawet ich potencjalnej wartości. Nie mniej nie sposób wierzyć, aby żaden z powodów nawet nie zajrzał do otrzymanego woreczka przez wiele lat od jego otrzymania. Przeczy to dbałości o własność, czy nawet zwykłej ludzkiej ciekawości.

Brak było podstaw do kwestionowania wiarygodności i mocy dowodowej dowodu z opinii biegłej sądowej A. B. (2). W ocenie Sądu opinia ta jest w całości wiarygodna i stanowiła podstawę do ustalenia wartości prawa własności nieruchomości położonej w G. przy ul. (...) według stanu z daty dokonywania darowizny na rzecz pozwanej, tj. w sierpniu 2013 roku, a według cen obecnych. Opinia została sporządzona przez biegłą, z dużym doświadczeniem pracy w tym charakterze, posiadającej odpowiednią wiedzę fachową z zakresu szacowania nieruchomości. Biegła poprawnie zanalizowała stan faktyczny, prawidłowo zgromadziła materiały potrzebne do wydania opinii i sporządziła ją uwzględniając wszystkie aspekty sprawy. Przy ocenie złożonej opinii Sąd miał również na uwadze, iż operat został wykonany przez biegłą zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Ministra (...) i (...) z 5 września 2023 roku w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U.2023.1832 ze zm.), które określają szczegółowo sposób wykonania wyceny nieruchomości. Zgodnie z treścią art. 152 ust. 2 ww. ustawy wyceny nieruchomości dokonuje się przy zastosowaniu podejść: porównawczego, dochodowego lub kosztowego, albo mieszanego, zawierającego elementy podejść poprzednich. W myśl zaś art. 154 ust. 1 wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych. Natomiast jak stanowi § 8 pkt 1 ww. Rozporządzenia, przy metodzie porównywania parami porównuje się nieruchomość będącą przedmiotem wyceny, której cechy są znane, kolejno z nieruchomościami podobnymi, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości. Do porównań wybiera się co najmniej trzy nieruchomości ze zbioru nieruchomości podobnych stanowiącego podstawę wyceny. Korekty cen transakcyjnych dokonuje się na podstawie różnic cech rynkowych nieruchomości wycenianej i nieruchomości przyjętych do porównań określonych w przyjętych skalach. W tym stanie rzeczy biegła zgodnie w powyższymi przepisami zastosowała podejście porównawcze metodą porównywania parami. Porównała więc nieruchomość wycenianą kolejno z nieruchomościami podobnymi, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjnej, warunki zawarcia umowy oraz cechy tych nieruchomości (k. 135). Przy czym biegła zobowiązana była do skorygowania cen porównawczych. Sporządzona przez biegłą opinia uwzględniała przedstawione w tezie dowodowej warianty. Żadna ze stron nie kwestionowała złożonej opinii, a również Sąd nie doszukał się jakichkolwiek zastrzeżeń mogących podważać jej przydatność dla niniejszego postępowania.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należało mieć na uwadze, że powodowie domagali się od pozwanej zapłaty zachowku po zmarłym ojcu stron M. B. (2). Legitymacja pozwanej wynikać miała odziedziczenia wraz ze spadkiem po matce stron D. B. (1) również jej długu spadkowego w postaci zobowiązania do zapłaty zachowku po zmarłym mężu M. B. (2).

W tym stanie rzeczy wyjaśnić należało, że zgodnie z art. 991 k.c., zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek) (§ 1). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (§ 2).

W okolicznościach niniejszej sprawy istotne było, że spadkodawca M. B. (2) 24 lipca 2019 roku sporządził testament notarialny, w którym w pierwszej kolejności do całości spadku po swojej śmierci powołał swoją żonę D. B. (1), a tym samym pozbawił praw do spadku trójkę swoich dzieci – strony. Na podstawie tego testamentu spadek nabyła więc w całości i z dobrodziejstwem inwentarza jego żona D. B. (1). Strona powodowa czyniła przygotowania do uzyskania należnego zachowku, o czym świadczy wniosek do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni M. Z. o sporządzenie spisu inwentarza po zmarłym ojcu. Niewątpliwie dzieciom przysługiwało wobec spadkobierczyni (ich matki) roszczenie o zapłatę zachowku. Zgodnie bowiem z treścią art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych, przy czym część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W tym stanie rzeczy należny powodom spadek przy dziedziczeniu ustawowym wyniósłby 1/4 części spadku. Natomiast jak stanowi art. 1000 § 1 k.p.c. jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. W tym stanie rzeczy darowizna w postaci 3/20 udziałów w prawie własności nieruchomości położonej w G. przy ul. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...) uczyniona przez spadkobiercę M. B. (2) 22 sierpnia 2013 roku na rzecz swojej rzeczy D. B. (1), podlegała doliczeniu przy ustalaniu wysokości spadku i nie podlegała wyłączeniu przy obliczaniu zachowku. Zatem na substrat zachowku po zmarłym M. B. (2) składały się: środki na rachunkach bankowych 11.043,62 zł, 5.010,71 euro oraz wartość wynoszące 3/20 udziału w prawie własności nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...) – 430.965,00 zł. Sąd, o czym już wspomniano, uznał, że po 2013 roku dokonywane były wskazane już wyżej prace remontowe, co miało znaczenie dla ustalenia wartości nieruchomości według cen aktualnych, ale według stanu nieruchomości z daty dokonywania darowizny, co odpowiada wskazaniom art. 995 § 1 k.c. Z powyższego wynika zatem, że powodom należał się zachowek po zmarłym ojcu w wysokości po 1/8 wartości wskazanych wyżej kwot, (tj. 11.043,62 zł/8 = 1.380,45 zł; 5.010,71 euro/8 = 626,34 euro; 430.965,00 zł/8 = 53.870,62 zł), co daje łącznie 55.251,07 zł oraz 626,34 euro. Natomiast odpowiedzialność pozwanej wynikać miała z jej odpowiedzialności za dług spadkowy zobowiązanej do zapłaty zachowku matki D. B. (1). Poza sporem pozostało bowiem, że zmarła ona 13 czerwca 2022 roku i spadek po niej na podstawie testamentu notarialnego z 24 lipca 2019 roku nabyła pozwana w całości z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie bowiem z treścią art. 1031 § 2 k.c. w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi.

Strona pozwana podnosiła, że porozumienie zawarte w 9 grudnia 2022 roku wyczerpywało wszelkie roszczenia powodów z tytułu zachowku, nie tylko po zmarłej D. B. (1), lecz również po zmarłym M. B. (2). Jednakże taka interpretacja nie znajduje oparcia w treści samego dokumentu, ani w zasadach wykładni oświadczeń woli przewidzianych w art. 65 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, przy wykładni oświadczeń woli należy brać pod uwagę nie tylko ich literalne brzmienie, lecz również zgodny zamiar stron oraz cel umowy. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do odejścia od wykładni literalnej zawartej w § 6 porozumienia, w którym powodowie jednoznacznie oświadczyli, iż dokonane zapłaty wyczerpują ich roszczenia z tytułu zachowku po zmarłej matce D. B. (1). Brak jakiegokolwiek odniesienia do osoby M. B. (2) w tym oświadczeniu nie pozwala na rozszerzającą wykładnię obejmującą również roszczenia po nim. Pozwana wprost podała w swoich zeznaniach, że to ona była inicjatorką tego porozumienia. Jego treść dyktowała notariuszowi. Wolą pozwanej było jak najszybsze załatwienie spraw po śmierci swojej matki. Modyfikacja propozycji porozumienia dotyczyła tylko jednego zdania, na które pozwana się zgodziła. Bez znaczenia pozostaje błąd pozwanej co do prawa, albowiem w żaden sposób nie uzewnętrzniała swoją postawą przy podpisywaniu porozumienia, aby porozumienie miało obejmować rozliczenia również po M. B. (2), skoro – jak argumentowała – po nim dziedziczyła jego matka. Graniczy z pewnością twierdzenie, że powodowie nie zgodziliby się, aby zawarte porozumienie wyczerpywało również roszczenia po zmarłym ojcu, skoro zdecydowali się domagać zachowku właśnie po ojcu. Całokształt okoliczności sprawy przemawia za uznaniem, że porozumienie dotyczyło wyłącznie rozliczenia zachowku po matce, a nawet jeżeli pozwana miała wolę objęcia nim również spadku po ojcu, to finalnie do tego nie doszło, a w najbardziej przychylnym dla pozwanej scenariuszu, choćby z powodu pozostawania przez nią w błędzie co do skutków prawnych zawieranego porozumienia i to nie wywołanym działaniem innych osób, a w szczególności powodów.

Zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego oparty został na wątłych podstawach. Pozwana twierdziła bowiem, że roszczenie sprzeczne jest z wcześniejszą wolą rodziców stron oraz wzajemnych ustaleń stron.

Sąd zważył, że art. 5 k.c. jest przepisem stosowanym tylko w wyjątkowych okolicznościach. Trzeba bowiem mieć na uwadze to, że oddalenie powództwa na jego podstawie „prowadzi do powstania (i aprobowania przez sąd) sytuacji, że stan faktyczny nie odpowiada stanowi prawnemu. W demokratycznym państwie prawnym tego rodzaju trwałe stany nie są pożądane, dlatego też przy sięganiu do art. 5 k.c. należy zachować szczególną ostrożność”. (S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna., Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1998r., s. 21). Ponadto celem przepisów o zachowku jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny wymienionych w art. 991 § 1 k.c. przez zapewnienie im niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym. Względy te nakazują szczególną ostrożność przy podejmowaniu oceny nadużycia prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku. Warto mieć na uwadze, że prawo do zachowku różnie postrzegane jest w różnych systemach prawnych. Konstrukcja przyjęta w polskim porządku prawnym wręcz sprzeciwia się pełnemu poszanowaniu woli testatora w całości, a zatem zarzut co do wcześniej woli rodziców stron już z samej istoty jest chybiony. Zatem nawet gdyby rodzice stron zamierzali sporządzonymi testamentami zamknąć sprawę rozliczeń pomiędzy swoimi dziećmi, nie byli w stanie ominąć regulacji art. 991 § 1 k.c., a więc prawa do zachowku. Być może drogą do uregulowania tych kwestii byłaby umowa o zrzeczenie się dziedziczenia (art. 1048 k.c.), która domyślnie obejmuje także zstępnych zrzekającego się (art. 1049 k.c.). Pomijając jednak hipotetyczne rozważania, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił na ustalenie, że strony porozumieniem z 9 grudnia 2022 roku zamierzały zamknąć sprawę wzajemnych rozliczeń po obojgu rodzicach, o czym szczegółowo rozprawiono powyżej.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 1032 § 2 k.c. w zw. z art. 991 k.c. Sąd w punktach 1. i 2. wyroku zasądził od pozwanej na rzecz każdego z powodów kwotę 55.251,07 zł oraz 626,34 euro, a na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. oraz 455 k.c. doliczył do tych kwot ustawowe odsetki za opóźnienie od 2 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty. Wymagalność roszczenia o zapłatę zachowku (długu spadkowego) uzależniona była o wezwania od zapłaty, co nastąpiło pismem z 15 listopada 2023 roku, a doręczonym 17 listopada 2023 roku. Jako, że powodowie zakreślili 14-dniowy termin na zapłatę, roszczenie stało się wymagalne z nastaniem 2 grudnia 2023 roku.

W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo, ponieważ wyliczona przez powodów wartość zachowku została obliczona od wartości wyższej niż wyliczona w opinii biegłego, który to dowód sąd uczynił podstawą swoich ustaleń faktycznych.

O kosztach procesu orzeczono w punktach 5. i 6. wyroku na podstawie art. 100 k.p.c. i wyrażonej w nim zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów. Powodowie wygrali proces w 87 %, natomiast pozwana w 13 %. Każdy z powodów poniósł koszty w postaci: opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17,00 zł), opłaty sądowej od pozwu (3.332,00 zł), zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego (1.000,00 zł), a także wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika w osobie adwokata w stawce minimalnej ustalonej zgodnie z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.). Sąd podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z 10 lipca 2015 roku w sprawie III CZP 29/15 (OSNC 2016/6/69), że w razie współuczestnictwa formalnego (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.) – z jakim mamy do czynienia po stronie powodów - do niezbędnych kosztów procesu poniesionych przez współuczestników reprezentowanych przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym zalicza się jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika. Sąd powinien jednak obniżyć to wynagrodzenie, jeżeli przemawia za tym nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy (art. 109 § 2 k.p.c.). W niniejszej sprawie pełnomocnik powodów zobowiązany był do dokonywania tych samych czynności w odniesieniu do obu powodów, a zatem jedynie formalistyczną figurą byłoby dublowanie jego wynagrodzenia. Zatem należało uznać, że każdy z powodów poniósł koszt w wysokości połowy ustalonej wyżej stawki, tj. 2.700,00 zł (5.400,00 zł /2). Suma tych kosztów (7.049,00 zł) w stosunku do proporcji, w jakiej wygrał każdy z powodów wyniosła 6.132,63 zł. Natomiast poniesione przez pozwaną koszty procesu w stosunku do każdego z powodów stanowiło wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie adwokata w stawce identycznej jak w przypadku powodów (po 2.700,00 zł), przyjmując analogiczną zasadę odnoszącą się do nakładu pracy pełnomocnika. Koszt ten w stosunku do proporcji wygranej pozwanej wyniósł 351,00 zł. Różnicę kosztów stron do proporcji, w jakich wygrały proces (6.132,63 zł – 351,00 zł) zasądzono na rzecz powodów w punktach 5. i 6. wyroku wraz z należnymi na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.