III U 443/25

Sygn. akt III U 443/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 czerwca 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:

sędzia Cezary Olszewski

Protokolant:

D. K.

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2026r. w (...)

sprawy M. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W.

o ustalenie wysokości kapitału początkowego

w związku z odwołaniem M. C.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W.

z dnia 24 października 2025 r. znak (...)-(...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że do ustalenia kapitału początkowego M. C. przyjmuje podstawę wymiaru kapitału początkowego w wysokości 282,03 zł (dwieście osiemdziesiąt dwa złote i trzy grosze), z zastosowaniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wynoszącego 23,10% i ustala wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 roku na kwotę 29 749,06 zł (dwadzieścia dziewięć tysięcy siedemset czterdzieści dziewięć złotych i 6/100).

SSO Cezary Olszewski

Sygn. akt III U 443/25

Decyzją z dnia 24.10.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., powołując się na przepisy ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm.), odmówił M. C. ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego na dzień 01.01.1999 r. Wskazał, że przedłożone dowody w postaci zeznań świadków nie stanowią dokumentów wystarczająco potwierdzających okres zatrudnienia od 03.04.1989 r. do 31.12.1991 r. w Spółdzielni Usług (...) w P.. Dodatkowo poinformował, że w celu uzyskania dokumentacji potwierdzającej zatrudnienie w powyższym zakładzie pracy należy zwrócić się do Archiwum Państwowego w W., do którego przekazano akta osobowe pracowników.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. C. domagała się jej zmiany i uwzględnienia okresu pracy w Spółdzielni Usług (...) w P. od 03.04.1989 r. do 31.12.1991 r. Wskazała, że były prezes spółdzielni potrzebował jej świadectwa pracy w celu wystawienia zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu Rp-7, jednak po jego sporządzeniu nie odzyskała oryginału dokumentu. Ubiegając się o ustalenie wartości kapitału początkowego, udała się do Archiwum Państwowego w N. w celu uzyskania dokumentacji pracowniczej za ten okres. Poczyniła też ustalenia w archiwum w W.. Ostatecznie w Archiwum Państwowym w N. wydano jej dokument, który jednak z czasem okazał się nieprawidłowo wystawiony. Z kolei w W. nie odnaleziono jej akt osobowych. M. C. podkreśliła, że złożyła do organu rentowego wszystkie posiadane dokumenty dotyczące tego okresu pracy. Wskazała również, iż na sporny czas zatrudnienia nakłada się pobieranie zasiłku wychowawczego na syna N..

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W całości podtrzymał argumentację oraz podstawy prawne i faktyczne zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił, co następuje :

M. C. (ur. (...)) w dniu 02.03.2016 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie kapitału początkowego. Do wniosku dołączyła m.in. kserokopię świadectwa pracy wystawionego w dniu 01.03.2016 r. przez (...) Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w N. ((...)). Wynikało z niego, że w okresie od 03.04.1989 r. do 31.10.1991 r. była zatrudniona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni Usług Rolniczych w P. jako pracownik stały – sprzątaczka, a rozwiązanie umowy nastąpiło za porozumieniem stron. Ponadto wskazano tam, że w okresie od 03.04.1991 r. do 31.10.1991 r. wnioskodawczyni korzystała z urlopu wychowawczego. Złożyła również zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu Rp-7 z dnia 23.03.2004 r. , wystawione przez (...) w N., w którym wskazano, że w okresie od 03.04.1989 r. do 31.12.1991 r. była zatrudniona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni Kółek Rolniczych w P. jako pracownik stały. Zgodnie z tym dokumentem wynagrodzenie pobierała do 31.12.1991 r., a w okresie od 01.01.1992 r. do 02.04.1993 r. przebywała na urlopie wychowawczym. Wykazano w nim przychody w latach: 1989 r. – 847.100 zł, 1990 r. – 1.669.363 zł,m1991 r. – 1.680.000 zł. Natomiast w kolejnym zaświadczeniu Rp-7 z dnia 01.03.2016 r., wystawionym również przez (...) w N. wskazano, że w okresie od 03.04.1989 r. do 31.10.1991 r. była zatrudniona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) w P. jako sprzątaczka. Wynagrodzenie pobierała do 31.10.1991r., na urlopie wychowawczym przebywała od 01.04.1990 r. do 31.03.1991r., a na zasiłku macierzyńskim od 12.12.1990 r. do 31.03.1991 r. Wykazano tam łączną wysokość przychodów w latach: 1989 r. – 677.087 zł, 1990 r. – 1.962.703 zł (w tym zasiłek macierzyński), 1991 r. – 5.546.322 zł (w tym zasiłek macierzyński, wychowawczy oraz odprawa).

Przewodniczący (...) pismem z dnia 11.07.2016 r. wyjaśnił organowi rentowemu nieścisłości w dokumentacji M. C.. Wniósł o sprostowanie błędu w świadectwie pracy poprzez wskazanie okresu urlopu wychowawczego od 01.04.1991 r. do 31.10.1991 r., potwierdzając prawidłowość dat w zaświadczeniu Rp-7. Wskazał, że odwołująca podawała sprzeczne informacje o zatrudnieniu, zasiłkach i posiadanych dokumentach. Zaznaczył, że w aktach związku brakowało odpisów dokumentów dostarczonych przez odwołująca. Dodał, że obecne zaświadczenia wystawił na podstawie materiałów udostępnionych przez policję, ponieważ wobec likwidatora (...) w P. toczy się postępowanie karne dotyczące fałszowania dokumentów i ich nieprzekazania do archiwum. Do pisma dołączył kserokopię świadectwa pracy M. C. z dnia 29.03.1993 r. wystawionego przez Spółdzielnię Usług (...) w P., z którego wynikało, że była ona zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę od 03.04.1989 r. do 31.12.1991 r. jako sprzątaczka. W dokumencie tym wskazano zasady ustalania wynagrodzenia oraz kategorię zaszeregowania. Nadto zaznaczono, że od 01.02.1990 r. do 31.12.1991 r. wnioskodawczyni przebywała na urlopie wychowawczym, a po ustaniu zatrudnienia, w okresie od 01.01.1992 r. do 02.04.1993r., stosunek pracy „wygasł” z przyczyn ekonomicznych leżących po stronie zakładu pracy.

Wnioskodawczyni w dniu (...) urodziła syna N..

Decyzją z dnia 04.11.2016 r. organ rentowy ustalił odwołującej kapitał początkowy na dzień 01.01.1999 r. na kwotę 22.302,39 zł. Do jego obliczenia przyjął podstawę wymiaru w wysokości 143,09 zł (ustaloną na podstawie zarobków z lat 1989–1998, przy wwpw wynoszącym 11,72% i kwocie bazowej 1220,89 zł) oraz łączny staż ubezpieczeniowy w wymiarze 6 lat, 2 miesięcy i 3 dni, na który złożyły się 3 lata, 9 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych oraz 2 lata 5 miesięcy i 2 dni okresów nieskładkowych, w tym okres opieki nad dzieckiem Jednocześnie organ rentowy nie zaliczył do stażu ubezpieczeniowego okresu pracy wnioskodawczyni w (...) w P. od 03.04.1989 r. do 31.03.1991 r. i odmówił uwzględnienia wykazywanych za te lata dochodów w kwotach 847.100 zł i 677.087 zł za 1989r., 1.962.703 zł i 1.669.363 zł za 1990r. oraz 5.546.322 zł i 1.680.000 zł za 1991r., argumentując to brakiem oryginalnej dokumentacji płacowej w archiwum oraz istotnymi wadami i rozbieżnościami w przedłożonych kopiach dokumentów oraz zaświadczeniach Rp-7.

Kolejną decyzją z dnia 07.11.2016 r. ZUS ponownie ustalił M. C. kapitał początkowy na dzień 01.01.1999 r. tym razem na kwotę 23 405,91 zł. Do jego obliczenia przyjął podstawę wymiaru w wysokości 186,55 zł, wyliczoną z 10 kolejnych lat kalendarzowych (1989-1998) przy wskaźniku wysokości podstawy wymiaru wynoszącym 15,28% i kwocie bazowej 1.220,89 zł. Łączny staż ubezpieczeniowy określono ponownie na 6 lat, 2 miesiące i 3 dni, na który złożyło się 3 lata 9 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych (45 miesięcy) oraz okresy nieskładkowe w wymiarze 1 miesiąca i 9 dni (1 miesiąc) oraz 2 lat 3 miesięcy i 23 dni sprawowania opieki nad dzieckiem. Do obliczenia stosunku podstawy wymiaru składek w latach 1993–1994 oraz 1996, w których odwołująca pozostawała w ubezpieczeniu społecznym, organ rentowy – wobec braku dokumentacji płacowej – przyjął sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za dany rok, proporcjonalnie do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

W dniu 10.09.2025 r. odwołująca złożyła wniosek o ponowne ustalenie wartości kapitału początkowego, domagając się doliczenia okresu pracy od 03.04.1989 r. do 31.12.1991 r. w Spółdzielni Usług (...) w P.. Do wniosku dołączyła zeznania świadków O. B. i W. A., kserokopię legitymacji ubezpieczeniowej (z wpisem potwierdzającym uprawnienie do świadczeń leczniczych z tytułu zatrudnienia w (...) na dzień 31.12.1991 r.) oraz kserokopię świadectwa pracy W. A. z dnia 31.01.1992 r., z którego wynikało, że świadek ta była zatrudniona w (...) w P. od 11.08.1980 r. do 31.01.1992 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach referenta, specjalisty ds. księgowości materiałowej oraz kasjera.

Sąd przeprowadził dowód z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia wnioskodawczyni w Spółdzielni Kółek Rolniczych ((...)) w P., charakteru i okresu tej pracy, rodzaju wykonywanych obowiązków oraz osiąganych zarobków. Świadkowie O. B. i W. A., byłe pracownice (...) w P., potwierdziły fakt stałego zatrudnienia wnioskodawczyni w spornym zakładzie od 1989r. do końca jego funkcjonowania, tj. do 31.12.1991 r. Zbieżnie wskazały, że M. C. pracowała jako sprzątaczka, a dodatkowo doręczała korespondencję. O. B. podkreśliła, że odwołująca mieszkała w zakładowym bloku, gdzie lokale przydzielano wyłącznie pracownikom. Obaj świadkowie potwierdzili, że wnioskodawczyni w tym okresie urodziła dziecko, korzystając z urlopów związanych z macierzyństwem, oraz że nie pamiętają dokładnych kwot jej zarobków. Zeznały również, że dokumentacja pracownicza zaginęła z winy likwidatora, wobec którego toczy się postępowanie karne.

Sąd dopuścił dowód z opinii biegłej z zakresu ubezpieczeń społecznych W. U. w celu zweryfikowania wartości kapitału początkowego. Biegła po analizie rozbieżnych dokumentów płacowych i świadectw pracy oraz pisma (...) z dnia 11.07.2016 r. ustaliła, że zatrudnienie wnioskodawczyni w (...) w P. trwało od (...) r. do (...) i obejmowało: okres pracy (od (...) r.), pobieranie zasiłku macierzyńskiego (od 12.12.1990r. do 31.03.1991r.) oraz urlop wychowawczy (od 01.04.1991r. do 31.10.1991 r.). Na tej podstawie biegła przyjęła przychody w kwotach: 677.087 zł za 1989 r., 1.962.703 zł za 1990 r. (w tym zasiłek macierzyński) oraz 1.380.322 zł za 1991 r. (wyłącznie zasiłek macierzyński, gdyż wypłacona odprawa nie stanowiła podstawy wymiaru składek). Weryfikacja ta pozwoliła ustalić łączny staż ubezpieczeniowy na 8 lat 3 miesiące i 9 dni, na który złożyły się: 6 lat 1 miesiąc 27 dni (73 miesiące) okresów składkowych, 1 miesiąc i 9 dni (1 miesiąc) okresów nieskładkowych oraz 2 lata 3 dni (24 miesiące) okresu opieki nad dzieckiem. Wyliczając staż opieki nad dzieckiem, biegła dokonała korekty względem ustaleń organu rentowego i zmniejszyła go z dotychczasowych 27 miesięcy do 24 miesięcy, eliminując okresy nieznajdujące potwierdzenia w sprostowanej dokumentacji likwidowanego zakładu. Przeprowadzona weryfikacja pozwoliła określić nowy wwpw na poziomie 23,10%, co dało podstawę wymiaru kapitału w kwocie 282,03 zł. W efekcie uwzględnienia spornego okresu zatrudnienia oraz skorygowanych dochodów, wartość kapitału początkowego wnioskodawczyni na dzień 01.01.1999 r. wzrosła do kwoty 29.749,06zł.

Organ rentowy zgłosił zastrzeżenia do opinii biegłej, wskazując na dwie omyłki w części opisowej: błędne przypisanie lat do wykazanych kwot wynagrodzeń za okres 1989–1991 oraz wpisanie 3 zamiast 9 miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu w roku 1989. Jednocześnie zaznaczył, że same dane matematyczne do wyliczenia wskaźnika podstawy wymiaru zostały przyjęte prawidłowo. Sąd dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłej sądowej, która potwierdziła wystąpienie oczywistych omyłek pisarskich w części opisowej opinii głownej i Biegła wskazała, że kwoty 677.087 zł, 1.962.703 zł i 1.380.322 zł dotyczą odpowiednio lat 1989, 1990 i 1991 (a nie lat 1990–1992), a w 1989 r. wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu przez 9 miesięcy. Podkreśliła, że do samych obliczeń numerycznych oraz tabeli dochodów przyjęto w pełni prawidłowe kwoty zarobków i właściwą liczbę miesięcy, wobec czego stwierdzone błędy redakcyjne nie miały żadnego wpływu na poprawność wyliczeń oraz na wnioski końcowe opinii.

Strony nie zgłosiły dalszych zastrzeżeń do opinii uzupełniającej.

(dowód: kserokopia świadectwa pracy k. 4 akt ZUS, zaświadczenie Rp-7 k. 5–5v akt ZUS, zaświadczenie Rp-7 k. 6–6v akt ZUS, pismo wyjaśniające wraz z zaświadczeniem k. 11–11v akt ZUS, kserokopia świadectwa pracy k. 14–14v akt ZUS, odpis aktu urodzenia k. 13 akt ZUS, decyzja ZUS k. 19–21 akt ZUS, decyzja ZUS k. 23–25v akt ZUS, kserokopia kart legitymacji ubezpieczeniowej wnioskodawczyni akta ZUS bez kolejno ponumerowanych kart, kserokopia świadectwa pracy W. A. akta ZUS bez kolejno ponumerowanych kart, zeznania świadka O. B. k. 23v a.s., zeznania świadka W. A. k. 23v–24 a.s., opinia główna k. 29–32 a.s., opinia uzupełniająca k. 52–52v a.s.)

Sąd zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025r. poz. 1749 z późn. zm.) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Regulacja ta, na mocy art. 174 ust. 7 powołanej ustawy, znajduje odpowiednie zastosowanie do ponownego ustalania wartości kapitału początkowego.

W niniejszej sprawie odwołująca złożyła w dniu 10.09.2025 r. nowy wniosek o ustalenie wysokości kapitału początkowego, dołączając do niego nieznane wcześniej organowi rentowemu dowody w postaci zeznań świadków (O. B. i W. A.) oraz kserokopii dokumentów pracowniczych i legitymacji ubezpieczeniowej. Wypełniło to dyspozycję art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej i dało podstawę do merytorycznego zbadania prawidłowości dotychczasowej wartości kapitału początkowego.

Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1999 r.) opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 i 18 ustawy (art. 174 ust. 3 ustawy).

Organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił doliczenia spornego okresu zatrudnienia w (...) (...) w P. od (...) r. do (...) r., argumentując to rozbieżnościami w następczo wystawionych dokumentach Rp-7 oraz brakiem dokumentacji w Archiwum Państwowym. Stanowisko to okazało się błędne. W postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych nie obowiązują ograniczenia dowodowe właściwe dla rygorystycznej procedury przed ZUS. Fakt zatrudnienia oraz wysokość zarobków mogą być dowodzone wszelkimi środkami, w tym zeznaniami świadków oraz opiniami biegłych.

Sąd, opierając się na spójnych, logicznych i wzajemnie uzupełniających się zeznaniach świadków O. B. oraz W. A., a także na jednoznacznych wpisach w legitymacji ubezpieczeniowej, ustalił ponad wszelką wątpliwość fakt stałego zatrudnienia wnioskodawczyni w pełnym wymiarze czasu pracy w spornym okresie. Zeznania te pozwoliły na odtworzenie rzeczywistych realiów funkcjonowania likwidowanego zakładu pracy i wyjaśniły przyczyny braku oryginalnej dokumentacji płacowej w archiwach. Kluczowa dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy okazała się opinia biegłej sądowej z zakresu ubezpieczeń społecznych W. U. wraz z opinią uzupełniającą. Biegła dokonała niezwykle szczegółowej rekonstrukcji przebiegu ubezpieczenia oraz podstawy wymiaru składek, opierając się na zabezpieczonych przez policję materiałach źródłowych likwidowanej (...) (...) w P.. Analizując chronologię wydarzeń, biegła precyzyjnie rozgraniczyła okresy faktycznego świadczenia pracy, pobierania zasiłku macierzyńskiego oraz przebywania na urlopie wychowawczym. Skutkowało to koniecznością zweryfikowania i skorygowania stażu opieki nad dzieckiem z dotychczasowych 27 miesięcy naliczonych przez organ rentowy do faktycznych 24 miesięcy. Ponadto biegła dokonała prawidłowej kwalifikacji prawnej składników wynagrodzenia, bezbłędnie wyłączając z podstawy wymiaru składek kwotę odprawy pieniężnej z 1991 r., która według ówczesnych przepisów nie stanowiła tytułu do naliczania składek na ubezpieczenie społeczne.

Wyliczenia dokonane przez biegłą sądową, które ustaliły nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego na poziomie 23,10%, a ostateczną wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r. na kwotę 29.749,06zł, Sąd uznał za w pełni rzetelne, kategoryczne i miarodajne. Opinia ta została sporządzona w sposób profesjonalny, oparty na pełnym materiale dowodowym, a wszelkie początkowe omyłki pisarskie i redakcyjne w części opisowej zostały przez biegłą skutecznie i wyczerpująco usunięte w opinii uzupełniającej. Ostatecznie żadna ze stron procesu – w tym organ rentowy – nie zgłosiła jakichkolwiek zastrzeżeń merytorycznych do końcowych wyliczeń matematycznych i wniosków zawartych w opinii, co pozwalało uznać te dane za bezsporne źródło ustaleń sądu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku.

mt