V ACa 537/21

Sygn. akt V ACa 537/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 marca 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Rafał Terlecki

Protokolant: sekr. sąd. Kamila Szymankiewicz

po rozpoznaniu w dniu 02 marca 2022 r. w Gdańsku

na rozprawie

sprawy z powództwa: M. R. (1) i M. R. (2)

przeciwko: (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.

o ustalenie

na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt XV C 293/19

I. prostuje z urzędu oczywiste omyłki pisarskie w rubrum i punkcie II. (drugim) sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt XV C 293/19, w ten sposób, że w oznaczeniu strony pozwanej w miejsce słów: (...), wpisuje (...), każdorazowo ujęte w cudzysłów;

II. oddala apelację powodów;

III. zasądza solidarnie od powodów M. R. (1) i M. R. (2) na rzecz pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. kwotę 8.100 (osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Rafał Terlecki

Na oryginale właściwy podpis

Sygn. akt V ACa 537/21

Pozwem wniesionym przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., powodowie M. R. (1) i M. R. (2) domagali się ustalenia nieważności czynności prawnych, zawartych w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 r. Rep. A nr (...), sporządzonym w Kancelarii Notarialnej Notariusza B. M. (1) w G. (1), polegających na:

- zawarciu przez powoda M. R. (1) z pozwaną umowy określającej zasady naprawienia szkody wyrządzonej przez powoda na skutek popełnienia przestępstwa przywłaszczenia mienia;

- udzieleniu pozwanej przez powoda M. R. (2) poręczenia za zobowiązania M. R. (1) wynikające z ww. umowy.

Ponadto, powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz solidarnie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów solidarnie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 19 maja 2021 r., wydanym w sprawie XV C 293/19, Sąd Okręgowy w Gdańsku:

I. oddalił powództwo;

II. zasądził od powodów M. R. (1) i M. R. (2) na rzecz pozwanej (...) sp. z o.o. w G. kwotę 10.817,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powód M. R. (1) był prezesem (...) sp. z o.o.

(...) sp. z o.o. oraz (...) sp. z o.o. pozostawały w stałych stosunkach gospodarczych.

Powód M. R. (2) jest synem powoda M. R. (1).

W dniu 18 grudnia 2014 roku (...) sp. z o.o., w imieniu której działał powód M. R. (1) jako prezes ww. spółki, zawarła (...) sp. z o.o., w imieniu której działał T. P., umowę sprzedaży nr (...), na mocy której pozwana zakupiła od (...) sp. z o.o. 2.000 +/- 6% ton metrycznych pszenicy konsumpcyjnej za cenę 805 zł za tonę metryczną +VAT.

Zgodnie z ww. umową (...) sp. z o.o. miała wydać towar pomiędzy 1 sierpnia 2015 roku a 30 września 2015 roku, przy czym maksymalny okres składowania towaru został określony od 1 października 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku; zaś pozwana zobowiązania się do dokonania 100%b płatności na konto sprzedającego do dnia 20 sierpnia 2015 roku.

W ww. umowie strony dokładnie określiły jakość towaru podlegającego sprzedaży – tj. jego wilgotność, ilość białka, liczbę opadania, brak mykotoksyn i fuzarium, wymóg barwy i zapachu swoistego, brak żywych szkodników, jego gęstość, maksymalną ilość zanieczyszczeń, materiału obcego, nasion bądź sporyszy szkodliwych lub toksycznych i ziaren niezdrowych – jednocześnie wskazując, że towar ma być zdrowy, jakości handlowej.

Dodatkowo w umowie strony zastrzegły, że w przypadku niewykonania umowy przez (...) sp. z o.o., w tym również niewydania całości lub części towaru w terminie określonym w umowie jeśli nie uzgodniono inaczej, spółka zapłaci karę umowną w wysokości 10% wartości towaru niewydanego, w cenie określonej w niniejszym kontrakcie wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę; zaś w przypadku poniesienia szkody przewyższającej karę umowną pozwana miała prawo obciążyć (...) sp. z o.o. wartością poniesionej szkody oraz dokonania potrącenia należności ze wszelkimi zobowiązaniami wobec ww. spółki.

W dniu 24 sierpnia 2015 roku pozwana dokonała na rzecz (...) sp. z o.o. wpłaty w kwocie 1.752.492,84 zł tytułem zapłaty należności z faktury nr (...)

W dniu 10 lipca 2015 roku, przed notariuszem A. S. (rep. A nr (...)), powód M. R. (1) i D. R. zawarli umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej.

W dniu 10 lipca 2015 roku, powód M. R. (1) i D. R., na mocy umowy darowizny sporządzonej przed notariuszem A. S. (rep. A nr (...)), darowali swojemu synowi – powodowi M. R. (2):

- lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość o nr (...), położony w O. przy ul. (...), opisany w KW nr (...),

- nieruchomość gruntową, stanowiącą działkę o nr (...), położoną w B. przy ul. (...), opisanej w KW nr (...),

- nieruchomość gruntową rolną zabudowaną, stanowiącą działkę o nr (...), położoną w P., opisaną w KW o nr (...).

W grudniu 2015 roku pozwana wysłała swoich przedstawicieli w celu odbioru pszenicy z magazynu (...) sp. z o.o. Powód M. R. (1), jako Prezes (...) sp. z o.o. zabronił wpuszczania kogokolwiek na teren magazynu pod swoją nieobecność.

Następnie pozwana wysłała firmę zajmującą się kontrolą do magazynu (...) sp. z o.o., jednak po jej przeprowadzeniu okazało się, że towar należący zgodnie z umową sprzedaży do pozwanej nie jest przechowywany przez (...) sp. z o.o., nie znajduje się w jej magazynie.

Tego samego dnia, powód M. R. (1) udał się do siedziby pozwanej i w rozmowie z jej przedstawicielami otrzymał informację, że zamierzają złożyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa dotyczące zaistniałej sytuacji.

Powód próbował polubownie załatwić zaistniałą sytuację, jednak zaoferował jedynie 500-600 ton metrycznych pszenicy z innej partii niż zakupiona przez pozwaną, która była gorszej jakości. Pozostała część towaru nie została pozwanej dostarczona.

W związku z powyższym w dniu 22 grudnia 2015 roku pozwana zawiadomiła prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa przywłaszczenia przez powoda M. R. (1), jako Prezesa spółki (...) mienia znacznej wartości na szkodę pozwanej.

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2016 roku Prokuratura Rejonowa w M. wszczęła śledztwo w sprawie przywłaszczenia powierzonego mienia o znacznej wartości na szkodę (...) sp. z o.o. z siedzibą w G..

Wydarzenia te były dla powoda bardzo stresujące co objawiało się nerwowością i obniżonym nastrojem co zostało zauważone przez jego bliskich.

Powodowi M. R. (1) zależało na uzyskaniu orzeczenia, na podstawie którego nie zostanie on pozbawiony wolności. W związku z tym zwrócił się do pozwanej o zawarcie ugody, która miałaby zadośćuczynić obowiązkowi naprawienia wyrządzonej jej szkody.

Pełnomocnik pozwanej oraz pełnomocnik powoda M. R. (1) przez kilka tygodni negocjowali warunki umowy jaka miała zostać zawarta między stronami.

Pozwana wymagała zabezpieczenia w formie poręczenia oraz ustanowienia hipoteki na nieruchomości przez powoda M. R. (2) – syna M. R. (1), któremu darował on wszystkie posiadane dotychczas przez niego nieruchomości. Zabezpieczenie stanowiło wymóg w związku z niedużym majątkiem powoda M. R. (1), z którego nie byłaby skuteczna ewentualna egzekucja.

Powód M. R. (2) o konieczności poręczenia wraz z poddaniem się egzekucji i ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego dowiedział się od swojego ojca – M. R. (1).

Ostateczny projekt umowy został przesłany pełnomocnikowi powoda M. R. (1) na około ponad tydzień przed spotkaniem w kancelarii notarialnej w G. (1), które zostało umówione przez pozwaną.

Powodowie zapoznali się z treścią aktu notarialnego przed umówionym spotkaniem w kancelarii notarialnej.

W dniu 14 lipca 2016 roku, przed notariuszem B. M. (1) prowadzącym kancelarią notarialną (...) w G. (1) przy (...), powodowie oraz pozwana zawarli - w formie aktu notarialnego - umowę, umowę poręczenia oraz oświadczenie o poddaniu się egzekucji.

W § 2 ww. umowy strony określiły, że wartość szkody poniesionej przez pozwaną na dzień zawarcia umowy wynosi 1.167.945,80 zł.

Zgodnie z § 3 punkt 1 ww. umowy, w celu naprawienia szkody wyrządzonej pozwanej na skutek popełnionego przestępstwa przywłaszczenia mienia, powód M. R. (1) zobowiązał się do zapłaty na jej rzecz kwoty 1.167.945,80 zł najpóźniej do dnia 15 lipca 2021 roku wraz z odsetkami od kwoty pozostałej do spłaty w wysokości odpowiadającej stopie bazowej debetowej banku (...) z siedzibą w R., (...), powiększonej o marżę 2,90 %, liczonymi w stosunku rocznym – przy czym na dzień zawarcia umowy stopa wynosiła 4.45% w stosunku rocznym - naliczanymi od dnia zawarcia umowy do dnia zapłaty, przy czym odsetki za 2016 rok naliczane zostaną od dnia 15 lipca 2016 roku.

W myśl § 3 punkt 2-4 ww. umowy powód M. R. (1) mógł się zwolnić od zobowiązania także za zgodą pozwanej poprzez dostawę ziaren zbóż lub rzepaku na ściśle określonych warunkach wskazanych w umowie, przy czym, minimalna wartość świadczeń zrealizowanych przez powoda M. R. (1) z tytułu naprawienia szkody, w każdym roku wynosić miała 200.000 zł oraz kwotę odsetek ustalonych w stosunku rocznym.

W § 5 ww. umowy powód M. R. (1) poddał się egzekucji wprost z aktu notarialnego na podstawie art. 777 § 1 punkt 5 k.p.c. co do przyjętego na siebie obowiązku zapłaty wraz z ewentualnymi odsetkami za opóźnienie w wysokości ustalonej zgodnie z art. 481 § 2 k.c. do kwoty 1.500.000 zł, przy czym zdarzeniem, od którego uzależniony był obowiązek zapłaty był brak spłaty zobowiązań pieniężnych wynikający z niniejszej umowy wskazany w wezwaniu do zapłaty wysłanego M. R. (1) listem poleconym na wskazany w akcie adres, a pozwana mogła wystąpić z wnioskiem o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności do dnia 31 grudnia 2022, z tym, że w tym okresie mogła wystąpić z takim wnioskiem wielokrotnie, tj. zawsze gdy nastąpi określone powyżej zdarzenie.

Zgodnie z § 6 i 7 ww. umowy M. R. (2) udzielił pozwanej poręczenia za wszelkie zobowiązania M. R. (1) względem pozwanej spółki, wynikające z tej umowy, a pozwana wyraziła na to zgodę. Poręczenie obejmowało wszelkie zobowiązania i wierzytelności wynikające lub mające związek z umową, w tym obowiązek naprawienia szkody w wysokości wskazanej w § 2 umowy, w sposób określony w § 3 umowy.

W § 11 ww. umowy powód M. R. (2) poddał się egzekucji wprost z aktu notarialnego na podstawie art. 777 § 1 punkt 5 k.p.c. co do przyjętego na siebie zobowiązania pieniężnego wynikającego z umowy poręczenia wraz z ewentualnymi odsetkami za opóźnienie w wysokości ustalonej zgodnie z art. 481 § 2 k.c. do kwoty 1.500.000 zł, przy czym zdarzeniem, od którego uzależniony był obowiązek zapłaty był brak spłaty zobowiązań pieniężnych wynikający z niniejszej umowy wskazany w wezwaniu do zapłaty wysłanego M. R. (2) listem poleconym na wskazany w akcie adres, a pozwana mogła wystąpić z wnioskiem o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności do dnia 31 grudnia 2022, z tym, że w tym okresie mogła wystąpić z takim wnioskiem wielokrotnie, tj. zawsze gdy nastąpi określone powyżej zdarzenie.

Stosownie do § 13 ww. umowy powód M. R. (2) i pozwana zobowiązali do zawarcia w terminie do dni 5 sierpnia 2016 roku umowy ustanowienia hipotek, na podstawie której M. R. (2) ustanowi na nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym, stanowiącej działkę nr (...), położonej w B., objętej KW o nr (...), na rzecz pozwanej spółki hipotekę do sumy 1.500.000 zł zabezpieczającą roszczenia pozwanej spółki z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy poręczenia objętej niniejszym aktem.

W spotkaniu, podczas którego strony zawarły ww. umowę, uczestniczyli również profesjonalny pełnomocnik pozwanej oraz profesjonalny pełnomocnik powoda M. R. (1). Przed podpisaniem opisanego powyżej aktu notarialnego, notariusz B. M. (1)odczytał jego treść i zapytał strony czy wszystko jest w nim zrozumiałe. Strony nie zadawały notariuszowi pytań odnoszących się do treści aktu notarialnego.

Powyższy akt notarialny został przedłożony w postępowaniu karnym przez pełnomocnika powoda M. R. (1), podczas przesłuchania w dniu 29 lipca 2016 roku, po złożeniu przez M. R. (1) wniosku o wydanie na wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionej z powodem kary – tj. 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat - oraz obowiązku naprawienia szkody.

W dniu 5 sierpnia 2016 roku, przed notariuszem A. W. prowadzącą kancelarię notarialną w O. przy ulicy (...), powód M. R. (2) złożył oświadczenie o ustanowieniu na rzecz pozwanej (...) sp. z o.o., na prawie własności nieruchomości położonej przy ulicy (...) w miejscowości B., gmina (...), stanowiącej działkę gruntu oznaczoną numerem (...) dla której Sąd Rejonowy w Olsztynie(...) prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), hipoteki umownej do kwoty 1.500.000 zł, w celu zabezpieczenia roszczeń pozwanej spółki z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy poręczeni objętej aktem notarialnym z dnia 14 lipca 2016 roku przez Notariusza B. M. (1), prowadzącego kancelarią notarialną(...) w G. (1) przy (...), wpisanym do rep. A nr (...), zgodnie z warunkami w nim określonymi.

Wyrokiem z dnia 23 września 2016 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt XIV K 165/16, Sąd Okręgowy w Gdańsku, na posiedzeniu w trybie art. 335 k.p.k., uznał M. R. (1), oskarżonego o to, że w okresie od 21 sierpnia do 15 grudnia 2015 roku w N. przywłaszczył powierzone mu przez (...) sp. z o.o. z siedzibą w G. na podstawie umowy sprzedaży (...) zawartej w dniu 18 grudnia 2014 roku i dowodzie własności z dnia 19 sierpnia 2015 roku mienie znacznej wartości w postaci pszenicy konsumpcyjnej w ilości 2000 ton metrycznych o wartości 1.690.500 zł na szkodę wyżej wymienionej spółki, tj. o czyn z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, skazując go na karę roku pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej na okres wynoszący 3 lata, jednocześnie zobowiązując do naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę kwoty 1.690.500,00 zł na rzecz (...) Sp. z o.o. do dnia 15 lipca 2021 roku.

Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 25 października 2016 roku.

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2018 roku, wydanym w sprawie o sygn. II AKo 37/18, Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił wniosek obrońcy skazanego o wznowienie postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 września 2016 roku w sprawie XIV K 165/16 uznając, że po wydaniu ww. wyroku nie ujawniły się nowe fakty lub dowody wskazujące na to, że skazany nie popełnił przestępstwa.

Wobec braku dobrowolnych wpłat, pozwana (...) sp. z o.o. wystąpiła o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu z dnia 14 lipca 2016 roku (rep. A nr (...)).

Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2017 roku referendarz sądowy Sądu Rejonowego w Olsztynie, nadał klauzulę wykonalności aktowi notarialnemu z dnia 14 lipca 2016 roku, rep. A nr (...) sporządzonemu w Kancelarii Notarialnej Notariusza P. M. w G. (1), co do kwoty 167.670,81 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty:

- 200.000 zł od dnia 2 stycznia 2017 roku do dnia 11 stycznia 2017 roku,

- 186.670,81 zł od dnia 12 stycznia 2017 roku do dnia 18 stycznia 2017 roku,

- 167.670,81 zł od dnia 19 stycznia 2017 roku do dnia zapłaty.

W dniu 22 sierpnia 2017 roku, w oparciu o ww. tytuł wykonawczy, pozwana złożyła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Olsztynie M. K. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko powodowi M. R. (2).

W toku postępowania egzekucyjnego komornik prowadzi m.in. egzekucję z nieruchomości położonej w B. przy ulicy (...), opisanej w KW o nr (...).

Postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone.

W dniu 16 października 2017 roku, przed Notariuszem B. R. w jej kancelarii notarialnej w O. przy ulicy (...), powód M. R. (2) złożył, w formie aktu notarialnego, oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w akcie notarialnym — umowie, umowie poręczenia oraz oświadczenia o poddaniu się egzekucji z dnia 14 lipca 2016 roku Rep. A Nr (...) wskazując, że działał pod wpływem groźby w rozumieniu art. 87 k.c., polegającej na rzekomym pozbawieniu jego ojca M. R. (1) wolności, na podstawie wyroku Sądu, wydanego w wyniku prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w M. postępowania pod sygnaturą akt (...). Dodatkowo wskazał, że Sąd Rejonowy wydał wyrok w wyżej opisanej sprawie prowadzonej przez prokuraturę, w wyniku którego jego ojciec M. R. (1) nie został faktycznie pozbawiony wolności.

Wobec powyższego, powód M. R. (2) oświadczył również, że zawarł umowę poręczenia działając pod wpływem groźby, a nadto gdyby wiedział, iż faktycznego zagrożenia pozbawienia wolności jego ojca nie ma, to nie złożyłby takich oświadczeń, zaś jego obawy wywołane groźbą ustały w marcu 2017 roku, gdy skorzystał z porady prawnej udzielonej mu w kancelarii prawnej.

Jednocześnie w dniu 16 października 2017 roku, przed Notariuszem B. R. w jej kancelarii notarialnej w O. przy ulicy (...), powód M. R. (1) złożył, w formie aktu notarialnego, oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w akcie notarialnym — umowie, umowie poręczenia oraz oświadczenia o poddaniu się egzekucji z dnia 14 lipca 2016 roku Rep. A Nr (...) wskazując, że działał pod wpływem groźby w rozumieniu art. 87 k.c., polegającej na rzekomym pozbawieniu go wolności, na podstawie wyroku Sądu, wydanego w wyniku prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w M. postępowania pod sygnaturą akt (...). Dodatkowo wskazał, że Sąd Rejonowy wydał wyrok w wyżej opisanej sprawie prowadzonej przez prokuraturę, w wyniku którego nie został on faktycznie pozbawiony wolności.

Wobec powyższego, powód M. R. (1) oświadczył również, że zawarł umowę poręczenia działając pod wpływem groźby, a nadto gdyby wiedział, iż faktycznego zagrożenia pozbawienia go wolności, to nie złożyłby takich oświadczeń, zaś jego obawy wywołane groźbą ustały w marcu 2017 roku, gdy skorzystał z porady prawnej udzielonej mu w kancelarii prawnej.

Powyższe oświadczenia powodów o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń woli złożonych pod wpływem groźby doręczono pozwanej spółce w dniu 24 października 2017 roku.

W dniu 26 marca 2018 roku powodowie wnieśli pozew przeciwko pozwanej o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 14 lipca 2016 roku, Rep. A nr (...), w przedmiocie umowy, umowy poręczenia oraz oświadczenia o poddaniu się egzekucji, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 21 czerwca 2017 roku oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 21 czerwca 2017 roku sygn. akt X Co 577/17, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 21 czerwca 2017 roku.

Wyrokiem z dnia 18 marca 2020 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt I C 209/18, Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił ww. powództwo.

Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 11 czerwca 2020 roku.

Pismem z dnia 6 lipca 2018 roku, na podstawie art. 521 k.p.k., powód M. R. (1) zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o rozważenie możliwości sporządzenia i wniesienia przez RPO kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 września 2016 roku, w sprawie o sygn. akt XIV K 165/16. Wniosek został rozpoznany przez Rzecznika Praw Obywatelskich odmownie.

Na kanwie powyższych ustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując uprzednio szczegółowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd Okręgowy zważył, że w niniejszym postępowaniu powodowie domagali się ustalenia nieważności czynności prawnych, zawartych w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 roku, Repertorium A nr (...), sporządzonym w Kancelarii Notarialnej notariusza B. M. (1) w G. (1), polegających na:

- zawarciu przez powoda M. R. (1) z pozwaną umowy określającej zasady naprawienia szkody wyrządzonej przez powoda na skutek popełnienia przestępstwa przywłaszczenia mienia

- udzieleniu pozwanej przez powoda M. R. (2) poręczenia za zobowiązania M. R. (1) wynikające z ww. umowy.

Na poparcie wywiedzionego przez nich roszczenia wskazywali, że nie mieli żadnego wpływu na treść ww. umowy i zostali zmuszeni do jej podpisania w brzmieniu ustalonym w całości przez pozwaną. Jednocześnie podnieśli, że kwestionowane oświadczenia zawarte w aktach notarialnych – zarówno zobowiązanie do zapłaty przez M. R. (1) jak i udzielone przez M. R. (2) poręczenie za ten dług - zostały zawarte pod wpływem bezprawnej groźby w rozumieniu art. 87 k.c. polegającej na zapowiedzi pozbawienia M. R. (1) wolności w związku ze złożonym przez pozwaną zawiadomieniem o podejrzeniu przestępstwa przywłaszczenia mienia znacznej wartości, a nadto złożenie przez powodów oświadczeń zawartych w przedmiotowych aktach notarialnych miało na celu uzyskanie przez pozwaną dowodu przyznania się przez powoda do winy i użycia go w postępowaniu karnym. Dodatkowo powodowie podnieśli, że z uwagi na specyfikę prowadzenia przedsiębiorstwa przez spółkę, której prezesem był wówczas powód M. R. (1), nie sposób uznać aby można mu było przypisać przestępstwo przywłaszczenia.

Dalej wskazał Sąd, że podstawą roszczenia powodów był przepis art. 189 k.p.c. Dokonując uprzednio wykładni wskazanej normy, Sąd Okręgowy zważył, że w jego ocenie po stronie powodów jako stron stosunku prawnego istnieje interes prawny. Przedmiotowe powództwo zmierza bowiem do definitywnego zakończenia sporu pomiędzy stronami co do ważności oświadczeń zawartych w przedmiotowym akcie notarialnym. Dostrzegł przy tym Sąd, że z uwagi na prowadzone już postępowanie egzekucyjne rozstrzygnięcie przedmiotowej kwestii ma doniosłe znaczenie dla obu stron niniejszego postępowania. Sąd Okręgowy podzielił również stanowisko strony powodowej, w którym wskazała ona, że możliwość pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności nie przesądza o braku interesu prawnego, bowiem przedmiotowe roszczenia rodzą inne skutki. Powyższe nie miało jednak przeważającego znaczenia dla dokonanej przez Sąd oceny istnienia interesu prawnego, a to z uwagi na prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie oddalający powództwo wywiedzione przez powodów przeciwko pozwanej o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 14 lipca 2016 roku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.

Sąd Okręgowy podkreślił, że strona pozwana nie zakwestionowała istnienia po stronie powodowej interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że po stronie powodowej występuje interes prawny z art. 189 k.p.c., albowiem wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie usunie wszelkie niejasności i wątpliwości dotyczące stosunku prawnego łączącego strony niniejszego postępowania oraz zakończy powstały pomiędzy nimi spór co do jego ważności.

W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie podlegało uwzględnieniu z uwagi na brak wykazania przez powodów podstaw do stwierdzenia, iż złożone przez nich w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 roku oświadczenia są nieważne.

W kontekście powyższego Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem powodów oświadczenie powoda M. R. (1), w którym zobowiązuje się do zapłaty na rzecz pozwanej kwoty 1.167.945,80 zł celem naprawienia wyrządzonej jej szkody oraz oświadczenie powoda M. R. (2) o poręczeniu za powyższe zobowiązanie zostały złożone pod wpływem groźby w rozumieniu art. 87 k.c. wystosowanej przez pozwaną a polegającej na złożeniu przez nią zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przewłaszczenia mienia znacznej wartości przez powoda M. R. (1) i zapowiedzi orzeczenia wobec niego kary pozbawienia wolności.

Dokonawszy rozważań dotyczących treści art. 87 k.c., Sąd Okręgowy podzielił również stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym zagrożenie doniesieniem o popełnieniu przestępstwa w celu uzyskania od sprawcy szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym oświadczenia o uznaniu długu i uzyskaniu jego zabezpieczenia nie stanowi groźby bezprawnej, jeżeli grożący kierował się potrzebą ochronienia dobra naruszonego przestępstwem. W ocenie Sądu zachowanie grożącego, polegające na zagrożeniu wszczęciem postępowania karnego nie musi być w prawie cywilnym automatycznie ocenione, jako bezprawne, może nie stanowić czynu bezprawnego. Zgodnie bowiem z art. 304 § 1 k.p.k., ma obowiązek społeczny donieść o przestępstwie, o którym się dowiedział, to również grożący ma takie prawo i obowiązek, i nie można mu z tego czynić zarzutu. W tym ujęciu, groźbę spowodowania postępowania karnego można porównać do innych prawnych przedsięwziąć, takich jak w np. wytoczenie powództwa cywilnego czy wykorzystanie innego środka prawnego dla realizacji

W świetle powyższego Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności wskazał, że powodowie nie wykazali aby pozwana kierowała przeciwko M. R. (1) bezprawne groźby. Jakkolwiek za przyznane przez pozwaną uznać należy, że w grudniu 2015 roku zapowiedziała ona złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przywłaszczenia mienia znacznej wartości przez powoda M. R. (1) to jednak zdaniem Sądu Okręgowego podjęcie takiej czynności przez pozwaną miało uzasadnienie prawne i faktyczne, a złożeniem przedmiotowego zawiadomienia pozwana dążyła do naprawienia wyrządzonej jej przez powoda M. R. (1) szkody. Niezależnie od powyższego zważył Sąd, że nawet w sytuacji gdyby uznać, iż przedmiotowe groźby miały miejsce zgodnie z twierdzeniami strony powodowej to z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy oraz ich treść trudno uznać je za groźby bezprawne, a nawet za takie które mogłyby wywołać u powodów obiektywną i uzasadnioną obawę zniekształcającą złożenie przez niego oświadczenia woli w dniu 14 lipca 2016 roku.

Jak wynikało bowiem z ustalonych przez Sąd Okręgowy okoliczności niniejszej sprawy, zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez powoda M. R. (1) zostało złożone przez pozwaną w dniu 22 grudnia 2015 roku i w oparciu o nie, organy prowadzące postępowanie wszczęły śledztwo postanowieniem z dnia 4 stycznia 2016 roku, które to postępowanie toczyło się dalej z urzędu i nie zależało już od działań podejmowanych przez pozwaną. Natomiast podnoszona przez powodów okoliczność zagrożenia zarzucanego M. R. (1) czynu zabronionego karą pozbawienia wolności wynika z regulacji ustawowych, a nie z ewentualnie kierowanych w stosunku do niego wypowiedzi pozwanej. W związku z powyższym Sąd Okręgowy stwierdził, że przywoływana przez powoda groźba, nawet przy jej zaistnieniu, nie miała charakteru bezprawnego, albowiem w momencie gdy powodowie zawierali akt notarialny – a zatem w dniu 14 lipca 2016 roku – postępowanie karne było już prowadzone przez właściwe do tego organy i wobec tego dalszy tok tego postępowania nie zależał od pozwanej; zaś wymierzenie powodowi kary również nie pozostawało w gestii pozwanej, a należało do decyzji Sądu. Dodatkowo zauważył Sąd, że skoro zdaniem powodów ich obawa wynikała z groźby pozwanej o podjęciu przez nią działań celem wymierzenia M. R. (1) kary pozbawienia wolności to w świetle przywołanej wyżej okoliczności, iż zarówno kwestia wypełnienia znamion czynu zabronionego, winy jak i rodzaju oraz wymiaru kary leży w gestii Sądu orzekającego w sprawie karnej, obawa ta wydaje się nie znajdować rzeczywistego uzasadnienia. Jakkolwiek powód mógł mieć takie subiektywne odczucia, w sytuacji gdyby takowa groźba została do niego skierowana, to jednak nie bez znaczenia pozostawał dla Sądu Okręgowego fakt, iż zarówno przy zawieraniu przedmiotowego aktu notarialnego, jak i w toku prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika/obrońcy, który z pewnością miał wiedzę co do niemożliwości urzeczywistnienia takich gróźb przez pozwaną. Ponadto wskazał Sąd, że sam przywoływany przez powodów ich zły stan emocjonalny również nie przesądzał, aby doszło do wady oświadczenia woli. Z uwagi na wysokość zadłużenia M. R. (1) względem pozwanej oraz prowadzące przeciwko niemu postępowanie karne, stan psychiczny jaki odczuwał powód nie był niestandardową reakcją na takie wydarzenia. Niewątpliwie również jego rodzina – w tym jego syn, powód M. R. (2) – mogli także odczuwać niepokój i stres. Jednakże w takim przypadku związku przyczynowego należałoby upatrywać pomiędzy obawami powodów a sytuacją w jakiej znalazł się M. R. (1), a nie między twierdzeniami powoda o groźbach pozwanej, co do których nie ma ona instrumentów dla ich urzeczywistnienia.

W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy uznał, że nawet przy wykazaniu przez powodów kierowania przez pozwaną w stosunku do nich groźby o treści określonej w ich twierdzeniach, nie stanowiłaby ona groźby bezprawnej będącej wadą oświadczenia woli, a tym samym uchylenie się od skutków prawnych złożonych przez nich oświadczeń w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 roku nie zostało skutecznie dokonane.

Powodowie podnieśli również, że nie rozumieli treści zawieranej w dniu 14 lipca 2016 roku umowy ani nie mieli wpływu na sformułowane w niej zapisy, co ich zdaniem prowadziło do jej nieważności jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, gdyż zawarte w niej postanowienia wykraczają poza zasadę swobody umów. W zakresie powyższego powodowie zarzucili również, że notariusz przed którym zawierali przedmiotową umowę nie wypełnił nałożonych na niego ustawowych obowiązków. Dodatkowo podnieśli, że zawarcie przedmiotowego aktu notarialnego było niezgodne z zasadami współżycia społecznego również z tego względu, iż pozwana miała jedynie na celu uzyskanie dowodu przyznania się przez powoda M. R. (1) przyznania się do winy i użycia go w postępowaniu karnym jako dowodu celem uzyskania wyroku skazującego. Zdaniem Sądu Okręgowego, przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe dowiodło okoliczności przeciwnych twierdzeniom strony powodowej.

Odnosząc się do powyższego, w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazal, że z poczynionych ustaleń faktycznych wynika, iż przed zawarciem przedmiotowego aktu notarialnego strony, w imieniu których działali profesjonalni pełnomocnicy, przez szereg tygodni prowadziły negocjacje dotyczące zapisów przedmiotowej umowy. Ich następstwem były natomiast wzajemne ustępstwa stron, które odzwierciedlają zapisy aktu notarialnego z dnia 14 lipca 2016 roku. Sąd Okręgowy dostrzegł, że z jednej strony pozwana uzyskała zabezpieczenie przysługującej jej wierzytelności w formie poręczenia przez powoda M. R. (2) za dług powoda M. R. (1) oraz ustanowienie przez niego hipoteki na darowanej mu przez powoda M. R. (1) nieruchomości, a z drugiej strony zobowiązanie powoda zostało rozłożone na raty oraz w akcie tym zwarto zobowiązanie przemienne, na podstawie którego M. R. (1) mógł zwolnić się od zapłaty raty na rzecz pozwanej poprzez dostawę ziaren zbóż lub rzepaku o jakości i ilości odpowiadającej wysokości należnej raty. Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe świadczyło o tym, że powodowie mieli wpływ na treść zawartej przez nich umowy. Sam powód M. R. (1) zresztą zeznał, że przed jej zawarciem jego pełnomocnik negocjował z pełnomocnikiem pozwanej, a ustalona w umowie wysokość rat wynikała z jego oceny możliwości finansowych spłaty zadłużenia.

Dodatkowo zauważył Sąd, że ukształtowana w wyniku tych negocjacji treść umowy została przesłana powodom na tydzień przed umówionym spotkaniem w kancelarii notarialnej, a zatem mieli oni możliwość nie tylko zapoznać się z jej treścią, ale również wyjaśnić widniejące w niej zapisy z profesjonalnym pełnomocnikiem M. R. (1). Wobec powyższego nieuzasadnione zdaniem Sądu Okręgowego było powoływanie przez powodów na niezrozumienie zapisów umowy, skoro powstały one w wyniku prowadzonej przez nich negocjacji ze stroną przeciwną, a nawet jeśli rzeczywiście nie były one dla nich jasne to winni oni zasięgnąć porady ich pełnomocnika lub chociażby wskazać na swoje wątpliwości i zadać pytania notariuszowi, przed którym sporządzany był przedmiotowy akt notarialny.

Sąd Okręgowy wskazał nadto, iż z zeznań powodów wynika, że rozmieli oni iż M. R. (1) zobowiązuje się do zapłaty określonej kwoty, a M. R. (2) za to zobowiązanie poręcza, przy czym rozmieli oni sens poręczenia jako obowiązku spełnienia zobowiązania za osobę za której zobowiązania udzielono poręczenia.

Równocześnie za bezzasadną Sąd Okręgowy uznał argumentację strony powodowej, jakoby zawarcie przedmiotowego aktu miało na celu uzyskanie dowodu przyznania się do winy przez M. R. (1) i wydania przeciwko niemu wyroku skazującego. Sąd Okręgowy stwierdził, że to powodowi M. R. (1) zależało na zawarciu przedmiotowej umowy i to nie pozwana, a obrońca powoda reprezentujący go w postępowaniu karnym złożył do akt sprawy przedmiotowy akt notarialny z dnia 14 lipca 2016 roku podczas przesłuchania M. R. (1), który w jego trakcie przyznał się do zarzucanego mu czynu i zawnioskował o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy w trybie art. 335 k.p.k.

W świetle powyższego, okoliczność zawarcia przez strony przedmiotowego aktu notarialnego jawiła się dla Sądu Okręgowego ze strony pozwanej jako chęć odzyskania przekazanych spółce (...) środków pieniężnych i naprawienie wyrządzonej jej szkody – na co zresztą wskazano również w treści umowy – a nie sposobność do uzyskania dowodu przyznania się przez powoda M. R. (1) do winy.

Ponadto, w ocenie Sądu Okręgowego, zawarta pomiędzy stronami umowa nie była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w myśl art. 58 § 2 k.c., a wręcz czyniła im zadość. Podkreślił przy tym Sąd, że pozwana poprzez jej zawarcie miała na celu zaspokojenie istniejącej po jej stronie wierzytelności, która powstała na skutek rozdysponowania przez powoda towarem stanowiącym własność pozwanej. Natomiast poręczenie i ustanowienie hipoteki na zabezpieczenie jej roszczeń przez powoda M. R. (2) wynikało z okoliczności, iż na niedługo przed końcowym terminem wykonania umowy sprzedaży powód M. R. (1) wraz ze swoją żoną ustanowili rozdzielność majątkową i darowali swojemu synowi – tj. powodowi M. R. (2) należące do nich nieruchomości, które stanowiły znaczną część ich majątku, z którego możliwym byłoby przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie nie bez znaczenia pozostawał dla Sądu Okręgowego fakt, iż przeciwko powodowi M. R. (1) został wydany prawomocny wyrok skazujący go za przywłaszczenie powierzonego mu przez pozwaną mienia znacznej wartości w postaci pszenicy konsumpcyjnej na szkodę pozwanej spółki i orzeczenie przeciwko niemu nie tylko kary za ww. przestępstwo, ale także zobowiązania do naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę kwoty 1.690.500,00 zł na rzecz (...) Sp. z o.o. do dnia 15 lipca 2021 roku. W świetle całokształtu powyższych okoliczności Sąd Okręgowy nie stwierdził, aby zawarcie przedmiotowej umowy było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Powodowie podnieśli również zarzuty zmierzające do zakwestionowania ustaleń dokonanych prawomocnym wyrokiem skazującym wskazując, że dla bytu przestępstwa przywłaszczenia z art. 284 § 2 k.k. konieczne jest aby sprawca był posiadaczem samoistnym lub zależnym cudzej rzeczy oraz miał zamiar pozbawienia osoby uprawnionej własności tej rzeczy – co mając na uwadze sposób prowadzenia przedsiębiorstwa przez spółkę (...), której prezesem był powód M. R. (1), wyklucza przypisanie mu odpowiedzialności z przywołanego wyżej przepisów. Powyższym powodowie dążyli do podważenia ważności aktu notarialnego z dnia 14 lipca 2016 roku poprzez zarzucenie, że zawarte w nim zobowiązanie do naprawienia szkody zostało podjęte bez jakiejkolwiek podstawy prawnej ku temu.

Odnosząc się do powyższego, Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 11 zdanie 1 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą Sąd w postępowaniu cywilnym. Przywołany wyżej art. 11 k.p.c. określa zatem prejudycjalność, czyli moc wiążącą prawomocnych wyroków karnych skazujących, stanowiącą odstępstwo od zasady bezpośredniości, swobodnej oceny dowodów i niezawisłości sędziego w postępowaniu cywilnym. Sąd Okręgowy podzielił również utrwalony w orzecznictwie pogląd, w myśl którego sąd cywilny związany jest ustaleniami dotyczącymi popełnienia przestępstwa - a więc okolicznościami składającymi się na jego stan faktyczny, czyli osobą sprawcy, przedmiotem przestępstwa oraz czynem przypisanym oskarżonemu - które znajdują się w sentencji wyroku.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy wskazał, że w postępowaniu cywilnym pozwany nie może bronić się zarzutem, że nie popełnił przestępstwa, za które wcześniej został skazany prawomocnym wyrokiem wydanym w postępowaniu karnym, ani też że przestępstwem tym nie wyrządził szkody. Związanie dotyczy ustalonych w sentencji wyroku znamion przestępstwa, a także okoliczności jego popełnienia, dotyczących czasu, miejsca, poczytalności sprawcy itp. Sąd w postępowaniu cywilnym związany jest także ustaleniem co do osoby pokrzywdzonej, zawartym w sentencji wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego.

W ocenie Sądu Okręgowego z okoliczności niniejszej sprawy bezspornie wynikało, że pozwany został skazany prawomocnym wyrokiem karnym za to, że w okresie od 21 sierpnia do 15 grudnia 2015 roku w N. przywłaszczył powierzone mu przez (...) sp. z o.o. z siedzibą w G. na podstawie umowy sprzedaży (...) zawartej w dniu 18 grudnia 2014 roku i dowodzie własności z dnia 19 sierpnia 2015 roku mienie znacznej wartości w postaci pszenicy konsumpcyjnej w ilości 2000 ton metrycznych o wartości 1.690.500 zł na szkodę wyżej wymienionej spółki.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że argumentacja pozwanego zmierzająca do podważenia dokonania powyższych ustaleń, w szczególności co do popełnienia przestępstwa przewłaszczenia mienia znacznej wartości na szkodę pozwanej, nie może się ostać. Powód M. R. (1) co prawda próbował podważyć przywołane wyżej ustalenia sądu karnego, znajdujące odzwierciedlenie w wyroku skazującym, składając wpierw wniosek o wznowienia postępowania, a następnie wniosek skierowany do Rzecznika Praw Obywatelskich o wniesienie skargi nadzwyczajnej, jednak wobec oddalenia pierwszego z nich i pozostawienia bez dalszego biegu drugiego, Sąd stwierdził, że w obrocie prawnym dalej funkcjonuje prawomocny wyrok karny skazujący powoda M. R. (1) za przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.. Powyższe prowadziło z kolei do uznania, że przyjęty przez powodów obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej pozwanej, znajdujący swe odzwierciedlenie zarówno w zakwestionowanym akcie notarialnym jak i ww. wyroku skazującym, ma swoją podstawę prawną i faktyczną.

Przenosząc ustalenia wyroku karnego, którymi Sąd jest związany na grunt prawa cywilnego, Sąd Okręgowy wskazal, iż obowiązek powoda M. R. (1) naprawienia szkody wyrządzonej przywłaszczeniem mienia wynika z odpowiedzialności z czyny niedozwolonego (art. 415 k.c.). Nie budziło wątpliwości Sądu Okręgowego, iż przywłaszczenie cudzego mienia jest działaniem sprzecznym z porządkiem prawnym, a zatem bezprawnym. Działanie to było przez powoda zawinione. To sam M. R. (1) przesłuchiwany w charakterze podejrzanego zeznał, iż będąc Prezesem (...) sp. z o.o. podjął decyzję o sprzedaży zboża stanowiącego własność pozwanej a przechowywanego w magazynach spółki, której prezesem był powód. Powód miał świadomość czyją własność stanowi sprzedawane mienie, jak również świadomość obowiązku wydania tegoż towaru. Nie może budzić również wątpliwości szkoda poniesiona przez pozwaną, którą stanowi wartość zboża, która nie została wydana, a która to wartość została ustalona przez strony w treści aktu notarialnego. Szkoda ta wynika wprost z decyzji powoda o sprzedaży przedmiotowego zboża, tym samym między działaniem powoda a powstałą szkodą istnieje adekwatny związek przyczynowy. Zdaniem Sądu Okręgowego nie mogły zatem ostać się twierdzenia strony powodowej o braku podstaw prawnych obowiązku naprawienia szkody przez powoda.

W konsekwencji, mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że powodowie nie wykazali, aby istniały podstawy do ustalenia, iż złożone przez nich oświadczenia w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 roku były nieważne i wobec tego Sąd oddalił powództwo w całości – o czym orzekł jak w punkcie I. sentencji zaskarżonego wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. sentencji wyroku, na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c. Wobec tego, że powództwo zostało oddalone Sąd obciążył powodów w całości kosztami procesu należnymi pozwanej, na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w kwocie 10.800 zł (§ 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Apelację (k. 633 – 651) od powyższego wyroku wywiedli powodowie M. R. (1) i M. R. (2) i zaskarżając go w całości, zarzucili mu naruszenie:

1. art. 58 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że czynności prawne, zawarte w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 r., Repertorium A Nr (...) sporządzonym w Kancelarii Notarialnej Notariusza B. M. (1) w G. (1) są ważne, podczas gdy są one sprzeczne z prawem, bowiem na chwilę ich dokonywania odpowiedzialność M. R. (1) za naprawienie szkody wobec pozwanej, do czego zobowiązał się w tym akcie, nie istniała, zatem przedwczesne było regulowanie zasad jej naprawienia, w konsekwencji czego brak było podstawy do udzielenia poręczenia przez M. R. (2);

2. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 876 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że oświadczenie powoda M. R. (2) o udzieleniu poręczenia za rzekome zobowiązanie M. R. (1) jest ważne i skuteczne, podczas gdy zobowiązanie drugiego z powodów w rzeczywistości nie istnieje – brak jest podstaw do żądania naprawienia szkody przez M. R. (1) względem pozwanej, gdyż odpowiedzialność za poniesioną przez pozwaną szkodę spoczywa na spółce (...) Sp. z o.o., co w konsekwencji powoduje nieważność lub niepowstanie poręczenia, gdyż odpowiedzialność poręczyciela nie mogła powstać wcześniej aniżeli odpowiedzialność tego, za czyj dług on poręczył;

3. art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 876 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że oświadczenie powoda M. R. (2) o udzieleniu poręczenia za rzekome zobowiązanie M. R. (1) jest ważne, podczas gdy oświadczenie to było złożone dla pozoru, w celu ukrycia innej czynności prawnej, tj. umowy o przejęcie długu, która dla swej ważności wymagała uzyskania zgody dłużnika - (...) Sp. z o.o., która nigdy nie została udzielona;

4. art. 415 k.c. poprzez uznanie, że powód M. R. (1) obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przywłaszczeniem mienia należącego do pozwanej, podczas gdy ustalenia w zakresie popełnienia rzeczonego czynu niedozwolonego nie były przedmiotem postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, sąd zasadził je na wyroku Sądu karnego, który był oparty tylko i wyłącznie na kwestionowanym akcie notarialnym, ponadto zeznania powoda wskazywały jednoznacznie, że odpowiedzialność za poniesioną przez pozwaną szkodę spoczywa na spółce (...) Sp. z o.o., zaś powód mógł ewentualnie zostać pociągnięty do subsydiarnej odpowiedzialności na podstawie art. 299 § 1 k.s.h.;

5. art. 235 ( 2) § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 271 § 1 k.p.c. poprzez oddalenie na rozprawie w dniu 19 marca 2021 r. wniosku o wezwanie świadka B. M. (1) i Przesłuchanie go na rozprawie, podczas gdy przedmiotem tego dowodu były fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe znaczenie, a przeprowadzenie go w sposób bezpośredni na Oprawie umożliwiłoby stronom aktywne uczestnictwo poprzez zadawanie dodatkowych pytań uzależnionych od uzyskanych od świadka odpowiedzi, i tym samym przyczyniłoby się wyjaśniania spornych w sprawie kwestii;

6. art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego psychografologa jako zbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy, pomimo, że dowód ten nie był spóźniony, był zgłoszony już w pozwie i miał istotne znaczenie, bowiem wykazałby stan psychofizyczny powodów w chwili podpisywania kwestionowanego aktu notarialnego oraz zawierałby ocenę swobody w podjęciu decyzji i wyrażeniu woli, świadomości czynów, czy też odczuwanego przez powodów przymusu do złożenia zawartych w tym akcie oświadczeń, a także znajdowania się w trudnej stresującej sytuacji, ograniczającej ich wolę lub świadomość;

7. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów skutkującą odmową przyznania powodom waloru wiarygodności w zakresie ich zeznań, że kwestionowane oświadczenia woli zostały złożone pod wpływem groźby, podczas gdy w świetle zebranego materiału dowodowego należałoby przyjąć, że gdyby podejmowali w pełni swobodnie i świadomie decyzje, nigdy nie podpisaliby będącego przedmiotem postępowania aktu notarialnego;

8. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, skutkującą uznaniem, że powodowie nie wykazali podstawy do stwierdzenia, że oświadczenie powoda M. R. (2) o udzieleniu poręczenia za rzekome zobowiązanie M. R. (1) jest wadliwe, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zobowiązanie będące źródłem długu głównego nie istnieje, nadto oświadczenie o poręczeniu było pozorne, a przesłanki warunkujące ważność i skuteczność ukrytej czynności prawnej nie zostały spełnione

9. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, skutkującą uznaniem, że powodowie nie wykazali podstawy do stwierdzenia, że ich oświadczenia zawarte w kwestionowanym akcie są nieważne, podczas gdy z całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powodowie składając przedmiotowe oświadczenia nie mieli wpływu na ich najistotniejsze elementy, nie byli w pełni świadomi ich rzeczywistego znaczenia i konsekwencji, nadto działali pod wpływem bezprawnej groźby, w razie niezłożenia tych oświadczeń powód M. R. (1) zostanie pozbawiony wolności;

10. art. 11 k.p.c. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie Sąd jest związany ustaleniami przedstawionego przez pozwaną prawomocnego wyroku karnego skazującego powoda M. R. (1) za przestępstwo przywłaszczenia, podczas gdy wyrok ten został wydany wyłącznie na podstawie oświadczeń zawartych w będącym przedmiotem niniejszego postępowania akcie notarialnym, które to oświadczenia zostały złożone pod wpływem bezprawnej groźby pozbawienia powoda wolności.

Wskazując na powyższe zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz zwrot kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację (k. 733 – 741) pozwana wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od powodów na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym, według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Tytułem uwagi ogólnej, czynionej w nawiązaniu do treści art. 387 § 2 1 pkt 1 i 2 k.p.c., Sąd Apelacyjny wskazuje, że w całości podziela - bez potrzeby powtarzania - dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne, poprzedzone niewadliwą oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnię istotnych dla rozstrzygnięcia przepisów prawa materialnego oraz ich subsumcję do ustalonego stanu faktycznego. Do skutecznego podważenia tych ustaleń oraz ocen nie mogły prowadzić zgłoszone w apelacji zarzuty, których treść wyznaczała granicę i kierunek rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd drugiej instancji.

Poprzedzając zasadniczą część rozważań należy wskazać, że w toku przeprowadzonej kontroli instancyjnej Sąd Apelacyjny ujawnił w rubrum i sentencji zaskarżonego orzeczenia omyłki w oznaczeniu strony pozwanej. Mając na uwadze fakt, iż nie budziło wątpliwości Sądu, iż bierną stroną niniejszego postępowania była (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., a rzeczone omyłki miały charakter oczywistych, postanowiono jak w punkcie I. sentencji wyroku, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 350 § 1 i 3 k.p.c.

W wywiedzionej przez powodów apelacji zostały postawione zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Zauważyć trzeba zatem, że prawidłowość zastosowania lub wykładni prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skuteczne zgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi więc zasadniczo w rachubę wyłącznie wówczas, gdy ustalony przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń.

W tej sytuacji rozważania dotyczące zarzutów apelacji należy poprzedzić przypomnieniem jednolitego stanowiska judykatury, zgodnie z którym Sąd drugiej instancji pozostaje związany przywołanymi w apelacji zarzutami naruszenia prawa procesowego.1 W odniesieniu do kwestii procesowych w postępowaniu apelacyjnym znaczenie mają więc tylko takie uchybienia prawu procesowemu, które zostały podniesione w apelacji i nie są wyłączone spod kontroli na podstawie przepisu szczególnego. Sąd odwoławczy może wziąć pod uwagę uchybienia procesowe popełnione przez Sąd pierwszej instancji jedynie na zarzut podniesiony w apelacji. Bez ich podniesienia zarzutów tych nie może rozważać, chociażby w jego ocenie miały one wpływ na wynik sprawy.

Mając natomiast na uwadze fakt, iż w praktyce funkcjonuje swoista gradacja błędów, których może dopuścić się Sąd orzekający w procesie kształtowania podstawy orzeczenia, w pierwszej kolejności odnieść należało się do zarzutów dotyczących gromadzenia materiału dowodowego (ad. II.1 i II.2 apelacji). Wytykając Sądowi przedmiotowe uchybienia, powodowie zakwestionowali pominięcie dowodu z uzupełniającego przesłuchania świadka B. M. (1) na rozprawie oraz dowodu z opinii biegłego psychografologa. W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe decyzje procesowe uznać należało jednak za słuszne.

W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że w obecnym modelu procedury cywilnej dowód z przesłuchania świadka na piśmie (art. 271 ( 1) k.p.c.) jest pełnowartościowym źródłem dowodowym. Dyrektywy oceny jego wartości poznawczej – analogicznie jak w przypadku tradycyjnych zeznań – wyznacza zaś treść art. 233 § 1 k.p.c. Nie mają zatem racji skarżący wskazując, że w niniejszej sprawie zachodziła bezwzględna potrzeba przesłuchania świadka B. M. (1) bezpośrednio przed Sądem.

Dostrzec należało jednocześnie, że zarządzeniem z dnia 08 czerwca 2020 r. (k. 464) Przewodniczący w Sądzie Okręgowym w Gdańsku zobowiązał pełnomocników stron do złożenia listy pytań do świadków wskazanych w postanowieniu z dnia 08 czerwca 2020 r. w terminie 14 dni, pod rygorem pominięcia. Każda ze stron miała zatem możliwość sformułowania zarówno pytań głównych, jak i uzupełniających, a zakreślony przez Sąd termin z całą pewnością pozwalał na należyte pochylenie się nad konstrukcją pytań. Nic nie stało zatem na przeszkodzie by w treści pisma procesowego z dnia 29 czerwca 2020 r. (k. 467 – 467v) powodowie sformułowali do świadka także dalsze pytania.

Mając natomiast na uwadze fakt, iż świadek B. M. (1) (w przeciwieństwie do świadka P. S.) udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania zadane przez strony, za słuszną uznać należało konkluzję instancji a quo, iż wezwanie ww. świadka na rozprawę doprowadziłoby jedynie do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy.

Także i rozstrzygnięcie dotyczące wniosku powodów o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychografologa odpowiada prawu. Przede wszystkim, psychografologia nie jest sklasyfikowaną dyscypliną naukową. Jest to metoda wykorzystywana w diagnozie psychologicznej, stanowiąca umiejętność analizy osobowości człowieka na podstawie charakteru jego pisma. Skoro więc kwestionowany akt notarialny w całości sporządzony został pismem maszynowym, nie istniał – poza własnoręcznymi podpisami powodów – przedmiot badania opinii psychografologa. W toku postępowania Sąd Okręgowy ustalił także, że pozwana nie kierowała do powodów gróźb o charakterze bezprawnym. O ile do tej kwestii Sąd Apelacyjny odniesie się szczegółowo w dalszej części uzasadnienia, w tym miejscu przesądzić należy, że stan osobowości sygnatariuszy aktu notarialnego w chwili jego podpisania był prawnie irrelewantny, a więc wniosek dowodowy, jako zmierzający do ustalenia okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, należało pominąć.

Na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Norma zakodowana w powołanym przepisie ma bowiem na względzie wyłącznie warstwę faktologiczną orzeczenia, a ściślej - proces myślowy skoncentrowany na interpretacji dowodów zgromadzonych w sprawie. Innymi słowy, art. 233 § 1 k.p.c. dotyczy tylko wiarygodności dowodów i ich mocy w procesie dokonywania ustaleń faktycznych. Wyjaśnić należy jednocześnie, że wiarygodność decyduje o tym, czy określony środek dowodowy, ze względu na jego indywidualne cechy i obiektywne okoliczności, zasługuje na wiarę. Moc dowodowa oznacza zaś siłę przekonania uzyskaną przez Sąd wskutek przeprowadzenia określonych środków dowodowych na potwierdzenie prawdziwości lub nieprawdziwości twierdzeń na temat okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, oceniając złożone przez powodów zeznania, Sąd pierwszej instancji doszedł do słusznej konkluzji, że w zakresie dotyczącym przesłanek, jakimi kierowali się powodowie podpisując w dniu 14 lipca 2016 roku sporny akt notarialny, jawią się jako niewiarygodne i skonstruowane wyłącznie na potrzeby niniejszego procesu. Ze wszech miar słusznie dostrzegł Sąd, iż w okresie poprzedzającym zawarcie przedmiotowej umowy powodowie byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, który wspierał ich w procesie negocjacyjnym ze stroną pozwaną. Nieuzasadnione pozostaje więc powoływanie się przez powodów na niezrozumienie treści mowy. Za pozbawione podstaw należało uznać także twierdzenie powodów, iż nie mieli oni wpływu na treść zawartej umowy. Samoistnie świadczy o tym skala ustępstw, jakie strony wypracowały w toku prowadzonych negocjacji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że nie było intencją strony pozwanej rozłożenie świadczenia na raty. Sam zaś powód M. R. (1) przyznał, że przed zawarciem umowy jego pełnomocnik negocjował z przedstawicielami pozwanego wysokość rat, przy uwzględnieniu możliwości finansowych powoda. Wreszcie, nie sposób zgodzić się z powodami, by treść umowy została powodowi M. R. (1) narzucona. Gdyby tak było, powód M. R. (1) z całą pewnością nie przyznałby się do winy i nie poddałby się dobrowolnie karze w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym. Całokształt powyższych okoliczności nakazywał daleko idącą ostrożność przy ocenie zeznań powodów. Standardom tym sprostał Sąd Okręgowy.

Po analizie zebranego materiału dowodowego i uzasadnienia zaskarżonego wyroku należy stwierdzić, że nie zachodzi w sprawie niniejszej sytuacja, którą można byłoby uznać za przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Pozbawienie depozycji procesowych powodów waloru wiarygodności, skutkowało pozbawieniem ich także mocy dowodowej. Fakt, że powodowie, z tych samych faktów wywodzą inne wnioski i czynią własne, korzystne dla siebie ustalenia, nie może stanowić podstawy skutecznego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c

W pozostałym zakresie zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. został sformułowany w sposób nieprawidłowy. Nie został on w bowiem ukierunkowany na podważenie oceny zgromadzonego materiału dowodowego na płaszczyźnie jego mocy i wiarygodności, lecz zasadności przyporządkowania przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych pod określone normy prawne. Ustalenie bowiem, czy stanowiące podstawę żądania zobowiązanie istnieje, czy złożone przez powodów oświadczenie nosiło cechy pozorności oraz czy sporna umowa została skutecznie zawarta, dotyczy wyłącznie dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania powodów i zastosowania jako podstawy rozstrzygnięcia określonych przepisów prawa materialnego.

Rozważania w powyższym zakresie poprzedzić należało jednak odniesieniem się do zarzutu naruszenia art. 11 k.p.c. Kontestując związanie Sądu ustaleniami prawomocnego wyroku w sprawie karnej, skarżący podnosili, że przedmiotowy wyrok został wydany wyłącznie na podstawie oświadczeń zawartych w będącym przedmiotem niniejszego postępowania akcie notarialnym. Formułując tego rodzaju zarzut, skarżący niewątpliwie stracili z pola widzenia prejudycjalny charakter wyroku sądu karnego w niniejszej sprawie.

Zasadnie więc Sąd Okręgowy powołał się na wiążącą w postępowaniu cywilnym moc wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 września 2016 roku, sygn. akt XIV K 165/16, zgodnie z którymi powód M. R. (1) został uznany popełnienia czynu kwalifikowanego z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. na szkodę pozwanego. W konsekwencji, we wskazanym zakresie, w procesie cywilnym wyłączona jest swoboda oceny tych ustaleń w tym znaczeniu, że Sąd nie może ustalić elementów stanu faktycznego składających się na przestępstwo przypisane powodowi w sposób "korzystniejszy". Zasadność powyższej konkluzji umacnia dodatkowo okoliczność, iż powód wyczerpał tryb odwoławczy od wyroku Sądu karnego, zaś wywiedzione przez niego środki zaskarżenia nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Podobnie rzecz miała się w przypadku wniosku powoda o rozważenie możliwości sporządzenia i wniesienia przez Rzecznika Praw Obywatelskich kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 września 2016 roku, w sprawie o sygn. akt XIV K 165/16, który został przez Rzecznika rozpoznany odmownie.

W kontekście powyższego, irrelewantne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawały twierdzenia powoda M. R. (1), iż podstawę wyroku Sądu karnego stanowiły oświadczenia zawarte w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 roku, sporządzonym przed Notariuszem B. M. (1). Omówiona wyżej zasada prejudykatu wynikającego ze zdania pierwszego art. 11 k.p.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący w stosunku do sprawcy przestępstwa skazanego w procesie karnym. Słuszność tego stanowiska jest niewątpliwa.

Z powyższych przyczyn zarzut naruszenia art. 11 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny zaznacza przy tym wyraźnie, że poczynione wyżej uwagi dotyczą wyłącznie powoda M. R. (1). Zgodnie bowiem z treścią art. 11 zd. 2 k.p.c. osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną. Tym samym, nie istniały przeszkody normatywne, by na okoliczności wyłączające odpowiedzialność cywilną powoływał się powód M. R. (2). Tego rodzaju okoliczności Sąd Apelacyjny jednak nie stwierdził. Rozważania w tym zakresie wymagały jednak od Sądu Apelacyjnego poczynienia pewnych uwag natury ogólnej.

Otóż, argumentacja skarżących zasadza się na założeniu, że w dacie sporządzenia aktu notarialnego przed notariuszem B. M. (1) zobowiązanie M. R. (1) nie istniało, gdyż odpowiedzialność za poniesioną przez pozwanego szkodę spoczywała na spółce (...) Sp. z o.o., zaś sam powód M. R. (1) – jako członek zarządu rzeczonej spółki - odpowiada za jej zobowiązania jedynie subsydiarnie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, na swoistej aberracji opiera się stanowisko powodów, w ramach którego stawiają oni znak równości pomiędzy odpowiedzialnością powoda opartą na art. 299 § 1 k.s.h. a jego odpowiedzialnością za czyn niedozwolony.

Wbrew odmiennym twierdzeniom powodów, samo członkostwo powoda M. R. (1) w zarządzie (...) Sp. z o.o. nie wyłączało jego odpowiedzialności na zasadach ogólnych, w tym odpowiedzialności deliktowej.2 Przepisy art. 291–299 k.s.h. nie wyczerpują więc dalszych możliwości występowania z powództwem i możliwe jest powództwo o naprawienie szkody na zasadach ogólnych – skierowane przeciwko członkom zarządu spółki w sytuacji niewywiązywania się przez nią z zawartej umowy. Wierzyciel nie jest zatem ograniczony do opierania swojego roszczenia na art. 299 k.s.h., ale może wystąpić również z roszczeniem opartym na art. 415 k.c., który stanowi, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Podstawą faktyczną roszczenia będzie to zachowanie wyrządzające szkodę, które w postępowaniu karnym jest oceniane pod kątem tego, czy stanowi realizację określonego w ustawie karnej czynu zabronionego. W przypadku wydania prawomocnego wyroku skazującego – tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd cywilny będzie związany ustaleniami co do popełnienia przestępstwa. Wiązać go będzie zatem ustalenie, że skazany dopuścił się w sposób umyślny i zawiniony zachowania, które wyrządziło pokrzywdzonemu szkodę, co będzie wystarczającą podstawą do zasądzenia odszkodowania na podstawie art. 415 k.c.

Nie sposób też mówić o istnieniu łączności podmiotowej zobowiązania do zapłaty pomiędzy spółką, a członkiem zarządu oskarżonym w postępowaniu karnym. Brak tej łączności powoduje, że nie istnieje nawet substytut tożsamości pomiędzy podmiotami, o których mowa wyżej. Konsekwencją stanowiska powodów byłoby więc to, że pokrzywdzony (pozwany), chcąc uzyskać naprawienie wyrządzonej mu szkody, musiałby zainicjować kolejne postępowanie – zdaniem powodów - w oparciu o art. 299 § 1 k.s.h. Doszłoby zatem do sytuacji, której istnieniu tzw. „kompleks cywilny w postępowaniu karnym”3 ma zapobiec, to jest zmuszania pokrzywdzonego do inicjowania postępowań cywilnych, w celu uzyskania naprawienia szkody.

Nie sposób zatem ograniczać prawa pozwanego do zaspokojenia jego roszczeń cywilnych do odpowiedzialności powoda M. R. (1) opartej na art. 299 § 1 k.s.h. W ocenie Sądu Apelacyjnego niczemu zatem nie służy odmawianie pokrzywdzonemu zaspokojenia jego roszczeń cywilnych przeciwko innemu podmiotowi – co do tej samej szkody. Nie jest także w tym przypadku problemem hipotetyczna możliwość istnienia dwóch tytułów egzekucyjnych – przeciwko powodowi i przeciwko spółce (...) Sp. z o.o.

Nie jest bowiem tak, że wierzyciel, dysponujący dwoma tytułami egzekucyjnymi, będzie mógł dwukrotnie wyegzekwować tą samą wierzytelność od dwóch różnych podmiotów. Jak podkreśla się w doktrynie, istnieją sytuacje, w których kilka podmiotów, na podstawie odrębnych stosunków prawnych, jest zobowiązanych wobec jednego wierzyciela do spełnienia świadczeń zmierzających do zaspokojenia tego samego interesu prawnego, przy czym na każdym z dłużników ciąży obowiązek spełnienia świadczenia w całości, a spełnienie przez któregokolwiek powoduje wygaśnięcie obowiązku świadczenia pozostałych. Jednocześnie wykładnia art. 369 k.c. nie pozwala objąć tych przypadków konstrukcją solidarności, zaś fakt pozostawania każdego z dłużników w odrębnej relacji zobowiązaniowej z wierzycielem wyklucza zastosowanie art. 379 i następne k.c.4 W takim wypadku mamy do czynienia z tzw. odpowiedzialnością in solidum. Można o niej bowiem mówić m.in. wtedy, gdy jeden z podmiotów ponosi odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego, drugi z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.5 Taki układ zaistniał w niniejszej sprawie. Już tylko z powyższych przyczyn, zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. nie zasługiwał na uwzględnienie.

O ile nie budzi więc wątpliwości, że zawarte w spornym akcie notarialnym narratywne oświadczenia stron co do popełnienia przez powoda M. R. (1) czynu zabronionego nie były objęte wynikającym z art. 244 § 1 k.p.c. domniemaniem prawdziwości oraz zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone, a jego odpowiedzialność za czyn przestępny została potwierdzona dopiero prawomocnym wyrokiem Sądu karnego, nie oznaczało to jednocześnie, że w dacie zawarcia umowy istnienie pozwanego oparte na 415 k.c. nie istniało.

Czyn niedozwolony w rozumieniu prawa cywilnego nie jest bowiem pojęciem tożsamym z popełnieniem przestępstwa w znaczeniu prawa karnego. Czynem niedozwolonym w rozumieniu k.c. nie musi być to, co w ujęciu k.k. jest przestępstwem, gdyż zakresy znaczeniowe obu tych pojęć prawnych są różne, przy czym delikt w ujęciu prawa cywilnego jest pojęciem szerszym od przestępstwa. Warunkiem odpowiedzialności za czyn niedozwolony jest bowiem, między innymi, wykazanie po stronie sprawcy działania zawinionego, zaś jego wina nie musi mieć postaci umyślnej, a do jej przypisania wystarczy wina nieumyślna, choćby w formie lekkiego stopnia niedbalstwa, czy działanie niezgodne z wymogami prawa, bądź sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, dobrym obyczajem lub określonymi bliżej zasadami współżycia społecznego.6

W ocenie Sądu Apelacyjnego, składając oświadczenie o treści wyrażonej w akcie notarialnym z dnia 14 lipca 2016 r. Rep. A nr (...), powód M. R. (1) uznał roszczenie pozwanego oparte na art. 415 k.c. Pozostawiając na boku niefortunne odwoływanie się przez skarżących do odpowiedzialności opartej na art. 299 § 1 k.s.h., nie można w sposób uprawniony twierdzić, by na dzień dokonywania czynności notarialnych szkoda w majątku pozwanego nie istniała. Obowiązek jej naprawienia został dodatkowo zwerbalizowany w sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dni 23 września 2016 r., sygn. akt XIV K 165/16. Powyższe rozważania bezprzedmiotowym czynią także zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. w zw. z art.86 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1 k.c.

Wyłącznie zatem dla porządku Sąd Apelacyjny wskazuje, że z punktu widzenia wymogów statuowanych art. 878 § 1 k.c. – możliwe jest poręczenie za dług przyszły. O ile więc nie bez racji wskazują powodowie, że odpowiedzialność poręczyciela nie mogła powstać wcześniej aniżeli odpowiedzialność tego, za czyj dług poręczył, w realiach niniejszej sprawy nie może być mowy o tym, by poręczenie nie powstało.

Przyjmując, jedynie na potrzeby niniejszych rozważań, że zobowiązanie powoda M. R. (1) nie było wymagalne lub nie zostałoby ściśle oznaczone co do wysokości, należy wyjaśnić, że ważność poręczenia za dług przyszły nie jest zależna od wskazania w umowie poręczenia kwoty tego długu. Wystarczającym jest bowiem, aby można było uznać taki dług za określony. Dopuszczalnym jest więc co do zasady określenie jako przedmiotu poręczenia za dług przyszły należności w sposób na tyle opisowy, aby można było wywieźć za co udzielono poręczenia, nie musi to się sprowadzać zawsze do określenia wprost kwoty, za którą udzielono poręczenia.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 876 § 1 k.c. Wypada przy tym zauważyć, że konsekwencją pozorności zawsze będzie bezwzględna nieważność czynności prawnej ze skutkiem ex tunc. W związku z powyższym, w każdym przypadku badanie wystąpienia przesłanki pozorności dokonane musi być ze wzmożoną wnikliwością. Tego rodzaju okoliczności w niniejszej sprawie jednak nie wystąpiły.

Z treści umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 14 lipca 2016 r. Rep. A nr (...), wynika ponad wszelką wątpliwość, że celem było określenie zasad naprawienia szkody wyrządzonej pozwanemu przez M. R. (1) na skutek popełnienia przestępstwa przywłaszczenia mienienia znacznej wartości w postaci pszenicy w ilości 1.1413,76 ton metrycznych. Cel ten określony został wprost w § 1. przedmiotowej umowy.

Ponadto, intencje którymi kierowali się powodowie wynikają ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego o charakterze osobowym. Z zeznań przedstawicieli pozwanego wynika bowiem, że przedmiotowy akt notarialny sporządzony został głównie na potrzeby prowadzonego postępowania karnego. O powyższym świadczy również okoliczność, iż dokument został złożony przez obrońcę M. R. (1) w postępowaniu karnym, na okoliczność woli oskarżonego dotyczącej naprawienia szkody w majątku pokrzywdzonego. Gdyby wola ta była odmienna, powód z całą pewnością nie przyznałby się do winy i podjąłby wszelkie możliwe środki celem obrony swoich spraw w procesie karnym. Jak już wskazano wyżej, tak się jednak w realiach tej sprawy nie stało.

Nie może być zatem mowy o tym, by oświadczenie złożone przez M. R. (2) o udzieleniu poręczenia za zobowiązanie M. R. (1) złożone zostało dla pozoru, tj. dla ukrycia umowy o przejęcie długu. Również i w tym przypadku powodowie w sposób nieuprawniony utożsamiają roszczenia odszkodowawcze spółki (...) Sp. z o.o. z odpowiedzialnością deliktową powoda M. R. (1).

Jedynie na marginesie należy zauważyć, że zarzut pozorności pojawił się dopiero na etapie postępowania odwoławczego, co nie może zostać oceniony inaczej, aniżeli jako wybieg procesowy, nasuwający korzystne dla powodów skutki.

Bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 415 k.c. Bez znaczenia dla ustaleń Sądu Okręgowego odnośnie do odpowiedzialności powoda M. R. (1) za przywłaszczenie mienia pozostaje przy tym, że nie były one przedmiotem postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. Omówiona wcześniej prejudycjalność wyroku karnego oznacza bowiem, że Sąd rozpoznający sprawę cywilną jest związany ustaleniami faktycznymi i ocenami prawnymi Sądu karnego, które w sprawie cywilnej nie mogą być obalone ani pominięte. Sąd w postępowaniu cywilnym związany jest zatem ustaleniami zawartymi w sentencji wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa i jego kwalifikacji, a więc uwzględniającymi znamiona przestępstwa, za popełnienie którego pozwany został prawomocnie skazany.7 Wyłączona jest tym samym możliwość dowodzenia w postępowaniu cywilnym, że prawomocny skazujący wyrok karny z jakichkolwiek przyczyn jest wadliwy.

Mając na uwadze powyższe, a także zważywszy, że w postępowaniu apelacyjnym nie ujawniono okoliczności, które Sąd drugiej instancji winien wziąć pod uwagę z urzędu, apelacja pozwanego podlegała oddaleniu w oparciu o art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie II. wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie III. wyroku, na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c., przy jednoczesnym ustaleniu, że zgodnie z art. 881 k.c. odpowiedzialność powodów – jako dłużnika głównego i poręczyciela – jest solidarna. Na koszty te złożyło się wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanego w kwocie 8.100,00 zł, ustalone w oparciu o § 2. pkt 7 w zw. z § 10. pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

SSA Rafał Terlecki

Na oryginale właściwy podpis.

1 Uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55.

2 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2014 r., I CSK 286/13, LEX nr 1526578.

3 T. Razowski, Zakres podmiotowy klauzuli antykumulacyjnej, Prokuratura i Prawo 2011, nr 3.

4 A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, G. Kozieł, A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz, t. III. Zobowiązania – część ogólna. LEX, 2014; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2004 r., IV CK 361/03, LEX nr 174211.

5 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2007 r., III CZP 66/07, OSNC 2008, nr 9, poz. 98.

6 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 października 2016 r., I ACa 259/16, LEX nr 2287499.

7 Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2013 r., V CSK 393/12, niepubl., z dnia 9 kwietnia 2015 r., II CSK 363/14, niepubl., z dnia 23 czerwca 2017 r., I CSK 614/16, niepubl.