WYROK

KIO 2733/21

Krajowa Izba Odwoławcza · 13 października 2021

Pobierz PDF

Data orzeczenia: 13 października 2021
Sąd / organ: Krajowa Izba Odwoławcza
Skład orzekający: Bartosz Stankiewiczprzewodniczący, Stankiewicz Bartoszprzewodniczący, Klaudia Kwadransprotokolant
Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad z siedzibą w Warszawie Oddział w Szczecinie
Hasła tematyczne: Osobiste wykonanie zamówieniaOdwołanie na SWZ opis przedmiotu zamówienia
Podstawa prawna: art. 121 pkt 1 ; art. 99 ust. 4

Sentencja

Sygn. akt: KIO 2733/21

KIO 2736/21

WYROK

z dnia 13 października 2021 r.

Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie:

Przewodniczący: Bartosz Stankiewicz

Ernest Klauziński

Anna Kuszel-Kowalczyk

Protokolant: Klaudia Kwadrans

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2021 r. w Warszawie odwołań

wniesionych do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej w dniu 16 września 2021 r.:

A) o sygn. akt KIO 2733/21;

B) o sygn. akt KIO 2736/21;

przez wykonawcę Colas Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Palędziu przy ul. Nowej 49 (62-070

Palędzie) w postępowaniach w którym zamawiającym jest Skarb Państwa - Generalny

Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad z siedzibą w Warszawie przy ul. Wroniej 53 (00-874

Warszawa), a prowadzącym postępowanie Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad

Oddział w Szczecinie z siedzibą w Szczecinie przy Al. Bohaterów Warszawy 33 (70-340

Szczecin)

przy udziale:

wykonawcy Polimex Infrastruktura Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie przy al. Jana Pawła II

12 (00-124 Warszawa), zgłaszającego przystąpienie do postępowania odwoławczego po

stronie odwołującego w sprawach o sygn. akt KIO 2733/21 i KIO 2736/21

orzeka:

1. Uwzględnia oba odwołania i nakazuje zamawiającemu wprowadzenie zmian

w specyfikacji warunków zamówienia Tom I Instrukcja dla Wykonawców w obu objętych

odwołaniami postępowaniach przez usunięcie w całości zastrzeżeń ujętych w pkt 6.6, pkt

11.1 oraz pkt 12.1.

2. Kosztami postępowania obciąża zamawiającego Skarb Państwa - Generalnego

Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z siedzibą w Warszawie i:

2.1. zalicza na poczet kosztów postępowania odwoławczego kwotę 40 000 zł 00 gr

(słownie: czterdzieści tysięcy złotych zero groszy), uiszczoną przez wykonawcę Colas

Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Palędziu tytułem wpisów od odwołań, w tym:

A. kwotę 20 000 zł 00 gr (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych zero groszy) uiszczoną

przez ww. wykonawcę tytułem wpisu od odwołania w sprawie o sygn. akt KIO

2733/21;

B. kwotę 20 000 zł 00 gr (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych zero groszy) uiszczoną

przez ww. wykonawcę tytułem wpisu od odwołania w sprawie o sygn. akt KIO

2736/21;

2.2. zasądza od zamawiającego Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg

Krajowych i Autostrad z siedzibą w Warszawie na rzecz wykonawcy Colas Polska Sp.

z o.o. z siedzibą w Palędziu kwotę 40 000 zł 00 gr (słownie: czterdzieści tysięcy

złotych zero groszy) stanowiącą uzasadnione koszty strony, w tym:

A. zasądza od zamawiającego Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg

Krajowych i Autostrad z siedzibą w Warszawie na rzecz wykonawcy Colas Polska Sp.

z o.o. z siedzibą w Palędziu kwotę 20 000 zł 00 gr (słownie: dwadzieścia tysięcy

złotych zero groszy) stanowiącą uzasadnione koszty strony poniesione z tytułu

uiszczenia wpisu od odwołania w sprawie o sygn. akt KIO 2733/21;

B. zasądza od zamawiającego Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg

Krajowych i Autostrad z siedzibą w Warszawie na rzecz wykonawcy Colas Polska Sp.

z o.o. z siedzibą w Palędziu kwotę 20 000 zł 00 gr (słownie: dwadzieścia tysięcy

złotych zero groszy) stanowiącą uzasadnione koszty strony poniesione z tytułu

uiszczenia wpisu od odwołania w sprawie o sygn. akt KIO 2736/21.

Stosownie do art. 579 ust. 1 i 580 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo

zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1129 ze zm.) na niniejszy wyrok -

w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa

Krajowej Izby Odwoławczej do Sądu Okręgowego w Warszawie.

Przewodniczący: ..................................

Sygn. akt: KIO 2733/21

KIO 2736/21

Skarb Państwa - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad zwany dalej:

„zamawiającym”, w imieniu, którego działa Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad

Oddział w Szczecinie, prowadzi w trybie przetargu nieograniczonego postępowania o

udzielenie zamówienia publicznego na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2019

r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1129 ze zm.), zwanej dalej: „Pzp”

pn.:

1) Budowa drogi ekspresowej S6 Budowa drogi S6 Koszalin - Słupsk, Odcinek 1, Koniec

obwodnicy Koszalina i Sianowa /bez w. "Sianów Wschód"/ - początek obwodnicy m. Sławno

/z w. "Bobrowice"/, o numerze: GDDKiA O.Sz.D-3.2410.39.2021, zwane dalej:

„postępowaniem I”;

2) Budowa drogi S6 Koszalin - Słupsk, Odcinek 2, Budowa obwodnicy Sławna w ciągu S6

(początek obwodnicy m. Sławno /bez w. "Bobrowice" - początek obwodnicy w. Słupsk /bez

w. "Słupsk Zachód", o numerze: GDDKiA O.Sz.D-3.2410.40.2021, zwane dalej:

„postępowaniem II”.

Ogłoszenia o zamówieniu zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii

Europejskiej w dniu 6 września 2021 r., pod numerami: 2021/S 172-448243 (postępowanie I)

oraz 2021/S 172-448238 (postępowanie II).

Szacunkowa wartość zamówienia obu postępowań, których przedmiotem są roboty

budowlane, jest wyższa od kwot wskazanych w przepisach wykonawczych wydanych na

podstawie art. 3 ust. 3 Pzp.

W dniu 16 września 2021 r. wykonawca Colas Polska Sp. z o.o. z siedzibą w

Palędziu (zwany dalej: „odwołującym”) wniósł odwołanie od niezgodnej z przepisami Pzp

czynności zamawiającego podjętej w postępowaniu, tj. przygotowania specyfikacji warunków

zamówienia (zwanej dalej: „SWZ”).

Treść zarzutów w obu odwołaniach była tożsama. Odwołujący w obu postępowaniach

podniósł naruszenia następujących przepisów:

1) art. 121 pkt 1 Pzp w związku z art. 118 ust. 1, art. 462 ust. 1 oraz art. 16 pkt 1 Pzp przez

nieuzasadnione zastrzeżenie przez zamawiającego osobistego wykonania przez wykonawcę

kluczowych części zamówienia, które to zastrzeżenie utrudnia uczciwą konkurencję i

bezzasadnie zawęża krąg potencjalnych wykonawców, mogących złożyć oferty w

przedmiotowym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub którzy mogliby

uczestniczyć w inny sposób w postępowaniu;

2) art. 121 pkt 1 Pzp w związku z art. 118 ust. 1, art. 462 ust. 1 oraz art. 16 pkt 1 Pzp

poprzez nieuzasadnione włączenie przez zamawiającego możliwości polegania na

zdolnościach technicznych lub zawodowych podmiotów udostępniających zasoby, które to

zastrzeżenie utrudnia uczciwą konkurencję i bezzasadnie zawęża krąg potencjalnych

wykonawców, mogących złożyć oferty w przedmiotowym postępowaniu o udzielenie

zamówienia publicznego lub którzy mogliby uczestniczyć w inny sposób w postępowaniu;

3) art. 99 ust. 4 Pzp w związku z art. 16 pkt 1 Pzp poprzez opis przedmiotu zamówienia w

sposób utrudniający uczciwą konkurencję.

W związku z postawionymi zarzutami odwołujący wniósł o uwzględnienie obu

odwołań i nakazanie zamawiającemu wprowadzenia zmian w SWZ Tom I Instrukcja dla

Wykonawców (zwanej dalej: „IDW”) poprzez usunięcie zastrzeżeń ujętych w:

- pkt 6.6 IDW tj. (i) obowiązku osobistego wykonania przez wykonawcę kluczowych zadań,

tj.: nawierzchni trasy głównej, łącznie z wytworzeniem i wbudowaniem (co najmniej 80%

ilości) oraz wykonanie (co najmniej 80% ilości) pozostałych warstw konstrukcji nawierzchni

powyżej gruntu rodzimego (wykop) lub nasypowego (nasyp), z wyłączeniem dostaw

materiałów i usług. W odniesieniu do kluczowych zadań zastrzeżonych do osobistego

wykonania przez wykonawcę, wykonawca nie może powoływać się na zdolności podmiotu

udostępniającego zasoby, na zasadach określonych w art. 118 ust. 1 Pzp, w celu wykazania

spełniania odnośnych warunków udziału w postępowaniu;

- pkt. 11.1 IDW, tj. wykonawca może w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w

postępowaniu, w stosownych sytuacjach oraz w odniesieniu do konkretnego zamówienia, lub

jego części, polegać na zdolnościach technicznych lub zawodowych lub sytuacji finansowej

lub ekonomicznej podmiotów udostepniających zasoby, niezależnie od charakteru prawnego

łączących go z nimi stosunków prawnych, z zastrzeżeniem postanowień pkt. 6.6. IDW.

Wykonawca nie może powoływać się na zdolności podmiotu udostępniającego zasoby, na

zasadach określonych w art. 118 ust. 1 Pzp, w celu wykazania spełniania odnośnych

warunków udziału w postępowaniu;

- pkt 12.1 IDW, tj. możliwości powierzenia podwykonawcy wykonania tylko tych części

zamówienia, które nie zostały zastrzeżone w IDW jako kluczowe zadania;

- zwrot kosztów postępowania przed Krajową Izbą Odwoławczą.

Odwołujący wskazał, że jest spółką należącą do grupy kapitałowej Colas, której

zasadnicza część działalności opiera się na realizacji prac z zakresu budowy i utrzymania

dróg, autostrad, produkcji i recyklingu materiałów konstrukcyjnych (takich jak kruszywa,

emulsje i lepiszcza, mieszanki asfaltowe, beton towarowy, asfalt) oraz realizacji projektów w

zakresie inżynierii lądowej. Odwołujący wyjaśnił, że jest zainteresowany udziałem w obu

postępowaniu i uzyskaniem zamówień. Ponadto odwołujący wyjaśnił, że postanowienia SWZ

w obu postępowaniach zostały ukształtowane przez zamawiającego w sposób utrudniający

mu udział w postępowaniach, np. jako podwykonawca lub podmiot udostępniający zdolności

techniczne lub kwalifikacje zawodowe. Takie ukształtowanie postanowień SWZ w sposób,

który narusza zasady uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców wynikające z

Pzp, może również skutkować poniesieniem szkody przez odwołującego. Odwołujący

stwierdził, że taki wykonawca jak on ma interes we wniesieniu obu odwołań.

Odwołujący przedstawił identyczne uzasadnienie dla zarzutów podniesionych w obu

odwołaniach.

W uzasadnieniu dla nieuzasadnionego zastrzeżenia osobistego wykonania przez

wykonawcę kluczowych zadań, które to zastrzeżenie utrudnia uczciwą konkurencję i

bezzasadnie zawęża krąg potencjalnych wykonawców, mogących złożyć oferty w

postępowaniu lub którzy mogliby uczestniczyć w postępowaniu w inny sposób, odwołujący

wyjaśnił, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014

r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającej dyrektywę 2004/18/WE kładzie istotny

nacisk na wzrost konkurencyjności zamówień oraz ich otwarcie na możliwie szeroką grupę

potencjalnych wykonawców. W swoim orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (zwany dalej: „TSUE” lub „Trybunałem”) wielokrotnie podkreślał, że celem do

którego dążą dyrektywy z dziedziny zamówień publicznych jest ich otwarcie na jak

najszerszą konkurencję oraz ułatwienie małym i średnim przedsiębiorstwom dostępu do

zamówień publicznych. W wyroku z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie C-298/15 Borta TSUE

jasno wskazał, że Korzystanie z podwykonawstwa, które może zachęcać małe i średnie

przedsiębiorstwa do udziału w rynku zamówień publicznych, przyczynia się do realizacji tego

celu. W innym orzeczeniu Trybunał orzekł, że cel w postaci otwarcia zamówień publicznych

na jak najszerszą konkurencję jest w interesie nie tylko podmiotów gospodarczych

(wykonawców), lecz również instytucji zamawiających. Biorąc pod uwagę powyższe

okoliczności, zamawiający musi zawsze dokładnie ocenić czy, mające wyjątkowy charakter,

zastrzeżenie w SWZ osobistego wykonania kluczowych zadań przez wykonawcę nie będzie

prowadzić do naruszenia zasad uczciwej konkurencji poprzez nieuzasadnione ograniczenie

dostępu wykonawców do zamówienia. W tym względzie, zamawiający musi także ocenić czy

tego rodzaju zastrzeżenie jest uzasadnione jego obiektywnymi potrzebami oraz nie będzie

prowadzić do rzeczywistego wykluczenia innych podmiotów, w tym małych i średnich

przedsiębiorstw, dających rękojmię wykonania zamówienia lub jego części z możliwości jego

realizacji.

Odwołujący wskazał, że w realiach obu postępowań nie było wątpliwości, że zastrzeżenie

osobistego wykonania Kluczowych Zadań przez wykonawcę stanowią nieuzasadnione

zawężenie konkurencji w postępowaniach, które prowadzi do rzeczywistego wykluczenia z

nich wykonawców, w tym małych i średnich podmiotów, które, co prawda, mają zdolności do

wykonania prac składających się na kluczowe zadania, ale nie posiadają potencjału do

samodzielnej realizacji zamówienia jako główny wykonawca. SWZ nie wskazuje przy tym w

żaden sposób, aby tego rodzaju zastrzeżenie było uzasadnione obiektywnymi i racjonalnymi

potrzebami zamawiającego. W konsekwencji odwołujący uznał, że zamawiający nie

przygotował postanowień SWZ w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji

oraz równe traktowanie wykonawców i naruszył tym samym art. 16 pkt 1 Pzp. Zdaniem

odwołującego wprowadzenie w IDW zastrzeżenia obowiązku osobistego wykonania przez

wykonawcę Kluczowych Zadań jednoznacznie narusza również art. 121 pkt 1 Pzp, a więc

przepis stanowiący normatywną podstawę tego zastrzeżenia. Mimo swojej lakoniczności, art.

121 pkt 1 Pzp (oraz poprzedzający go art. 36a ust. 2 starego Pzp) doczekał się bogatego

orzecznictwa KIO. Krajowe regulacje dotyczące ograniczania zlecania określonych części

zamówienia podwykonawcom stały się również przedmiotem oceny Trybunału. Na podstawie

krajowego i unijnego orzecznictwa odwołujący postawił tezę, że zamawiający przed

zastrzeżeniem w SWZ obowiązku osobistego wykonania określonych zadań przez

wykonawcę, powinien przeprowadzić test zgodności takiego zastrzeżenia z wymogami

wynikającymi z art. 121 pkt. 1 Pzp. Zasadniczo, na test ten składać się powinny odpowiedzi

na dwa pytania:

- czy zadania, które zamawiający ma zamiar zastrzec do osobistego wykonania przez

wykonawcę mają rzeczywiście charakter kluczowy?

oraz

- czy nałożenie określonego limitu tych zadań jako konkretnej wartości procentowej jest

uzasadnione obiektywnymi potrzebami zamawiającego?

W ocenie odwołującego nic nie wskazuje na to, że zamawiający przeprowadził tego rodzaju

test, przygotowując treść SWZ. Niezależnie od tego - zdaniem odwołującego - w

postępowaniach odpowiedź na oba powyższe pytania była negatywna.

Odwołujący kategorycznie stwierdził, że prace określone w pkt. 6.6 IDW nie stanowią

kluczowych zadań w rozumieniu art. 121 pkt 1 Pzp.

Po pierwsze odwołujący wyjaśnił, że art. 121 pkt 1 Pzp nie mógł zostać zastosowany przez

zamawiającego do Kluczowych Zadań określonych w pkt 6.6 IDW. Żaden przepis Pzp nie

definiuje pojęcia „kluczowych zadań”. Wobec tego przedstawiciele doktryny wskazują, że w

praktyce ustalenie kluczowych zadań zamówienia musi następować ad casum. W tym

względzie, za „kluczowe” uznawane są [...] najważniejsze elementy zamówienia, mające

największe znaczenie dla zamawiającego w konkretnych okolicznościach. Wykładnię pojęcia

„kluczowych zadań” rozwinęło orzecznictwo KIO powstałe na kanwie art. 36a ust. 2 starego

Pzp. Mimo wejścia w życie Pzp dorobek orzeczniczy KIO pozostaje w tym zakresie nadal

aktualny. W tym miejscu odwołujący przytoczył fragmenty orzeczeń o sygn. akt KIO 867/19

oraz KIO 1837/17.

W ocenie odwołującego w świetle stanowisk doktryny i orzecznictwa nie budzi wątpliwości,

że za „kluczowe” mogą zostać uznane wyłącznie takie zadania, które łącznie spełniają

następujące warunki:

- stanowią najważniejsze elementy danego zamówienia;

- mają największe znaczenie dla zamawiającego w konkretnych okolicznościach;

- ich wykonanie wymaga osobistego zaangażowania wybranego wykonawcy, jako podmiotu,

dysponującego określonymi, osobistymi cechami pozwalającymi na prawidłową realizację

tego szczególnego elementu (np. szczególne kwalifikacje, fachowy zespół, zaawansowany

technologicznie sprzęt itp.).

Odwołujący wyjaśnił, że zamawiający w obu postępowaniach uznał za kluczowe prace

dotyczące nawierzchni trasy głównej, łącznie z wytworzeniem i wbudowaniem (co najmniej

80% ilości) oraz wykonanie (co najmniej 80% ilości) pozostałych warstw konstrukcji

nawierzchni powyżej gruntu rodzimego (wykop) lub nasypowego (nasyp), z wyłączeniem

dostaw materiałów i usług. Jednocześnie, w opisie zamówienia zawartym w opublikowanych

ogłoszeniach o zamówieniu zamawiający w żaden sposób nie odniósł się do prac

dotyczących nawierzchni, pomimo że wskazane ogłoszenie zawiera enumeratywne

wyliczenie łącznie 26 robót budowlanych różnych kategorii koniecznych do wykonania

przedmiotowego zamówienia (dla obu części). Trudno również twierdzić, że prace dotyczące

nawierzchni zastrzeżone w IDW jako Kluczowe Zadania mają największe znaczenie dla

zamawiającego w konkretnych okolicznościach. Biorąc pod uwagę przytoczone stanowiska

doktryny i orzecznictwa KIO, ocena czy dana część zamówienia powinna być kwalifikowana

jako kluczowe zadanie powinna być w każdym wypadku dokonywana przez zamawiającego

w zależności od specyfiki i wymagań konkretnego projektu. Tymczasem zamawiający

uwzględnił w IDW prace dotyczące nawierzchni drogi jako Kluczowe Zadania niejako z

automatu. Potwierdza to również opublikowana przez zamawiającego w dniu 10 marca 2021

r. na swojej stronie internetowej prezentacja multimedialna pn. Zmiany, nowości i wzajemne

oczekiwania. Slajd nr 11 ww. prezentacji zawiera informację o kluczowych zadaniach na

kontraktach zamawiającego do osobistego wykonania. Kluczowe zadania obejmują m.in.

nawierzchnię trasy głównej, łącznie z wytworzeniem i wbudowaniem (co najmniej 80% ilości)

oraz wykonanie (co najmniej 80% ilości) pozostałych warstw konstrukcji nawierzchni powyżej

gruntu rodzimego (wykop) lub nasypowego (nasyp), z wyłączeniem dostaw materiałów i

usług, a więc prace zdefiniowane w IDW jako Kluczowe Zadania. Innymi słowy, zamawiający

wskazuje, że będzie traktował te zadania jako kluczowe, niezależnie od specyfiki i wymagań

konkretnego projektu. Co więcej, tego rodzaju zastrzeżenia osobistego wykonania przez

wykonawcę określonych zadań pojawiały się w dokumentacjach innych postępowań

zamawiającego prowadzonych w przeszłości. Dla przykładu w pkt 5.5 Specyfikacji Istotnych

Warunków Zamówienia dla postępowania pn. Projekt i budowa obwodnicy Niemodlina w

ciągu drogi krajowej nr 46 opublikowanej w listopadzie 2017 r., zamawiający zastrzegł

obowiązek osobistego wykonania przez wykonawcę kluczowych części zamówienia tj.

nawierzchni bitumicznej, łącznie z wytworzeniem (co najmniej 80% ilości) i wbudowaniem

mieszanek bitumicznych oraz pozostałych warstw konstrukcji nawierzchni powyżej gruntu

rodzimego (wykop) lub nasypowego (nasyp), z wyłączeniem dostaw materiałów i usług. Te

same wymagania pojawiły się w prowadzonym przez tego samego zamawiającego

postępowaniu którego przedmiotem był projekt i budowa obwodnicy Kołbieli w ciągu drogi

krajowej nr 50, opublikowanym w kwietniu 2021. Wskazane powyżej okoliczności w ocenie

odwołującego potwierdzały w sposób nie budzący wątpliwości, że zamawiający w praktyce

stosuje wyjątek dotyczący możliwości zastrzeżenia obowiązku osobistego wykonania

kluczowych zadań obejmujących wykonanie nawierzchni trasy głównej oraz pozostałych

warstw konstrukcji nawierzchni powyżej gruntu rodzimego lub nasypowego jako zasadę

niepowiązaną w żaden sposób z realiami, specyfiką i uwarunkowaniami danego zamówienia.

To działanie pozostaje w sprzeczności z celem art. 121 pkt 1 Pzp, stanowiącego wyjątek od

ogólnych reguł Pzp pozwalających wykonawcy korzystać ze zdolności innych podmiotów, w

tym powierzać wykonanie części zamówienia podwykonawcom. Odwołujący zauważył, że w

przedmiotowych postępowaniach SWZ nie zawierają żadnego dokładnego uzasadnienia

oraz wskazania racjonalnych powodów, które mogłyby potwierdzić, że zamawiający

przeprowadził przed jej sporządzeniem analizę konieczności zastrzeżenia osobistego

wykonania Kluczowych Zadań przez wykonawcę. Tego rodzaju analiza powinna była zostać

przeprowadzona przez zamawiającego ze względu na szczególny charakter art. 121 pkt 1

Pzp i konieczność ścisłej wykładni tego przepisu. W rezultacie, na podstawie informacji

zawartych w SWZ, nie można w żaden sposób przesądzić czy Kluczowe Zadania określone

w pkt. 6.6 IDW mają rzeczywiście kluczowy charakter w konkretnych okolicznościach

prowadzonych postępowań. Co więcej, na podstawie dostępnych danych oraz praktyki

innych postępowań organizowanych przez zamawiającego, można dojść do zupełnie

odmiennego wniosku, a mianowicie, że zastrzeżenie osobistego wykonania Kluczowych

Zadań przez wykonawcę miało de facto charakter automatyczny i było pozbawione

szczegółowej refleksji uwzględniającej kontekst i specyfikę zamówienia będącego

przedmiotem postępowań. Dodatkowo, zgodnie ze wspomnianym wcześniej orzecznictwem

KIO, uznanie określonych prac za kluczowe powinno być uzależnione od tego czy do ich

wykonania konieczne jest rzeczywiście osobiste zaangażowanie wybranego wykonawcy, np.

ze względu na szczególne osobiste cechy, kwalifikacje, wiedzę fachowy zespół itp. W ocenie

KIO, nawet konieczność realizacji prac budowlanych, o bardzo złożonym charakterze, nie

daje automatycznej podstawy do ograniczenia dostępu podwykonawców do udziału w

realizacji zamówienia. Praktyka realizacji projektów drogowych i autostradowych w Polsce

pokazuje, że wykonanie nawierzchni trasy głównej oraz pozostałych warstw konstrukcji

nawierzchni powyżej gruntu rodzimego lub nasypowego nie wymaga rzadkiego

doświadczenia lub specjalnych kwalifikacji zawodowych. Z perspektywy realizacji dużych

inwestycji drogowych o wiele bardziej istotne znaczenie ma prawidłowe zaprojektowanie i

wykonanie robót ziemnych, zwłaszcza w obrębie podłoża, czyli gruntów rodzimych czy

obiektów mostowych. W tym względzie prowadzenie prac dotyczących nawierzchni drogi nie

wymaga, poza wykształceniem kierunkowym i posiadaniem standardowych uprawnień,

żadnych dodatkowych bądź trudnych do zdobycia kwalifikacji. Ponadto, na polskim rynku

funkcjonuje wiele podmiotów specjalizujących się w realizacji robót dotyczących nawierzchni

bitumicznych. Specjalizacja ta jest niezależna od zdolności do wykonywania pozostałych

elementów składających się na inwestycję drogową. W rezultacie, zamawiający nie miał

racjonalnych podstaw uzasadniających zastrzeżenie wykonania tego rodzaju zadań

osobiście przez wybranego wykonawcę. W praktyce, nie ma więc żadnych istotnych i

usprawiedliwionych przeszkód, aby wszystkie roboty składające się na Kluczowe Zadania

mogły zostać wykonane przez podmiot trzeci (np. jako podwykonawca udostępniający

wykonawcy własne zdolności techniczne). Podsumowując odwołujący stwierdził, że nie ma

wątpliwości, iż prace określone w IDW jako Kluczowe Zadania nie spełniają warunków do

uznania ich za „kluczowe zadania” w rozumieniu art. 121 pkt 1 Pzp. W rezultacie,

zastrzeżenie ich przez zamawiającego w SWZ do osobistego wykonania przez wykonawcę

stanowi naruszenie Pzp.

Dalsza część uzasadnienia odwołań dotyczyła abstrakcyjnego wyznaczenia limitu

Kluczowych Zadań jakie mogą zostać wykonane przez podwykonawcę lub podmiot

udostępniający zdolności.

Reasumując, w ocenie odwołującego, zastrzeżenie przez zamawiającego obowiązku

osobistego wykonania Kluczowych Zadań przez wykonawcę, o treści takiej jak określona w

pkt 6.6 oraz 12.1 IDW, narusza art. 121 pkt 1 Pzp w związku z art. 16 pkt 1 Pzp.

Po pierwsze, zastrzeżenie tego rodzaju postanowienia w SWZ ogranicza swobodę

wykonawcy w zakresie wyboru części zamówienia jaka może zostać powierzona podmiotom

trzecim. W efekcie, ograniczeniu ulega też krąg podmiotów mogących wziąć udział w

postępowaniu i uczestniczyć w wykonaniu zamówienia. Nie ma więc wątpliwości, że

bezpośrednim skutkiem przedmiotowego zastrzeżenia jest ograniczenie konkurencji w

postępowaniu oraz istotne zawężenie możliwości udziału w nim innych wykonawców, w tym

małych i średnich przedsiębiorców, którzy posiadają zdolności do wykonania prac

składających się na Kluczowe Zadania jako podwykonawcy lub podmioty udostępniające

zasoby. Tak daleko idące negatywne skutki dla konkurencyjności postępowania stanowi

naruszenie art. 16 pkt 1 Pzp, który nakazuje zamawiającemu przygotowanie i prowadzenie

postępowań w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe

traktowanie wykonawców.

Po drugie, prace określone przez zamawiającego w pkt. 6.6 IDW nie spełniają kryteriów do

uznania ich za kluczowe w rozumieniu art. 121 pkt 1 Pzp. W tym względzie wykonanie

nawierzchni trasy głównej oraz pozostałych warstw konstrukcji nawierzchni nie może być

uznane za najważniejszy element budowy obwodnicy. Dodatkowo, SWZ nie zawiera

żadnych argumentów, które wskazywałyby, że akurat tego rodzaju prace mają największe

znaczenie dla zamawiającego w konkretnych okolicznościach przedmiotowego zamówienia.

Nie budzi też żadnych wątpliwości, że roboty zdefiniowane w IDW jako Kluczowe Zadania

nie obejmują czynności, które wymagałyby osobistego zaangażowania wybranego

wykonawcy, jego (konkretnie) szczególnych kwalifikacji, uprawnień, doświadczenia lub

fachowego zespołu bądź zaawansowanego technologicznie sprzętu, których nie mógłby

posiadać inny podmiot - występujący np. w roli podwykonawcy.

Jeśli chodzi o zarzut przygotowania przez zamawiającego opisu przedmiotu

zamówienia w sposób utrudniający uczciwą konkurencję, odwołujący wyjaśnił, że

postanowienia SWZ, w tym w szczególności dotyczące przedmiotu zamówienia, nie mogą

prowadzić do naruszenia zasad uczciwej konkurencji w postępowaniu oraz zawierać

wymogów nieuzasadnionych rzeczywistymi potrzebami zamawiającego. W tym względzie, z

orzecznictwa KIO wynika, że, co prawda, zamawiający ma pełne prawo tak opisać przedmiot

zamówienia, aby zapewnić jak najlepszą realizację swoich potrzeb, niemniej nie jest to

prawo nieograniczone. Swoboda zamawiającego nie może bowiem w sposób

nieuzasadniony zawężać kręgu wykonawców, którzy mogą wykonać przedmiot zamówienia.

Zatem, oceniając opis przedmiotu zamówienia pod kątem zgodności z art. 99 ust. 4 Pzp,

należy zawsze ustalić, czemu służą jego poszczególne elementy - czy są one uzasadnione

istotą i celem zamówienia, czy też, nie służąc żadnym obiektywnie uzasadnionym

potrzebom, zawężają krąg wykonawców mogących zamówienie wykonać.

Odwołujący wskazał, że zamawiający nie przedstawił w SWZ żadnych racjonalnych i

przekonujących wyjaśnień uzasadniających, że tego rodzaju zastrzeżenie osobistego

wykonania Kluczowych Zadań przez wykonawcę jest konieczne do zaspokojenia

racjonalnych i obiektywnych potrzeb zamawiającego. Co więcej, na podstawie całokształtu

działalności zamawiającego można wysnuć wniosek, że uwzględnianie prac dotyczących

nawierzchni trasy głównej oraz pozostałych warstw konstrukcji nawierzchni jako osobistego

obowiązku wykonawcy nie ma charakteru obiektywnego, lecz jest automatycznie stosowane

do wszystkich postępowań przetargowych dotyczących inwestycji drogowych

organizowanych przez zamawiającego. Uwzględniając powyższe okoliczności, zdaniem

odwołującego, nie ma wątpliwości, że zamawiający opisał przedmiot zamówienia w sposób

ograniczający możliwość złożenia ofert przez dużą część wykonawców zainteresowanych

udziałem w obu postępowaniach oraz istotnie zawęził możliwość realizacji części

zamówienia przez mniejszych podwykonawców oraz podmioty udostępniające zdolności

techniczne i kwalifikacje zawodowe. Biorąc pod uwagę orzecznictwo KIO, zgodnie z którym,

[...] zasada uczciwej konkurencji oznacza konieczność zapewnienia w postępowaniu

warunków nieskrępowanego, niezakłóconego konkurowania, nie sposób zakwestionować

twierdzenia, że sposób opisu zamówienia dokonany przez zamawiającego w SWZ utrudnia

uczciwą konkurencję. Tym samym, w ocenie odwołującego, zamawiający przygotowując opis

zamówienia w SWZ w ten sposób, że zastrzegł w pkt 6.6 oraz 12.1 IDW obowiązek

osobistego wykonania przez wykonawcę Kluczowych Zadań, które to zastrzeżenie w sposób

nieracjonalny i nieuzasadniony obiektywnymi potrzebami zamawiającego ogranicza

możliwość złożenia ofert w obu postępowaniach, rażąco naruszył dyspozycję art. 99 ust. 4 w

związku z art. 16 pkt 1 Pzp.

W podsumowaniu obu uzasadnień odwołujący nadmienił, że problematyka

przedstawiona w odwołaniach, na gruncie tożsamego stanu faktycznego, była już

przedmiotem rozważań Krajowej Izby Odwoławczej. Odwołujący wyjaśnił, że w wyroku z

dnia 5 lipca 2021, orzekając w połączonych sprawach o sygnaturze 1381/21 oraz 1388/21

KIO w całości podzieliła jego poglądy, stwierdzając między innymi, iż Izba podziela pogląd

zawarty w wyroku z 12 stycznia 2021 r, w sprawie o sygn. akt KIO 3321/20. KIO stwierdziła

również iż roboty dotyczące zastrzeżone przez zamawiającego jako kluczowe nie są

skomplikowane, ani wysoce specjalistyczne. Przeciwnie, należy uznać, że mają one

charakter powtarzalny i powszechny. Wiedza posiadana przez skład orzekający z urzędu

oraz doświadczenie życiowe skłania do przekonania, że trudniejsze projektowo i

konstrukcyjnie oraz rzadziej zamawiane są obiekty mostowe, które nie zostały zastrzeżone

przez zamawiającego. O braku szczególnego charakteru prac dotyczących nawierzchni trasy

głównej oraz pozostałych warstw konstrukcji nawierzchni świadczą również warunki udziału

w postępowaniu opisane przez zamawiającego. Zamawiający w żadnym z nich nie wymagał

kompetencji w wykonaniu prac, które zastrzegł jako kluczowe. Podsumowując, zastrzeżenia

osobistego wykonania przez wykonawcę Kluczowych Zadań zawarte w pkt. 6.6 oraz 12.1

IDW powinny zostać usunięte w SWZ, zaś pkt. 11.1 IDW powinien zostać zmodyfikowany w

zakresie w jakim odnosi się do punktu 6.6 IDW, aby zagwarantować przeprowadzenie

postępowania w sposób proporcjonalny oraz zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji

oraz równe traktowanie wykonawców.

Przystąpienie do postępowania odwoławczego w obu sprawach po stronie

odwołującego zgłosił wykonawca Polimex Infrastruktura Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie.

W dniu 7 października 2021 r. zamawiający złożył odpowiedzi na odwołania w obu

sprawach. W obu złożonych odpowiedziach na odwołania zamawiający wniósł o:

- umorzenie postępowania odwoławczego ponieważ dalsze postępowanie stało się zbędne,

z powodu zmodyfikowania przez zamawiającego treści SWZ w postępowaniach;

ewentualnie

- oddalenie odwołań w całości, jako całkowicie bezzasadnych;

- obciążenie kosztami postępowania odwoławczego odwołującego;

- zasądzenie od odwołującego na rzecz zamawiającego kosztów postępowania

odwoławczego, w tym zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego (wynagrodzenie

pełnomocnika) w kwocie 3 600 PLN.

W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołania zamawiający w pierwszej kolejności opisał

okoliczności związane z wniesieniem obu odwołań tj. podał treść zarzutów i żądań oraz

krótko przytoczył argumentację odwołującego.

W dalszej kolejności zamawiający wskazał w jaki sposób dokonał modyfikacje treści

SWZ w obu postępowaniach. Zamawiający opisał w jaki sposób dokonał modyfikacji w sekcji

numer: II.1.4 oraz II.2.4 ogłoszenia o zamówieniu, pkt 6.6 IDW oraz treść Subklauzuli 4.1

[Ogólne zobowiązania Wykonawcy] Danych kontraktowych , a także sekcji nr IV.2.2, IV.2.6 i

IV.2.7 ogłoszenia o zamówieniu.

W tym zakresie zamawiający wyjaśnił, że intencją wprowadzonych przez niego zmian SWZ

było, aby roboty budowlane polegające na wykonaniu nawierzchni trasy głównej, łącznie z

wytworzeniem i wbudowaniem oraz wykonaniem pozostałych warstw konstrukcji nawierzchni

powyżej gruntu rodzimego (wykop) lub nasypowego (nasyp), były wykonane w całości przez

wykonawcę składającego ofertę w postępowaniu. W ocenie zamawiającego bowiem,

wykonanie nawierzchni trasy głównej stanowi kluczową cześć zamówienia zarówno pod

względem ilościowym, pod względem stopnia skomplikowania, a przede wszystkim pod

względem jakościowym. Mając na uwadze powyższe, zamawiający uznał, że postępowanie

odwoławcze w obu sprawach powinno zostać umorzone, ponieważ na dzień wyrokowania

przez KIO z obrotu prawnego wyeliminowano zapisy SWZ objęte Odwołaniem.

Kontynuowanie postępowania odwoławczego w tym zakresie należy zatem uznać za zbędne

w rozumieniu art. 568 pkt 2 Pzp.

W ostatniej części odpowiedzi na odwołania zamawiający odniósł się do zastrzeżenia

obowiązku osobistego wykonania kluczowych zadań. W tym zakresie zamawiający wskazał,

że w inwestycjach drogowych realizowanych przez niego, także w przedmiotowych

zadaniach, konstrukcja trasy głównej (tj. wykonanie poszczególnych warstw wraz z

nawierzchnią) jest centralną, najistotniejszą częścią udzielanych zamówień i jako taka może

stać się przedmiotem zastrzeżenia kluczowego zadania. Warstwy konstrukcyjne oraz

nawierzchnia trasy głównej (gdzie przenoszony jest największy ruch w tym ruch pojazdów

ciężkich), są najbardziej kluczowym zadaniem jakie należy wykonać realizując inwestycję

drogową na drodze klasy ekspresowej lub autostradzie. Są najistotniejszym elementem całej

inwestycji, jaką jest budowa danej drogi. Poprawność wykonania tak zdefiniowanego

kluczowego zadania rzutuje w sposób bezpośredni na trwałość całości konstrukcji w tym

także w okresie po upływie okresu gwarancji jakości, bezpieczeństwo ruchu drogowego,

efektywne i racjonalne wykorzystywanie środków publicznych, w tym środków pochodzących

z dofinansowania Unii Europejskiej. Wymagania technologiczne i techniczne dotyczące

realizacji robót konstrukcyjnych nawierzchni dróg ekspresowych sprawiają, że mają one

charakter skomplikowanych i wymagających dużego doświadczenia przy ich wykonywaniu.

Roboty te wymagają szczególnej dbałości o jakość, co wynika m.in. z oczekiwania

długotrwałości konstrukcji jezdni (dla drogi klasy A i S konstrukcja projektowana jest na 30

lat). Aby móc to osiągnąć należy zadbać o optymalne rozwiązania technologiczne i

organizacyjne. Wymaga to dużej wiedzy inżynierskiej dla zapewnienia sprawnego przebiegu

procesów technologicznych związanych z zapewnieniem ciągłość pracy ludzi, zestawów

maszyn, transportu. Wymusza to podejmowanie szeregu szybkich decyzji logistycznych,

zapewniających pełny fronty robót i ich najwyższą jakość. Ponadto zamawiający podkreślił,

że szereg specyficznych cech budownictwa drogowego, w szczególności liniowy wymiar

przedsięwzięcia powodujący ciągłą zmienność frontu robót. W trakcie trwania robót

budowlanych zmieniają się warunki ich realizacji, mające wpływ na technologię

wykonywanych robót nawierzchniowych, w tym pogodowe, na które narażone są roboty

konstrukcyjne nawierzchni, a szczególnie roboty bitumiczne. Przy realizacji tego typu robót

drogowych występuje duże ryzyko związane z koniecznością zachowania wysokiego reżimu

technologicznego, materiałów, czy wykorzystywanego sprzętu, dlatego też koniecznym jest

ciągły nadzór po stronie wykonawcy nad jakością robót jak i wbudowywanych w konstrukcje

nawierzchni materiałów. Mając na względzie, że roboty nawierzchniowe prowadzone są w

sposób ciągły przy zachowaniu reżimów technologicznych powoduje to, że ich wymiar i

wpływ na ścieżkę krytyczną harmonogramu przedsięwzięcia jest najistotniejszy. Biorąc to

wszystko pod uwagę ciężko nie uznać, że roboty związane z wykonaniem konstrukcji

nawierzchni nie są kluczowe i nie najważniejsze w realizacji budowy drogi ekspresowej.

Powyższe roboty mają również istotny wpływ na trwałość, funkcjonowanie i bezpieczeństwo

oddanej do ruchu drogi ekspresowej. Jakość wykonania robót konstrukcyjnych przenosi się

wprost na uzyskane parametry eksploatacyjne nawierzchni, takie jak równość podłużna,

równość poprzeczna, szorstkość, co z kolei wpływa na komfort i bezpieczeństwo

uczestników ruchu drogowego. Drogi kasy A i S prowadzą ruch, w tym ruch ciężarowy o

najwyższych obciążeniach i najwyższej intensywności nieporównywalny z innymi drogami.

Jakiekolwiek przerwy na naprawy i remonty na tych drogach powodują nieporównywalne do

innych dróg wymierne straty gospodarcze. Ponadto drogi te muszą przenieść również

obciążenia klasy STANAG (pojazdy wojskowe). Konstrukcja (nie mylić z warstwą ścieralną

nawierzchni) pod takimi obciążeniami musi pracować bezawaryjnie przez kilkadziesiąt lat.

Dla obiektów inżynierskich konstrukcją przenoszącą obciążenia jest sam obiekt.

Nawierzchnia na nim pełni rolę uszczelniającą i eksploatacyjną (równość, szorstkość,

odprowadzenie wody). Dla drogi klasy A i S konstrukcją przenoszącą obciążenia jest pakiet

warstw konstrukcyjnych (bitumicznych lub betonowych) obliczony na 30-letnią prognozę

wzrostu ruchu, leżący na przygotowanym poprzez roboty ziemne podłożu o wymaganej

nośności. Każda z tych warstw pełni odrębną rolę w całej konstrukcji nawierzchni i błąd w

wykonaniu którejkolwiek powoduje skrócenie żywotności eksploatacyjnej całej konstrukcji

nawierzchni, a czasem nawet konieczność jej całkowitej wymiany. Tym samym dla budowy

drogi krajowej konstrukcja oraz nawierzchnia są zawsze elementami o identycznym stopniu

istotności. Także zakres robót związany z osobistym wykonaniem kluczowej części

zamówienia w zakresie ułożenia konstrukcji z mieszanki mineralno-bitumicznej w ocenie

zamawiającego jest skomplikowany oraz wysoko specjalistyczny. Aby wykonać takie roboty

wykonawca powinien posiadać odpowiedni park maszynowy wraz ze specjalistycznymi

maszynami i urządzeniami, tj. rozściełacz, walce gumowe, walce stalowa oraz system

monitorujący układanie warstw z odpowiednią grubością danej warstwy. Prawidłowe

wykonanie powyższych prac wpływa na uzyskanie optymalnych wyników określonych w

SST, stanowiących część dokumentacji przetargowej. Wykonanie przez wykonawcę warstw

bitumicznych wiąże się oprócz wykonania nawierzchni również z wytworzeniem samej

mieszanki mineralno-asfaltowej. W tym celu wykonawca powinien legitymować się własną

wytwórnią mas bitumicznych, postawioną na placu budowy, co pozwala na ewentualną

sprawną zmianę parametrów wytwarzanej mieszanki oraz dowóz mieszanki na plac budowy

w optymalnej dla niej temperaturze oraz czasie. Wytwarzanie mieszanki mineralno-

bitumicznej poza placem budowy zlecane podwykonawcy najczęściej stanowi zasadniczą

przyczynę niedotrzymania parametrów mieszanki, podobnie jak i przestoje na trasie podczas

jej transportu. Poza tym, roboty polegająca na ułożeniu mieszanki mineralno-asfaltowej to

ostatnie roboty, jakie należy wykonać na placu budowy. Nieprawidłowe ułożenie warstw lub

nieosiągnięcie zakładanych parametrów z jakichkolwiek innych przyczyn wiąże się z

dodatkowymi robotami polegającymi na konieczności frezowania nawierzchni. Poza tym, ten

zakres robót budowlanych jest wysoce kosztotwórczy. Opóźnienie na tym etapie robót ma

również kluczowe znaczenie dla dotrzymania czasu na ukończenia inwestycji, a tym samym

oddanie drogi do ruchu, ponieważ opóźnienie wpływa również na ostatni zakres prac

związany z malowaniem oznakowania poziomego. Dodatkowo, wybór wykonawcy zdolnego

do samodzielnego wykonania kluczowych zadań daje zamawiającemu znacznie większą

gwarancję, że w toku postępowania przetargowego zostanie wyłoniony podmiot posiadający

odpowiednie zaplecze, dający gwarancję należytego wykonania umowy w tym kluczowych

zadań, podmiot o ustabilizowanej pozycji rynkowej. Wskazanie kluczowych zadań do

osobistego wykonania zapewnia udział w postępowaniu przetargowym wykonawców, którzy

posiadają w odpowiednie zaplecze kadrowo-sprzętowe, technologiczne oraz know-how

pozwalające na sprawną i zgodną z kontraktem realizację zamówienia.

W ocenie zamawiającego odwołujący niezasadnie ograniczył kluczowy element robót do

elementów specjalistycznych. Przy robotach wysoce specjalistycznych wręcz pożądane jest

powierzanie ich podwykonawcom specjalizującym się tylko w danej wąskiej dziedzinie (np.

palowanie). Natomiast elementem kluczowym dla dróg będą zawsze i wyłącznie ich

konstrukcje jezdne bezpośrednio przenoszące obciążenia ruchowe, których poprawne

wykonanie, jako całości pakietu warstw gwarantuje osiągnięcie wymaganej trwałości

eksploatacyjnej i osiągnięcie celu, na który wydatkowano publiczne środki. Zamawiający w

zakresie „kluczowego zadania” nie wymaga od wykonawcy wysoko specjalistycznej wiedzy

niedostępnej dla doświadczonego w robotach nawierzchniowych wykonawcy, posiadania

wysokiego technicznego zaawansowania technologii budowy konstrukcji nawierzchni,

ponieważ technologia dla dróg ekspresowych jest ściśle określona w dokumentach

postępowania oraz nie wymaga, aby wykonawca był wąsko specjalizującym się wykonawcą

konstrukcji nawierzchni. Wykonawca winien posiadać określone w SWZ doświadczenie.

Istotą jest, aby przy posiadanym przez siebie potencjale ekonomicznym, finansowym,

kadrowym i sprzętowym był zdolny do osobistego wykonania kluczowego zadania jakim jest

wykonanie konstrukcji nawierzchni.

W ocenie zamawiającego nie sposób podzielić poglądu odwołującego, zgodnie z którym

zaprojektowanie i wykonanie robót ziemnych ma bardziej istotne znaczenie niż wykonanie

nawierzchni. W opinii zamawiającego są to elementy równie istotne, wzajemnie powiązane i

nieuprawnionym jest dokonywanie podziału zaprezentowanego w odwołaniu. Nawierzchnia

na trasie głównej na której przenoszony jest najcięższy ruch, na drodze klasy S, która

docelowo stanowić będzie jeden z głównych korytarzy komunikacyjnych i transportowych w

kraju, a docelowo i jeden z istotniejszych w tej części Europy musi gwarantować najwyższą

jakość wykonania. To parametry nawierzchni mają kluczowe znaczenia dla bezpieczeństwa

(parametr szorstkości nawierzchni) czy komfortu jazdy (równość poprzeczna i podłużna).

Zamawiający wyjaśnił, że z jego doświadczeń opartych na statystykach wynika, że z pośród

zadań realizowanych na drogach krajowych, gdzie nie zostało dokonane zastrzeżenie

kluczowych zadań, tj. wykonanie konstrukcji nawierzchni, a więc tam gdzie nie było rygoru

osobistego wykonania, większość zadań była realizowana przez generalnych wykonawców,

bez udziału podwykonawców. Z powyższego wynika, że wykonawcy angażując własny

potencjał kadrowy i sprzętowy w realizację robót nawierzchniowych postrzegają je jako

roboty istotne, w tym jako roboty o znacznej wartości w odniesieniu do całości zadania, gdzie

przy zleceniu wykonania tych robót podwykonawcy narażałoby ich na ryzyko poniesienia

dodatkowych kosztów związanych z frezowaniem i układaniem nowych warstw konstrukcji

nawierzchni, a tym samym na ryzyko niedotrzymania czasu na ukończenie.

Zdaniem zamawiającego zastrzeżenie kluczowego zadania w przedmiotowym zamówieniu

nie naruszało, także zasady równego traktowania wykonawców oraz nie ograniczało

konkurencji, co koreluje z dyrektywami płynącymi z przepisów Pzp oraz orzecznictwa KIO.

Zastrzeżenie kluczowego zadania do wykonania w obu postępowaniach nie pozbawia

wykonawców uprawnienia do wzięcia udziału w postępowaniu jako wykonawcy wspólnie

ubiegający się o udzielenie zamówienia. Zgodnie z art. 462 ust. 1 Pzp wykonawca może

powierzyć wykonanie części zamówienia podwykonawcy. W myśl natomiast art. 99 ust. 4

Pzp przedmiotu zamówienia nie można opisywać w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą

konkurencję, w szczególności przez wskazanie znaków towarowych, patentów lub

pochodzenia, źródła lub szczególnego procesu, który charakteryzuje produkty lub usługi

dostarczane przez konkretnego wykonawcę, jeżeli mogłoby to doprowadzić do

uprzywilejowania lub wyeliminowania niektórych wykonawców lub produktów. Pomimo

stosowania od 2017 r. zastrzeżenia osobistego wykonania, zamówienia udzielane przez

GDDKiA niezmiennie cechuje wysoka konkurencyjność postępowań. W postępowaniach

GDDKiA na roboty budowlane wpływa średnio 7 ofert (7,1 w 2019 r.), co znacząco

przewyższa dane ogólnopolskie przekazywane przez Prezesa UZP w Sprawozdaniu o

funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych (średnia liczba ofert składanych w

postępowaniach o zamówienia publiczne w 2019 r. to 2,42). Dla budowy drogi krajowej klasy

S, jakość wykonania nawierzchni drogi stanowi bez wątpienia istotny element kluczowy.

Zamawiający określając zakres osobistego wykonania przez wykonawcę nawierzchni trasy

głównej, łącznie z wytworzeniem i wbudowaniem oraz wykonanie pozostałych warstw

konstrukcji nawierzchni powyżej gruntu rodzimego (wykop) lub nasypowego (nasyp), dążył

więc do uniknięcia sytuacji, w której to niedoświadczony, nieposiadający odpowiedniego

zaplecza technicznego, logistycznego i kadrowego oraz przede wszystkim zweryfikowanego

doświadczenia do realizacji inwestycji podmiot, podejmie się realizacji kluczowych

elementów zamówienia, które w przedmiotowym przypadku realizowane będą w

najwyższych standardach jakościowych. Należy przy tym wskazać, że wykonawca, który

samodzielnie nie jest w stanie wykonać wskazanego przez zamawiającego w SWZ zakresu

zamówienia, na gruncie przepisów Pzp jest uprawniony do nawiązania współpracy z innym

podmiotem w ramach konsorcjum, co umożliwi spełnienie warunków stawianych przez

zamawiającego w postępowaniu.

Ponadto zamawiający wskazał, że zastrzeżony obowiązek osobistego wykonania części

robót został skorelowany z warunkami udziału w postępowaniu w zakresie wiedzy i

doświadczenia w wykonaniu (zakończeniu) w okresie ostatnich 7 lat przed upływem terminu

składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie, m.in. co

najmniej: 1 zadania polegającego na budowie lub przebudowie dróg lub ulic o klasie drogi

lub ulicy min. GP dwujezdniowej o wartości robót co najmniej 200 mln PLN netto, a także

m.in. wskazać osobę proponowaną do pełnienia funkcji kierownik budowy posiadającą

doświadczenie zawodowe wynoszące minimum 12 miesięcy doświadczenia przy realizacji 1

lub 2 zadań obejmujących budowę lub przebudowę lub nadzór nad budową lub przebudową

dróg lub ulic klasy min. GP dwujezdniowych o wartości robót co najmniej 200 000 000,00

PLN netto każde, na stanowisku/stanowiskach: (i) kierownika budowy; lub (ii) kierownika

robót drogowych dla odcinka o długości min. 4 km.; lub (iii) kierownika robót mostowych dla

budowy lub przebudowy co najmniej 1 obiektu mostowego o obciążeniu dla klasy A lub klasy

I i długości całkowitej obiektu co najmniej 50 m mierzonej pomiędzy skrajnymi dylatacjami

obiektu; lub (iv) inżyniera kontraktu; lub (v) inżyniera rezydenta. Tym samym, powyższych

wymagań nie spełniają przedsiębiorcy działający na rynkach lokalnych i wykonujący roboty

drogowe na drogach gminnych, powiatowych czy wojewódzkich. Podkreślić bowiem należy,

iż wymagania dotyczące wykonania nawierzchni na drogach niższej kategorii niż GP są

zdecydowanie niższe. Drogi klasy GP mogą należeć co do zasady do kategorii dróg

krajowych lub dróg wojewódzkich. Odcinki wykonywanych robót budowlanych na drogach

ekspresowych kilometrażowo są zdecydowanie dłuższe niż w przypadku inwestycji na

drogach innych zarządców. Dlatego też, zdaniem zamawiającego wybór wykonawcy

zdolnego do samodzielnego wykonania kluczowych zadań w nin. postępowaniu (którego

doświadczenie w tym zakresie jest badane przez zamawiającego w toku weryfikacji

spełniania warunków udziału w postępowaniu), umożliwia zamawiającemu, wyłonienie

podmiotu posiadającego odpowiednie doświadczenie, zaplecze kadrowe, dającego

gwarancję należytego wykonania umowy, w tym kluczowych zadań, a tym samym podmiotu

o ustabilizowanej pozycji rynkowej, i zweryfikowanym przez zamawiającego doświadczeniu

korespondującym z zastrzeżonym kluczowym zadaniem. Osobiste zaangażowanie

wybranego wykonawcy w kluczowe zadania, zwiększa bowiem prawdopodobieństwo

prawidłowego wykonania tegoż ważnego dla inwestycji szczególnego elementu, a w

konsekwencji również całego przedmiotu zamówienia, z należytą starannością oraz w

wyznaczonych przez zamawiającego terminach, ważnych dla strategii polityki transportowej i

komunikacyjnej Państwa.

W ocenie zamawiającego, odwołujący nie przedstawił również żadnych dowodów na

poparcie swoich stwierdzeń jakoby prace dotyczące wykonania nawierzchni trasy głównej, w

tym nawierzchni bitumicznej, były pracami standardowymi. W treści odwołania próżno

szukać rzeczowego, merytorycznego wywodu. Odwołujący w zasadzie koncentruje się tylko

na przywoływaniu orzeczeń KIO zapadłych w innych stanach faktycznych.

Na podstawie dokumentacji przedmiotowych postępowań, złożonych dowodów oraz

biorąc pod uwagę stanowiska stron, Izba ustaliła i zważyła, co następuje:

Izba uznała, że odwołujący posiada interes w uzyskaniu zamówienia w obu

postępowaniach oraz może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez zamawiającego

przepisów ustawy, czym wypełnił materialnoprawne przesłanki dopuszczalności odwołań,

o których mowa w art. 505 ust. 1 Pzp. Ponadto Izba stwierdziła, że nie została wypełniona

żadna z przesłanek skutkujących odrzuceniem któregokolwiek z odwołań na podstawie art.

528 Pzp i skierowała oba odwołania na rozprawę w zakresie podniesionych zarzutów.

Wobec spełnienia przesłanek określonych w art. 525 ust. 1-3 Pzp, Izba stwierdziła

skuteczność zgłoszonych przystąpień przez wykonawcę Polimex Infrastruktura Sp. z o.o. z

siedzibą w Warszawie (zwanego dalej: „przystępującym”), do udziału w postępowaniu

odwoławczym po stronie zamawiającego w obu sprawach. W związku z tym ww. wykonawca

stał się uczestnikiem postępowania odwoławczego.

Zamawiający wniósł o umorzenie postępowania odwoławczego z uwagi na to, że

dalsze postępowanie stało się zbędne z powodu zmodyfikowania przez zamawiającego

treści SWZ w obu postępowaniach. Na posiedzeniu niejawnym z udziałem stron

pełnomocnik odwołującego oświadczył, że zgadza się ze stanowiskiem zamawiającego, iż

dalsze postępowanie w obu sprawach stało się zbędne z powodu zmodyfikowania przez

zamawiającego treści SWZ. Ponadto odwołujący wyjaśnił, że zamawiający zmodyfikował

postanowienia SWZ w sposób niezgodny z żądaniami wynikającymi z odwołań. Tym samym

odwołujący stwierdził, że w przypadku nieuwzględnienia stanowiska o zbędności

postępowania odwoławczego w obu sprawach, podtrzymuje zarzuty obu odwołań.

Izba nie uwzględniła powyższego wniosku stron co oznaczało, że nie znalazła podstaw do

umorzenia postępowania z uwagi na to, że jego dalsze prowadzenie stało się zbędne.

Zgodnie z treścią art. 568 pkt 2 Pzp Izba umarza postępowania odwoławcze, w formie

postanowienia, w przypadku stwierdzenia, że dalsze postępowanie stało się z innej

przyczyny zbędne lub niedopuszczalne. Przedmiotowa przesłanka stanowi swoiste novum

na gruncie Pzp i została wprowadzona nowelizacją, która weszła w życie od 1 stycznia 2021

r., przez co nie doczekała się ona zbyt rozbudowanego orzecznictwa. Jednakże mając na

uwadze założenie o spójności i zupełności przepisów Pzp w zakresie umorzenia

postępowania odwoławczego, w ocenie składu orzekającego, przesłankę zawartą w ww.

przepisie należy traktować jako sytuację wyjątkową, która powinna być stosowana w

szczególnych przypadkach i taki przypadek nie zaistniał w przedmiotowej sprawie. Ponadto

przyczyna powodująca zbędność postępowania odwoławczego powinna być bezdyskusyjna i

niewątpliwa. Co prawda stanowiska stron co do umorzenia postępowania z uwagi na to, że

jego dalsze prowadzenie stało się zbędne były zgodne, niemniej jednak skład orzekający w

niniejszej sprawie uznał, że nie można było poprzestać wyłącznie na tym stwierdzeniu,

ponieważ należało wziąć pod uwagę całość okoliczności składających się na przedmiotową

kwestię. Założenie to wynika z treści przepisu art. 568 pkt 2 Pzp, która nie odwołuje się do

zgodnego stanowiska stron w zakresie zbędności postępowania, ale narzuca na Izbę

obowiązek wszechstronnego rozważenia stanu faktycznego sprawy, tak aby mogła ona

stwierdzić, że rzeczywiście dalsze postępowanie stało się zbędne.

W tym kontekście Izba w pierwszej kolejności zauważyła, że odwołujący mimo tego, że

zgodził się z zamawiającym co do umorzenia postępowania ze względu na to, że jego dalsze

prowadzenie stało się zbędne, to jednocześnie podkreślił, że zamawiający zmodyfikował

postanowienia SWZ w sposób niezgodny z żądaniami wynikającymi z odwołań. Okoliczność

ta wywołała u składu orzekającego uzasadnione wątpliwości co do tego, że jego dalsze

prowadzenie stało się zbędne i pozwoliła przypuszczać, że spór co do kwestionowanych w

odwołaniach postanowień SWZ w dalszym ciągu istnieje pomiędzy stronami. Z tych

względów nie było podstaw do umorzenia postępowania na podstawie art. 568 pkt 2 Pzp.

Ponadto należy dodać, że wskazane powyżej wątpliwości znalazły potwierdzenie

niezwłocznie po oddaleniu przez Izbę wniosku o umorzenie postpowania ze względu na to,

że jego dalsze prowadzenie stało się zbędne, ponieważ strony kontynuowały spór i dążyły do

jego merytorycznego rozpoznania, co ostatecznie potwierdziło słuszność podjętej decyzji.

Izba dopuściła w niniejszych sprawach dowody z:

1) dokumentację w obu sprawach przekazaną w postaci elektronicznej, zapisaną na płytach

DVD, przesłaną do akt sprawy przez zamawiającego w dniu 22 września 2021 r., w tym

w szczególności:

- specyfikacje warunków zamówienia (zwaną dalej nadal: „SWZ”) wraz z załącznikami w tym

szczególnie Instrukcję dla wykonawców (zwaną dalej nadal: „IDW”);

- ogłoszenia o zamówieniu;

2) załączone do obu odwołań:

- prezentację pt.: Zmiany, nowości i wzajemne oczekiwania z dnia 10 marca 2021 r. (17

slajdów);

- wyciąg ze Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia dla postępowania pn. „Projekt i

budowa obwodnicy Niemodlina w ciągu drogi krajowej nr 46”;

- wyciąg ze SWZ dla postępowania pn. „Projekt i budowa obwodnicy Kołbieli w ciągu drogi

krajowej nr 50”;

3) załączone do odpowiedzi na odwołanie w sprawie KIO 2733/21;

- sprostowanie ogłoszenia o zamówieniu z dnia 6 października 2021 r.;

- zmianę SWZ z dnia 6 października 2021 r.;

- zmianę SWZ z dnia 7 października 2021 r.;

4) załączone do odpowiedzi na odwołanie w sprawie KIO 2736/21:

- sprostowanie ogłoszenia o zamówieniu z dnia 6 października 2021 r.;

- zmianę SWZ z dnia 6 października 2021 r.;

- zmianę SWZ z dnia 7 października 2021 r.

Izba ustaliła co następuje

W postępowaniu I zamawiający w sekcji II.1.4 ogłoszenia o zamówieniu wskazał -

Przedmiotem zamówienia jest: Budowa drogi S6 Koszalin - Słupsk, Odcinek 1, Koniec

obwodnicy Koszalina i Sianowa /bez w. "Sianów Wschód"/ - początek obwodnicy m. Sławno

/z w. "Bobrowice"/.

W ramach przedmiotowego zamówienia Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania

usług projektowych, robót budowlanych oraz uzyskania decyzji o pozwoleniu na

użytkowanie.

W sekcji II.2.4 ogłoszenia o zamówieniu postępowania I zamawiający opisał zamówienie w

następujący sposób:

Nie ograniczając się do niżej wymienionych Robót, lecz zgodnie z wszystkimi innymi

wymaganiami określonymi w PFU i wynikającymi z obowiązującego prawa, w ramach

Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej wykonawca zaprojektuje i wykona w szczególności

następujące Roboty:

-budowę drogi ekspresowej S-6 od km 165+300,00 do km 470,29 (kilometracja wg

opracowanego PB), z uwzględnieniem zakresu niezbędnego dowiązania do odcinków dróg

sąsiadujących istniejących i projektowanych,

-węzły drogowe: km 169+051,50 węzeł „Kawno” (typu WB), km 176+589,55 węzeł

„Malechowo” (typu WA), km 181+867,57 węzeł „Karwice” (typu WB), km 187+108,18 węzeł

„Bobrowice” (typu WB),

-Miejsca Obsługi Podróżnych (MOP): MOP II „Karwice północ” i MOP II „Karwice południe”

km 183+50,

-Obwód Drogowy (OD) przy węźle „Bobrowice z budynkiem administracyjno-socjalnymi

budynkami towarzyszącymi strefy technicznej i magazynowej,

-w celu zapewnienia ciągłości przejazdu przebudowę istniejących dróg w zakresie kolizji z

drogą ekspresową, w tym także w zakresie istniejącej drogi krajowej nr 6,

-budowę dróg innych niż droga ekspresowa w tym zmiana przebiegu istniejących dróg, w

celu przywrócenia naruszonych połączeń drogowych lub zapewnienia dojazdu do

nieruchomości,

-budowę dodatkowych jezdni, zlokalizowanych w pasie drogowym drogi ekspresowej,

-budowę i przebudowę infrastruktury dla pieszych i rowerzystów,

-w przypadku skrzyżowania drogi krajowej z linią kolejową - skrzyżowania należy wykonać

zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem w sprawie warunków technicznych jakim

powinny odpowiadać skrzyżowania linii kolejowych oraz bocznic kolejowych z drogami i ich

usytuowanie [6],

-przejazdy awaryjne oraz wjazdy awaryjne na drogę ekspresową,

-utwardzenie terenu na potrzeby utrzymania,

-obiekty inżynierskie w ciągu drogi ekspresowej i w ciągu dróg krzyżujących się z drogą

ekspresową,

-system odwodnienia terenu, w tym urządzenia odwadniające korpus drogowy: rowy

drogowe, kanalizację deszczową, urządzenia podczyszczające, zbiorniki retencyjne,

retencyjno-infiltracyjne i inne,

-urządzenia ochrony środowiska, w szczególności: zabezpieczenia akustyczne, przejścia dla

zwierząt, przepusty ekologiczne wraz z ogrodzeniem ochronno-naprowadzającym, zieleń i

ogrodzenie drogi ekspresowej, ekrany przeciwolśnieniowe,

-infrastrukturę dla potrzeb obiektów przy drodze ekspresowej zlokalizowanych w ciągu drogi

ekspresowej w tym: sieci energetyczne zasilające i oświetleniowe, sieci wodociągowe, sieci i

urządzenia oczyszczające ścieki, kanalizację deszczową wraz z urządzeniami

podczyszczającymi i inne,

-przebudowę kolidujących urządzeń i sieci istniejącej infrastruktury pod i nadziemnej:

urządzeń teletechnicznych i energetycznych, sieci wodociągowych, kanalizacji deszczowej i

odprowadzającej ścieki, sieci gazowych, urządzeń melioracyjnych i hydrologicznych,

urządzeń kolejowych i innych,

-wyburzenia budynków i obiektów budowlanych, rozbiórkę elementów dróg, przepustów i

innych,

-sieć teletechniczną na potrzeby Zamawiającego,

-oświetlenie drogowe,

-organizację ruchu i urządzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego

-oczyszczenie i udrożnienie istniejących urządzeń melioracyjnych i odbiorników w zakresie

zapewniającym skuteczne odprowadzenie wody z pasa drogowego,

-po zakończeniu Robót wykonać pełną rekultywację terenów zajętych przez zaplecza

techniczne i socjalne, Plac Budowy, drogi tymczasowe - wykonane na potrzeby Wykonawcy

i budowy oraz wszelkich innych terenów przekształconych przez Wykonawcę,

-wykonanie napraw w zakresie przywrócenia dróg, nieruchomości użytkowanych przez

Wykonawcę, lub budynków uszkodzonych w skutek działań Wykonawcy do stanu

technicznego nie gorszego niż przed rozpoczęciem budowy,

-wszelkie Roboty wynikające z konieczności podłączenia odcinka do istniejącego układu

komunikacyjnego wraz z jego ewentualną przebudową i zmianą organizacji ruchu wynikającą

z przyjętych rozwiązań,

-System Zarządzania Ruchem,

--wzmocnienie podłoża gruntowego i i zapewnienie stateczności skarp wykopów i nasypów.

W zakresie warunków udziału w postępowaniu I konieczne jest wykazanie przez wykonawcę

odpowiednich zdolności technicznych i kwalifikacji zawodowych. W tym względzie

wykonawca musi (pkt 8.2.4.1., 8.2.4.2. i 8.2.4.3. IDW):

1. Wykonawca musi wykazać się wiedzą i doświadczeniem, w wykonaniu (zakończeniu) w

okresie ostatnich 7 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia

działalności jest krótszy - w tym okresie, co najmniej:

a) 1 zadania polegającego na budowie lub przebudowie dróg lub ulic o klasie drogi lub ulicy

min. GP dwujezdniowej o wartości robót co najmniej 200 000 000,00 PLN netto,

b) budowy lub przebudowy 2 obiektów mostowych o obciążeniu dla klasy A lub klasy I,

c) budowy lub przebudowy 1 obiektu mostowego o obciążeniu dla klasy A lub klasy I i

długości całkowitej obiektu co najmniej 50 m mierzonej pomiędzy skrajnymi dylatacjami

obiektu.

2. Wykonawca musi wskazać osobę, która będzie uczestniczyć w wykonywaniu zamówienia,

legitymującą się kwalifikacjami zawodowymi i doświadczeniem odpowiednimi do funkcji, jaka

zostanie jej powierzona. Wykonawca, na funkcję wymienioną poniżej, wskaże osobę, którą

musi mieć dostępną na etapie realizacji zamówienia, spełniającą następujące wymagania:

a) osoba proponowana do pełnienia funkcji Kierownik Budowy wymagana liczba osób: 1

Doświadczenie zawodowe: Minimum 12 miesięcy doświadczenia w okresie trwania robót

budowalnych przy realizacji 1 lub 2 zadań obejmujących budowę lub przebudowę lub nadzór

nad budową lub przebudową dróg lub ulic klasy min. GP dwujezdniowych o wartości robót co

najmniej 200 000 000,00 PLN netto każde na stanowisku/stanowiskach:

Kierownika Budowy lub Kierownika Robót Drogowych dla odcinka o długości min. 4 km lub

Kierownika Robót Mostowych dla budowy lub przebudowy co najmniej 1 obiektu mostowego

o obciążeniu dla klasy A lub klasy I oraz długości całkowitej obiektu co najmniej 50 m

mierzonej pomiędzy skrajnymi dylatacjami obiektu lub Inżyniera Kontraktu lub Inżyniera

Rezydenta.

3. Wykonawca musi mieć dostępne na etapie realizacji zamówienia następujące narzędzia,

wyposażenie zakładu i urządzenia techniczne spełniające określone poniżej wymagania:

a) wytwórnia mieszanek mineralno-asfaltowych (stacjonarna lub mobilna) o wydajności min

240 Mg/h: minimalna ilość - 1 szt.

b) węzeł betoniarski (stacjonarny lub mobilny) o wydajności min. 30 m3/h, min. ilość 1 szt. +

węzeł zapasowy w promieniu 50 km - 1 szt. Należy zapewnić ciągłość betonowania

c) układarka do układania nawierzchni o szerokości układania nie mniejszej niż 10,5 m -

minimalna ilość - 2 szt.

W przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, spełnianie

warunków wykonawcy wykazują łącznie.

W postępowaniu II zamawiający w sekcji II.1.4 ogłoszenia o zamówieniu wskazał -

Przedmiotem zamówienia jest: Budowa drogi S6 Koszalin - Słupsk, Odcinek 2, Budowa

obwodnicy Sławna w ciągu S6 (początek obwodnicy m. Sławno /bez w. "Bobrowice" -

początek obwodnicy w. Słupsk /bez w. "Słupsk Zachód".

W ramach przedmiotowego zamówienia Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania

usług projektowych, robót budowlanych oraz uzyskania decyzji o pozwoleniu na

użytkowanie.

W sekcji II.2.4 ogłoszenia o zamówieniu postępowania II zamawiający opisał zamówienie w

następujący sposób:

Nie ograniczając się do niżej wymienionych Robót, lecz zgodnie z wszystkimi innymi

wymaganiami określonymi w PFU i wynikającymi z obowiązującego prawa, w ramach

Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej wykonawca zaprojektuje i wykona w szczególności

następujące Roboty:

-budowę drogi ekspresowej S-6 od km 188+470,29 do km 211+361,52 (kilometracja wg

opracowanego PB), z uwzględnieniem zakresu niezbędnego dowiązania do odcinków dróg

sąsiadujących istniejących i projektowanych,

-węzły drogowe: km 191+264,96 węzeł „Sławno” (typu WB), km 195+189,31 węzeł

„Warszkowo” (typu WB), km 199+193,34 węzeł „Wrześnica” (typu WB), km 206+627,62

węzeł „Sycewice” (typu WB),

-w celu zapewnienia ciągłości przejazdu przebudowę istniejących dróg w zakresie kolizji z

drogą ekspresową, w tym także w zakresie istniejącej drogi krajowej nr 6,

-budowę dróg innych niż droga ekspresowa w tym zmiana przebiegu istniejących dróg, w

celu przywrócenia naruszonych połączeń drogowych lub zapewnienia dojazdu do

nieruchomości,

-budowę dodatkowych jezdni, zlokalizowanych w pasie drogowym drogi ekspresowej,

-budowę i przebudowę infrastruktury dla pieszych i rowerzystów,

-w przypadku skrzyżowania drogi krajowej z linią kolejową - skrzyżowania należy wykonać

zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem w sprawie warunków technicznych jakim

powinny odpowiadać skrzyżowania linii kolejowych oraz bocznic kolejowych z drogami i ich

usytuowanie,