III U 200/26

Sygn. akt III U 200/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 czerwca 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:

sędzia Piotr Witkowski

Protokolant:

S. T.

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2026r. w F.

sprawy G. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.

o odsetki

w związku z odwołaniem G. C.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P.

z dnia 1 kwietnia 2026 r. znak (...)

1. oddala odwołanie;

2. odstępuje od obciążania G. C. kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego.

T. B.

Sygn. akt III U 200/26

Decyzją z dnia 1.04.2026r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w P. odmówił G. C. wypłaty odsetek w związku

z realizacją wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 23.05.2025r.

W uzasadnieniu wskazał na treść art. 85 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania

i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest zobowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

Wskazał też na art. 118 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, według którego:

Ust. 1 Organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120.

Ust. 1a W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego.

Ust. 2. Jeżeli w wyniku decyzji zostało ustalone prawo do świadczenia oraz jego wysokość, organ rentowy dokonuje wypłaty świadczenia w terminie określonym w ust. 1.

Ust. 3. Jeżeli na podstawie przedstawionych środków dowodowych nie jest możliwe ustalenie prawa lub wysokości świadczenia, za datę wyjaśnienia ostatniej okoliczności, o której mowa w ust. 1, uważa się datę końcową dodatkowego terminu do przedstawienia niezbędnych dowodów, wyznaczonego przez organ rentowy, albo datę przedstawienia dowodów.

Ust. 4. Przy dokonywaniu wypłaty wynikającej z decyzji ponownie ustalającej prawo do świadczenia lub jego wysokość, ust. 1 – 3 stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5.

Ust. 5. Wypłata świadczenia wynikająca z decyzji, o której mowa ust. 4, następuje w najbliższym terminie płatności świadczenia albo w następnym terminie płatności, jeżeli okres między datą wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji z najbliższym terminem płatności jest krótszy niż 30 dni.

Ust. 6. Przepisów ust. 1 – 5 nie stosuje się, jeżeli umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Ust. 7. Od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki odwoławcze określone w odrębnych przepisach.

Ustalił natomiast ponownie prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do prawy w związku z realizacją prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 23.05.2025r., który wpłynął do organu rentowego 31.03.2026r. Odmówił zaś wypłaty odsetek, ponieważ ostatnią okolicznością niezbędną do wydania decyzji był wpływ prawomocnego wyroku do organu rentowego. W związku z tym nie został uchybiony ustawowy termin na wydanie decyzji. Organ odwoławczy w wydanym wyroku nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego w uchybieniu terminu. Wypłata odsetek nie jest zatem możliwa.

W odwołaniu od tej decyzji G. C. wniósł o jej zmianę poprzez wypłatę należnych mu odsetek ustawowych z tytułu nieterminowej zapłaty renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 23.05.2025r. w sprawie o sygn. akt III U 150/24. Jego zdaniem działania i stanowisko organu ZUS odmawiającego wypłatę odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie należnego im świadczenia rentowego

z opóźnieniem jest nie tylko sprzeczne ze stanem faktycznym sprawy, ale też

z obowiązującym porządkiem prawnym.

W wyniku zawinionego działania organów ZUS doszło do sytuacji, że pozbawiono go kontynuacji dalszego świadczenia rentowego, które mu przysługiwało z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, co zostało zresztą potwierdzone dowodami zgromadzonymi w aktach sprawy o sygn. akt III (...) przez Sąd Okręgowy

w Suwałkach, jak też przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku. Zawnioskowani przez oba sądy biegli sądówki, którym dano wiarę, jednoznacznie stwierdzali, iż jego stan zdrowia nie pozwala na żadną pracę i nie jest zdolny do jej wykonywania od dnia,

w którym poprzestano kontynuację wcześniej przyznanego świadczenia rentowego. Następnie wskazał na kwoty i datę, od których winno być wypacane mu świadczenie rentowe. Wezwania, które kierował do organu rentowego nie dały żadnego rezultatu, gdyż ZUS stosuje kolejne fortele prawne.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie przytaczając ponownie treść art. 118 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w jego ustępie 1 i ustępie 1a.

W związku z tym podkreślił, że wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 23.05.2025r. wpłynął do organu rentowego w dniu 31.03.2026r. Ostatnią okolicznością niezbędną do wydania decyzji był wpływ prawomocnego wyroku do organu rentowego. Sąd w wyroku nie orzekł odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. W trakcie postępowania sądowego Sąd dopuszczał liczne dowody w sprawie w postaci opinii biegłych sądowych: z zakresu neurochirurgii, neurologii, chorób wewnętrznych, rehabilitacji medycznej, medycyny pracy, którzy zajmowali rozbieżne stanowiska w zakresie oceny stanu zdrowia odwołującego. Mając powyższe na uwadze organ rentowy za zasadne uznał złożenie apelacji od wyroku Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny mając na uwadze, iż ocena stanu zdrowia odwołującego przez biegłych sądowych była niejednoznaczna i różniła się od siebie, dopuścił dodatkowo dowód z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Odwołania za uzasadnionego uznać nie można było.

Jak wskazał organ rentowy zasady przyznawania i wypłacania świadczeń emerytalno – rentowych reguluje ustawa z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025r , poz. 1749 zwana dalej „ustawą emerytalną”). W myśl art. 118 ust. 1 tej ustawy organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Jednakże w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływ prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego (ust. 1a).

Prawo do odsetek z tytułu opóźnienia w przyznawaniu i wypłacaniu świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych reguluje art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2026r. poz 19). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest zobowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi odpowiedzialności.

Należy też mieć na uwadze w tym względzie orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11.09.2007r. w sprawie P 11/07, który rozstrzygał o zgodności art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej z Konstytucją RP. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przez pojęcie „wyjaśnienie ostatniej niezbędnej okoliczności” z art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej należy rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia, w sytuacji gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, w szczególności gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (tak samo wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.01.2005r. I UK 159/04. Dzień doręczenia prawomocnego orzeczenia sądu, w razie, gdy prawo do świadczenia zostało ustalone przez sąd, nie jest jedynym, możliwym początkiem biegu terminu wydania przez organ rentowy decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczenia i wypłaty tego świadczenia. Początek biegu tergo terminu można wskazać wcześniej. Byłby to dzień, w którym organ rentowy mógł ustalić to prawo, gdyby działał prawidłowo.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do wyłączenia obowiązku wypłaty odsetek nie jest wystarczające wykazanie, że organ rentowy nie ponosi winy w powstaniu opóźnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.10.2004r. II UK 485/03). W wyroku z dnia 25.01.2005r., I UK 159/04 Sąd Najwyższy przyjął, że wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia, w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, zwłaszcza, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia, oznacza, ze opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy podniósł też, że gdy organ rentowy w chwili wydania zaskarżonej decyzji miał wszystkie potrzebne dane pozwalające na wydanie decyzji zgodnej z prawie, a po stronie ubezpieczonego nie występował obowiązek wykazania żadnych innych okoliczności uzasadniających jego wniosek, to dla obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia nie mogą mieć znaczenia okoliczności dotyczące przebiegu postępowania sądowego, zwłaszcza gdy w tym postępowaniu nie ustalono żadnych nowych przesłanek wypłaty świadczenia, których wykazanie ciążyło na ubezpieczonym, a które nie były znane (nie mogły być znane) organowi rentowemu. W wyroku z dnia 21.06.2012r. wydanym w sprawie III UK 110/11, Sąd Najwyższy wywodził, iż w celu ustalenia, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie spowodowane błędem w ustaleniach faktycznych, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie ZUS nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia. Koniecznej jest jednak uwzględnienie tego, czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw uznania, że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21.04.2009r. I UK 345/08).

Z powyższego wynika, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za odmowę przyznania świadczenia, jeżeli wszystkie niezbędne okoliczności faktyczne, uzasadniające nabycia prawa zostały ustalone w postępowaniu przed tym organem (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.04.2010r., I UK 345/09). W rezultacie, jeżeli organ rentowy nie wypłaci tego świadczenia w terminie 30 – dniowym od daty faktycznego wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania przez organ rentowy decyzji, a następnie w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego – okaże się, że w tej dacie zostały już faktycznie wyjaśnione wszystkie okoliczności niezbędne do wydania takiej decyzji, to wówczas organ rentowy obowiązany jest do wypłaty także stosownych odsetek od tego świadczenia (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22.04.2004r., III Ua 1/04). Brak orzeczenia organu odwoławczego o odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej czynności niezbędnej do wydania decyzji, o którym mowa w art. 118 ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie pozbawia jednak ubezpieczonego prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacę świadczenia (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24.03.2011r., I UZP 2/11).

Oceniając więc, czy można przypisać odpowiedzialność organowi rentowemu za nieustalenie ostatniej okoliczności koniecznej do przyznania G. C. prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, należy mieć na uwadze okoliczności stanu faktycznego sprawy III U 150/24. Organ rentowy decyzją z dnia (...) przyznał G. C. prawo do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe. G. C. odwołał się od tej decyzji i domagał się przywrócenia prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Sąd dopuścił więc dowód z opinii biegłych sądowych lekarzy z zakresu neurologii dra n. med. G. O., z zakresu chorób wewnętrznych

i diabetologii dr n. med. Ł. T. oraz z zakresu rehabilitacji V. T.. Miał bowiem na uwadze schorzenia neurologiczne G. C. w tym dwukrotne operacje kręgosłupa, zdiagnozowaną cukrzycę i nadciśnienie tętnicze oraz usuniętą nerkę. Biegli ci, po przeprowadzeniu badań G. C. i analizie jego dokumentacji medycznej nie uznali go jednak za całkowicie niezdolnego do pracy, a tylko częściowo niezdolnego do pracy na stałe. Wskazali przy tym, że w razie wątpliwości potrzebna jest ocena biegłego sądowego z zakresu neurochirurgii. Takiej dokonał prof. dr. hab. n. med. V. A., który w oparciu o badanie G. C. i analizę dokumentacji medycznej rozpoznał u niego, podobnie jak pierwsi biegli, (...) (...) na poziomie L5/S1 kręgosłupa od strony lewej z umocowaniem pręta w kielichu śruby L5 po prawej w dniu 1.07.2020r., (...), (...)., (...) Uznał jednak, że G. C. nie jest zdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej, co jest wynikiem (...)

Na skutek zastrzeżeń organu rentowego, że z analizy dokumentacji zawartej w aktach wynika, że odwołujący się osiągnął wysoki stopień kwalifikacji ((...)) i stąd nie można go uznać za całkowicie niezdolnego do pracy. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy X. F., która tak jak pierwsi biegli uznała, że stwierdzone u odwołującego się schorzenia powodują trwałą częściową niezdolność do pracy zarobkowej od 1.01.2024r.

Sąd Okręgowy jako Sąd I instancji jednak za podstawę orzeczenia przyjął opinię biegłego z zakresu neurochirurgii prof. dr. hab. n. med. V. A., gdyż biegły ten odniósł się do kwestii tego, czy stan zdrowia odwołującego się poprawił się, czy nie, czego nie uczynili biegli G. O., Ł. T. i X. T. oraz X. F., mimo, że sąd im to wskazał uczynić. Poza tym biegli G. O., Ł. T. i X. T. wskazaniu w swej opinii, że w przypadku wątpliwości wskazana jest ocena przez biegłego sądowego z zakresu neurochirurgii, a ten biegły uznał odwołującego się za całkowicie niezdolnego do pracy. Biegła X. F. powołała się zaś na opinię biegłych G. O., Ł. T. i X. T..

Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny w Białymstoku podjął wątpliwości w sprawie i dopuścił jeszcze jeden dowód z opinii biegłego sądowego

z zakresu medycyny pracy dr n. med. J. H., która z uwagi na schorzenia odwołującego się uznała go za całkowicie niezdolnego do pracy na trwałe. Mając na uwadze opinię dr. n. med. J. H., prof. n. med. V. A. ostatecznie Sąd Apelacyjny podzielił ich stanowisko i oddalił apelację organu rentowego.

Z powyższego więc stanu rzeczy wynika skomplikowany charakter sprawy

i niejednoznaczność tego, czy odwołujący się był częściowo niezdolny do pracy, czy też całkowicie niezdolny do pracy. Trudno zatem mówić o winie organu rentowego w nieustaleniu odwołującemu się całkowitej niezdolności do pracy. Stąd nie można mówić, aby obciążały go odsetki za nieterminowo wypłacane pełne raty renty. Z tego względu organ rentowy wykonując wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 23.05.2025r. dopełnił dyspozycji art. 118 ust. 1 ustawy i emeryturach i rentach z FUS. Odwołanie więc na mocy art. 477 14 § 1 kpc podlegało oddaleniu.

Z uwagi na okoliczności sprawy Sąd o kosztach orzekł zgodnie z art. 102 kpc.

sędzia Piotr Witkowski