Uchwała nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028

Uchwala się Krajowy plan gospodarki odpadami 2028, stanowiący załącznik do uchwały.

Traci moc uchwała nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. z 2022 r. poz. 1030).

Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2022 r. poz. 1250, 1726, 2127 i 2722 oraz z 2023 r. poz. 295 i 877. Załącznik do uchwały nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. (M.P. poz. 702) Załącznik do uchwały nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. (M.P. poz. …) Krajowy plan gospodarki odpadami 2028 Spis treści: Wykaz pojęć i skrótów............................................................................................................................ 7 ROZDZIAŁ 1. WSTĘP......................................................................................................................... 10 ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI........................ 13 2.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji......................................................... 13 2.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................... 30 2.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe......................................................................................... 30 2.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny................................................................................... 35 2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory........................................................................................... 40 2.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji................................................................................................. 45 2.2.5. Oleje odpadowe........................................................................................................................... 47 2.2.6. Zużyte opony............................................................................................................................... 49 2.3. Odpady niebezpieczne.................................................................................................................... 51 2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne............................................................................................. 51 2.3.2. Odpady zawierające azbest......................................................................................................... 56 2.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki).... 58 2.4. Odpady pozostałe........................................................................................................................... 65 2.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej............................................................................................................................................................... 65 2.4.2. Komunalne osady ściekowe........................................................................................................ 69 2.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne................................................................. 72 2.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy........... 81 ROZDZIAŁ 3. PROGNOZA ZMIAN W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI........................ 90 3.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji......................................................... 90 3.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................... 94 3.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe......................................................................................... 94 3.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny................................................................................... 94 3.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory........................................................................................... 95 3.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji................................................................................................. 95 3.2.5. Oleje odpadowe........................................................................................................................... 96 3.2.6. Zużyte opony............................................................................................................................... 96 3.3. Odpady niebezpieczne.................................................................................................................... 96 3.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne............................................................................................. 98 3.3.2. Odpady zawierające azbest......................................................................................................... 98 3.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki).... 98 3.4. Odpady pozostałe........................................................................................................................... 98 3.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej............................................................................................................................................................... 98 3.4.2. Komunalne osady ściekowe........................................................................................................ 98 3.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne................................................................. 99 3.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy......... 100 ROZDZIAŁ 4. PRZYJĘTE CELE W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI............................ 101 4.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji....................................................... 101 4.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................. 101 4.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe....................................................................................... 101 4.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny................................................................................. 103 4.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory......................................................................................... 103 4.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji............................................................................................... 104 4.2.5. Oleje odpadowe......................................................................................................................... 104 4.2.6. Zużyte opony............................................................................................................................. 104 4.3. Odpady niebezpieczne.................................................................................................................. 104 4.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne........................................................................................... 104 4.3.2. Odpady zawierające azbest....................................................................................................... 104 4.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki).. 104 2 4.4. Odpady pozostałe......................................................................................................................... 105 4.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej............................................................................................................................................................. 105 4.4.2. Komunalne osady ściekowe...................................................................................................... 105 4.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne............................................................... 105 4.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy......... 105 ROZDZIAŁ 5. KIERUNKI DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW ORAZ KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU GOSPODARKI ODPADAMI..................... 106 5.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji....................................................... 106 5.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................. 107 5.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe....................................................................................... 107 5.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny................................................................................. 108 5.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory......................................................................................... 108 5.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji............................................................................................... 108 5.2.5. Oleje odpadowe......................................................................................................................... 109 5.2.6. Zużyte opony............................................................................................................................. 109 5.3. Odpady niebezpieczne.................................................................................................................. 109 5.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne........................................................................................... 109 5.3.2. Odpady zawierające azbest....................................................................................................... 110 5.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki).. 110 5.4. Odpady pozostałe......................................................................................................................... 110 5.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej............................................................................................................................................................. 110 5.4.2. Komunalne osady ściekowe...................................................................................................... 110 5.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne............................................................... 111 5.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy......... 111 ROZDZIAŁ 6. ŚRODKI NA RZECZ ZWALCZANIA ZAŚMIECANIA ŚRODOWISKA LĄDOWEGO I MORSKIEGO ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA TEMU ZAŚMIECANIU I USUWANIA WSZYSTKICH RODZAJÓW ODPADÓW................................................................ 112 ROZDZIAŁ 7. ROZWIĄZANIA DOTYCZĄCE ODPADÓW ZAWIERAJĄCYCH ZNACZNE ILOŚCI SUROWCÓW KRYTYCZNYCH........................................................................................ 114 ROZDZIAŁ 8. SPOSÓB MONITORINGU I OCENY WDRAŻANIA KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2028.................................................................................................... 116 ROZDZIAŁ 9. HARMONOGRAM, OKREŚLENIE WYKONAWCÓW I SPOSOBU FINANSOWANIA REALIZACJI ZADAŃ....................................................................................... 121 ROZDZIAŁ 10. INFORMACJA O STRATEGICZNEJ OCENIE ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO.................................................................................................................................. 127 ROZDZIAŁ 11. STRESZCZENIE KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2028 W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM.............................................................................................. 127 ZAŁĄCZNIK NR 1: KRAJOWY PROGRAM ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW 129 1. Wstęp............................................................................................................................................... 129 2. Cele i wskaźniki monitorowania wdrażania środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów......................................................................................................................................... 129 3. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków zachęcających do stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami.......................................................... 131 4. Ocena użyteczności stosowanych środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów........ 137 5. Rekomendowane działania w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów................................ 145 6. Program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności............................................................... 148 ZAŁĄCZNIK NR 2: SZACOWANE ZAPOTRZEBOWANIE NA INWESTYCJE W ZAKRESIE ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH ORAZ INFORMACJA O ŹRÓDŁACH DOCHODÓW DOSTĘPNYCH W CELU POKRYCIA KOSZTÓW EKSPLOATACJI I UTRZYMANIA INFRASTRUKTURY ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW......................... 155 1. Szacowane zapotrzebowanie na PSZOK-i oraz instalacje dotyczące recyklingu odpadów komunalnych.................................................................................................................................. 155 3 2. Informacja o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia kosztów eksploatacji i utrzymania infrastruktury zagospodarowania odpadów.................................................................................... 158 ZAŁĄCZNIK NR 3: DANE DODATKOWE DOTYCZĄCE WYTWARZANIA ORAZ ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW............................................................................................ 160 1. Transgraniczne przemieszczanie odpadów.................................................................................... 160 2. Prognoza wytwarzania masy odpadów komunalnych z uwzględnieniem wpływu działań dotyczących ZPO........................................................................................................................... 164 3. Odpady z mechanicznej obróbki odpadów (19 12 12)................................................................... 165 4. Odpady palne – paliwo alternatywne (19 12 10)........................................................................... 166 5. Dane ogólne dotyczące odpadów niebezpiecznych......................................................................... 166 6. Dane ogólne dotyczące odpadów innych niż komunalne................................................................ 173 Spis tabel Tabela 1. Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych według GUS oraz sposoby ich zagospodarowania................................................................................................................................. 13 Tabela 2. Masa selektywnie odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r...................... 16 Tabela 3. Procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów w 2018 r.. 17 Tabela 4. Sposób postępowania w 2018 r. z odpadami o kodzie 20 03 01........................................... 18 Tabela 5. Masa odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi w 2018 r........................................................................................................................... 18 Tabela 6. Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów............. 21 Tabela 7. Zestawienie średnich rocznych składów materiałowych odpadów komunalnych................ 21 Tabela 8. Opakowania wprowadzone do obrotu wraz z produktami oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017–2019.......................................................................................................... 31 Tabela 9. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań wielomateriałowych.............................................................................................................................. 31 Tabela 10. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR........................................................................................... 31 Tabela 11. Masa poszczególnych rodzajów sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019.................................................................................................................. 36 Tabela 12. Zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019............................................................................... 36 Tabela 13. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego zużytego sprzętu w latach 2017–2019.................................................................................................................. 37 Tabela 14. Informacja dotycząca osiągniętych poziomów zbierania zużytego sprzętu w latach 2017– 2019....................................................................................................................................................... 37 Tabela 15. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2017–2019................................................................. 38 Tabela 16. Liczba przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r........................... 39 Tabela 17. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017–2019 baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych........................................................................................................................................... 41 Tabela 18. Masa wprowadzonych do obrotu baterii samochodowych i akumulatorów samochodowych w latach 2017 i 2018............................................................................................................................. 41 Tabela 19. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017 i 2018 baterii przemysłowych i akumulatorów przemysłowych........................................................................................................... 41 Tabela 20. Wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii i akumulatorów przenośnych................................................................................................................. 42 Tabela 21. Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w latach 2017–2019.................................................................................................................................. 42 Tabela 22. Informacje o pojazdach wyrejestrowanych [szt.]................................................................ 45 Tabela 23. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019.................................................................................................................................. 45 4 Tabela 24. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019............................................................................................................................................. 46 Tabela 25. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych........ 48 Tabela 26. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu preparatów smarowych... 48 Tabela 27. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017 i 2018..................................................................................................................................................... 50 Tabela 28. Odpady medyczne i weterynaryjne wytworzone w latach 2017 i 2018.............................. 52 Tabela 29. Odpady medyczne i weterynaryjne poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 w zależności od sposobu zagospodarowania......................................................................................... 53 Tabela 30. Instalacje do przetwarzania odpadów medycznych i weterynaryjnych w poszczególnych województwach w roku 2018................................................................................................................ 54 Tabela 31. Zestawienie ilości wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych z mocami przerobowymi spalarni w poszczególnych województwach w 2018 r.................................................. 55 Tabela 32. Wytwarzanie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg].......................... 56 Tabela 33. Odpady zawierające azbest wytworzone w poszczególnych województwach w latach 2017 i 2018 [tys. Mg]....................................................................................................................................... 57 Tabela 34. Wyroby zawierające azbest zinwentaryzowane i unieszkodliwione w Polsce w latach 2016– 2020....................................................................................................................................................... 57 Tabela 35. Unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg]................. 58 Tabela 36. Wytwarzane odpadów zawierających rtęć w latach 2017 i 2018 [Mg]............................... 59 Tabela 37. Odpady zawierające rtęć wytworzone w poszczególnych województwach [Mg]............... 59 Tabela 38. Odpady zawierające rtęć poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 z wyjątkiem baterii, amalgamatu dentystycznego, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego i odpadów budowlanych [Mg]................................................................................................................................ 60 Tabela 39. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w latach 2017 i 2018 [Mg]............................ 61 Tabela 40. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w poszczególnych województwach w latach 2017 i 2018 [Mg]................................................................................................................................... 62 Tabela 41. Wytworzone i przetworzone odpady zawierające PCB w latach 2017 i 2018 [Mg]........... 62 Tabela 42. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej wytworzonych w latach 2014–2018 z podziałem na podgrupy............................................ 66 Tabela 43. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej zagospodarowanych w latach 2017 i 2018............................................................................ 67 Tabela 44. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej zagospodarowanych w poszczególnych procesach odzysku w latach 2017 i 2018.............. 68 Tabela 45. Komunalne osady ściekowe wytworzone w latach 2017 i 2018......................................... 69 Tabela 46. Wytwarzanie komunalnych osadów ściekowych w latach 2016–2019............................... 70 Tabela 47. Komunalne osady ściekowe przetworzone w 2018 r. w zależności od rodzaju procesu..... 70 Tabela 48. Instalacje do monospalania osadów ściekowych eksploatowanych w Polsce według stanu na dzień 31 grudnia 2019r.......................................................................................................................... 71 Tabela 49. Wytwarzanie odpadów grupy 02 w latach 2014–2018........................................................ 73 Tabela 50. Odzysk odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r.......................................................... 74 Tabela 51. Unieszkodliwianie odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r........................................ 75 Tabela 52. Wytwarzanie odpadów grupy 03 w latach 2014–2018........................................................ 76 Tabela 53. Odzysk odpadów grupy 03 w 2018 r................................................................................... 78 Tabela 54. Unieszkodliwianie odpadów grupy 03 w 2018 r................................................................. 78 Tabela 55. Wytwarzanie odpadów grupy 19 w latach 2014–2018........................................................ 78 Tabela 56. Odzysk odpadów grupy 19 w 2018 r................................................................................... 79 Tabela 57. Unieszkodliwianie odpadów grupy 19 w 2018 r................................................................. 79 Tabela 58. Wytwarzanie odpadów grupy 01 w latach 2014–2018........................................................ 81 Tabela 59. Masa odpadów wydobywczych w latach 2017–2019......................................................... 82 Tabela 60. Odzysk odpadów grupy 01 w 2018 r................................................................................... 83 Tabela 61. Unieszkodliwianie odpadów grupy 01 w 2018 r................................................................. 83 Tabela 62. Wytwarzanie odpadów grupy 06 w latach 2014–2018........................................................ 84 Tabela 63. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r.......................................... 86 Tabela 64. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r........................ 86 5 Tabela 65. Wytwarzanie odpadów grupy 10 w latach 2014–2018........................................................ 87 Tabela 66. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r.......................................... 89 Tabela 67. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r........................ 90 Tabela 68. Prognozy demograficzne [tys. mieszkańców]..................................................................... 91 Tabela 69. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych dla całego kraju [% masy]............................................................................................................................................................... 91 Tabela 70. Prognozowane masy strumieni odpadów w Polsce [tys. Mg/rok]....................................... 93 Tabela 71. Wykaz surowców krytycznych UE z 2020 r..................................................................... 114 Tabela 72. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania KPGO 2028.............................................. 116 Tabela 73. Harmonogram rzeczowo-finansowy rekomendowanych działań...................................... 121 Tabela 74. Cele i wskaźniki monitorowania....................................................................................... 129 Tabela 75. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków zachęcających do stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami określonych w załączniku nr 4a do ustawy o odpadach.............................................................................................................................................. 132 Tabela 76. Ocena użyteczności stosowanych środków służących ZPO określonych w załączniku nr 5 do ustawy o odpadach.............................................................................................................................. 137 Tabela 77. Zestawienie rekomendowanych działań dotyczących ZPO.............................................. 145 Tabela 78. Ilość odpadów żywności w 2020 r.................................................................................... 148 Tabela 79. Działania prowadzone przez podmioty i organizacje w zakresie ograniczenia powstawania odpadów żywności.............................................................................................................................. 150 Tabela 80. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów żywności.............................................................................................................................. 152 Tabela 81. Zestawienie działań rekomendowanych do realizacji w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów żywności.............................................................................................................................. 152 Tabela 82. Szacowana liczba PSZOK-ów i instalacji do zagospodarowania odpadów komunalnych potrzebnych do pokrycia brakującego zapotrzebowania..................................................................... 156 Tabela 83. Szacowane nakłady inwestycyjne..................................................................................... 157 Tabela 84. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub unieszkodliwiania wywiezionych z terytorium kraju w latach 2018–2020........................................ 160 Tabela 85. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub unieszkodliwiania przywiezionych na terytorium kraju w latach 2018–2020.................................... 161 Tabela 86. Porównanie prognoz masy wytwarzanych odpadów komunalnych dla całego kraju........ 165 Tabela 87. Masa wytworzonych odpadów 19 12 12 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego przetwarzania...................................................................................................................................... 165 Tabela 88. Masa wytworzonych odpadów 19 12 10 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego przetwarzania...................................................................................................................................... 166 Tabela 89. Wytwarzanie w latach 2017 i 2018 odpadów niebezpiecznych z podziałem na grupy odpadów............................................................................................................................................................. 167 Tabela 90. Odpady niebezpieczne przetworzone w latach 2017 i 2018 w zależności od rodzaju procesu [tys. Mg].............................................................................................................................................. 167 Tabela 91. Grupy odpadów niebezpiecznych poddane procesom odzysku R1–R13 w 2018 r. [tys. Mg]............................................................................................................................................................. 168 Tabela 92. Grupy odpadów niebezpiecznych unieszkodliwiane w procesach D1–D14 w 2018 r...... 169 Tabela 93. Instalacje termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych w 2018 r................... 169 Tabela 94. Wytwarzanie odpadów innych niż niebezpieczne w latach 2014–2018............................ 173 Tabela 95. Udziały poszczególnych procesów odzysku i unieszkodliwiania odpadów (bez odpadów komunalnych) w 2018 r....................................................................................................................... 173 Tabela 96. Udziały odzysku i unieszkodliwiania w przetwarzaniu odpadów (bez odpadów komunalnych) w 2018 r....................................................................................................................... 174 Spis rysunków Rysunek 1. Masa odpadów zebranych w sposób selektywny i nieselektywny..................................... 14 Rysunek 2. Udziały metod zagospodarowania odpadów komunalnych według GUS.......................... 15 Rysunek 3. Wskaźnik masy odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. [kg/mieszkańca]............................................................................................................................................................... 16 6 Rysunek 4. Selektywnie odebrane i zebrane odpady komunalne (4 frakcje) w 2018 r......................... 17 Rysunek 5. Masa poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju (w tym opakowań) [Mg]................................................................................................................................... 20 Rysunek 6. Średni roczny skład materiałowy odpadów komunalnych................................................. 22 Rysunek 7. Liczba PSZOK-ów na terenie kraju................................................................................... 24 Rysunek 8. Rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych....................... 25 Rysunek 9. Rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów............ 26 Rysunek 10. Rozmieszczenie instalacji do fermentacji......................................................................... 27 Rysunek 11. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP................................................................. 27 Rysunek 12. Rozmieszczenie instalacji do termicznego przekształcania odpadów.............................. 28 Rysunek 13. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych................................................. 29 Rysunek 14. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów z papieru (o wydajnościach rocznych instalacji powyżej 5 tys. Mg)................................................................................................. 32 Rysunek 15. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów szkła.................................. 33 Rysunek 16. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych o wydajności powyżej 1000 Mg.................................................................................................................................. 33 Rysunek 17. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali................................ 34 Rysunek 18. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych......... 34 Rysunek 19. Rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych..................................................................... 35 Rysunek 20. Rozmieszczenie w Polsce instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego................................................................................ 40 Rysunek 21. Rozmieszczenie w Polsce przedsiębiorców przetwarzających zużyte baterie i akumulatory............................................................................................................................................................... 43 Rysunek 22. Liczba stacji demontażu, punktów zbierania pojazdów i strzępiarek w Polsce............... 47 Rysunek 23. Rozmieszczenie instalacji do recyklingu olejów odpadowych........................................ 49 Rysunek 24. Rozmieszczenie w kraju instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych w 2018 r.............................................................................................. 55 Rysunek 25. Rozmieszczenie w kraju instalacji do unieszkodliwiania odpadów zawierających rtęć w 2018 r..................................................................................................................................................... 61 Rysunek 26. Lokalizacja instalacji unieszkodliwiających odpady zawierające PCB w 2018 r............ 63 Rysunek 27. Lokalizacja mogilników pozostałych do likwidacji......................................................... 65 Rysunek 28. Rozmieszczenie instalacji biogazu rolniczego w kraju.................................................... 80 Rysunek 29. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych................................... 93 Rysunek 30. Pierwsza rejestracja pojazdów w latach 2016–2020........................................................ 96 Rysunek 31. Trend liniowy wytwarzania odpadów niebezpiecznych w latach 2014–2018 [tys. Mg].. 97 Rysunek 32. Trend liniowy wytwarzania grup odpadów, których udział w wytworzonych odpadach niebezpiecznych był największy........................................................................................................... 97 Wykaz pojęć i skrótów

7

8

9 ROZDZIAŁ 1. WSTĘP Zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699, z późn. zm.), zwaną dalej „ustawą o odpadach”, plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej niż co 6 lat. Do uchwalenia Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 (KPGO 2028) obowiązywał krajowy plan gospodarki odpadami (Kpgo 2022) przyjęty uchwałą nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. z 2022 r. poz. 1030). Punktem wyjścia do opracowania KPGO 2028 są cele określone w dyrektywach Parlamentu Europejskiego w zakresie ciągłego ulepszania zasad gospodarki odpadami z uwzględnieniem cyklu życia produktów tak, aby stworzyć gospodarkę o rzeczywiście zamkniętym obiegu. W KPGO 2028 uwzględniono wymagania wynikające z przepisów UE z zakresu gospodarki odpadami, m.in określone w: 1) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/WE z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. WE L 365 z 31.12.1994, str. 10, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 94/62/WE”; 2) dyrektywie Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. WE L 182 z 16.07.1999, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 1999/31/WE”; 3) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000, str. 34, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2000/53/WE”; 4) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/66/UE z dnia 6 września 2006 r. w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów (Dz. Urz. UE L 266 z 26.09.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2006/66/WE”; 5) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 22.11.2008, str. 3, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/98/WE”; 6) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) (Dz. Urz. UE L 197 z 24.07.2012, str. 38, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2012/19/WE”; 7) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniającej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów (Dz. Urz. UE L 150 z 14.06.2018, str. 109), zwanej dalej „dyrektywą 2018/851”. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że obecnie są prowadzone prace na poziomie UE w zakresie rewizji niektórych dyrektyw dotyczących odpadów, tj. dyrektyw PPWD (94/62/WE) czy w sprawie baterii i akumulatorów (2006/66/WE). W związku z tym zmianie ulegnie wiele przepisów dotyczących gospodarki odpadami, które są kluczowe dla realizacji KPGO 2028. Zgodnie z art. 35 ust. 8 ustawy o odpadach organy administracji publicznej opracowują plany gospodarki odpadami, które wspierają działania zmierzające do osiągnięcia celów i spełnienia wymagań wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej (UE) w zakresie gospodarki odpadami, w szczególności opakowań i odpadów opakowaniowych, składowania odpadów i zapobiegania zaśmiecaniu. KPGO 2028 określa środki służące spełnieniu wyżej wymienionych wymagań i celów, w tym zawiera środki wspierające realizację celów dyrektywy 2008/98/WE. W tym zakresie w KPGO 2028 określono odpowiednie środki, takie jak np. działania edukacyjno-informacyjne, które dotyczą zapobiegania powstawaniu odpadów i przeciwdziałania zaśmiecaniu, działania dotyczące wspierania rozwoju infrastruktury do ZPO i recyklingu odpadów, ocenę potrzeby stworzenia dodatkowej infrastruktury dotyczącej ZPO oraz recyklingu, działania dotyczące wspierania badań w zakresie nowych technologii z zakresu ZPO oraz gospodarowania odpadami, rekomendowane działania dotyczące surowców krytycznych oraz działania, które służą temu, aby przeciwdziałać zaśmiecaniu środowiska morskiego i lądowego. KPGO 2028 wpisuje się w strategiczne dokumenty przyjęte na poziomie UE i krajowym. Należą do nich przede wszystkim Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) przyjęta przez Radę Ministrów 14 lutego 2017 r. SOR jest średniookresową strategią rozwoju kraju, która przedstawia cele do realizacji w latach 2020 i 2030, określa wskaźniki ich realizacji, wskazuje sposób ich osiągania oraz określa najważniejsze projekty służące realizacji celów SOR. 10 Jak wskazano w SOR, nowoczesna gospodarka odpadami, zgodna z unijną hierarchią sposobów postępowania z odpadami, i dążąca do wdrażania modelu gospodarczego opartego na obiegu zamkniętym wymaga zmiany dotychczasowego podejścia i postrzegania odpadów jako źródła zasobów (w tym możliwości zastępowania surowców pierwotnych surowcami wtórnymi, powstającymi z odpadów), jak również przyspieszenia rozwoju recyklingu. Cele i działania niezbędne do osiągnięcia i podjęcia w tym zakresie są określone w KPGO 2028 – będącym obok wojewódzkich planów gospodarki odpadami z planami inwestycyjnymi podstawowym dokumentem planistycznym w gospodarce odpadami. Kolejnym dokumentem strategicznym, w który wpisuje się KPGO 2028, jest „Polityka ekologiczna państwa 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (PEP2030), przyjęta uchwałą nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794) będąca najważniejszym dokumentem strategicznym w obszarze środowiska. W systemie dokumentów strategicznych PEP2030 stanowi doprecyzowanie i uszczegółowienie zapisów SOR. W celu szczegółowym II PEP2030 „Środowisko i gospodarka. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska” jako jeden z kierunków interwencji wskazana została Gospodarka odpadami w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. Krajowy plan gospodarki odpadami jest podstawowym instrumentem wdrażania PEP2030 w tym obszarze, w ramach którego będą wspierane następujące działania: 1) gospodarowanie odpadami zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami; 2) rozwijanie recyklingu odpadów; 3) dążenie do maksymalizacji wykorzystywania odpadów jako surowców. W KPGO 2028 przedstawiono dane dotyczące ilości wytwarzanych odpadów i sposobów zagospodarowania poszczególnych rodzajów odpadów, informacje o rodzajach, liczbie, rozmieszczeniu i mocach przerobowych instalacji do przetwarzania odpadów oraz prognozowane zmiany strumieni odpadów. Ze względu na zaistniałe warunki prowadzenia działalności w okresie stanu pandemii COVID-19 zostały wprowadzone konieczne zmiany prawne dotyczące przepisów przejściowych i epizodycznych w zakresie ewidencji, sprawozdawczości, jak również funkcjonowania samej Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO), które obowiązywały wyłącznie do końca 2020 r. Zostały przesunięte terminy składania rocznych sprawozdań produktowych oraz sprawozdań wytwórców i gospodarujących odpadami za 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. (z wyjątkiem prowadzących stacje demontażu – w tym przypadku termin przesunięto do 11 września 2020 r.), jak również terminy składania rocznych sprawozdań przez podmioty odbierające oraz zbierające odpady komunalne – do dnia 31 sierpnia 2020 r., a także sprawozdań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi składanymi przez wójtów oraz marszałków województw – odpowiednio do dnia 31 października i do dnia 31 grudnia 2020 r. W związku z tym weryfikacja sprawozdań przez urzędy marszałkowskie (UM) wydłużyła się i trwała jeszcze w 2021 r., co pokryło się również z weryfikacją sprawozdań za kolejny, tj. 2020 r. Wobec tego, z uwagi na brak pełnych danych za 2019 r., kompleksowo przedstawiono dane za lata 2017 i 2018. KPGO 2028 został sporządzony zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 35 ustawy o odpadach. KPGO 2028 odnosi się do odpadów, które powstały w kraju, a przede wszystkim do odpadów komunalnych, odpadów niebezpiecznych, odpadów opakowaniowych, a także komunalnych osadów ściekowych oraz do odpadów będących przedmiotem transgranicznego ich przemieszczania. Przedstawione w KPGO 2028 cele i zadania dotyczą lat 2022−2028 oraz perspektywicznie okresu do 2035 r. W ramach KPGO 2028 dokonano podziału odpadów na: 1) odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji; 2) odpady powstające z produktów: a) odpady opakowaniowe, b) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, c) zużyte baterie i zużyte akumulatory, d) pojazdy wycofane z eksploatacji, e) oleje odpadowe, f) zużyte opony; 3) odpady niebezpieczne: 11 a) odpady medyczne i weterynaryjne, b) odpady zawierające azbest, c) inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki); 4) odpady pozostałe: a) odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej, b) komunalne osady ściekowe, c) odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne, d) odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy: - z grupy 01 – odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin, - z grupy 06 – odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej, - z grupy 10 – odpady z procesów termicznych. W załączniku nr 1 do KPGO 2028 został zawarty Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów (KPZPO), którego integralną częścią jest program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności (PZPOŻ). KPZPO został opracowany zgodnie z wymaganiami zawartymi w ustawie o odpadach w tym zakresie i stąd uwzględnia nowe wymagania dotyczące programów zapobiegania powstawaniu odpadów określone w dyrektywie 2018/851. KPZPO zawarty w KPGO 2028 zastępuje poprzednie krajowe programy zapobiegania powstawaniu odpadów, tj. KPZPO z 2014 r oraz KPZPO ujęty w Kpgo 2022. W załączniku nr 2 do KPGO 2028 przedstawiono ocenę zapotrzebowania na punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK-i) oraz instalacje dotyczące recyklingu odpadów komunalnych w kraju oraz informacje o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia kosztów eksploatacji i utrzymania infrastruktury gospodarki odpadami. Informacje na temat odpadów przywożonych na terytorium kraju oraz o odpadach wywiezionych poza terytorium kraju w zakresie rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub unieszkodliwiania zostały przedstawione w załączniku nr 3 do KPGO 2028. Ponadto załącznik nr 3 do KPGO 2028 zawiera dane dotyczące zagospodarowania odpadów z mechanicznej obróbki odpadów oraz paliwa alternatywnego, a także dane dotyczące odpadów niebezpiecznych innych niż komunalne. 12 ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI 2.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Odpady komunalne są to odpady wytwarzane w gospodarstwach domowych oraz w handlu detalicznym, przedsiębiorstwach, budynkach biurowych i w administracji publicznej, o charakterze i składzie podobnym do odpadów wytwarzanych w gospodarstwach domowych. Odpady komunalne stanowią nieco ponad 10% wszystkich odpadów wytworzonych w Polsce. Ilość oraz skład morfologiczny odpadów komunalnych w bardzo dużym stopniu zależą od miejsca ich powstawania, w tym przede wszystkim od zamożności społeczeństwa i związanego z nią poziomu konsumpcji wyrobów, ale także od pory roku. Wpływ na rodzaj i ilość wytwarzanych odpadów mają również: rodzaj obszaru (miasto, wieś), na którym są one wytwarzane, gęstość zaludnienia, typ zabudowy (jednorodzinna, wielorodzinna), liczba turystów, obecność obiektów użyteczności publicznej oraz obecność, rodzaj, wielkość i liczba placówek handlowych i drobnego przemysłu lub usług. Jednocześnie należy zaznaczyć, że z dniem 1 stycznia 2022 r. zmieniła się definicja odpadów komunalnych, zgodnie z którą nie obejmują one odpadów budowlanych i rozbiórkowych. Zapobieganie powstawaniu odpadów komunalnych następuje m.in. przez: 1) możliwość wymiany, sprzedaży lub podarowania produktów używanych; 2) edukację w zakresie ZPO, w tym w zakresie ponownego użycia przedmiotów w gospodarstwach domowych; 3) wdrażanie jednoznacznego oznakowania informującego o okresie przydatności do spożycia; 4) unikanie stosowania artykułów jednorazowych; 5) ograniczanie nadmiernej konsumpcji; 6) współdzielenie (sharing economy); 7) ekoprojektowanie; 8) wdrażanie systemów i dobrych praktyk z zakresu zarządzania środowiskowego w organizacjach; 9) tworzenie punktów wymiany rzeczy używanych; 10) tworzenie punktów napraw i przygotowania do ponownego użycia; 11) tworzenie punktów oddawania i odbierania żywności (tzw. jadłodzielni lub lodówek społecznych). Podstawowe informacje na temat odpadów komunalnych w latach 2014−2020 według Kpgo 2022 oraz danych GUS przedstawiono w tabeli 1 oraz na rysunkach 1 i 2. Dane zbierane przez GUS dotyczą wyłącznie odpadów komunalnych z grup 15 i 20. Tabela 1. Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych według GUS oraz sposoby ich zagospodarowania

13

Źródło: GUS Według GUS w 2014 r. odebrano i zebrano 10,3 mln Mg odpadów komunalnych, a w 2020 r. 13,1 mln Mg. Wzrost ilości odpadów komunalnych w tym okresie wyniósł 27%. Masa odebranych odpadów w przeliczeniu na mieszkańca wzrosła z 268 kg w 2014 r. do 342 kg w 2020 r. Głównie wzrastała masa odpadów selektywnie zebranych – dwukrotnie (od około 2,0 mln Mg w 2014 r. do około 5,0 mln Mg w 2020 r.). Masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych zmalała z 8,3 mln Mg w 2014 r. do 8,1 mln Mg (około 2,4%). Masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych wzrastała w latach 2014−2018 (do ilości 8,9 mln Mg). W ostatnich dwóch latach według GUS nastąpił spadek. Rysunek 1. Masa odpadów zebranych w sposób selektywny i nieselektywny Źródło: GUS 14 Rysunek 2. Udziały metod zagospodarowania odpadów komunalnych według GUS Źródło: GUS Masa odebranych i zebranych odpadów dla roku 2018 wynosiła według sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi 12 813,5 tys. Mg, a według GUS 12 485 tys. Mg. Łączna masa odebranych i zebranych odpadów według sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi w 2018 r. wyniosła – 12 813,5 tys. Mg, w tym 1708,7 tys. Mg podgrupy 15 01. Największy udział w odpadach odebranych i zebranych w 2018 r. stanowiły odpady o kodzie 20 03 01 – niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, których udział wyniósł 66,5% zebranych odpadów komunalnych. 13,3% stanowiła podgrupa 15 01 − odpady opakowaniowe, 7,8% podgrupa 20 01 – odpady komunalne segregowane i zbierane selektywnie, 7,1% podgrupa 20 02 odpady z ogrodów i parków (w tym z cmentarzy), 5,3% pozostałe odpady z podgrupy 20 03 – inne odpady komunalne (z wyłączeniem kodu 20 03 01). W sprawozdaniach wykazano niewielką ilość zebranych odpadów niebezpiecznych pochodzenia komunalnego – łącznie 10 tys. Mg, co stanowi 0,12% wszystkich odpadów. W 2018 r. nastąpił wzrost odebranych i zebranych odpadów komunalnych o 7,4% w stosunku do 2017 r. (na podstawie sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi). Znaczny wzrost zanotowano dla odpadów odbieranych i zbieranych selektywnie. W 2018 r. odebrano i zebrano łącznie 8522,1 tys. Mg niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01. Jednocześnie należy wskazać, że sprawozdania składane za rok 2018 po raz pierwszy uwzględniały dane od podmiotów zbierających odpady komunalne, stanowiące frakcje odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła − w związku z pojawieniem się nowego obowiązku sprawozdawczego dla tych podmiotów. W 2018 r. łącznie odebrano i zebrano 825 tys. Mg bioodpadów o kodzie 20 02 01 – odpady ulegające biodegradacji z ogrodów i parków i 197 tys. Mg odpadów 20 01 08 – odpady kuchenne ulegające biodegradacji, łącznie 1022 tys. Mg. W przeliczeniu na mieszkańca zebrano odpowiednio 21 kg i 5 kg w 2018 r. Na rysunku 3 przedstawiono masę odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. (w kg na mieszkańca). Zaobserwowano różnice w ilości odebranych i zebranych odpadów w poszczególnych województwach. Najwięcej odpadów odebranych i zebranych wykazano w województwach: dolnośląskim, zachodniopomorskim, śląskim, lubuskim i pomorskim – powyżej 370 kg na mieszkańca, a najmniej w województwie świętokrzyskim, lubelskim i podkarpackim – poniżej 250 kg na mieszkańca. Średnia dla kraju wynosi 334 kg na mieszkańca. 15 Rysunek 3. Wskaźnik masy odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. [kg/mieszkańca] 370 382 316 278 338 374 369 341 308 236 390 210 348 377 321 241 Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi W tabeli 2 przedstawiono masę zebranych selektywnie poszczególnych frakcji odpadów komunalnych w 2018 r. – odebranych i zebranych z gospodarstw domowych, zebranych w PSZOK-ach oraz przez inne podmioty zajmujące się zbieraniem odpadów komunalnych. Łączna masa odpadów selektywnie zebranych wyniosła 23,8% sumy odpadów grupy 15 i 20 odebranych i zebranych według sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi. Łączna masa zebranych w 2018 r. odpadów komunalnych papieru, metalu, tworzywa i szkła wyniosła 2023 tys. Mg, co stanowiło łącznie 15,8% odebranych i zebranych odpadów komunalnych. Bioodpadów zebrano 1022 tys. Mg – 8,0% odpadów komunalnych. Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne stanowiły 66,5% odebranych i zebranych odpadów komunalnych. Tabela 2. Masa selektywnie odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r.

Źródło: IOŚ-PIB Na rysunku 4 przedstawiono odebrane i zebrane odpady komunalne w 2018 r. w podziale na poszczególne frakcje. 16 Rysunek 4. Selektywnie odebrane i zebrane odpady komunalne (4 frakcje) w 2018 r.

0 200 400 600 800 1000 1200 tys. Mg Źródło: IOŚ-PIB W tabeli 3 przedstawiono procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów za rok 2018. Tabela 3. Procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów w 2018 r.

1. 2. 3. 4. R1 418,63 373 757,40 374 176,03 R2 29,04 94,34 123,38 R3 321 110,94 987 444,98 1 308 555,92 R4 64 907,57 19 928,63 84 836,20 R5 247 707,69 36 361,46 284 069,15 R6 93,36 – 93,36 R7 – 0,67 0,67 R8 – – – R9 – 7,79 7,79 R10 19,54 225 045,02 225 064,56 R11 580,78 1617,20 2197,98 R12 986 359,12 8 110 059,23 9 096 418,35 R13 9218,97 21 753,47 30 972,44 D1 – 2765,71 2765,71 D4 – 49,04 49,04 D5 47,72 196 970,54 197 018,26 D8 41,76 70 156,61 70 198,37 D9 3,72 353,44 357,16 17

Źródło: Sprawozdania marszałków województw w realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. Objaśnienia: 1) Odzysk poza instalacjami lub przekazane osobom fizycznym. 2) Wykazywane w sprawozdaniach jako magazynowane, pożary, brak danych od podmiotów zasłaniających się tajemnicą handlową. W tabeli 4 przedstawiano sposób postępowania z niesegregowanymi (zmieszanymi) odpadami komunalnymi. Tabela 4. Sposób postępowania w 2018 r. z odpadami o kodzie 20 03 01

Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. W 2018 r. zmagazynowano 156,1 tys. Mg odpadów komunalnych, w tym 113,4 tys. Mg z grupy 20 oraz 42,7 tys. Mg z podgrupy 15 01. Zmagazynowano 24,3 tys. Mg niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych, co stanowi ponad 15% zmagazynowanych odpadów (25% odebranych i zebranych odpadów grupy 20). Dodatkowo w 2018 r. zmagazynowano 31,0 tys. Mg podgrupy 15 01 i grupy 20 i podano w sprawozdaniach proces R13 lub D15. Łącznie magazynowaniu podlegało w 2018 r. 187,1 tys. Mg odpadów komunalnych (grupa 20 i podgrupa 15 01). W tabeli 5 przedstawiono masę odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi w 2018 r. Tabela 5. Masa odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi w 2018 r.

18

Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. Objaśnienia: 1) W części zawierające papier, metale, tworzywa, szkło. 2) Małe ilości odpadów m.in. 20 01 01, 20 01 10, 20 01 11, 20 01 13*, 20 01 99*, 20 01 21*, 20 01 25, 20 01 27, 20 01 28, 20 01 30, 20 01 31, 20 01 32, 20 01 33*, 20 01 34, 20 01 39, 20 01 40. W 2018 r. przygotowaniu do ponownego użycia i recyklingowi poddano 1754 tys. Mg odpadów papieru, metalu, tworzyw sztucznych i szkła (PMTS). Najwięcej przygotowano do ponownego użycia i 19 poddano recyklingowi odpadów papieru i tektury (33,6%), szkła (31%), tworzyw sztucznych (21,6%) oraz metali (10,9%). Na rysunku 5 przedstawiono masę poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju. Rysunek 5. Masa poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju (w tym opakowań) [Mg] Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. Pozostałe odpady poddano przygotowaniu do ponownego użycia oraz recyklingowi w ilości 525 tys. Mg. Ponad 85% stanowił recykling organiczny. W roku 2018 przygotowano do ponownego użycia i poddano recyklingowi 2278,7 tys. Mg odpadów komunalnych. Był to znaczący wzrost w stosunku do roku 2017, w którym przygotowano do ponownego użycia i poddano recyklingowi 1331,7 tys. Mg odpadów. W sprawozdaniach za rok 2017 w zakresie odpadów PMTS, odebranych przez gminy oraz przyjętych w PSZOK-ach, nastąpił wzrost o 32%. Na podstawie danych z gmin o osiągniętych poziomach recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metalu, tworzywa i szkła średni procent gmin, które osiągnęły wymagany 30-procentowy poziom recyklingu za 2018 r., wynosił 84,4%. Najwięcej gmin osiągnęło wymagany poziom w województwie śląskim, podlaskim i podkarpackim (ponad 90% gmin), a najniższy w województwie lubuskim (68% gmin). Poziom 50% jest wymagany dla roku 2020. Należy wskazać, że za rok 2018 oraz lata 2019 i 2020 osiągany poziom był liczony w odniesieniu do odpadów komunalnych 4 frakcji, tj. papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Dopiero za rok 2021 oraz lata kolejne poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu oblicza się w odniesieniu do wszystkich odpadów komunalnych. Zastosowany od 2021 r. nowy sposób obliczania poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych, który jest obliczany już w odniesieniu do całego strumienia wytworzonych odpadów komunalnych, a nie jak dotychczas tylko do 4 wybranych frakcji odpadów, miał wpływ na wartości osiąganych przez gminy poziomów recyklingu. Według najnowszych danych dotyczących roku 2019, na poziomie kraju osiągnięto poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu w wysokości 39%. Jednocześnie należy podkreślić, że z roku na rok są osiągane wyższe poziomy recyklingu. Polska zrealizowała obowiązek nałożony wymaganiami unijnymi dla 2020 r. i już w 2014 r. osiągnęła poziom 35% ograniczenia składowania odpadów komunalnych ulegających biodegradacji w odniesieniu do ilości tych odpadów wytworzonych w 1995 r. W latach 2015–2018 ten cel również został osiągnięty. Tabela 6 przedstawia informacje na temat masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów w Polsce w odniesieniu do odpadów wytworzonych w 1995 r. 20 Tabela 6. Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów

Źródło: Sprawozdania z Kpgo 2014 oraz z Kpgo 2022, sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi, CSO Morfologiczny skład odpadów Do prognozowania składu materiałowego (morfologicznego) wytwarzanych odpadów komunalnych wykorzystano wyniki rocznych badań odpadów komunalnych, wykonanych w roku 2021, w ramach projektu finansowanego przez NFOŚiGW. Wykonawcą projektu był Uniwersytet Zielonogórski w ramach umowy z IOŚ-PIB. Próby były pobierane z odpadów z dużych miast (>50 tys. mieszkańców), małych miast (<50 tys. mieszkańców) i terenów wiejskich. Analizowane były odpady zbierane selektywnie oraz niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne. Wyniki analiz przedstawiono w tabeli 7 i na rysunku 6. Tabela 7. Zestawienie średnich rocznych składów materiałowych odpadów komunalnych

Źródło: Uniwersytet Zielonogórski, IOŚ-PIB Uwagi: 1. Bioodpady spożywcze (kuchenne) obejmują odpady żywności, a także odpady z przygotowania żywności. 2. Bioodpady z terenów zieleni obejmują odpady ulegające biodegradacji z terenów zieleni miejskiej, osiedlowej, ogrodów i parków. 3. Odpady mineralne obejmują grubsze odpady z palenisk domowych >20 mm, odpady z remontów, które trafiły do zmieszanych odpadów komunalnych, a także selektywnie zbierane popioły z palenisk domowych. 21 4. Odpady niebezpieczne obejmują głównie pozostałości chemikaliów, w tym detergentów, zużyte leki itp., które nie powinny być umieszczane w pojemnikach/workach przeznaczonych na niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne jednak trafiają do nich. 5. Odpady higieniczne, pampersy – odpady z utrzymania higieny (w tym podpaski higieniczne i pieluchy jednorazowe) itp. 6. Frakcja <10 mm obejmuje drobne odpady paleniskowe (popiół), zmiotki, ziemię. 7. Frakcja 10–20 mm zawiera odpady mineralne, w tym paleniskowe (około 1/3), a także drobne bioodpady (około 2/3). 8. ZSEiE – obejmuje odpady powstałe z drobnego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, baterii, akumulatorów, zbierane selektywnie, jak i wydzielone z odpadów zmieszanych. Rysunek 6. Średni roczny skład materiałowy odpadów komunalnych Skład materiałowy odpadów komunalnych, % 18

Składniki odpadów Źródło: Uniwersytet Zielonogórski, IOŚ-PIB Istniejący system zagospodarowania System gospodarki odpadami komunalnymi jest oparty na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519, z późn. zm.). Zgodnie z tą ustawą gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania. Według obowiązujących przepisów gmina organizuje i sprawuje kontrolę nad systemem gospodarowania odpadami na swoim terenie. Zakres, w jakim gminy działają w związku z gospodarowaniem odpadami komunalnymi, obejmuje m.in.: – budowę, utrzymanie i eksploatację instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, w tym instalacji komunalnych, – obligatoryjne objęcie wszystkich właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy oraz fakultatywnie objęcie nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne, systemem gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym zorganizowanie odbierania odpadów od właścicieli nieruchomości, – nadzorowanie gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym realizację zadań powierzonych podmiotom odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, – zapewnienie selektywnego zbierania odpadów komunalnych, obejmującego co najmniej: papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady, – tworzenie punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, – możliwość tworzenia i utrzymywania punktów napraw i ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami, – prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie prawidłowego gospodarowania odpadami komunalnymi, w szczególności w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Gmina została wyposażona w instrument finansowy w postaci opłaty ponoszonej przez mieszkańca (właściciela nieruchomości), która uwzględnia koszty odbierania odpadów od właścicieli 22 nieruchomości, koszty transportu, zbierania, odzysku (w tym recyklingu) i unieszkodliwiania odpadów komunalnych zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami. Szczegółowe zasady dotyczące gospodarowania odpadami na terenie gminy określa regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, który jest aktem prawa miejscowego. Gmina jest odpowiedzialna za osiąganie określonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, pozostałości z przetwarzania tych odpadów lub z sortowania odpadów komunalnych, przeznaczone do składowania, są przekazywane do zagospodarowania w instalacjach komunalnych, tj. zapewniających mechanicznobiologiczne przetwarzanie oraz składowanie odpadów powstających w procesie mechanicznobiologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych. Przepisy dopuszczają także przekazywanie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych do termicznego przekształcania, jeżeli gmina, z której są odbierane te odpady, prowadzi selektywne zbieranie odpadów. W celu ujednolicenia zasad selektywnego zbierania odpadów komunalnych przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz. U. z 2019 r. poz. 2028), które weszło w życie w dniu 1 lipca 2017 r., wprowadzono jednolite standardy selektywnego zbierania odpadów komunalnych w całym kraju. W rozporządzeniu określono kolory pojemników, w jakich mają być zbierane odpady, i napisy, jakie mają znajdować się na pojemnikach: 1) papier w pojemniku koloru niebieskiego oznaczonym napisem „Papier”; 2) szkło w pojemniku koloru zielonego oznaczonym napisem „Szkło”; 3) metal i tworzywa sztuczne w pojemniku koloru żółtego oznaczonym napisem „Metale i tworzywa sztuczne”; 4) odpady ulegające biodegradacji, ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów, w pojemniku koloru brązowego oznaczonym napisem „Bio”. W ramach wyżej wymienionego rozporządzenia określono możliwość zbierania szkła z podziałem na szkło bezbarwne i szkło kolorowe. Aby dostosować zasady określone w tym rozporządzeniu do zmienionych przepisów w zakresie nazewnictwa bioodpadów oraz kwestii dotyczących odpowiedniego oznakowania pojemników, wydano nowe rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz. U. poz. 906). Ważnym elementem systemu zbierania odpadów komunalnych w kraju są PSZOK-i, w których mieszkańcy mogą oddać odpady problematyczne np. odpady niebezpieczne, zużyty sprzęt elektryczny, meble, odpady budowlano-remontowe czy zużyte opony. Tam należy oddawać również tekstylia (dla których obowiązek selektywnego zbierania jest określony w prawie UE do roku 2025) – obowiązek zbierania w PSZOK-ach odpadów tekstyliów i odzieży został wprowadzony nowelizacją ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w 2019 r., tj. ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1579, z późn. zm.). Ponadto w celu zmniejszenia ilości odpadów gminy mogą tworzyć i utrzymywać punkty napraw i ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami. Selektywne zbieranie jest jedną z podstawowych zasad racjonalnej gospodarki odpadami, umożliwia pozyskanie stosunkowo czystych frakcji odpadów, stanowiących pożądany wsad do procesów recyklingu. W Polsce w kolejnych latach są osiągane coraz lepsze efekty w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w związku z tym można stwierdzić, że wprowadzane regulacje przynoszą pozytywne efekty. Obligatoryjne objęcie wszystkich zamieszkałych nieruchomości gminnym systemem odbierania odpadów należy postrzegać niewątpliwie jako jedną z korzyści wyżej wymienionego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Wszystkie wytwarzane przez mieszkańców odpady są odbierane i zagospodarowywane przez gminy, w efekcie czego na mniejszą skalę jest obserwowane niewłaściwe postępowanie z odpadami. Ponadto w dalszym ciągu należy rozwijać infrastrukturę do recyklingu odpadów oraz działania informacyjne dotyczące zasad selektywnego zbierania odpadów oraz korzyści z niego wynikających. Ponadto należy wzmacniać działania kontrolne odnośnie do realizacji obowiązujących przepisów, a także prowadzić dalsze analizy w zakresie uszczelniania sytemu gospodarowania odpadami. Istniejące PSZOK-i i instalacje 23 W 2018 r. funkcjonowało 2019 PSZOK-ów, a 388 gmin (15,7%) nie posiadało PSZOK-ów. Na poniższym rysunku przedstawiono liczbę PSZOK-ów w poszczególnych województwach. Rysunek 7. Liczba PSZOK-ów na terenie kraju 104 99 67 100 132 70 187 240 157 187 143 81 41 163 129 119 Źródło: Sprawozdania z realizacji WPGO (stan na 31.10.2018 r.) Istniejące sortownie selektywnie zbieranych odpadów komunalnych Sortownie odpadów z selektywnego zbierania obejmują przetwarzanie odpadów papieru, tworzyw sztucznych, metali i odpadów wielomateriałowych pochodzących z selektywnego zbierania, czyli głównie z „żółtych” i „niebieskich” pojemników lub worków. Sortowanie odpadów z selektywnego zbierania odbywa się głównie w części mechanicznej instalacji MBP (jako odrębny wariant technologiczny lub w na wyodrębnionej do tego celu niezależnej linii technologicznej). Uzupełnieniem są sortownie przeznaczone wyłącznie do przetwarzaniu odpadów z selektywnego zbierania. Na rysunku 8 przedstawiono rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych. 24 Rysunek 8. Rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych Źródło: sprawozdania z realizacji WPGO, analizy IOŚ-PIB, (stan na 31.12.2018 r.) Faktyczne moce przerobowe wszystkich instalacji do przetwarzania odpadów z selektywnego zbierania (włącznie z wolnymi mocami przerobowymi części mechanicznej instalacji MBP) w 2018 r. wynosiły 285 tys. Mg rocznie (w systemie dwuzmianowym). Istniejące instalacje do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów W kraju funkcjonuje 216 instalacji przetwarzających odpady zielone i inne bioodpady, z czego 144 instalacje są zlokalizowane na terenie instalacji komunalnych do mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów. Łączne moce przerobowe wynoszą około 1803 tys. Mg. Średnia wielkość instalacji wynosi nieco ponad 8 tys. Mg rocznie. W instalacjach są przetwarzane odpady komunalne, głównie odpady kuchenne ulegające biodegradacji 20 01 08 i odpady ulegające biodegradacji 20 02 01, ale także inne odpady. Odpady 20 01 08 i 20 02 01 stanowiły w 2018 r. 85% przetwarzanych odpadów w instalacjach, a w 2019 r. – 77%. W zestawieniu ujęto również instalacje, które przyjmują odpady 20 01 08 i 20 02 01 jako dodatek przy przetwarzaniu innych odpadów, np. osadów ściekowych. Podane moce przerobowe instalacji nie są w całości dostępne dla odpadów pochodzących z gospodarstw domowych. Na rysunku 9 przedstawiono rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów. 25 Rysunek 9. Rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów Źródło: IOŚ-PIB, UM (stan na 31.12.2018 r.) W Zakładzie Zagospodarowania Odpadów w Poznaniu jest prowadzony proces fermentacyjny i kompostowania wyłącznie bioodpadów z selektywnego zbierania (moc przerobowa zgodnie z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach wynosi 60 000 Mg/rok dla równoległego prowadzenia procesu fermentacji i kompostowania). Pozostałe instalacje bazują na procesie tlenowym. Istniejące instalacje do fermentacji W kraju funkcjonuje 9 instalacji fermentacji o wydajności 228 tys. Mg rocznie (moc tzw. gazmotorów 7,7MWh), w których są przetwarzane odpady komunalne. 8 instalacji jest przeznaczonych na frakcję wydzieloną z niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych. Przepustowość dla frakcji wydzielonej z niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych wynosi obecnie 180 tys. Mg/rok. Przyjmując dla selektywnie zbieranych bioodpadów moc przerobową 60 tys. Mg/rok łącznie dla równoległego prowadzenia procesu fermentacji i kompostowania, i jeśli doda się instalacje w trakcie budowy i przetargu (2 instalacje), to moc przerobowa instalacji dla selektywnie zbieranych bioodpadów wzrośnie do 42 tys. Mg/rok. Na rysunku 10 przedstawiono rozmieszczenie instalacje do fermentacji. 26 Rysunek 10. Rozmieszczenie instalacji do fermentacji Źródło: IOŚ-PIB (stan na 31.10.2021 r.) Zgodnie z listami (według stanu na październik 2021 r.) instalacji komunalnych dla poszczególnych województw w Polsce funkcjonują 174 instalacje mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP przedstawia rysunek 11. Rysunek 11. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP Źródło: Listy instalacji komunalnych (stan na 31.10.2021 r.) Moce przerobowe w skali kraju są wystarczające do przetworzenia wszystkich odpadów zmieszanych (około 8521 tys. Mg/rok w 2018 r.). Moce przerobowe dla części biologicznej instalacji MBP wynoszą, według pozwoleń zintegrowanych, około 5300 tys. Mg/rok, co umożliwia 27 przetworzenie strumienia frakcji 0–80 mm z odpadów zmieszanych (określonego w założeniach na 50% strumienia odpadów zmieszanych). W kraju (stan na październik 2021 r.) eksploatowanych było 8 spalarni odpadów termicznie przekształcających niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne oraz pozostałości z przetwarzania odpadów komunalnych o mocy 1185 tys. Mg. Łączna moc przerobowa spalarni i współspalarni wyżej wymienionych odpadów (bez uwzględnienia cementowni spalających odpady) wynosiła 1435 tys. Mg rocznie. Odpady z przetworzenia odpadów komunalnych, które stanowią frakcję tzw. paliwa alternatywnego, były przetwarzane w 9 z 13 cementowni. W 2018 r. unieszkodliwiono w cementowniach około 960 tys. Mg odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych1). Z szacunków Stowarzyszenia Producentów Cementu wynika, że masa przetwarzanych w cementowniach odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych jest większa (branża deklaruje, że w 2020 r. przetworzono w cementowniach ok. 1250 tys. Mg odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych). Na rysunku 12 przedstawiono rozmieszczenie funkcjonujących instalacji, które zgodnie z posiadanymi decyzjami administracyjnymi są przeznaczone głównie do termicznego przekształcania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z przetwarzania odpadów komunalnych. Rysunek 12. Rozmieszczenie instalacji do termicznego przekształcania odpadów Źródło: Analizy IOŚ-PIB (stan na 31.10.2021 r.) Określono niezbędne moce przerobowe instalacji termicznego przekształcania odpadów do 2034 r. na 4,2 mln Mg rocznie. Oznacza to, że brakująca wydajność tych instalacji, po uwzględnieniu instalacji, które są aktualnie w fazie eksploatacji, o wydajności łącznej 1,435 mln Mg/rok, wyniesie około 2,765 mln Mg/rok. To możliwe zapotrzebowanie na moc przerobową uwzględnia cementownie, które przetwarzają obecnie około 1,25 mln Mg palnych frakcji odpadów komunalnych. We wskazanym zapotrzebowaniu mocy przerobowych mieszczą się także spalarnie odpadów przeznaczone do termicznego przekształcania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z przetwarzania odpadów komunalnych znajdujące się obecnie w fazie budowy i planowania (należy tutaj wspomnieć o instalacjach zlokalizowanych m.in. w Gdańsku, Olsztynie, Warszawie, Starachowicach, Krośnie, Bełchatowie, Kamionce czy Jaśle). 1) Według G. Wielgosiński i in., IOŚ-PIB, Warszawa 2021. 28 Należy jednak pamiętać, że w przypadku dalszej znaczącej poprawy selektywnego zbierania odpadów oraz zwiększenia potencjału rynku recyklingu (oraz zmian wprowadzanych w związku z systemem kaucyjnym czy usprawnieniem funkcjonowania systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP)) ilość odpadów o parametrach obecnie wymaganych przez cementownie zmniejszy się (mimo zwiększonych możliwości przerobowych cementowni). Procentowy udział zagospodarowania odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych w procesach termicznego przekształcania odpadów będzie zmienny w czasie i w przypadku zwiększania poziomów recyklingu będzie ulegał obniżeniu. Zgodnie z listami instalacji komunalnych (według stanu na październik 2021 r.) obejmującymi instalacje do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych instalacje te obejmują 163 obiekty. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przedstawia rysunek 13. Rysunek 13. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych Źródło: Listy instalacji komunalnych (stan na 31.10.2021 r.) Oszacowano, że według stanu na dzień 31.12.2020 r. wolne moce przerobowe instalacji komunalnych – składowisk wynoszą 37 333 tys. m3 (wystarczą mniej więcej na 7 lat). Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami ulegającymi biodegradacji, identyfikuje się następujące problemy: 1) udział odpadów zmieszanych we wszystkich wytworzonych odpadach komunalnych (a więc odpadach zebranych i odebranych przez gminy oraz na podstawie indywidualnych umów) nadal jest duży; 2) niewystarczająca ilość działań edukacyjnych na poziomie lokalnym w zakresie prawidłowej gospodarki odpadami i związana z tym niewystarczająca świadomość i wiedza społeczeństwa 29 na temat właściwego postępowania z odpadami komunalnymi, co wpływa na efektywność systemu odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych2); 3) nielegalne postępowanie z odpadami, w tym porzucanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych (tzw. dzikie wysypiska); 4) niedobory odpowiedniej infrastruktury, w tym sieci PSZOK, oraz instalacji do przetwarzania odpadów, która mogłaby zapewnić odpowiednią jakość zbieranych i przetwarzanych odpadów, a w konsekwencji zagospodarowanie wszystkich frakcji odpadów oraz niedobory w zakresie sieci punktów napraw (przygotowania do ponownego użycia); 5) wzrost kosztów związanych z gospodarowaniem odpadami komunalnymi; 6) niedostateczny udział producentów, w ramach obecnego systemu ROP, w kosztach zagospodarowania odpadów powstałych z produktów, które wprowadzili do obrotu, co wpływa negatywnie na efektywność systemów selektywnego zbierania odpadów, instalacje oraz rozwój rynku recyklingu; 7) duży udział opakowań trudnych do recyklingu. 2.2. Odpady powstające z produktów 2.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Zapobieganie powstawaniu odpadów opakowaniowych następuje przez: 1) eliminację zbędnych opakowań lub elementów opakowań; 2) ograniczanie masy opakowań w stosunku do masy sprzedawanego produktu przez wdrażanie metod ekoprojektowania; 3) stosowanie opakowań wielokrotnego użytku, w przypadku gdy jest to uzasadnione ograniczeniem oddziaływania na środowisko na poszczególnych etapach cyklu życia; 4) wydłużanie okresu użytkowania; 5) promowanie produktów lokalnych (ograniczenie opakowań transportowych); 6) kształtowanie postaw konsumentów przez akcje edukacyjno-informacyjne, promujące nabywanie produktów z jak najmniejszą ilością opakowań oraz zachęcanie do zakupu towarów masowych, pakowanych zbiorczo; 7) zielone zamówienia publiczne pozwalające tworzyć politykę, w ramach której podmioty publiczne włączają kryteria i wymagania środowiskowe do procesu zakupów (procedur udzielania zamówień publicznych) i poszukują rozwiązań ograniczających negatywny wpływ produktów oraz usług na środowisko. Opakowania i odpady opakowaniowe powstają nie tylko w gospodarstwach domowych, lecz w szczególności w zakładach produkcyjnych, jednostkach handlowych, miejscach użyteczności publicznej, różnych gałęziach przemysłu. Odpady opakowaniowe są wytwarzane na wszystkich etapach łańcucha dostaw, ale przede wszystkim przez konsumentów jako użytkowników końcowych. W tabelach 8–10 zamieszczono informacje o opakowaniach wprowadzonych na rynek oraz wymagane i osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017–2019. 2) Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski, które dotyczyło gospodarowania odpadami przeprowadzonego w 2019 r., tylko 44,5% Polaków uważa, że segregacja odpadów w ich domu lub bloku jest prowadzona przez mieszkańców prawidłowo. 30 Tabela 8. Opakowania wprowadzone do obrotu wraz z produktami oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017–2019

mełógo podlegających obowiązkowi uksyzdo ugnilkycer iwoksyzdo iwognilkycer uksyzdo ugnilkycer uksyzdo ugnilkycer 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2017 5834,282 5834,282 5834,282 3564,433 3319,346 61 56 61,09 56,89 2018 5470,407 5470,407 5470,407 3451,192 3200,210 61 56 63,09 58,50 2019 6402,468 6402,468 6402,468 3983,338 3689,709 61 56 62,22 57,63 Źródło: MKiŚ Tabela 9. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań wielomateriałowych

Źródło: MKiŚ Wymagane poziomy odzysku, w tym recyklingu odpadów opakowaniowych oraz odpadów powstałych z opakowań wielomateriałowych, zostały osiągnięte w latach 2017–2019. Jednocześnie w 2018 r. zmniejszeniu uległ strumień odpadów opakowaniowych i w efekcie zmniejszyła się masa odpadów opakowaniowych poddanych odzyskowi i recyklingowi. Nie wpłynęło to jednak na osiągnięcie poziomów odzysku i recyklingu. W tabeli 10 przedstawiono osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR Tabela 10. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR

31

Źródło: MKiŚ W odniesieniu do opakowań po ŚOR funkcjonują w Polsce dwa systemy zbierania tego rodzaju odpadów opakowaniowych. W ramach systemu PSOR (Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin) przedsiębiorcy wprowadzili do obrotu środki ochrony roślin w opakowaniach o masie: w 2017 r. – 3090,61 Mg, w 2018 r. – 2896,367 Mg, w 2019 r. – 3273,634 Mg, z których zebrano i przekazano do zagospodarowania w 2017 r. – 1 567,682 Mg, w 2018 r. – 1732,413 Mg, w 2019 r. – 2 224,5 Mg. W ramach zorganizowanego przez Zakłady Chemiczne „Organika-Azot” S.A. systemu działającego na podstawie Porozumienia między Jaworznicką Izbą Gospodarczą a Marszałkiem Województwa Śląskiego uczestnicy porozumienia wprowadzili na rynek opakowania po środkach ochrony roślin o masie: w 2017 r. – 672,007 Mg, w 2018 r. – 642,768 Mg, w 2019 r. – 588,777 Mg, z których zebrano i przekazano do zagospodarowania w 2017 r. – 203,060 Mg, w 2018 r. – 315,560 Mg, w 2019 r. – 384,260 Mg. Poziomy odzysku, w tym recyklingu, w latach 2017–2019 dla odpadów powstałych z opakowań po środkach niebezpiecznych zostały osiągnięte. Ponadto jest notowany ciągły wzrost w tym zakresie. Istniejący system gospodarowania System gospodarowania odpadami opakowaniowymi jest oparty na odpowiedzialności przedsiębiorców, którzy wprowadzają do obrotu produkty w opakowaniach, za osiągnięcie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu (od 2022 r. tylko w zakresie recyklingu) oraz zapewnienie przez gminy warunków do funkcjonowania systemu selektywnego zbierania odpadów w celu ich odzysku, w tym recyklingu. System będzie się zmieniał w związku z planowanymi zmianami w systemie ROP dla opakowań. Istniejące instalacje do zagospodarowania

Rysunek 14. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów z papieru (o wydajnościach rocznych instalacji powyżej 5 tys. Mg) Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM, dane z branży (stan na 31.12.2018 r.) 32 Rysunek 15. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów szkła Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.) Rysunek 16. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych o wydajności powyżej 1000 Mg Źródło: IOŚ-PIB na podstawie BDO, UM (stan na 2021 r.) Aktualnie w Polsce jest prowadzony wyłącznie recykling materiałowy odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych. Sumaryczne moce przerobowe instalacji do recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych w 2019 r. według BDO wynosiły około 2,11 mln Mg odpadów rocznie. Są to dane o mocach przerobowych zawarte w zezwoleniach na odzysk odpadów. W Polsce jest kilkaset zakładów zajmujących się recyklingiem odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych ponad 50 zakładów przyjmuje odpady w ilości powyżej 5 tys. Mg/rok, tylko kilka ma możliwość przetworzenia kilkudziesięciu tysięcy Mg odpadów rocznie. 33 W 2018 r. 349 instalacji przetwarzających powyżej 10 Mg/rok poddało recyklingowi 443 886 Mg odpadów z tworzyw sztucznych. W 2019 r. 302 instalacje recyklingu funkcjonowały w 274 zakładach przetwarzania odpadów z tworzyw sztucznych, a recyklingowi poddano łącznie 490 267 Mg odpadów. Na rysunku 17 przedstawiono rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali, zaś na rysunku 18 rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych. Rysunek 17. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.) Rysunek 18. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.) Na rysunku 19 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych. 34 Rysunek 19. Rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO (stan na 31.12.2018 r.) Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi zidentyfikowano następujące problemy: 1) brak wystarczających mocy przerobowych instalacji w szczególności dla wielu rodzajów odpadów z tworzyw sztucznych, a także odpadów papieru, szkła i odpadów wielomateriałowych; 2) dane dotyczące składu odpadów z tworzyw sztucznych pochodzące z różnych źródeł są trudne do porównania; inna klasyfikacja odpadów z tworzyw sztucznych i materiałów wielomateriałowych jest stosowana przez sortownie odpadów i recyklerów, a inna przez instytucje wykonujące badania morfologii odpadów; 3) niewystarczający poziom partycypacji w kosztach selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych wprowadzających produkty w opakowaniach do obrotu oraz ich dalszego przetwarzania, w tym recyklingu; 4) stosowanie opakowań z materiałów trudnych w recyklingu lub materiałów generujących wysokie koszty recyklingu; 5) niedostateczne powiązanie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla opakowań oraz systemu gospodarki odpadami komunalnymi. 2.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane Zapobieganie powstawaniu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego opiera się na zrównoważonej produkcji i konsumpcji. Kluczowe znaczenie dla zapobiegania powstawaniu odpadów zużytego sprzętu ma ekoprojektowanie, wydłużenie czasu życia produktu oraz możliwość jego naprawy i modernizacji. Istotnym elementem zapobiegania powstawaniu odpadów są działania informacyjnoedukacyjne zmierzające do ukształtowania świadomych postaw konsumentów, w zakresie: 1) wyboru bardziej trwałych urządzeń; 2) rozumienia oznakowania stosowanego na produktach; 3) znajomości zasad właściwej eksploatacji sprzętu; 4) korzystania z serwisów napraw; 5) przekazywania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego do wyznaczonych miejsc zbierania. 35 W tabeli 11 przedstawiono masę poszczególnych rodzajów sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019. Tabela 11. Masa poszczególnych rodzajów sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019

Źródło: Dla 2018 r. „Raport o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce” sporządzany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska; dla 2019 r. – dane z BDO W tabeli 12 przedstawiono zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019. Tabela 12. Zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019

Źródło: „Raport o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce” sporządzany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska; dla 2019 r. – dane z BDO Objaśnienia: 36 1) Zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1622). 2) Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. 3) Poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Tabele 13–15 przedstawiają informacje dotyczące masy sprzętu wprowadzonego do obrotu, masy zebranego i przetworzonego zużytego sprzętu i osiągniętych poziomów zbierania w latach 2018 i 2019. Dane pochodzą z raportów o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce sporządzanych przez GIOŚ za 2018 r. oraz BDO (za 2019 r.). Tabela 13. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego

Źródło: Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce sporządzane przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz dane z BDO dla roku 2019* * Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań wprowadzających sprzęt, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. Tabela 14. Informacja dotycząca osiągniętych poziomów zbierania zużytego sprzętu w latach 2017–2019

Źródło: Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce sporządzanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz dane z BDO dla roku 2019 * Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań wprowadzający sprzęt, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o opadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. Stąd również niepełne dane. Objaśnienia: 1) Poziom obliczony jako procentowa wartość masy zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego zebranego w 2016 r. do średniej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu w poprzednich trzech latach, dane pochodzą ze sprawozdań zbierających. 37 Tabela 15. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2017–2019

Źródło: „Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce” sporządzanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz BDO dla roku 2019 * Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o opadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. Od dnia 24 stycznia 2018 r. zgodnie z art. 238 ust. 1 w związku z art. 235 ust 2 ustawy o odpadach, GIOŚ zakończył prowadzenie rejestru przedsiębiorców i organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Od tego dnia rozpoczęło się funkcjonowanie rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami (rejestru – BDO), o którym mowa w art. 49 ust. 1 ustawy o odpadach. Rok 2018 był również ostatnim rokiem, za który przedsiębiorcy (wprowadzający sprzęt, zbierający i przetwarzający zużyty sprzęt) składali sprawozdania do GIOŚ, zgodnie z art. 237e ustawy o odpadach. Sprawozdania za rok 2019 były składane za pośrednictwem BDO. W omawianym okresie został osiągnięty minimalny poziom zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego założony w Kpgo 2022, to jest co najmniej 40% średniorocznej masy sprzętu wprowadzonej do obrotu. Od 2018 r. zmienił się podział na grupy sprzętu – podmioty sprawozdają, nie jak dotychczas z podziałem na 10 grup sprzętu, zgodnie z załącznikiem nr 6 do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, ale w podziale na 6 grup sprzętu, zgodnie z załącznikiem 1 do wyżej wymienionej ustawy. Zgodnie z prezentowanymi danymi założony poziom odzysku i recyklingu osiągnięto tylko w grupie 6. Wydaje się, że jest to związane z zaraportowaną przez zbierających wysoką masą zużytego sprzętu zebranego. Przyczyną mogą być również pewne niespójności w sprawozdawczości zbierających i przetwarzających zużyty sprzęt. Trzeba też zauważyć, że zgodnie z raportem o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce za rok 2018, przygotowanym przez GIOŚ, dla zużytego sprzętu, którego zebranie i przetworzenie sfinansowali wprowadzający, poziomy odzysku i recyklingu zostały osiągnięte. Obserwuje się coroczny wzrost masy sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzanego do obrotu. Istniejący system gospodarowania Wprowadzający sprzęt elektryczny i elektroniczny przeznaczony dla gospodarstw domowych jest zobowiązany do zorganizowania i sfinansowania odbierania od zbierających zużyty sprzęt oraz przetwarzania zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych. Wprowadzający sprzęt inny niż przeznaczony dla gospodarstw domowych zostali również zobowiązani do zorganizowania i sfinansowania zbierania oraz przetwarzania zużytego sprzętu. Odpady zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego są objęte obowiązkiem selektywnego zbierania odpadów i zakazem umieszczania razem z innymi odpadami. Wprowadzający sprzęt ma obwiązek umieszczenia na sprzęcie w sposób wyraźny, czytelny i trwały, a jeżeli jest to uzasadnione wielkością lub funkcją sprzętu – na opakowaniu i w dokumentach dołączonych sprzętu, oznakowania symbolem selektywnego zbierania według określonego wzoru. 38 System zbierania, w tym zwrotu zużytego sprzętu, tworzą zbierający zużyty sprzęt i podmioty prowadzące nieprofesjonalną działalność w zakresie zbierania odpadów oraz PSZOK-i, a także dystrybutorzy, którzy udostępniają sprzęt na rynku. Demontaż zużytego sprzętu, a także przygotowanie do ponownego użycia zużytego sprzętu oraz odpadów powstałych po jego demontażu, można prowadzić wyłącznie w instalacji, obiekcie budowlanym lub jego części służącym do tych celów, które posiadają decyzję w zakresie gospodarki odpadami zezwalającą na przetwarzanie zużytego sprzęt. Istniejące instalacje do zagospodarowania Główny Inspektor Ochrony Środowiska od dnia 1 lipca 2006 r. prowadził rejestr przedsiębiorców i organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego, przy czym na dzień 31 grudnia 2017 r. wpisanych było do niego m.in: – 154 przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania, – 118 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie recyklingu, – 13 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie innym niż recykling procesów odzysku. Obecnie dane są zbierane w BDO. W tabeli 16 przedstawiono liczbę przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r. Tabela 16. Liczba przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r.

rejestrze GIOŚ w 2017 r. 1 2 dolnośląskie 7 kujawsko-pomorskie 15 lubelskie 5 lubuskie 7 łódzkie 13* małopolskie 14 mazowieckie 28 opolskie 1 podkarpackie 5 podlaskie 10 pomorskie 3* śląskie 17 świętokrzyskie 2* warmińsko-mazurskie 5 wielkopolskie 15 zachodniopomorskie 3 RAZEM 150 Źródło: Opracowanie IOŚ-PIB na podstawie rejestru GIOŚ *Dane UM (województwo łódzkie 2018 r., województwo pomorskie 2022 r., województwo świętokrzyskie 2021 r.). Na rysunku 20 przedstawiono rozmieszczenie instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w Polsce, z uwzględnieniem kodów odpadów. 39 Rysunek 20. Rozmieszczenie w Polsce instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.122018 r.) Uwagi: Odpady o kodzie: 16 02 13 – kolor zielony, 16 02 14 – kolor niebieski, 16 02 15 – kolor czerwony, 16 02 16 – kolor czarny. Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym zidentyfikowano poniżej opisane problemy: 1) nielegalny demontaż zużytego sprzętu poza zakładem przetwarzania (szara strefa); 2) pozbawianie zużytego sprzętu części i elementów metali kolorowych, co stwarza trudności z przekazaniem odpadu do recyklingu; 3) brak wystarczającej ilości dostępnego zużytego sprzętu przy pojawieniu się nowych kategorii sprzętu o wysokiej wartości i dynamice sprzedaży i długim okresie życia, co wpływa na trudności w osiąganiu poziomów zbierania opartych na średniorocznej masie sprzętu; w szczególności dotyczy to paneli fotowoltaicznych; 4) problem tzw. „free riders” – braku realizacji obowiązków przez część podmiotów wprowadzających na polski rynek sprzęt spoza UE, w szczególności przez platformy międzynarodowej sprzedaży internetowej; 5) niewystarczająca świadomość konsumentów/użytkowników w zakresie prawidłowego postępowania ze zużytym sprzętem3). 2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane Zapobieganie powstawaniu odpadów zużytych baterii i akumulatorów polega na wsparciu producentów tych wyrobów w zwiększaniu ich całkowitej wydajności ekologicznej w całym cyklu życia oraz opracowywaniu i wprowadzeniu do obrotu baterii i akumulatorów zawierających mniejsze ilości substancji niebezpiecznych lub zawierających mniej substancji zanieczyszczających (w szczególności 3) Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski przeprowadzonego w 2021 r. dwie trzecie badanych (66%) deklaruje, że w sytuacji nabycia nowszego sprzętu elektronicznego, dotychczas używany sprzęt oddaje we właściwe miejsce. 40 jako środków zastępczych dla rtęci, kadmu i ołowiu). Zapobieganie powstawaniu zużytych baterii i zużytych akumulatorów polega ponadto na stosowaniu baterii i akumulatorów o przedłużonej żywotności. Istotne korzyści w zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych baterii mogą być osiągnięte wskutek ograniczenia użytkowania jednorazowych baterii na rzecz akumulatorów wielokrotnego użytku. Baterie i akumulatory mają zastosowanie w wielu produktach, urządzeniach i usługach, stanowiąc źródło energii niezależne od dostępu do sieci elektrycznej. Baterie i akumulatory są stosowane jako zasilanie wielu urządzeń przenośnych oraz jako zastępcze źródło zasilania energetycznego w szpitalach, na lotniskach lub w obiektach przemysłowych i innych. Ponadto baterie i akumulatory są używane również w powiązaniu z płytką ogniwa słonecznego, urządzeniami fotowoltaicznymi i innymi urządzeniami, wykorzystującymi energię odnawialną. Baterie i akumulatory są stosowane jako źródło energii napędzającej w samochodach elektrycznych i hybrydowych, których liczba w kraju systematycznie się zwiększa. Odrębną grupę stanowią rozruchowe akumulatory samochodowe (używa się je również w innych pojazdach i maszynach roboczych). W tabelach 17–19 przedstawiono masę wprowadzonych do obrotu baterii i akumulatorów w latach 2017–2019. Tabela 17. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017–2019 baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych

[kg] [kg] [kg] 1 2 3 4 cynkowo-węglowe cynkowomanganowe cynkowo- 8 259 915 8 535 337 – powietrzne niklowo-kadmowe 212 630 118 054 628 633 ołowiowe 413 405 228 359 834 790 guzikowe (niezawierające rtęci) 279 563 259 276 – guzikowe (zawierające rtęć) 8379 6329 – inne 4 095 983 4 190 403 17 936 728 RAZEM 13 269 876 13 337 801 19 400 151 Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018 oraz dane z BDO za 2019 r. * Od 2019 r. nastąpiła zmiana w formacie sprawozdań, obecnie jest podział na baterie kwasowo-ołowiowe, niklowo-kadmowe i inne. Tabela 18. Masa wprowadzonych do obrotu baterii samochodowych i akumulatorów samochodowych w latach 2017 i 2018

Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018 Tabela 19. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017 i 2018 baterii przemysłowych i akumulatorów przemysłowych 41

[kg] [kg] 1 2 4 niklowo-kadmowe 289 784,47 2 623 921,63 kwasowo-ołowiowe 27 860 328,30 27 357 589,80 inne 1 156 345,84 1 967 608,95 RAZEM 30 306 458,61 31 949 120,38 Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018 Ogółem wprowadzono do obrotu: 1) w 2017 r. około 134 951 633,25 Mg baterii i akumulatorów; 2) w 2018 r. około 130 841 853,08 Mg baterii i akumulatorów. W tabeli 20 przedstawiono wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii i akumulatorów przenośnych. Tabela 20. Wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii i akumulatorów przenośnych

[kg] [kg] 1 2 3 4 5 2017 12 795 706,75 8 411 931,21 45% 65,74 2018 13 192 347,62 10 554 051,37 45% 80,00 2019* 19 400 151,00 11 177 646,00 45% 57,62 Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ dotyczący lat 2017 i 2018 oraz dane z BDO za 2019 r. * Dane za 2019 r. pochodzą z maja 2021 r., z nie w pełni zweryfikowanych sprawozdań, poddane zostały dodatkowej weryfikacji w MKiŚ. Objaśnienia: 1) Podano jako średnią masę baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych wprowadzonych w danym roku oraz w dwóch latach poprzednich. 2) Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie rocznych poziomów zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych (Dz. U. poz. 1671). 3) Wyrażony w procentach stosunek masy zebranych zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych do średniej masy wprowadzonych baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych. W tabeli 21 przedstawiono osiągnięte w poszczególnych latach poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii lub zużytych akumulatorów w latach 2017–2019 Tabela 21. Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w latach 2017–2019

2017 r. 2018 r. 2019 r. 1 2 3 4 kwasowo-ołowiowe 83,43 79,74 77,94 niklowo-kadmowe 99,98 99,95 99,52 inne 77,00 75,39 75,54 42 Źródło: Sprawozdania UM o wydajności recyklingu dla procesu recyklingu zużytych baterii i zużytych akumulatorów dotyczące lat 2017 i 2018, sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych poziomów recyklingu zużytych baterii i akumulatorów, dane z BDO za 2019 r. Zakłady przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów prowadzące procesy odzysku R3−R6: 1) w 2017 r. przyjęły do przetwarzania około 50 754,824 Mg zużytych baterii i akumulatorów, a przetworzyły około 43 771,126 Mg; 2) w 2018 r. przyjęły do przetwarzania około 115 816,079 Mg zużytych baterii i akumulatorów, a przetworzyły około 124 236,786 Mg. Polska osiągnęła w latach 2017–2019 wymagane roczne poziomy zbierania (45%). Minimalne poziomy wydajności recyklingu, określone w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1113), zostały osiągnięte dla wszystkich rodzajów zużytych baterii i zużytych akumulatorów w poszczególnych latach obejmujących okres sprawozdawczy. Ponadto zostały osiągnięte, określone w Kpgo 2022, cele dotyczące gospodarki bateriami i akumulatorami. Rozbudowa systemu zbierania zużytych baterii i zużytych akumulatorów pozwoliła na osiągnięcie odpowiednich poziomów zbierania. Osiągnięty został także poziom wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w latach 2017–2019. Istniejący system gospodarowania W zakresie zbierania zużytych baterii i akumulatorów zakazuje się umieszczania zużytych baterii i zużytych akumulatorów razem z innymi odpadami w tym samym pojemniku. Zużyte baterie samochodowe i zużyte akumulatory samochodowe oraz zużyte baterie przemysłowe i zużyte akumulatory przemysłowe powinny być zbierane selektywnie według rodzajów, aby ułatwić ich przetwarzanie za pomocą technologii i instalacji służących do przetwarzania i recyklingu poszczególnych rodzajów zużytych baterii lub zużytych akumulatorów. Przedsiębiorca wprowadzający do obrotu baterie i akumulatory jest objęty rozszerzoną odpowiedzialnością producenta za wprowadzane produkty. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zorganizowania i sfinansowania systemu zbierania, przetwarzania, recyklingu i unieszkodliwiania zużytych baterii i akumulatorów. W ustawie z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach są określone również obowiązki zbierających, przetwarzających i dokonujących recyklingu lub unieszkodliwiania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów. Użytkownik końcowy jest obowiązany do przekazania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych, w tym baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych, do zbierającego zużyte baterie lub zużyte akumulatory lub do miejsca odbioru. Natomiast zużyte baterie samochodowe i zużyte akumulatory samochodowe należy przekazać sprzedawcy detalicznemu baterii samochodowych lub akumulatorów samochodowych, podmiotowi prowadzącemu usługi w zakresie wymiany zużytych baterii samochodowych lub zużytych akumulatorów samochodowych, zbierającemu zużyte baterie samochodowe lub zużyte akumulatory samochodowe, prowadzącemu zakład przetwarzania zużytych baterii samochodowych lub zużytych akumulatorów samochodowych lub wprowadzającemu baterie samochodowe lub akumulatory samochodowe. Zużyte baterie przemysłowe i zużyte akumulatory przemysłowe należy przekazać sprzedawcy detalicznemu baterii przemysłowych lub akumulatorów przemysłowych, podmiotowi prowadzącemu usługi w zakresie wymiany zużytych baterii przemysłowych lub zużytych akumulatorów przemysłowych, prowadzącemu zakład przetwarzania zużytych baterii przemysłowych lub zużytych akumulatorów przemysłowych lub wprowadzającemu baterie przemysłowe lub akumulatory przemysłowe. Istniejące instalacje do zagospodarowania Na rysunku 21 przedstawiono rozmieszczenie w Polsce przedsiębiorców przetwarzających zużyte baterie i akumulatory. Rysunek 21. Rozmieszczenie w Polsce przedsiębiorców przetwarzających zużyte baterie i akumulatory 43 Źródło: BDO 2021 r., UM, WIOŚ – 2022 r. W Polsce są przerabiane głównie baterie cynkowo-węglowe i alkaliczne oraz akumulatory kwasowo-ołowiowe, te ostatnie najczęściej w procesach pirometalurgicznych. Recykling baterii cynkowo-węglowe i alkalicznych polega głównie na ich mechanicznej obróbce, a wydzielone frakcje, w tym proszek bateryjny, są sprzedawane zewnętrznym odbiorcom. Wobec wzrostu użytkowania pojazdów elektrycznych pojawi się potrzeba zagospodarowania akumulatorów litowo-jonowych, w tym odzysku litu. Identyfikacja problemów W odniesieniu do gospodarowania zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami zidentyfikowano następujące problemy: 1) niewystarczająca świadomość społeczeństwa dotycząca prawidłowego postępowania ze zużytymi bateriami i akumulatorami4); 2) brak wyodrębnionego na poziomie europejskim kodu odpadu dla baterii litowo-jonowych, co utrudnia wyodrębnienie strumienia odpadów i międzynarodowe przemieszczanie tej kategorii baterii. Dodatkowo po zakończeniu prac nad projektem rozporządzenia PE i Rady UE w sprawie baterii i akumulatorów i opublikowaniu ostatecznej wersji dokumentu pojawi się konieczność dostosowania systemu zagospodarowania baterii i akumulatorów do przepisów wyżej wymienionego rozporządzenia, m.in. w zakresie funkcjonowania systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz wyznaczenia właściwych organów, a także wyodrębnienia kategorii baterii pochodzących z lekkich środków transportu. 4) Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości ekologicznej mieszkańców Polski przeprowadzonego w 2017 r. do wyznaczonego pojemnika trafiło 50,2% baterii i akumulatorków, a zużytych akumulatorów samochodowych zaledwie 33,2%. 44 2.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Producenci pojazdów są obowiązani do ograniczania stosowania substancji niebezpiecznych w pojazdach, uwzględniania wymogów demontażu i ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i części pojazdów oraz odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także stosowania do produkcji pojazdów materiałów pochodzących z recyklingu. Liczbę pojazdów wyrejestrowanych w poszczególnych latach z podaniem powodu wyrejestrowania przedstawiono w tabeli 22. Tabela 22. Informacje o pojazdach wyrejestrowanych [szt.]

Źródło: CEPiK Według danych gromadzonych w bazie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) prowadzonej przez Ministerstwo Cyfryzacji wyrejestrowano: 1) w 2017 r. – 39 912 sztuk pojazdów; 2) w 2018 r. – 13 086 sztuk pojazdów; 3) w 2019 r. – 26 873 sztuk pojazdów z powodu wywozu za granicę. Sprowadzono do Polski: 1) w 2017 r. – 855 096 sztuk z krajów UE i 16 299 sztuk używanych samochodów osobowych z krajów spoza UE; 2) w 2018 r. – odpowiednio 925 439 sztuk i 15 619 sztuk; 3) w 2019 r. – odpowiednio 937 733 sztuk i 13 919 sztuk. Tabela 23 przedstawia sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019. Tabela 23. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019

1 2 3 4 5 6 7 Pojazdy wycofane z eksploatacji i przyjęte do 49 805 522 299 514 210 551 221 450 066 555 826 stacji demontażu Odpady poddane odzyskowi (w tym 515 081 525 313 679 544 ponowne użycie) Odpady poddane recyklingowi (w tym 499 607 514 999 660 376 ponowne użycie) Źródło: Sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych poziomów ponownego użycia i odzysku oraz ponownego użycia i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przekazywane Komisji Europejskiej Tabela 24 przedstawia osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019 45 Tabela 24. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019

Źródło: Sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych poziomów ponownego użycia i odzysku oraz ponownego użycia i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przekazywane Komisji Europejskiej Osiągnięto wymagane poziomy odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (odpowiednio 95% i 85% masy pojazdów przyjętych do stacji demontażu). Uzyskane poziomy recyklingu oraz odzysku w wysokości powyżej 100% mogą wynikać z poddania i przekazania do recyklingu i odzysku w 2019 r. pojazdów, które zostały przyjęte do stacji demontażu w 2018 r. Istniejący system gospodarowania Postępowanie z pojazdami wycofanymi z eksploatacji jest uregulowane w ustawie z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2020 r. poz. 2056). Wprowadzający pojazd jest obowiązany zapewnić sieć zbierania pojazdów, zwaną dalej „siecią”, obejmującą terytorium kraju w taki sposób, aby w każdym województwie były prowadzone co najmniej trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co najmniej jedna stacja demontażu, położone w różnych miejscowościach, zapewniające właścicielowi pojazdu możliwość oddania pojazdu wycofanego z eksploatacji. Wprowadzający pojazd, który wprowadza na terytorium kraju nie więcej niż 1000 pojazdów w ciągu roku kalendarzowego, jest obowiązany zapewnić sieć obejmującą co najmniej trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co najmniej jedną stację demontażu, położone w różnych miejscowościach na terytorium kraju. Właściciel pojazdu wycofanego z eksploatacji jest zobowiązany do przekazania go do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów. Prowadzący stację demontażu jest obowiązany osiągać określone poziomy odzysku i recyklingu odpadów pochodzących z pojazdów wycofanych z eksploatacji w stosunku do masy pojazdów przyjętych do stacji demontażu w danym roku. Istniejące punkty zbierania pojazdów i stacje demontażu Na rysunku 22 przedstawiono liczbę stacji demontażu, punktów zbierania pojazdów i strzępiarek na terenie kraju. 46 Rysunek 22. Liczba stacji demontażu, punktów zbierania pojazdów i strzępiarek w Polsce Źródło: BDO 2021 r., UM – 2021/2022 r. Identyfikacja problemów W gospodarowaniu odpadami takimi jak pojazdy wycofane z eksploatacji występuje problem dotyczący szarej strefy w zakresie demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji – nielegalny demontaż poza stacjami demontażu. 2.2.5. Oleje odpadowe ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Oleje są użytkowane w celu zapewnienia prawidłowej eksploatacji silników pojazdów mechanicznych oraz innych maszyn i urządzeń. Zapobieganie powstawaniu olejów odpadowych następuje przez stosowanie olejów o wydłużonym okresie ich użytkowania, jeżeli jest to ekonomicznie i środowiskowo uzasadnione. Innym sposobem zapobiegania jest wykorzystywanie urządzeń i instalacji cechujących się wyższą efektywnością wykorzystania olejów oraz mniejszym ich zużyciem. Oleje odpadowe powstają w wyniku wymiany zużytych olejów, awarii instalacji i urządzeń, a także na skutek ich usuwania m.in. z pojazdów wycofanych z eksploatacji. W latach 2017 i 2018 wprowadzono na rynek odpowiednio 178,7 tys. Mg i 211,3 tys. Mg olejów. W analogicznym okresie wprowadzono następujące ilości preparatów smarowych: 2017 r. – 55,6 tys. Mg i 2018 r. – 57,6 tys. Mg. W tabelach 25 i 26 przedstawiono uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych oraz uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu preparatów smarowych. 47 Tabela 25. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych

Źródło: MKiŚ Tabela 26. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu preparatów smarowych

Źródło: MKiŚ Co roku notuje się wzrost masy olejów odpadowych poddawanych odzyskowi, w tym recyklingowi. Powyższe jest wynikiem znacznego corocznego wzrostu wprowadzonych na rynek olejów, co wymaga większego strumienia przetwarzanych odpadów w celu osiągnięcia ustawowych poziomów odzysku, w tym recyklingu. Niemniej jednak poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych w 2017 r. zostały osiągnięte. Z kolei poziomy odzysku i recyklingu w 2018 r. spadły do poziomu odpowiednio 46,7% oraz 32,7%. Wymagane poziomy w odniesieniu do preparatów smarowych zostały osiągnięte w 2017 i 2018 r. Należy jednak mieć na uwadze, że te poziomy wzrastają co roku zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 października 2014 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów powstałych z preparatów smarowych, dodatków i środków zapobiegających zamarzaniu (Dz. U. poz. 1598) i w 2020 r. wynosiły 50% dla odzysku, w tym 35% dla recyklingu. Istniejący system gospodarowania Do postępowania z odpadami w postaci olejów odpadowych mają zastosowanie ogólne wymagania dotyczące postępowania z odpadami, z uwzględnieniem szczególnych wymagań wynikających z ustawy o odpadach. Szczegółowe wymagania związane ze zbieraniem, magazynowaniem oraz klasyfikowaniem do właściwego procesu odzysku albo unieszkodliwiania określa rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 października 2015 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz. U. poz. 1694). Szczegółowy schemat postępowania z olejami odpadowymi w celu zakwalifikowania ich do właściwego procesu odzysku albo unieszkodliwiania określa załącznik do wyżej wymienionego rozporządzenia. W pierwszej kolejności oznacza się zawartość chloru i PCB, jeżeli olej zawiera powyżej 50 mg/kg PCB lub powyżej 0,2 wagowo chloru jest kierowany do unieszkodliwienia. Jeżeli zawartość PCB i chloru nie przekracza tych wartości, 48 oznacza się kryteria dopuszczenia olejów odpadowych do procesu regeneracji w celu uzyskania olejów bazowych. Oleje odpadowe spełniające wszystkie kryteria są poddawane regeneracji. Jeżeli nie spełniają jednego lub więcej kryteriów z załącznika nr 1 do rozporządzenia, podlegają oznaczeniu kryteriów wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Brak cech wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia pozwala na zastosowanie innych metod odzysku niż regeneracja. Posiadanie co najmniej jednej z cech określonych w tym załączniku dyskwalifikuje olej odpadowy do jakiegokolwiek odzysku – podlega on wówczas unieszkodliwieniu. Istniejące instalacje do zagospodarowania Zagospodarowanie olejów odpadowych następuje głównie w rafineriach. Na terenie kraju funkcjonuje 15 instalacji, w których odpady olejowe są poddawane procesom R3, R5 i R9. Rozmieszczenie instalacji do recyklingu olejów odpadowych przedstawiono na rysunku 23. Rysunek 23. Rozmieszczenie instalacji do recyklingu olejów odpadowych Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.) Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki olejami odpadowymi zidentyfikowano następujące problemy: 1) niewystarczający mechanizm kontroli wprowadzanych na rynek produktów olejowych; 2) transfer produktów smarowych jako komponentów paliw ciekłych; 3) brak egzekwowania obowiązków przedsiębiorców w zakresie gospodarowania olejami w aspekcie opłaty produktowej; 4) postępowanie ze zużytymi olejami użytkowników końcowych w sposób niezgodny z prawem. 2.2.6. Zużyte opony ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane W zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych opon istnieje możliwość ograniczenia tempa zużycia opon w trakcie użytkowania pojazdów przez prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych, które dotyczą optymalnego użytkowania pojazdów – a przez to opon. Wśród możliwości zapobiegania powstawaniu zużytych opon można wymienić: płynny i bezpieczny styl jazdy, to jest unikanie nadmiernego przyśpieszania i hamowania w sytuacjach tego niewymagających, utrzymanie pojazdu w dobrym stanie technicznym, w szczególności zawieszenia pojazdu, zbieżności kół, zapewnienie odpowiedniego ciśnienia w oponach, odpowiednie przechowywanie opon, w szczególności w przypadku stosowania sezonowego ogumienia, zrównoważone użytkowanie, to jest unikanie zbędnego ryzyka związanego z możliwością mechanicznego uszkodzenia opony. Niemniej jednak zapobieganie powstawaniu zużytych opon jest ograniczone wymaganiami bezpieczeństwa ruchu drogowego. 49 Ponowne wykorzystanie opon jest możliwe po poddaniu ich bieżnikowaniu, czyli nałożeniu nowej warstwy bieżnika w miejsce starego. Opony bieżnikowane powinny spełniać te same wymagania co opony nowe oraz uzyskać homologację. Zużyte opony powstają w wyniku eksploatacji pojazdów, a także podczas demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Ilość zbieranych zużytych opon w latach 2014–2018 systematycznie wzrastała. Wynika to ze wzrostu świadomości ekologicznej mieszkańców oraz rozwoju sieci zbierania tych odpadów. W tabeli 27 zamieszczono zestawienie danych dotyczące masy opon wprowadzonych na rynek oraz osiągniętych w latach 2017 i 2018 poziomów odzysku i recyklingu odpadów w postaci zużytych opon. Tabela 27. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017 i 2018

Rok 50 mełógo podlegających obowiązkowi uksyzdo ugnilkycer iwoksyzdo iwognilkycer uksyzdo ugnilkycer uksyzdo ugnilkycer 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2017 281,1 262,6 262,6 211,9 92,9 75 15 80,69 35,38 2018 274,5 274,3 274,3 210,1 98,4 75 15 76,55 35,86 Źródło: MKiŚ Poziomy odzysku, w tym recyklingu, odpadów w postaci zużytych opon w latach 2017 i 2018 zostały zapewnione na wymaganym ustawowo poziomie. W 2018 r. nastąpił nieznaczny spadek masy wprowadzanych do obrotu opon oraz zużytych opon poddanych odzyskowi. Masa przetworzonych zużytych opon była w latach 2017 i 2018 na podobnym poziomie. Istniejący system gospodarowania Zgodnie z obowiązującymi przepisami podmioty wprowadzające na rynek ogumienie (producenci i dystrybutorzy) są obowiązani do odzysku minimum 75% masy opon wprowadzonych do obiegu, z czego 15% musi zostać poddane recyklingowi. Zużyte opony są przyjmowane w stacjach obsługi pojazdów i warsztatach samochodowych, a niektóre rodzaje opon według zasad określonych w systemach gminnych można przekazać do PSZOK-u. Zakazane jest składowanie zużytych opon z wyjątkiem opon rowerowych i opon o średnicy zewnętrznej większej niż 1400 mm. Możliwości zagospodarowania zużytych opon są następujące: 1) wykorzystanie całych zużytych opon; 2) bieżnikowanie; 3) wytwarzanie regranulatu; 4) termiczne przekształcenie, w tym: odzysk energii, piroliza i zagospodarowanie produktów pirolizy. Istniejące instalacje do zagospodarowania Zużyte opony są poddawane procesowi odzysku przez tak zwane bieżnikowanie oraz w instalacjach wytwarzających granulat gumowy. Wykorzystywane są również jako paliwo alternatywne w procesie współspalania w cementowniach. Identyfikacja problemów Do głównych problemów z zakresu gospodarki odpadowymi oponami należy pozbywanie się zużytych opon przez ich porzucanie w różnych miejscach czy tworzenie nielegalnych składowisk. Dodatkowo często zdarzają się pożary nielegalnych miejsc gromadzenia odpadów. 2.3. Odpady niebezpieczne 2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Rozróżnia się w tej grupie odpady medyczne i weterynaryjne, w tym zakaźne, oraz te nieposiadające właściwości zakaźnych. Odpowiedniej klasyfikacji podlega również podgrupa odpadów medycznych i weterynaryjnych niebezpiecznych, w tym zakaźnych, oraz tych nieposiadających właściwości zakaźnych. Odpady o właściwościach zakaźnych powstają w wyniku udzielania świadczeń zdrowotnych oraz prowadzenia badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny, a także w wyniku świadczenia usług weterynaryjnych, w tym badań, leczenia zwierząt, prac naukowych i doświadczalnych na zwierzętach. Selektywne magazynowanie odpadów medycznych i weterynaryjnych pozwala na zmniejszenie masy wtórnie wytwarzanych odpadów zakaźnych. W przypadku omawianej grupy odpadów możliwości zapobiegania ich powstawaniu należy uznać za bardzo ograniczone. Ze względu na obowiązujące przepisy sanitarno-epidemiologiczne jest konieczne stosowania wyposażenia jednorazowego użytku. W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 61,99 tys. Mg i 73,89 tys. Mg odpadów medycznych i weterynaryjnych, w tym zakaźnych. W roku 2018 notowano 19-procentowy wzrost odpadów medycznych i weterynaryjnych w stosunku do roku poprzedniego. Odpady medyczne stanowią ponad 98% wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych. Udział odpadów zakaźnych wynosił średnio 85% (53,26 tys. Mg w roku 2017, 62,35 tys. Mg w roku 2018), odpadów innych niż zakaźne około 2% (odpowiednio 1,59 i 1,46 tys. Mg), odpady pozostałe niezaliczane do odpadów niebezpiecznych stanowiły około 12% (7,16 i 10,37 tys. Mg w latach 2017 i 2018). W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 54,85 tys. Mg i 63,81 tys. Mg odpadów medycznych i weterynaryjnych niebezpiecznych, w tym zakaźnych, oraz tych nieposiadających właściwości zakaźnych (grupa 18*). Najwięcej odpadów medycznych i weterynaryjnych wytworzono w województwie mazowieckim, 9,80 tys. Mg w roku 2017 i 9,78 tys. Mg w roku 2018. W latach 2017 i 2018 wskaźnik wytwarzania odpadów medycznych na mieszkańca Polski wynosił odpowiednio 1,6 kg/rok i 1,9 kg/rok. W tym czasie notowano spadek liczby szpitali ogólnych z 951 w 2017 r. do 890 w 2019 r. przy jednoczesnym wzroście liczby osób na łóżko w szpitalach ogólnych, z 207 w 2017 r. do 230 w roku 2019. W 2018 r. nastąpił 21-procentowy wzrost ilości wytworzonych odpadów medycznych na jedno łóżko, z 328,07 kg/łóżko w 2017r. do 399,60 kg/łóżko w 2018 r. W tabeli 28 przedstawiono masę wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych w latach 2017 i 2018. 51

W tabeli 29 przedstawiono masę odpadów medycznych i weterynaryjnych poddaną procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 w zależności od sposobu zagospodarowania. We wskazanych latach przetworzono odpowiednio 48,45 tys. Mg i 70,89 tys. Mg odpadów. Ponad 97% przetworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych unieszkodliwiono termiczne, około 2% poddano procesom odzysku, niespełna 0,3% obróbce fizyczno-chemicznej, a składowaniu 0,07% w 2017 r. i 0,17% w 2018 r. Tabela 29. Odpady medyczne i weterynaryjne poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 w zależności od sposobu zagospodarowania

Źródło: Opracowanie IOŚ-PIB na podstawie CSO Istniejący system zagospodarowania Kluczowym aktem prawnym regulującym zasady postępowania z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi jest ustawa o odpadach. W kontekście możliwości przetwarzania odpadów medycznych i weterynaryjnych istotne znaczenie mają art. 20 tej ustawy, zakazujący unieszkodliwiania zakaźnych odpadów medycznych i weterynaryjnych poza obszarem województwa, na terenie którego zostały wytworzone (tzw. zasada bliskości), oraz art. 95 ust. 2 tej ustawy, stanowiący, że zakaźne odpady medyczne i weterynaryjne unieszkodliwia się przez termiczne przekształcanie w spalarniach odpadów niebezpiecznych. Dopuszcza się jednak unieszkodliwienie zakaźnych odpadów medycznych i zakaźnych odpadów weterynaryjnych na obszarze województwa innego niż to, na którym zostały wytworzone, w najbliżej położonej instalacji, jeśli na obszarze danego województwa nie ma instalacji do unieszkodliwiania tych odpadów lub gdy istniejące instalacje nie mają wolnych mocy przerobowych (art. 20 ust. 6). Uzupełnieniem wyżej wymienionych przepisów są wymagania zawarte w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie unieszkodliwiania oraz magazynowania odpadów medycznych i odpadów weterynaryjnych (Dz. U. poz. 2245), które wskazują dopuszczalne sposoby unieszkodliwiania odpadów medycznych i odpadów weterynaryjnych w odniesieniu do właściwości wykazywanych przez odpady. Obowiązujące przepisy nakazują również selektywne zbieranie odpadów medycznych i weterynaryjnych w miejscach ich powstawania, gdzie są dzielone na odpady zakaźne, odpady niebezpieczne, nieposiadające właściwości zakaźnych i odpady inne niż niebezpieczne, nieposiadające właściwości zakaźnych, uwzględniając sposób ich unieszkodliwiania lub odzysku. W większości placówek medycznych i weterynaryjnych w kraju stosuje się selektywne zbieranie odpadów do przeznaczonych do tego celu pojemników albo worków. Zakaźne odpady medyczne i weterynaryjne, w tym niebezpieczne oraz inne niż niebezpieczne, oraz przeterminowane leki są unieszkodliwiane przez ich termiczne przekształcanie. Instalacje do zagospodarowania odpadów medycznych i weterynaryjnych W roku 2018 odpady medyczne i weterynaryjne zostały zagospodarowane w 11 instalacjach do procesów odzysku, 29 spalarniach, 8 instalacjach do obróbki fizyczno-mechanicznej oraz unieszkodliwiono je na jednym składowisku. Dominującymi procesami przetwarzania odpadów z grupy 18 są procesy termicznego przekształcania, a w szczególności proces D10. Instalacje do procesów odzysku przetworzyły odpady medyczne w procesach odzysku R3, R4, R5 i R12. Nominalne moce projektowe tych instalacji wynosiły 938 300 Mg/rok. 53 Spośród 29 spalarni 18 było przeznaczonych wyłącznie do termicznego przetwarzania odpadów medycznych i weterynaryjnych (proces D10). Pozostałe 11 instalacji wspólnie unieszkodliwiało dane odpady niebezpieczne wraz z zakaźnymi odpadami medycznymi i weterynaryjnymi. Łączne moce przerobowe spalarni wynosiły 145 300 Mg/rok. Odpady medyczne były unieszkodliwiane w procesie D9 przez instalacje do obróbki fizyczno-chemicznej. Łączne moce przerobowe tych instalacji wynosiły 156 203 Mg/rok. W latach 2017 i 2018 odpady medyczne składowano na jednym składowisku wraz z odpadami innymi niż niebezpieczne i obojętnymi. W tabeli 30 przedstawiono rozmieszczenie i liczbę instalacji do przetwarzania odpadów medycznych i weterynaryjnych w poszczególnych województwach wraz z podaniem ich mocy przerobowych i pojemnością składowiska. Tabela 30. Instalacje do przetwarzania odpadów medycznych i weterynaryjnych w poszczególnych województwach w roku 2018

Województwo 54 ijcalatsni abzcil ecom ewoborezrp]kor/gM[ijcalatsni abzcil ecom ewoborezrp]kor/gM[ijcalatsni abzcil ecom ewoborezrp]kor/gM[ijcalatsni abzcil anpętsod]³m[ćśonmejop 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. dolnośląskie 0 – 1 2950 0 – 0 – kujawsko-pomorskie 1,0 22 000 2 12 800 0 – 1 358 266 lubelskie 0 – 1 308 1 60 0 – lubuskie 1 240 000 3 9660 0 – 0 – łódzkie 0 – 1 5100 5 15 143 0 – małopolskie 0 – 2 15 318 0 – 0 – mazowieckie 3 210 200 1 2800 0 – 0 – opolskie 0 – 1 690 0 – 0 – podkarpackie 0 – 3 13 900 0 – 0 – podlaskie 1 150 000 2 859 0 – 0 – pomorskie 1 100 4 17 012 0 – 0 – śląskie 1 35 000 3 55 000 0 – 0 – świętokrzyskie 0 – 1 805 0 – 0 – warmińsko-mazurskie 0 – 1 600 0,0 – 0 – wielkopolskie 0 – 1 5790* 2 140 000 0 – zachodniopomorskie 3 281 000 2 1708 1 1 000 0 – RAZEM 11 938 300 29 145 300 8 156 203 1 358 266 Źródło: CSO, BDO, decyzje administracyjne * Wydajność jedynej w województwie instalacji dla kaloryczności odpadów równej 13 MJ/kg wynosi około 10 220 Mg/rok. Na rysunku 24 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych – z podziałem na poszczególne strumienie odpadów. Rysunek 24. Rozmieszczenie w kraju instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych w 2018 r. Źródło: IOŚ-PIB na podstawie: CSO, BDO, decyzji administracyjnych (stan na 31.12.2018 r.) W tabeli 31 przedstawiono zestawienie ilości wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych z mocami przerobowymi spalarni w poszczególnych województwach w roku 2018. Moce przerobowe spalarni przetwarzających odpady medyczne i weterynaryjne były wystarczające w ujęciu ogólnokrajowym. Całkowita ilość wytworzonych odpadów wyniosła 73,89 tys. Mg, z czego 69,20 tys. Mg (ponad 97% wytworzonych) poddano przekształcaniu termicznemu. W skali kraju ilość wytworzonych odpadów była znacząco niższa niż łączne moce przerobowe wyżej wymienionej spalarni, które wynosiły 145,31 tys. Mg/rok. Niewystarczające moce przerobowe spalarni odpadów medycznych i weterynaryjnych zidentyfikowano w 8 województwach: dolnośląskim, lubelskim, mazowieckim, opolskim, podlaskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim. W województwie lubelskim instalacja przetwarzała wyłącznie odpady weterynaryjne. W województwie łódzkim moce przerobowe pokrywały ilości wytworzonych odpadów. 7 województw posiadało znacząco wyższe moce przerobowe spalarni odpadów niż ilości wytworzonych odpadów. Tabela 31. Zestawienie ilości wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych z mocami przerobowymi spalarni w poszczególnych województwach w 2018 r.

1. 2. 3. 4. dolnośląskie 5,03 2,95 brak kujawsko-pomorskie 4,39 12,80 – lubelskie 3,94 0,31 brak lubuskie 2,87 9,66 – łódzkie 5,02 5,10 – małopolskie 7,02 15,32 – mazowieckie 9,78 2,80 brak opolskie 1,21 0,69 brak podkarpackie 3,51 13,90 – podlaskie 3,55 0,86 brak pomorskie 5,09 17,01 – śląskie 8,27 55,00 – 55

Źródło: CSO, BDO, decyzje administracyjne Identyfikacja problemów W zakresie gospodarowania odpadami medycznymi i weterynaryjnymi zidentyfikowano następujące problemy: 1) nierównomierne rozmieszczenie instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów w ujęciu wojewódzkim, w tym potrzeba modernizacji niektórych obiektów; 2) nieprzestrzeganie zasady bliskości; 3) niewłaściwa segregacja odpadów medycznych i weterynaryjnych u źródła powstawania skutkująca zbieraniem odpadów komunalnych razem z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi. 2.3.2. Odpady zawierające azbest ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Odpady zawierające azbest powstają przede wszystkim w branży budowlanej, w przemyśle chemii nieorganicznej, w procesach termicznych oraz stanowią odpady z pojazdów i urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Zgodnie z Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032 wyroby zawierające azbest powinny zostać usunięte i unieszkodliwione przez składowanie. W wyniku realizacji założeń Programu masa wytwarzanych odpadów zawierających azbest powinna znacząco wzrosnąć do 2032 r. W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 88,2 tys. Mg i 91,8 tys. Mg odpadów zawierających azbest. Największy udział, ponad 90% w wytworzonych odpadach zawierających azbest, stanowiły odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej. Ilość wytworzonego odpadu o kodzie 17 06 05* – materiały budowlane zawierające azbest, wynosiła 87,1 tys. Mg w roku 2017 i 85,3 tys. Mg w roku 2018. Najmniejszy udział stanowią odpady pochodzące z hutnictwa szkła oraz z produkcji spoiw mineralnych. W tabeli 32 przedstawiono ilość odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018. Tabela 32. Wytwarzanie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg]

Źródło: CSO Największą ilość wytworzonych odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 notowano dla województwa śląskiego i wielkopolskiego. W województwie lubelskim w roku 2018 wytworzono największą ilość wynoszącą 18,2 tys. Mg. Najmniejsza ilość tego strumienia odpadów została wytworzona w województwie łódzkim i opolskim. W tabeli 33 przedstawiono ilość wytworzonych odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 w poszczególnych województwach. 56 Tabela 33. Odpady zawierające azbest wytworzone w poszczególnych województwach w latach 2017 i 2018 [tys. Mg]

Źródło: CSO W tabeli 34 przedstawiono wyroby zawierające azbest zinwentaryzowane i unieszkodliwione w Polsce w latach 2016–2020. Do zinwentaryzowania pozostało jeszcze około 6720 tys. Mg wyrobów, a do unieszkodliwienia około 13 840 tys. Mg (założenia Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032). Przedstawione dane pochodzą z 2456 gmin i na bieżąco są aktualizowane w Bazie Azbestowej. W celu realizacji założeń Programu do 2032 r. należy unieszkodliwiać rocznie ok. 1153 tys. Mg. Szacowana pojemność składowisk na koniec 2018 r. wynosiła 1,8 mln m3 co stanowiło 2430 tys. Mg odpadów zawierających azbest z grupy 17. Tabela 34. Wyroby zawierające azbest zinwentaryzowane i unieszkodliwione w Polsce w latach 2016–2020

W latach 2017 i 2018 unieszkodliwiono 136,65 tys. Mg i 185,72 tys. Mg odpadów zawierających azbest przez składowanie w procesach D1 i D5. W tabeli 35 przedstawiono unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018. 57 Tabela 35. Unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg]

Źródło: CSO Istniejący system gospodarowania Odpady zawierające azbest są składowane na składowiskach odpadów niebezpiecznych lub na wydzielonych częściach składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne albo na podziemnych składowiskach odpadów niebezpiecznych (proces D5). Instalacje do zagospodarowania odpadów zawierających azbest W roku 2018 w Polsce odpady zawierające azbest składowano na 29 składowiskach. Największą ilość składowisk czynnych notowano dla województwa śląskiego i pomorskiego. Wolna pojemność na koniec 2018 r. szacowana była na około 1,8 mln m3. Planowana była budowa 2 nowych składowisk (Baza Azbestowa – dostęp 24.06.2021 r.). Na koniec 2018 r. zinwentaryzowano 6,25 mln Mg wyrobów zawierających azbest, unieszkodliwiono 0,86 mln Mg. Identyfikacja problemów

2.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) W niniejszym rozdziale ujęto odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB (z wyłączeniem odpadów budowalnych zawierających PCB, które uwzględniono w rozdziale 2.4.1) oraz mogilniki. Odpady zawierające rtęć ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Odpady zawierające rtęć powstają jako odpady pochodzące z przemysłu gazu ziemnego, chemii organicznej, z produkcji spoiw mineralnych, z warsztatów samochodowych czy gabinetów stomatologicznych. Obowiązujące przepisy prawne zakazują produkcji i wprowadzania do obrotu produktów zawierających rtęć. W tabeli 36 przedstawiono ilość wytworzonych odpadów zawierających rtęć w zależności od źródła ich powstania. W roku 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 133,2061 Mg i 58,0125 Mg odpadów zawierających rtęć. W wykazie nie uwzględniono odpadów w postaci amalgamatu dentystycznego, rtęci znajdującej się w zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz rtęci znajdującej się w odpadach budowlanych. Amalgamat dentystyczny został ujęty w rozdziale 2.3.1 (2017 – 1,8973 Mg, 2018 – 2,9641 Mg), baterie zawierające rtęć w rozdziale 2.2.2 (2017 – 18,1120 Mg, 2018 – 32,1862 Mg), lampy fluorescencyjne i inne odpady zawierające rtęć w rozdziale 2.4.1. (2017 – 13,1771 Mg, 2018 – 17,1066 Mg), odpady z budowy, remontów i demontażu zawierające rtęć w rozdziale 2.4.1 (2017 – 348,32 Mg, 2018 – 1294,47 Mg). 58 Tabela 36. Wytwarzane odpadów zawierających rtęć w latach 2017 i 2018 [Mg]

Źródło: CSO Uwzględniając ilości wytworzonych odpadów amalgamatu dentystycznego (18 01 10*), baterii zawierających rtęć (16 06 03*), lamp fluorescencyjnych i innych odpadów zawierających rtęć (20 01 21*) oraz odpadów budowlanych (17 09 01*), w roku 2017 wytworzono ogółem 523,30 Mg odpadów zawierających rtęć, a w roku 2018 – 1346,74 Mg. W tabeli 37 przedstawiono ilość odpadów zawierających rtęć wytworzonych w poszczególnych województwach. Tabela 37. Odpady zawierające rtęć wytworzone w poszczególnych województwach [Mg]

Źródło: CSO W roku 2017 przetworzono 30,1375 Mg odpadów zawierających rtęć, w roku 2018 – 8,8470 Mg. W przedstawionym poniżej wykazie nie ujęto amalgamatu dentystycznego, baterii zawierających rtęć, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego i odpadów budowlanych. Odpady zawierające rtęć zostały poddane procesom przetwarzania R4, R5 i D9, D10, z wyjątkiem składowania. Największe ilości odpadów zawierających rtęć unieszkodliwiono w procesie D9 – 29,4885 Mg w 2017 r. i 8,039 Mg 2018 r. W tabeli 38 przedstawiono odpady zawierające rtęć poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018. 59 Tabela 38. Odpady zawierające rtęć poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 z wyjątkiem baterii, amalgamatu dentystycznego, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego i odpadów budowlanych [Mg]

Źródło: CSO System zagospodarowania

Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1902). Ustawa o odpadach zobowiązuje do tego, aby karty przekazania odpadów zawierały informacje o numerach pojemników oraz numerze certyfikatu wymaganych dla składowania odpadów rtęci metalicznej – w przypadku posiadacza odpadów przekazującego odpady rtęci metalicznej do czasowego składowania na składowisku odpadów niebezpiecznych, które jest przeznaczone do czasowego składowania odpadów rtęci metalicznej, oraz w przypadku zarządzającego składowiskiem odpadów niebezpiecznych przeznaczonym do czasowego składowania odpadów rtęci metalicznej przekazującego te odpady do dalszego unieszkodliwienia. Instalacje do zagospodarowania odpadów zawierających rtęć W roku 2018 funkcjonowało 11 instalacji służących przetwarzaniu odpadów zawierających rtęć, w tym jedna spalarnia (w województwie pomorskim). Dla instalacji innych niż spalarnie moce przerobowe wynosiły w 2018 r. 209 300 Mg/rok. Na rysunku 25 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do unieszkodliwiania odpadów zawierających rtęć. 60 Rysunek 25. Rozmieszczenie w kraju instalacji do unieszkodliwiania odpadów zawierających rtęć w 2018 r. Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, BDO i decyzji administracyjnych (stan na 31.12.2018 r.) Identyfikacja problemów Ilość wytworzonych odpadów zawierających rtęć jest znacząco wyższa niż odpadów przetworzonych. Brak szczegółowych informacji na temat wywiezienia z terenu Polski odpadów zawierających rtęć. Odpady zawierające PCB ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Odpady zawierające PCB (polichlorowane bifenyle) powstają jako oleje odpadowe i ciecze, odpady ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz jako odpady z branży budowlanej. Urządzenia zawierające PCB ze względu na obowiązujące przepisy prawa powinny zostać wyeliminowane z użytkowania do końca 2025 r. Dzięki zakazowi wprowadzania tych substancji do obrotu w przyszłości odpady zawierające PCB nie będą wytwarzane. W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 0,25 tys. Mg i 0,14 tys. Mg odpadów zawierających PCB. Największy udział (83% – 2017 r., 53% – 2018 r.) stanowiły odpady z grupy 16. W roku 2018 notowano 80-procentowy spadek wytworzonych odpadów w stosunku do roku poprzedniego. W niniejszym rozdziale nie ujęto odpadów budowalnych zawierających PCB. Wskazane odpady omówiono w rozdziale 2.4.1. W tabeli 39 przedstawiono ilość odpadów zawierających PCB w latach 2017 i 2018. Tabela 39. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w latach 2017 i 2018 [Mg]

61

Źródło: CSO W tabeli 40 przedstawiono ilość odpadów zawierających PCB, wytworzonych w poszczególnych województwach w latach 2017 i 2018. Najwięcej odpadów wytworzono w roku 2017 w województwie opolskim (163,5073 Mg) i łódzkim (73,5170 Mg). W roku 2018 największe ilości notowano dla województwa podkarpackiego (58,327 Mg) oraz łódzkiego (52,98 Mg). Najmniej wytworzonych odpadów zawierających PCB notowano dla województwa lubelskiego i lubuskiego. W latach 2017 i 2018 w województwie świętokrzyskim nie odnotowano wytworzonych odpadów zawierających PCB. Tabela 40. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w poszczególnych województwach w latach 2017 i 2018 [Mg]