Uchwała nr 193 Rady Ministrów z dnia 17 października 2023 r. w sprawie przyjęcia aktualizacji "Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030"
Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki Załącznik do uchwały nr 193 Rady Ministrów Załącznik z dnia 17 października 2023 r. (M.P. poz. 1214) do uchwały nr 193 Rady Ministrów Zz adłnąicaz n1i7k p aździernika 2023 r. d(poo uzc. h w) ały nr 193 Rady Ministrów (cid:3) z dnia 17 października 2023 r. (poz.) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) Aktualizacja (cid:3) STRATEGII ZRÓWAkNtOuaWliAzaŻcOjaN EGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030 STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030 Zastępuje „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” przyjętą uchwałą nr 123 Rady Ministrów z dnia 15 października 2019 r. w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” (M.P. poz. 1150).(cid:3) Zastępuje „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” przyjętą uchwałą nr 123 Rady Ministrów z dnia 15 października 2019 r. w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” (M.P. poz. 1150).(cid:3)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
Zaktualizowana „Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” powstała w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi przy współpracy m.in.: 16 wojewódzkich zespołów analizujących szanse i zagrożenia oraz potencjalne kierunki rozwoju obszarów wiejskich w województwach do 2030 r., ośrodków naukowo-badawczych MRiRW, Międzyresortowego Zespołu ds. aktualizacji Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030, w którym brali udział przedstawiciele poszczególnych ministerstw oraz jednostek podległych i nadzorowanych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dokument był szeroko konsultowany i opiniowany, w tym m.in. w ramach prac Rady Dialogu Społecznego w Rolnictwie, Komitetu Koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju, Komitetu Społecznego Rady Ministrów, Rządowego Centrum Analiz, Zespołu ds. Programowania Prac Rządu, Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, Zespołu ds. Obszarów Wiejskich, Wsi i Rolnictwa Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz podczas licznych branżowych, regionalnych i ponadregionalnych spotkań, warsztatów i konferencji. (cid:3) (cid:3) (cid:3)(cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
Spis treści(cid:3)(cid:3) (cid:116)(cid:87)(cid:90)(cid:75)(cid:116)(cid:4)(cid:24)(cid:127)(cid:28)(cid:69)(cid:47)(cid:28)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1011)(cid:3) TRENDY, PUŁAPKI ROZW(cid:75)(cid:58)(cid:75)(cid:116)(cid:28)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:116)(cid:122)(cid:127)(cid:116)(cid:4)(cid:69)(cid:47)(cid:4)(cid:3)(cid:94)(cid:28)(cid:60)(cid:100)(cid:75)(cid:90)(cid:4)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:62)(cid:69)(cid:75)(cid:882)SPOŻYWCZEGO I ROZWOJU OBSZARÓ(cid:116)(cid:3) (cid:116)(cid:47)(cid:28)(cid:58)(cid:94)(cid:60)(cid:47)(cid:18)(cid:44)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1004)(cid:3) (cid:100)(cid:90)(cid:28)(cid:69)(cid:24)(cid:122)(cid:853)(cid:3)ZAGROŻENIA(cid:853)(cid:3)(cid:94)(cid:127)(cid:4)(cid:69)(cid:94)(cid:28)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:87)(cid:90)(cid:75)(cid:17)(cid:62)(cid:28)(cid:68)(cid:122)(cid:3)(cid:90)OZWOJOWE OBSZARÓW WI(cid:28)(cid:58)(cid:94)(cid:60)(cid:47)(cid:18)(cid:44)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:94)(cid:28)(cid:60)(cid:100)(cid:75)(cid:90)(cid:4)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:62)(cid:69)(cid:75)(cid:882)SPOŻYWCZEGO(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1004)(cid:3) (cid:87)UŁAPKI ROZWOJOWE(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1009)(cid:3) (cid:116)(cid:122)(cid:127)(cid:116)(cid:4)(cid:69)(cid:47)(cid:4)(cid:3)(cid:94)(cid:100)(cid:90)(cid:4)(cid:100)(cid:28)(cid:39)(cid:47)(cid:18)(cid:127)(cid:69)(cid:28)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1010)(cid:3) (cid:127)(cid:4)(cid:94)(cid:4)(cid:24)(cid:122)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:18)(cid:28)(cid:62)(cid:28)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:127)(cid:116)(cid:75)(cid:58)U OBSZARÓW WIEJSKICH(cid:853)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:62)(cid:69)(cid:47)(cid:18)(cid:100)(cid:116)(cid:4)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:90)(cid:122)(cid:17)(cid:4)(cid:18)(cid:100)(cid:116)(cid:4)(cid:3)(cid:24)(cid:75)(cid:3)(cid:1006)(cid:1004)(cid:1007)(cid:1004)(cid:3)(cid:90)(cid:856)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1007)(cid:1009)(cid:3) (cid:116)IZJA I CEL GŁÓWNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJS(cid:60)(cid:47)(cid:18)(cid:44)(cid:853)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:62)(cid:69)(cid:47)(cid:18)(cid:100)(cid:116)(cid:4)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:90)(cid:122)(cid:17)(cid:4)(cid:18)(cid:100)(cid:116)(cid:4)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1007)(cid:1009)(cid:3) (cid:18)EL SZCZEGÓŁOWY (cid:47)(cid:3)(cid:116)(cid:127)(cid:68)(cid:75)(cid:18)(cid:69)(cid:47)(cid:28)(cid:69)(cid:47)(cid:28)(cid:3)(cid:17)(cid:28)(cid:127)(cid:87)(cid:47)(cid:28)(cid:18)(cid:127)(cid:28)ŃSTWA ŻYWNOŚCIOWEGO I ODPORNOŚCI NA KRYZ(cid:122)(cid:94)(cid:122)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1008)(cid:1004)(cid:3) Kierunek interwencji: I.1. Zwiększanie opłacalności produkcji rolnej, rybackiej i(cid:3)(cid:393)(cid:396)(cid:460)(cid:286)(cid:410)wórstwa rolno(cid:882) spożywczego(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1009)(cid:1004)(cid:3) Kierunek interwencji: I.2. Budowa odporności produkcji rolnej i rybackiej, w tym odporności na zmiany (cid:364)(cid:367)(cid:349)(cid:373)(cid:258)(cid:410)(cid:437)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1009)(cid:1006)(cid:3) Kierunek interwencji: I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju i jakości żywności(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1009)(cid:1008)(cid:3) (cid:60)(cid:349)(cid:286)(cid:396)(cid:437)(cid:374)(cid:286)(cid:364)(cid:3)(cid:349)(cid:374)(cid:410)(cid:286)(cid:396)(cid:449)(cid:286)(cid:374)(cid:272)(cid:361)(cid:349)(cid:855)(cid:3)(cid:47)(cid:856)(cid:1008)(cid:856)(cid:3)(cid:100)(cid:396)(cid:258)(cid:374)(cid:400)(cid:296)(cid:381)(cid:396)(cid:373)(cid:258)(cid:272)(cid:361)(cid:258)(cid:3)(cid:286)(cid:374)(cid:286)(cid:396)(cid:336)(cid:286)(cid:410)(cid:455)(cid:272)(cid:460)(cid:374)(cid:258)(cid:3)(cid:400)(cid:286)(cid:364)(cid:410)(cid:381)(cid:396)(cid:258)(cid:3)(cid:396)(cid:381)(cid:367)(cid:374)(cid:381)(cid:882)(cid:400)(cid:393)ożywczego i(cid:3)(cid:396)(cid:381)(cid:460)wój biogospodarki (cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1009)(cid:1009)(cid:3) Kierunek interwencji: I.5. Skuteczna współpraca międzynarodowa i budowanie silnej pozycji w UE(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1009)(cid:1010)(cid:3) (cid:18)EL SZCZEGÓŁOWY (cid:47)(cid:47)(cid:3)(cid:87)OPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA(cid:853)(cid:3)(cid:47)(cid:69)(cid:38)(cid:90)(cid:4)(cid:94)(cid:100)(cid:90)(cid:104)(cid:60)(cid:100)(cid:104)(cid:90)(cid:122)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:94)(cid:100)ANU ŚRODOWISKA(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1009)(cid:1012)(cid:3) Kierunek interwencji: II.1. Rozwój infrastruktury liniowej(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1010)(cid:1009)(cid:3) Kierunek interwencji: II.2. Dostępność wysokiej jakości usług publicznych(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1010)(cid:1010)(cid:3) Kierunek interwencji: II.3. Zrównoważona rewitalizacja wsi i(cid:3)małych miast(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1010)(cid:1012)(cid:3) Kierunek interwencji: II.4. Zrównoważone gospodarowanie i ochrona zasobów środowiska(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1010)(cid:1013)(cid:3) Kierunek interwencji: II.5. Adaptacja do zmian klimatu i przeciwdziałanie tym zmi(cid:258)(cid:374)(cid:381)(cid:373)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1011)(cid:1004)(cid:3) (cid:18)EL SZCZEGÓŁOWY (cid:47)(cid:47)(cid:47)(cid:3)(cid:90)OZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI(cid:853)(cid:3)(cid:87)(cid:75)(cid:127)(cid:4)(cid:90)(cid:75)(cid:62)(cid:69)(cid:47)(cid:18)(cid:127)(cid:122)(cid:18)(cid:44)(cid:3)(cid:68)(cid:47)(cid:28)(cid:58)(cid:94)(cid:18)(cid:3)(cid:87)(cid:90)(cid:4)(cid:18)(cid:122)(cid:3)(cid:47)(cid:3)AKTYWNEGO SPOŁECZEŃS(cid:100)(cid:116)(cid:4)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1011)(cid:1006)(cid:3) (cid:60)(cid:349)(cid:286)(cid:396)(cid:437)(cid:374)(cid:286)(cid:364)(cid:3)(cid:349)(cid:374)(cid:410)(cid:286)(cid:396)(cid:449)(cid:286)(cid:374)(cid:272)ji: III.1. Odpowiedź na zmiany demograficzne i ich następstwa(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1011)(cid:1011)(cid:3) Kierunek interwencji: III.2. Rozwój przedsiębiorczości i nowych miejsc pracy(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1011)(cid:1013)(cid:3) Kierunek interwencji: III.3. Wzrost umiejętności i kompetencji mieszkańców wsi(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1012)(cid:1004)(cid:3) Kierunek interwencji: III.4. Budowa i rozwój zdolności do współpracy w(cid:3)wymiarze społecznym i (cid:410)(cid:286)(cid:396)(cid:455)(cid:410)(cid:381)(cid:396)(cid:349)(cid:258)(cid:367)(cid:374)(cid:455)(cid:373)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1012)(cid:1005)(cid:3) Kierunek interwencji: III.5. Rozwój ekonomii i solidarności społecznej na obszarach wiejskich(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1012)(cid:1006)(cid:3) (cid:75)BSZARY WPŁYWAJĄCE NA OSIĄGNIĘCIE CELÓW(cid:3)(cid:94)(cid:100)(cid:90)(cid:4)(cid:100)(cid:28)(cid:39)(cid:47)(cid:47)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1012)(cid:1008)(cid:3) Obszar A: Sprawne zarządzanie rozwojem(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1012)(cid:1011)(cid:3) (cid:75)(cid:271)(cid:400)(cid:460)(cid:258)(cid:396)(cid:3)(cid:17)(cid:855)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:258)(cid:271)(cid:349)(cid:367)(cid:374)(cid:286)(cid:3)(cid:296)(cid:349)(cid:374)(cid:258)(cid:374)(cid:400)(cid:381)(cid:449)(cid:258)(cid:374)(cid:349)(cid:286)(cid:3)(cid:396)(cid:381)(cid:460)(cid:449)(cid:381)(cid:361)(cid:437)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1012)(cid:1012)(cid:3) Obszar: Trwała zdolność kreacji i uczenia się(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1012)(cid:1013)(cid:3) SPÓJNOŚĆ CELÓW STRAT(cid:28)(cid:39)(cid:47)(cid:47)(cid:3)(cid:127)(cid:3)(cid:18)(cid:28)(cid:62)(cid:4)(cid:68)(cid:47)(cid:3)(cid:60)(cid:90)(cid:4)(cid:58)(cid:75)(cid:116)YCH I MIĘDZYNARODOWYCH DOKUMENTÓW (cid:94)(cid:100)(cid:90)(cid:4)(cid:100)(cid:28)(cid:39)(cid:47)(cid:18)(cid:127)(cid:69)(cid:122)(cid:18)(cid:44)(cid:3)(cid:75)(cid:90)(cid:4)(cid:127)(cid:3)(cid:18)(cid:28)(cid:62)(cid:4)(cid:68)(cid:47)(cid:3)(cid:87)(cid:75)(cid:62)(cid:47)(cid:100)(cid:122)(cid:60)(cid:3)(cid:104)(cid:28)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1013)(cid:1006)(cid:3) (cid:60)(cid:90)(cid:4)(cid:58)(cid:75)(cid:116)(cid:28)(cid:3)(cid:24)(cid:75)(cid:60)(cid:104)(cid:68)(cid:28)(cid:69)(cid:100)(cid:122)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:18)(cid:28)(cid:62)(cid:28)(cid:3)(cid:94)(cid:100)(cid:90)(cid:4)(cid:100)(cid:28)(cid:39)(cid:47)(cid:18)(cid:127)(cid:69)(cid:28)(cid:3)(cid:24)(cid:75)(cid:3)(cid:1006)(cid:1004)(cid:1007)(cid:1004)(cid:3)(cid:90)(cid:856)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1013)(cid:1006)(cid:3) (cid:4)GENDA NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU (cid:1006)(cid:1004)(cid:1007)(cid:1004)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1013)(cid:1013)(cid:3) (cid:94)(cid:122)(cid:94)(cid:100)(cid:28)(cid:68)(cid:3)(cid:90)(cid:28)(cid:4)(cid:62)(cid:47)(cid:127)(cid:4)(cid:18)(cid:58)(cid:47)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:90)(cid:4)(cid:68)(cid:122)(cid:3)(cid:38)(cid:47)(cid:69)(cid:4)(cid:69)(cid:94)(cid:75)(cid:116)(cid:28)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1004)(cid:1006)(cid:3) (cid:116)(cid:122)(cid:68)(cid:47)(cid:4)(cid:90)(cid:3)(cid:100)(cid:28)(cid:90)(cid:122)(cid:100)(cid:75)(cid:90)(cid:47)(cid:4)(cid:62)(cid:69)(cid:122)(cid:3)(cid:116)DRAŻANIA (cid:94)(cid:100)(cid:90)(cid:4)(cid:100)(cid:28)(cid:39)(cid:47)(cid:47)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1004)(cid:1006)(cid:3) (cid:90)(cid:4)(cid:68)(cid:122)(cid:3)(cid:38)(cid:47)(cid:69)(cid:4)(cid:69)(cid:94)(cid:75)(cid:116)(cid:28)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1004)(cid:1008)(cid:3) (cid:94)(cid:122)(cid:94)(cid:100)(cid:28)(cid:68)(cid:3)(cid:90)(cid:28)(cid:4)(cid:62)(cid:47)(cid:127)(cid:4)(cid:18)(cid:58)(cid:47)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:68)(cid:75)(cid:69)(cid:47)(cid:100)(cid:75)(cid:90)(cid:75)(cid:116)(cid:4)(cid:69)(cid:47)(cid:4)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1005)(cid:1004)(cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
ZAŁĄCZNIK 1. LISTA PROJEKTÓW STRATEGICZNYCH SŁUŻĄCYCH REALIZ(cid:4)(cid:18)(cid:58)I CELÓW SZRWRIR(cid:3)(cid:1006)(cid:1004)(cid:1007)(cid:1004)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1005)(cid:1007)(cid:3) ZAŁĄCZNIK 2. ZRÓŻNIC(cid:75)(cid:116)(cid:4)(cid:69)(cid:47)(cid:28)(cid:3)(cid:100)(cid:28)(cid:90)(cid:122)(cid:100)(cid:75)(cid:90)(cid:47)(cid:4)(cid:62)(cid:69)(cid:28)(cid:3)ROZWOJU OBSZARÓW WIE(cid:58)(cid:94)(cid:60)(cid:47)(cid:18)(cid:44)(cid:3)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:856)(cid:3)(cid:1005)(cid:1006)(cid:1007)(cid:3) (cid:3) (cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
Wykaz skrótów ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ASF Afrykański pomór świń B+R prace badawczo-rozwojowe CDR Centrum Doradztwa Rolniczego CEF Instrument Łącząc Europę EBI Europejski Bank Inwestycyjny EBOIR Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju EFI Europejski Fundusz Inwestycyjny EPI Europejskie Partnerstwo na rzecz Innowacji EFIS Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych EFMRA Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury EFRG Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji EFRROW Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich EFRR Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego EFSI Europejskie Fundusze Strukturalne i Inwestycyjne EFS+ Europejski Fundusz Społeczny Plus FS Fundusze Spójności GOZ gospodarka o obiegu zamkniętym GUS Główny Urząd Statystyczny IOB Instytucje Otoczenia Biznesu ITP Instytut Technologiczno-Przyrodniczy ICT Technologie informacyjno-komunikacyjne JST Jednostka Samorządu Terytorialnego KE Komisja Europejska KOWR Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa KPO Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności KRUS Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego KWR klasyfikacja wydatków rozwojowych sektora instytucji rządowych i samorządowych LGD lokalna grupa działania MRiRW Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi MŚP mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa NCBiR Narodowe Centrum Badań i Rozwoju grupa społeczna, obejmująca młodzież pozostającą poza sferą zatrudnienia i edukacji (ang. not in NEET employment, education or training) NFOŚIGW Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej NIKiDW Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi ODR ośrodek doradztwa rolniczego Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organisation for Economic Co-operation and OECD Development) ONZ Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations) (cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
ARiMR
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
ASF
Afrykański pomór świń
B+R
prace badawczo-rozwojowe
CDR
Centrum Doradztwa Rolniczego
CEF
Instrument Łącząc Europę
EBI
Europejski Bank Inwestycyjny
EBOIR
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju
EFI
Europejski Fundusz Inwestycyjny
EPI
Europejskie Partnerstwo na rzecz Innowacji
EFIS
Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych
EFMRA
Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury
EFRG
Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji
EFRROW
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
EFRR
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
EFSI
Europejskie Fundusze Strukturalne i Inwestycyjne
EFS+
Europejski Fundusz Społeczny Plus
FS
Fundusze Spójności
GOZ
gospodarka o obiegu zamkniętym
GUS
Główny Urząd Statystyczny
IOB
Instytucje Otoczenia Biznesu
ITP
Instytut Technologiczno-Przyrodniczy
ICT
Technologie informacyjno-komunikacyjne
JST
Jednostka Samorządu Terytorialnego
KE
Komisja Europejska
KOWR
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa
KPO
Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności
KRUS
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
KWR
klasyfikacja wydatków rozwojowych sektora instytucji rządowych i samorządowych
LGD
lokalna grupa działania
MRiRW
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
MŚP
mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa
NCBiR
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
NEET
grupa społeczna, obejmująca młodzież pozostającą poza sferą zatrudnienia i edukacji (ang. not in employment, education or training)
NFOŚIGW
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
NIKiDW
Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi
ODR
ośrodek doradztwa rolniczego
OECD
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organisation for Economic Co-operation and Development)
ONZ
Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
OZE odnawialne źródła energii PAIH Państwowa Agencja Inwestycji i Handlu PES podmioty ekonomii społecznej PFR Polski Fundusz Rozwoju PFRON Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych PGWWP Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie PO RYBY 2014–2020 Program Operacyjny „Rybactwo i Morze” 2014–2020 PPP Partnerstwo Publiczno-Prywatne PROW 2007–2013 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 PROW 2014–2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 PS polityka spójności PS WPR Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 PUP powiatowe urzędy pracy RCA Rządowe Centrum Analiz RLKS rozwój lokalny kierowany przez społeczność RRF Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności (ang. Recovery and Resilience Facility) SOR Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) SUERB Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego SZRT Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do roku 2030 SZRWRiR 2030 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030 UE Unia Europejska UKE Urząd Komunikacji Elektronicznej UOKiK Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów UP 2021–2027 Umowa Partnerstwa na lata 2021–2027 WPFP Wieloletni Plan Finansowy Państwa WPR Wspólna Polityka Rolna WPRyb Wspólna polityka rybołówstwa WTO Światowa Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization) (cid:3) (cid:3) (cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
OZE
odnawialne źródła energii
PAIH
Państwowa Agencja Inwestycji i Handlu
PES
podmioty ekonomii społecznej
PFR
Polski Fundusz Rozwoju
PFRON
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PGWWP
Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie
PO RYBY 2014–2020
Program Operacyjny „Rybactwo i Morze” 2014–2020
PPP
Partnerstwo Publiczno-Prywatne
PROW 2007–2013
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013
PROW 2014–2020
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020
PS
polityka spójności
PS WPR
Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027
PUP
powiatowe urzędy pracy
RCA
Rządowe Centrum Analiz
RLKS
rozwój lokalny kierowany przez społeczność
RRF
Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności (ang. Recovery and Resilience Facility)
SOR
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)
SUERB
Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego
SZRT
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do roku 2030
SZRWRiR 2030
Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030
UE
Unia Europejska
UKE
Urząd Komunikacji Elektronicznej
UOKiK
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
UP 2021–2027
Umowa Partnerstwa na lata 2021–2027
WPFP
Wieloletni Plan Finansowy Państwa
WPR
Wspólna Polityka Rolna
WPRyb
Wspólna polityka rybołówstwa
WTO
Światowa Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
(cid:116)(cid:87)(cid:90)(cid:75)(cid:116)(cid:4)(cid:24)(cid:127)(cid:28)(cid:69)(cid:47)(cid:28)(cid:3) W latach 2012–2019 miejscem określenia celów i działań rozwojowych wsi, rolnictwa i rybactwa była „Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012–2020” przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 25 kwietnia 2012 r. Stanowiła ona część systemu dokumentów strategicznych powstałych na podstawie „Wytycznych do opracowywania strategii rozwoju” oraz „Planu uporządkowania strategii rozwoju – zakres i struktura”1) i przepisów ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2023 r. poz. 1259, z późn. zm.). Strategia ta była kluczowym dokumentem wyznaczającym kierunki działań publicznych na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa w latach 2014–2020. Jej przepisy znalazły swoje odzwierciedlenie w Umowie Partnerstwa – najważniejszym dokumencie projektującym sposób wykorzystania przez Polskę środków unijnych. Kolejne lata przybliżały instytucje publiczne do weryfikacji i aktualizacji modelu rozwoju kraju oraz prac nad programowaniem nowej perspektywy finansowej UE na lata 2021–2027. W fazie przygotowań MRiRW uczestniczyło w pracach nad wzmocnieniem systemu zarządzania rozwojem kraju. W dniu 16 lutego 2016 r. Rząd RP przedstawił zaktualizowaną wizję rozwoju kraju w „Planie na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju”. Jej rozwinięcie stanowi nowa średniookresowa strategia rozwoju kraju „Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (SOR)” przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. Głównym celem projektowanych działań rozwojowych w SOR jest stworzenie warunków do wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym. SOR zawiera również szereg wyborów strategicznych polityki państwa, które stanowią rekomendacje dla polityk publicznych. Nowa średniookresowa strategia rozwoju kraju jest też punktem wyjścia do opracowania strategii rozwoju(cid:3)określających podstawowe uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju odnoszące się do sektorów, dziedzin, regionów lub rozwoju przestrzennego w perspektywie do 2030 r., w tym m.in. SZRWRiR 2030, której zadaniem jest określenie kluczowych kierunków rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa w perspektywie do 2030 r., spójnych z celami SOR. Sposób opracowania SZRWRiR 2030 został przedstawiony w dokumencie pt. Aktualizacja strategii rozwoju wynikająca z przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. „Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)” przyjętym uchwałą nr 65 Komitetu Koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju z dnia 23 maja 2017 r. W dniu 15 października 2019 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030”, przedłożoną przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Dokument został opracowany w uzgodnieniu z ówczesnym Ministrem Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. W lipcu 2020 r. został przyjęty nowy budżet UE po 2020 r., utworzono Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Europejski Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, który m.in. zapewnia dodatkowe finansowanie inwestycji w okresie przejściowym Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014–2020 oraz daje podstawy dla Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Powstały również nowe formy wsparcia związanego z wystąpieniem pandemii COViD-19, jak np. REACT-UE. W 2022 r. polska i światowa gospodarka znalazły się pod wpływem silnego szoku podażowo-popytowego związanego z wybuchem wojny w Ukrainie. Szok o takim charakterze z jednej strony wpływał negatywnie na tempo wzrostu PKB, m.in. przez obniżenie dynamiki aktywności gospodarczej na naszych rynkach eksportowych, wzrost niepewności oraz pogorszenie nastrojów konsumentów i przedsiębiorców. Z drugiej – powodował silny wzrost (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) (cid:1005)(cid:895)(cid:3) Opracowane przez ministra właściwego do spraw polityki rozwoju.(cid:3) (cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
inflacji w efekcie wyraźnego wzrostu cen surowców na rynkach światowych i zaburzeń w globalnych łańcuchach dostaw. Wpływało to dodatkowo na pogorszenie dynamiki realnego PKB przez erozję siły nabywczej gospodarstw domowych i wzrost nominalnych stóp procentowych, który ograniczał popyt na kredyt. Skutkiem wojny był także gwałtowny napływ do Polski ludności z Ukrainy. W Polsce po silnej odbudowie aktywności gospodarczej w 2021 r., gdy przeciętne kwartalne tempo wzrostu gospodarczego było około dwukrotnie wyższe od długookresowej średniej, nastąpiło jej wyhamowanie.(cid:3)Wybuch wojny w Ukrainie i jej konsekwencje w postaci gwałtownego wzrostu cen surowców na rynkach światowych (zwłaszcza energetycznych i rolnych) spowodowały wyraźny wzrost inflacji. Zjawisko to było powszechne i występowało nie tylko w Polsce, ale także w większości krajów rozwiniętych. W konsekwencji w 2022 r. miał miejsce wysoki wzrost cen energii oraz żywności na rynku krajowym, który w znacznym stopniu wpłynął na wzrost ogólnego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. Dodatkowo rosła także inflacja bazowa. Wzrost tej kategorii był z jednej strony opóźnionym skutkiem odbudowy aktywności gospodarczej po recesji wywołanej pandemią oraz efektem dobrej sytuacji na rynku pracy, a z drugiej strony konsekwencją wzrostu presji kosztowej u producentów (zwłaszcza w zakresie cen energii i paliw)2). Okoliczności te były bezpośrednią przyczyną aktualizacji SZRWRiR 2030. Zakres wprowadzonych w ramach aktualizacji zmian w SZRWRiR 2030 pozwala jej zachować spójność ze średniookresową strategią rozwoju kraju (SOR). Zaktualizowana SZRWRiR 2030 zawiera również działania spójne z celami „Długoterminowej wizji dla obszarów wiejskich w UE 2040” i wynikającego z niej „Paktu na rzecz obszarów wiejskich”, „Planu działania na rzecz pobudzenia zrównoważonego, spójnego i zintegrowanego rozwoju obszarów wiejskich” oraz „Polskiego Ładu dla Polskiej Wsi”. W ramach aktualizacji SZRWRiR 2030 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie zaprosił do współpracy zespół międzyresortowy ds. aktualizacji SZRWRiR 2030 oraz wojewodów i wojewódzkie ODR, którym powierzył aktualizację 16 wojewódzkich diagnoz rozwoju obszarów wiejskich. Proces aktualizacji SZRWRiR 2030 miał charakter bardzo otwarty i partycypacyjny. MRiRW organizowało warsztaty tematyczne (np. warsztaty z udziałem przedstawicieli 16 wojewódzkich Zespołów analizujących szanse i zagrożenia oraz potencjalne kierunki rozwoju obszarów wiejskich), były prowadzone prace eksperckie, zostały wykonane niezależne ekspertyzy, wykorzystano foresight strategiczny (do opracowania scenariuszy rozwojowych),(cid:3)zbierano informacje oraz opinie pracowników instytucji publicznych (np. podczas spotkań zespołu międzyresortowego), prowadzono szereg spotkań w ramach konsultacji publicznych oraz przeprowadzono uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje publiczne. W dniu 14 lipca 2023 r. Główny Inspektor Sanitarny wyraził zgodę na odstąpienie od przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla proponowanych zmian aktualizowanej SZRWRiR 2030, a w dniu 28 lipca 2023 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uzgodnił możliwość odstąpienia od strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla aktualizacji SZRWRiR 2030 na podstawie art. 48 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094, z późn. zm.). SZRWRiR 2030 zawiera działania i projekty strategiczne będące w kompetencji nie tylko MRiRW, ale także pozostałych resortów oraz samorządu województwa, który pełni kluczową rolę w procesie programowania, zarządzania i koordynowania działań rozwojowych na poziomie regionalnym. W części diagnostycznej, w tym w ocenie uwarunkowań zewnętrznych, oraz na etapie formułowania wyzwań uwzględniono również wnioski z analiz KE, organizacji międzynarodowych, w szczególności OECD i FAO. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 2) Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2023–2026. (cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030
Podobnie jak w latach poprzednich, za obszary wiejskie w SZRWRiR 2030 uznaje się obszar kraju z wyłączeniem miast liczących powyżej 5 tys. mieszkańców. Wyodrębnienie obszarów wiejskich byłoby możliwe również dzięki zastosowaniu metodologii przyjętej przez OECD, opartej na kryterium gęstości zaludnienia (do 150 osób/km²), jednak w warunkach polskich prowadziłoby to do wyłączenia z obszarów wiejskich nie tylko wsi bezpośrednio sąsiadujących z dużymi miastami, ale także niektórych gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich położonych w większej odległości od największych ośrodków miejskich w południowo-wschodniej części Polski. Równocześnie doświadczenia dotychczasowej realizacji programów wspierających rozwój obszarów wiejskich oraz istniejące w terenie powiązania funkcjonalne stanowią istotne argumenty za zaliczeniem do obszarów wiejskich nie tylko terenów wiejskich według dotychczasowej definicji administracyjnej przyjętej przez GUS3), ale też małych miast (do 5 tys. mieszkańców), gdyż pełnią one podobne funkcje jak duże wsie będące siedzibami władz gminnych. Często wyłącznie względy historyczne rozstrzygały czy lokalne centrum administracyjne i gospodarcze posiada status wsi czy też miasta. Jako obszar rybacki rozumie się tereny skoncentrowane wokół obszarów morskich, jezior, stawów rybnych, rzek i estuariów, ze znaczącym poziomem zatrudnienia lub produkcji w sektorze rybactwa. Obszary rybackie to zarówno gminy wiejskie, jak i miejskie. Używane w SZRWRiR 2030 pojęcie sektora rolno-spożywczego należy rozumieć jako dział gospodarki zajmujący się produkcją rolno-spożywczą, tj. wytwarzaniem artykułów rolno-spożywczych zdefiniowanych w ustawie z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1980). Zgodnie z ww. ustawą artykuły rolno-spożywcze to produkty rolne, runo leśne, dziczyzna, organizmy morskie i słodkowodne w postaci surowców, półproduktów oraz wyrobów gotowych otrzymanych z tych surowców i półproduktów, w tym środki spożywcze (żywność). (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 3) Obszary wiejskie w Polsce, zgodnie z metodologią ich wyodrębniania przez GUS opartą na podziale administracyjnym, są definiowane jako tereny położone poza granicami administracyjnymi miast. Są to zatem obszary gmin wiejskich oraz części wiejskie gmin miejsko-wiejskich (według metodologii GUS obszary wiejskie w Polsce na koniec 2022 r. zajmowały 92,5% powierzchni kraju i były zamieszkiwane przez około 40,4% ogółu ludności). (cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Podobnie jak w latach poprzednich, za obszary wiejskie w SZRWRiR 2030 uznaje się obszar kraju
z wyłączeniem miast liczących powyżej 5 tys. mieszkańców. Wyodrębnienie obszarów wiejskich byłoby
możliwe również dzięki zastosowaniu metodologii przyjętej przez OECD, opartej na kryterium gęstości zaludnienia
(do 150 osób/km²), jednak w warunkach polskich prowadziłoby to do wyłączenia z obszarów wiejskich nie tylko wsi
bezpośrednio sąsiadujących z dużymi miastami, ale także niektórych gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich
położonych w większej odległości od największych ośrodków miejskich w południowo-wschodniej części Polski.
Równocześnie doświadczenia dotychczasowej realizacji programów wspierających rozwój obszarów wiejskich oraz
istniejące w terenie powiązania funkcjonalne stanowią istotne argumenty za zaliczeniem do obszarów wiejskich nie
tylko terenów wiejskich według dotychczasowej definicji administracyjnej przyjętej przez GUS3), ale też małych
miast (do 5 tys. mieszkańców), gdyż pełnią one podobne funkcje jak duże wsie będące siedzibami władz gminnych.
Często wyłącznie względy historyczne rozstrzygały czy lokalne centrum administracyjne i gospodarcze posiada
status wsi czy też miasta.
Jako obszar rybacki rozumie się tereny skoncentrowane wokół obszarów morskich, jezior, stawów
rybnych, rzek i estuariów, ze znaczącym poziomem zatrudnienia lub produkcji w sektorze rybactwa.
Obszary rybackie to zarówno gminy wiejskie, jak i miejskie.
Używane w SZRWRiR 2030 pojęcie sektora rolno-spożywczego należy rozumieć jako dział gospodarki
zajmujący się produkcją rolno-spożywczą, tj. wytwarzaniem artykułów rolno-spożywczych zdefiniowanych
w ustawie z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2023 r.
poz. 1980). Zgodnie z ww. ustawą artykuły rolno-spożywcze to produkty rolne, runo leśne, dziczyzna,
organizmy morskie i słodkowodne w postaci surowców, półproduktów oraz wyrobów gotowych
otrzymanych z tych surowców i półproduktów, w tym środki spożywcze (żywność).
(cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 3) Obszary wiejskie w Polsce, zgodnie z metodologią ich wyodrębniania przez GUS opartą na podziale administracyjnym, są definiowane jako tereny położone poza granicami administracyjnymi miast. Są to zatem obszary gmin wiejskich oraz części wiejskie gmin miejsko-wiejskich (według metodologii GUS obszary wiejskie w Polsce na koniec 2022 r. zajmowały 92,5% powierzchni kraju i były zamieszkiwane przez około 40,4% ogółu ludności). (cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1004)(cid:3) (cid:3) (cid:100)(cid:90)(cid:28)(cid:69)(cid:24)(cid:122)(cid:853)(cid:3) PUŁAPKI ROZWOJOWE(cid:3) (cid:47)(cid:3) (cid:116)(cid:122)(cid:127)(cid:116)(cid:4)(cid:69)(cid:47)(cid:4)(cid:3) (cid:94)(cid:28)(cid:60)(cid:100)(cid:75)(cid:90)(cid:4)(cid:3) (cid:90)(cid:75)(cid:62)(cid:69)(cid:75)(cid:882)SPOŻYWCZEGO (cid:47)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:127)(cid:116)(cid:75)(cid:58)(cid:104)(cid:3)OBSZARÓW WIEJSKICH(cid:3)(cid:3) Trendy, zagrożenia, szanse i problemy rozwojowe obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego Obszar: Zmiany struktury gospodarki rolno-żywnościowej Powolny odpływ zatrudnionych w rolnictwie do sektorów pozarolniczych – zbyt wolne zmiany struktury o agrarnej rolnictwa oraz generalnie niższe tempo postępu technologicznego w rolnictwie i rybactwie oraz słabnąca pozycja przetargowa rolników i rybaków w łańcuchach rynkowych są przyczyną wolniejszego tempa wzrostu produktywności pracy w rolnictwie i w rybactwie w stosunku do sektorów pozarolniczych i pozarybackich. Taka sytuacja może prowadzić do dysparytetu dochodowego w rolnictwie, ale także do intensywniejszego poszukiwania pozarolniczych zarobkowych źródeł dochodów w gospodarstwach domowych rolników. Rosnąca koncentracja kapitału (skala przedsiębiorstw), szczególnie na „wyższych” poziomach o łańcuchów rynkowych, dotyka również obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego. W powiązaniu z raczej powolnym wzrostem koncentracji zasobów ziemi i kapitału w rolnictwie zjawisko to sprzyja m.in. tendencji do „nierównego” podziału wartości dodanej w łańcuchach rynkowych, w których rolnicy i mieszkańcy wsi mają najczęściej najsłabszą pozycję przetargową i najmniejszy udział w podziale wartości dodanej. Rozdrobnienie sektora rolnego w powiązaniu z rosnącą presją konkurencyjną (oraz dążeniem do o przejmowania funkcji w zakresie przetwórstwa i handlu) zwiększają rolę wspólnych inicjatyw i działań (procesy integracji poziomej) w formie spółdzielni czy grup producentów. Zdolność do wykorzystania rezerw efektywności sektora, tkwiących w zbiorowych działaniach, w coraz większym stopniu determinuje przewagi konkurencyjne lub jest warunkiem utrzymania dotychczasowej pozycji na rynku. Następują zmiany w strukturze upraw i hodowli, które wymagają zdefiniowania na nowo krajowych o specjalizacji dostosowanych do potencjału produkcyjnego, co ułatwi wymianę międzynarodową, ograniczając pole konkurencji, którą trzeba wspierać działaniami interwencyjnymi państwa. Obszar: Zarządzanie zmianą w sektorze rolno-spożywczym Trwa rewolucja technologiczna w rolnictwie. Jej głównym obszarem jest tworzenie i wdrażanie innowacji, o szybki rozwój nauki i badań, cyfryzacja, robotyzacja, wykorzystanie danych satelitarnych, analiza dużych zbiorów danych (big data), automatyzacja, genetyka (w hodowli) czy informatyzacja procesów gospodarczych. Nowe technologie charakteryzuje bardzo szybki rozwój oraz ułatwienia w dostępie, przez co stosunkowo szybko są absorbowane w różnych sferach życia gospodarczego (również w gospodarkach rozwijanych na obszarach wiejskich) i coraz silniej determinują przewagi konkurencji podmiotów, regionów i państw. W rozwoju i adaptacji nowych technologii można upatrywać szans na częściowe choćby pokonanie ograniczeń związanych z dużym rozproszeniem podmiotów sektora rolno-spożywczego, a także możliwość godzenia często sprzecznych celów ekonomicznych (rynkowych), środowiskowych i społecznych. Rozwój kompetencji, kapitał finansowy oraz infrastruktura szerokopasmowa będą warunkować tempo wdrożeń tych nowych możliwości. (cid:1005)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
Trendy, zagrożenia, szanse i problemy rozwojowe obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego Obszar: Zmiany struktury gospodarki rolno-żywnościowej Powolny odpływ zatrudnionych w rolnictwie do sektorów pozarolniczych – zbyt wolne zmiany struktury o agrarnej rolnictwa oraz generalnie niższe tempo postępu technologicznego w rolnictwie i rybactwie oraz słabnąca pozycja przetargowa rolników i rybaków w łańcuchach rynkowych są przyczyną wolniejszego tempa wzrostu produktywności pracy w rolnictwie i w rybactwie w stosunku do sektorów pozarolniczych i pozarybackich. Taka sytuacja może prowadzić do dysparytetu dochodowego w rolnictwie, ale także do intensywniejszego poszukiwania pozarolniczych zarobkowych źródeł dochodów w gospodarstwach domowych rolników. Rosnąca koncentracja kapitału (skala przedsiębiorstw), szczególnie na „wyższych” poziomach o łańcuchów rynkowych, dotyka również obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego. W powiązaniu z raczej powolnym wzrostem koncentracji zasobów ziemi i kapitału w rolnictwie zjawisko to sprzyja m.in. tendencji do „nierównego” podziału wartości dodanej w łańcuchach rynkowych, w których rolnicy i mieszkańcy wsi mają najczęściej najsłabszą pozycję przetargową i najmniejszy udział w podziale wartości dodanej. Rozdrobnienie sektora rolnego w powiązaniu z rosnącą presją konkurencyjną (oraz dążeniem do o przejmowania funkcji w zakresie przetwórstwa i handlu) zwiększają rolę wspólnych inicjatyw i działań (procesy integracji poziomej) w formie spółdzielni czy grup producentów. Zdolność do wykorzystania rezerw efektywności sektora, tkwiących w zbiorowych działaniach, w coraz większym stopniu determinuje przewagi konkurencyjne lub jest warunkiem utrzymania dotychczasowej pozycji na rynku. Następują zmiany w strukturze upraw i hodowli, które wymagają zdefiniowania na nowo krajowych o specjalizacji dostosowanych do potencjału produkcyjnego, co ułatwi wymianę międzynarodową, ograniczając pole konkurencji, którą trzeba wspierać działaniami interwencyjnymi państwa. Obszar: Zarządzanie zmianą w sektorze rolno-spożywczym Trwa rewolucja technologiczna w rolnictwie. Jej głównym obszarem jest tworzenie i wdrażanie innowacji, o szybki rozwój nauki i badań, cyfryzacja, robotyzacja, wykorzystanie danych satelitarnych, analiza dużych zbiorów danych (big data), automatyzacja, genetyka (w hodowli) czy informatyzacja procesów gospodarczych. Nowe technologie charakteryzuje bardzo szybki rozwój oraz ułatwienia w dostępie, przez co stosunkowo szybko są absorbowane w różnych sferach życia gospodarczego (również w gospodarkach rozwijanych na obszarach wiejskich) i coraz silniej determinują przewagi konkurencji podmiotów, regionów i państw. W rozwoju i adaptacji nowych technologii można upatrywać szans na częściowe choćby pokonanie ograniczeń związanych z dużym rozproszeniem podmiotów sektora rolno-spożywczego, a także możliwość godzenia często sprzecznych celów ekonomicznych (rynkowych), środowiskowych i społecznych. Rozwój kompetencji, kapitał finansowy oraz infrastruktura szerokopasmowa będą warunkować tempo wdrożeń tych nowych możliwości. (cid:1005)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1005)(cid:3) (cid:3) Zmieniające się uwarunkowania przyrodniczo-klimatyczne prowadzą do większej częstotliwości o występowania zjawisk o charakterze klęskowym. Z kolei silniejsze włączenie krajowego i unijnego sektora rolnego w globalne procesy adaptacyjne eksponuje na zewnątrz szoki cenowe lub zwiększa podatność na zewnętrzne kryzysy podażowo-cenowe. Obserwowane zmiany powodują wzrost zapotrzebowania na nowe systemy zarządzania ryzykiem w rolnictwie i rybactwie oraz gospodarką wodną. Obszar: Zmiany demograficzne i społeczne (w tym modele konsumpcji) Postępują zmiany demograficzne w Polsce i w Europie związane ze starzeniem się ludności, niską o dzietnością4), migracją wewnętrzną i zagraniczną ludzi młodych, które skutkują zmniejszaniem się udziału mieszkańców w wieku produkcyjnym w ogóle mieszkańców na terenach wiejskich. Obserwuje się wzrost liczby ludności w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich okalających duże o i średnie miasta (proces suburbanizacji). Obszary wiejskie znajdujące się w bezpośrednim otoczeniu dużych ośrodków miejskich są cenione jako atrakcyjne miejsce do zamieszkania dla rodzin z dziećmi ze względu na łatwiejsze i lepsze zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, warunki środowiskowe i dostępność miejskich rynków pracy. W migracjach następuje nadreprezentacja odpływu z terenów wiejskich i małych miast (leżących poza o terenami okalającymi duże i średnie miasta) młodych kobiet. Prowadzi to do przewagi młodych mężczyzn na tych terenach, co skutkuje problemami w formowaniu się rodzin i zmniejszaniu się ich liczby5). Dużo gmin wiejskich dotyka problem depopulacji6). Powiązany jest on m.in. z małą liczbą atrakcyjnych o miejsc pracy, szczególnie dla młodych kobiet, realizacją aspiracji młodych osób zamieszkujących te tereny związanych z wykształceniem oraz miejskim stylem życia7). Zmiany te powodują „ucieczkę” najcenniejszych zasobów pracy ze wsi do miast, trudności z założeniem rodziny, brak rąk do pracy w niektórych regionach (zwłaszcza peryferyjnych) oraz spowolnienie wymiany pokoleniowej w rolnictwie i rybactwie. Wzrasta zamożność, świadomość ekologiczna i w zakresie higieny różnych aspektów życia o w społeczeństwach krajów UE i innych społeczeństwach krajów wysokorozwiniętych, co przekłada się na rosnące zainteresowanie żywnością wysokiej jakości, żywnością funkcjonalną (w tym „leczniczą”), tradycyjną, produkowaną w sposób nieobciążający środowiska i klimatu. Preferencje konsumentów coraz silniej dotyczą śladu środowiskowego (klimatycznego) produktów pochodzących od zwierząt, a nie tylko indywidualnej wartości użytkowej i ceny, czemu sprzyjają także rosnące możliwości śledzenia i kontroli źródeł pochodzenia surowców rolnych i sposobów ich przetwarzania (np. technologii blockchain). Generalny wzrost poziomu dochodów (i standardów jakości życia) niesie ze sobą ryzyko powstawania o luki zatrudnieniowej w sektorach pracochłonnych, które nie podlegają w całości procesom automatyzacji. Z drugiej strony istnieje zagrożenie wzrostu marnotrawienia żywności wraz ze wzrostem jej podaży i konsumpcyjnego stylu życia. Utrata konkurencyjności kosztowej będzie wymuszać poszukiwania (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 4) Strategia Demograficzna 2040 zatwierdzona przez rząd uchwałą nr 224 Rady Ministrów z dnia 15 listopada 2022 r. w sprawie ustanowienia polityki publicznej pt. „Strategia Demograficzna 2040” (M.P. poz. 1196) wskazuje na działania, które należy podjąć dla usuwania barier hamujących dzietność. 5) Śleszyński P. 2021 Migracje wewnętrzne w: Sytuacja Demograficzna Polski Raport 2020–2021 RRL, s. 173. Nadreprezentacja młodych kobiet w wyjazdach prowadzi do nierównowagi płci wśród młodych osób na wsi, co przekłada się na trudności w zakładaniu rodzin. 6) Gałązka A. 2021 Przestrzenne zróżnicowanie procesów demograficznych w Polsce w: Sytuacja Demograficzna Polski Raport 2020–2021 RRL, s. 189–190. 7) Dolińska A. Jończy P. Śleszyński P. 2020 Migracje pomaturalne w województwie dolnośląskim wobec depopulacji regionu i wymogów zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarcze Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego; Romaniszyn K. 2023, Styl życia, jako istotna determinanta dzietności w: Uwarunkowania dzietności red. M. Witkowska, GUS.(cid:3) (cid:1005)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1005)(cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1006)(cid:3) (cid:3) nisz rynkowych związanych ze zmianami oczekiwań i preferencji konsumentów (np. produkcja zrównoważona środowiskowo, ekologiczna, bez pestycydów). Następuje globalny wzrost ludności głównie w Azji i Afryce, który będzie się przekładał na rosnący popyt o na żywność. W państwach rozwijających się wzrasta konsumpcja produktów pochodzenia zwierzęcego (mleko, drób, wieprzowina, wołowina, ryby i bezkręgowce), zwiększając popyt na surowce i produkty rolne pochodzenia zwierzęcego oraz pasze dla zwierząt. Obszar: Środowisko i zmiany klimatu Rośnie znaczenie i oczekiwania społeczne w zakresie ochrony zasobów środowiska naturalnego o w rolnictwie i rybactwie (gleba, woda, powietrze, różnorodność biologiczna). Obszary wiejskie, z uwagi na zarządzanie przeważającą częścią zasobów przyrodniczych, są jednym z głównych adresatów krajowych i wspólnotowych dążeń w zakresie ochrony zasobów środowiska. Tendencje te wzmacniają wielofunkcyjny charakter sektora rolnego, jednocześnie coraz silnej uzależniając jego konkurencyjność na globalnym rynku od przychodów pozarynkowych (transfery budżetowe za dostarczanie dóbr publicznych). Coraz wyraźniej są dostrzegalne zmiany klimatu, które w wielu regionach świata powodują ograniczenia o w dostępności zasobów żywności, wody pitnej i energii oraz zagrożenia dla równowagi biologicznej. Coraz częściej stają się one czynnikiem utrudnień w produkcji rolniczej i rybackiej oraz przetwórstwie rolno- spożywczym, wpływając tym samym na równowagę na wielu rynkach rolnych i zwiększając ryzyko związane z działalnością gospodarczą w sektorze rolno-spożywczym. W warunkach polskich wzrasta znaczenie gospodarki zasobami wody (retencja, melioracja, nawodnienia). Dalszy deficyt zasobów wodnych w wielu regionach ważnych rolniczo, jak np. pas Nizin Środkowopolskich i pojezierzy,(cid:3)na Przedgórzu Sudeckim, na Wyżynie Małopolskiej, Lubelskiej oraz na Nizinie Podlaskiej, będzie miał duże znaczenie dla przyszłego zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Jednocześnie pojawiają się w Polsce możliwości rozwoju „nowych” upraw (np. soi czy winorośli). Rosnąca presja międzynarodowa na redukcję emisji gazów cieplarnianych z sektora o rolno-spożywczego (szczególnie produkcji zwierzęcej), powodująca konieczność kosztownych dostosowań m.in. w zakresie organizacji produkcji czy stosowanych technologii, szczególnie odczuwalnych na poziomie małych i średnich gospodarstw. Nowe sektory gospodarki na obszarach wiejskich, takie jak: biogospodarka, GOZ i zielona gospodarka, o energetyka rozproszona oparta na OZE, gospodarka społeczna, gospodarka doświadczeń (wolnego czasu), gospodarka ukierunkowana na zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnej, to sektory często związane z rozwojem nowych technologii, produktów, wzorców konsumpcji, zmian preferencji indywidualnych lub społecznych. Ich rozwój może przyczynić się do zróżnicowania gospodarki wiejskiej i powstawania nowych, atrakcyjnych miejsc pracy. Wykorzystanie tych zmian w celu absorbcji nadwyżek zasobów pracy w rolnictwie wymaga nabywania nowych kompetencji i umiejętności przez mieszkańców obszarów wiejskich. Wzrost dywersyfikacji dochodów mieszkańców wsi w wyniku rozwoju nowych sektorów gospodarki jest dziś trudny do oszacowania, jednak wydaje się być większy w przypadku aktywności powiązanych bezpośrednio z gospodarstwami rolnymi i działalnością o charakterze usługowym, mniejszy natomiast w przypadku biogospodarki i energetyki rozproszonej z uwagi na mniejszą pracochłonność tych dziedzin, większą kapitałochłonność oraz silniejszą zależność ich rozwoju od konkurencji ze strony tradycyjnych sektorów gospodarki. (cid:1005)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1006)(cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1007)(cid:3) (cid:3) Obszar: Wykorzystanie przestrzeni i zasobów ziemi i pracy na obszarach wiejskich Zachodzą niekorzystne zmiany w przeznaczeniu i użytkowaniu gruntów, w tym zaprzestanie praktyk o rolniczego użytkowania gruntów rolnych i niekontrolowana urbanizacja na terenach wiejskich (w tym również cennych dla rolnictwa), które prowadzą do niepełnego i nietrwałego (niezrównoważonego) gospodarowania krajowym zasobem ziemi rolniczej. Zmniejsza się udział dochodów z działalności rolniczej i postępuje dezagraryzacja wsi, czego o następstwem jest spadek liczby pełnozatrudnionych w tym sektorze, a także spadek udziału dochodów z rolnictwa w strukturze dochodów gospodarstw domowych użytkujących gospodarstwo rolne. Aktualnie ponad połowa gospodarstw domowych osób pracujących w rolnictwie większość dochodu generuje poza rolnictwem. Rośnie szybko udział gospodarstw, które zaprzestały chowu zwierząt lub w ogóle działalności rolniczej. Koncentracja produkcji zwierzęcej oraz procesy dezagraryzacji powodują konflikty urbanistyczne i konflikty o międzysąsiedzkie. W przyszłości jest możliwa również migracja produkcji roślinnej do miast lub ich stref funkcjonalnych (farmy wykorzystujące hydroponikę, system Sky Greens, mobilne miejskie uprawy warzyw w pojemnikach z recyklingu, farmy na dachach budynków, uprawy wertykalne). Od wielu lat wzrastało zróżnicowanie przestrzenne rozwoju obszarów wiejskich oraz narastały o nierówności społeczne w rozwoju regionalnym i w układzie miasto/wieś. Pogłębia się polaryzacja wewnątrz województw i następuje dalsza marginalizacja obszarów o niskim poziomie dochodów własnych na osobę, peryferyjnych, słabo skomunikowanych, o niskim poziomie rozwoju infrastrukturalnego lub społecznego. Zwykle szybko rozwija się jedynie niewielka grupa terytoriów, w tym obszarów wiejskich położonych w małej odległości od aglomeracji miejskich.(cid:3)Największy dystans w relacji miasto-wieś widać w poziomie dochodów, które mimo wzrostu notowanego w ostatnich latach są nadal znacząco niższe wśród mieszkańców obszarów wiejskich i rolników, aniżeli wśród mieszkańców miast i pozarolniczych grup zawodowych. Zaludnienie na obszarach wiejskich rośnie znacznie szybciej w pobliżu miast (szczególnie tam, gdzie o znajdują się tereny możliwe do zabudowy jednorodzinnej), natomiast maleje na obszarach peryferyjnych lub o najniższym poziomie dostępności komunikacyjnej. Obszar: Uwarunkowania międzynarodowe, w tym związane z członkostwem w UE Nastąpiły zmiany w modelu funkcjonowania budżetu i polityk europejskich po 2020 r., w tym zmiany o w europejskiej polityce spójności, WPR i we WPRyb, w zakresie poziomu i struktury ich budżetów, mechanizmów zarządzania tymi politykami, a także priorytetowych unijnych celów i kierunków interwencji (m.in. w wyniku procesu opuszczenia UE przez Wielką Brytanię). Rozpoczęto dyskusje nad przyszłością polityk europejskich po 2027 r. oraz rozszerzeniem UE o kolejne państwa (w tym Ukrainę). Wchodzą w życie kolejne (kompleksowe) dwustronne umowy handlowe UE z państwami trzecimi, co o oznacza potencjalny wzrost możliwości ekspansji na rynki partnerów UE przy jednoczesnym wzroście presji konkurencyjnej na sektor rolno-spożywczy UE. Liberalizacja w zakresie poziomu taryf zwiększa rolę czynników pozataryfowych oraz potrzebę działań promocyjnych na rynkach państw trzecich. Umowy te sprzyjają coraz silniejszemu włączaniu sektora rolnego UE w procesy globalne, z czym wiążą się nie tylko korzyści, ale także koszty dostosowań i nowe ryzyka. Rosnące potrzeby w zakresie ochrony środowiska i klimatu oraz ambicje UE dotyczące podejmowania o i promowania nowych zobowiązań na forum globalnym (np. Porozumienie paryskie w zakresie ochrony (cid:1005)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1007)(cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1008)(cid:3) (cid:3) klimatu, energochłonność gospodarek i poszczególnych sektorów, polityki rozwojowej – m.in. zobowiązania w zakresie promowania celów zrównoważonego rozwoju ONZ oraz relacji gospodarczych – m.in. propozycje reformy WTO, Strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 UE i Europejski Zielony Ład) powodują stawianie własnej gospodarce, w tym sektorowi rolno-spożywczemu, ambitnych celów skutkujących kosztownymi dostosowaniami. Powoduje to również ukierunkowanie unijnego budżetu (w tym WPR, WPRyb i polityki spójności) na realizację ww. celów. Występują tendencje protekcjonistyczne na jednolitym rynku wynikające zarówno z działań państw o członkowskich, jak i niepełnej i niewłaściwej transpozycji prawa unijnego do krajowych porządków prawnych. Tendencje te ograniczają korzyści z handlu artykułami rolno-spożywczymi (głównie dla krajów eksporterów netto – jak Polska). Konflikty zbrojne i handlowe wpływają na strumienie handlu towarami rolnymi i produktami rolno- o spożywczymi oraz poziom ponoszonego ryzyka, zmuszając do szybkiego podejmowania działań zapobiegającym ich niekorzystnym skutkom oraz dostosowawczych do nowej sytuacji. Obszar: Otoczenie instytucjonalne Wzrasta rola efektywnego i społecznie odpowiedzialnego zaangażowania środków publicznych o i instytucji finansowych w politykę rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa. Związane jest to z jednej strony ze złożonością i wzajemnym powiązaniem zadań w zakresie rozwoju wsi i rolnictwa, a z drugiej ze zmianami wspólnotowych zasad zarządzania środkami UE (m.in. zasady integrowanego podejścia, warunkowości podstawowej i powiązania z rezultatami). Potrzebne są wyprzedzające działania analityczne, programowe oraz systemowe, w tym w sferze organizacyjno-instytucjonalnej, przygotowujące do wdrażania programów UE w perspektywie finansowej – do 2027 r. oraz udziału w pracach nad funduszami i politykami UE po 2027 r. Rośnie znaczenie zadań instytucji działających na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i bezpieczeństwa żywności, m.in. w związku z sytuacją geopolityczną wywołaną wojną w Ukrainie, ewentualnym członkostwem nowych państw w strukturach UE, ze wzrostem oczekiwań konsumentów oraz sposobem prowadzenia polityki handlowej artykułami rolno- spożywczymi na arenie międzynarodowej. Efektywna realizacja zadań publicznych w zakresie przestrzegania wymagań dotyczących bezpieczeństwa żywnościowego wymaga wzmocnienia koordynacji i zarządzania politykami oraz zwiększenia efektywności procesów monitorowania zagrożeń w sektorze rolno- spożywczym (w tym m.in. dotyczących zagrożeń epidemiologicznych w rolnictwie, niekorzystnych zjawisk atmosferycznych w rolnictwie, bezpieczeństwa żywności, wpływu sposobu odżywiania i jakości żywności na zdrowie ludzi,(cid:3)zabezpieczenia interesów Polski w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do członkostwa w Unii Europejskiej, w tym Ukrainy). Pogłębiające się dysproporcje w rozwoju terytorialnym spowodowane są pułapką słabości o instytucjonalnej8) oraz niskim poziomem zaangażowania lub skłonności do współpracy, zawierania partnerstw (w tym PPP) czy wprowadzania zmian i uczenia się9). Występuje duże zróżnicowanie w programowaniu rozwoju z wykorzystaniem zintegrowania planowania przestrzennego i społeczno-gospodarczego. Brak zapewnienia pełnej integracji systemu programowania społeczno-gospodarczego i planowania przestrzennego na wszystkich poziomach zarządzania – krajowym, regionalnym, funkcjonalnym i lokalnym, w tym również w wykorzystaniu narzędzi cyfryzacji. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 8) Jedna z pułapek rozwoju opisana w SOR. 9) Organizacja ucząca się (ang. Learning organization) – określenie zaproponowane przez Petera Senge, oznaczające organizację zdolną do uczenia się, adaptującą się do zmiennych warunków funkcjonowania. (cid:1005)(cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1008)(cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1009)(cid:3) (cid:3) Pułapki rozwojowe Na podstawie dokonanej diagnozy sytuacji społeczno-gospodarczej można wskazać pułapki dla rozwoju zidentyfikowane w SOR, które w sposób szczególny odnoszą się do sektora wsi, rolnictwa i rybactwa.(cid:3) Mimo spadku zróżnicowania w poziomie dochodów na wsi i w mieście, relacja przeciętnych PUŁAPKA rocznych dochodów do dyspozycji netto na 1 osobę w gospodarstwie domowym na wsi do ŚREDNIEGO miasta wynosi 80,4%* DOCHODU Maleje zagrożenie ubóstwem relatywnym na wsi** Tylko w miejscowościach do 10 tys. mieszkańców i na wsiach ekspansja sklepów sieciowych PUŁAPKA zachodzi głównie za sprawą sieci sklepów z polskim kapitałem, BRAKU w miastach pow. 200 tys. mieszkańców 35% sklepów sprzedających żywność to sklepy z RÓWNOWAGI udziałem kapitału zagranicznego, w miastach z 50–200 tys. mieszkańców –25%, w miastach z 10-50 tys. mieszkańców –27% PUŁAPKA Zaledwie 9,1% przedsiębiorstw przemysłowych zajmujących się produkcją artykułów PRZECIĘTNEGO spożywczych wprowadziło nowe lub ulepszone produkty w latach 2019–2021 PRODUKTU Udział niskoprzetworzonych produktów rolnych w eksporcie wynosi 44,5%*** Do 2022 r. współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi na obszarach wiejskich wzrósł do 25,1% PUŁAPKA DEMOGRAFICZNA Spadki urodzeń w gminach rolniczych i rolniczo-leśnych są wyższe niż spadki urodzeń w innych rejonach kraju**** Saldo migracji z gmin rolniczych i rolniczo-leśnych jest ujemne i najwyższe spośród innych rodzajów gmin***** Różnice w poziomie wykształcenia mieszkańców miast i wsi w Polsce pozostają bardzo duże, ale uwidacznia się tendencja do ich zmniejszania *Wartość dla 2021 r., w 2015 r. wartość tego wskaźnika wynosiła 68,5%. **Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym na wsi wynosił 18,1% w 2022 r., podczas gdy w 2015 r. – 24%. ***Wskaźnik i jego wartość cyt. za SOR, w SZRWRiR 2030 zaproponowano komplementarny wskaźnik w celu szczegółowym I. ****Śleszyński, P. 2016, Identyfikacja i ocena wybranych zjawisk demograficznych w Polsce. Opracowanie wykonane dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. *****Śleszyński P. 2021, Migracje wewnętrzne w: Sytuacja Demograficzna Polski Raport 2020–2021 RRL, s. 138. (cid:1005)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1009)(cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1010)(cid:3) (cid:3) Wyzwania strategiczne OBSZAR I: wyzwania i potrzeby sektora rolno-spożywczego Dynamika procesów rozwojowych i uwarunkowania regionalne prowadzą do silnego zróżnicowania sytuacji polskich gospodarstw rolnych i poziomu rozwoju obszarów wiejskich w ujęciu gospodarczym i terytorialnym. Prezentowane wyzwania strategiczne producentów rolnych, rybackich i przetwórców zostały podzielone na grupy, które odzwierciedlają ich zróżnicowany poziom i tempo rozwoju w czterech płaszczyznach: • dostępność zasobów10) i sposób ich wykorzystania; • wiedza, umiejętności i skłonność do ciągłej nauki; • stopień i kierunki zmian poziomu urynkowienia; • wyposażenie (techniczne maszyny, urządzenia, budynki) i możliwości finansowe. Pozwoliło to wyodrębnić dwie grupy gospodarstw rolnych i rybackich:(cid:3)gospodarstwa o ograniczonym potencjale rozwojowym i gospodarstwa rozwinięte lub w fazie rozwoju. Przyjęty podział jest w dużej mierze umowny, ale odzwierciadla specyfikę polskich gospodarstw rolnych i rybackich, które mają silnie zróżnicowany potencjał i różne możliwe scenariusze rozwoju. W zależności od zmian, jakie będą zachodziły w poszczególnych składnikach ich potencjału, gospodarstwa te mogą w przyszłości nadal się rozwijać, spowolnić swoje tempo rozwoju (ograniczyć dotychczasową działalność), wejść w skład innego gospodarstwa, powiększając tym samym jego skalę produkcji, lub całkowicie zaprzestać działalności. Źródło: opracowanie MRiRW. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 10) W odniesieniu do rolnictwa chodzi głównie o zasoby ziemi lub wody. (cid:1005)(cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1010)(cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1011)(cid:3) (cid:3) Opis wyzwań, jakie stoją przed gospodarstwami rolnymi i rybackimi, podzielono na: • wyzwania horyzontalne (dotyczące wszystkich gospodarstw niezależnie od ich wielkości), • wyzwania dla gospodarstw o ograniczonym potencjale rozwojowym oraz • wyzwania stojące przed gospodarstwami rozwiniętymi lub w fazie rozwoju. Grupy cech Wyzwania stojące przed Wyzwania stojące przed Wyzwania różnicujących gospodarstwami o ograniczonym gospodarstwami rozwiniętymi horyzontalne, w warunkach potencjale rozwojowym, lub w fazie rozwoju, (cid:282)(cid:381)(cid:410)(cid:455)czące polskich dotyczące gospodarstw rolnych dotyczące gospodarstw rolnych (cid:449)(cid:400)(cid:460)(cid:455)(cid:400)(cid:410)(cid:364)(cid:349)(cid:272)(cid:346)(cid:3) (cid:349)(cid:3)rybackich, których(cid:3) i rybackich, których(cid:3) (cid:336)(cid:381)(cid:400)(cid:393)(cid:381)(cid:282)(cid:258)(cid:396)(cid:400)(cid:410)(cid:449)(cid:3) użytki rolne lub grunty pod stawami użytki rolne lub grunty pod stawami (w całości lub w zdecydowanej większości) (w całości lub w zdecydowanej wszystkie permanentnie przez kilka lat nie są większości) nieprzerwanie przez gospodarstwa wykorzystywane w produkcji lub są kilka lat są wykorzystywane dostępność rolne i rybackie wykorzystywane przez innych producentów w produkcji przez ich właścicieli lub zasobów(cid:3)(cid:3) niezależnie od ich (np. w ramach użyczenia, dzierżawy); użytkowników; i sposób ich zasobów niska dostępność zasobów (np. ziemi lub dostateczna dostępność i jakość (cid:449)(cid:455)(cid:364)(cid:381)(cid:396)(cid:460)(cid:455)(cid:400)(cid:410)(cid:258)(cid:374)(cid:349)(cid:258)(cid:3) wody) lub niska ich jakość ograniczająca zasobów (np. ziemi lub wody) możliwości rozwoju lub kontynuacji umożliwiająca rozwój działalności działalności rolniczej lub rybackiej rolniczej lub rybackiej wszystkie właściciel lub kierujący gospodarstwem nie właściciel lub kierujący gospodarstwa (cid:449)(cid:349)(cid:286)(cid:282)(cid:460)(cid:258)(cid:853)(cid:3) posiada wystarczającej wiedzy o zasadach gospodarstwem posiada aktualną niezależnie od umiejętności(cid:3) i wymogach prowadzenia działalności wiedzę o zasadach i wymogach wiedzy (cid:349)(cid:3)skłonność do rolniczej lub rybackiej oraz umiejętności prowadzenia działalności rolniczej i umiejętności w tym zakresie oraz nie jest skłonny lub rybackiej oraz umiejętności ciągłej nauki(cid:3) rolnika lub rybaka uzupełnić tej wiedzy i nabyć umiejętności w tym zakresie i skłonność do ich aktualizacji prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej prowadzenie produkcji rolnej lub wszystkie stopień i kierunki jest pokrywane w 50% lub więcej rybackiej jest pokrywane nie więcej gospodarstwa (cid:460)(cid:373)(cid:349)(cid:258)(cid:374)(cid:3)(cid:393)(cid:381)(cid:460)(cid:349)(cid:381)(cid:373)(cid:437)(cid:3) z przychodów uzyskiwanych niż w 50% z przychodów niezależnie od (cid:437)(cid:396)(cid:455)(cid:374)(cid:364)(cid:381)(cid:449)(cid:349)(cid:286)(cid:374)(cid:349)(cid:258)(cid:3)(cid:3) z pozarolniczych lub pozarybackich źródeł uzyskiwanych z pozarolniczych lub skali i poziomu i udział ten nie zmniejsza się pozarybackich źródeł i udział ten urynkowienia stale się zmniejsza wyposażenie potencjał techniczny i zasoby finansowe potencjał techniczny i zasoby wszystkie (cid:894)(cid:410)(cid:286)(cid:272)(cid:346)(cid:374)(cid:349)(cid:272)(cid:460)(cid:374)(cid:286)(cid:3) gospodarstwa (w tym również obejmujące finansowe gospodarstwa pozwalają gospodarstwa (cid:373)(cid:258)(cid:400)(cid:460)(cid:455)(cid:374)(cid:455)(cid:853)(cid:3) wsparcie w ramach płatności obszarowych) na nieprzerwane prowadzenie niezależnie od urządzenia, nie pozwalają na nieprzerwane produkcji rolnej lub rybackiej przy stanu (cid:271)(cid:437)(cid:282)(cid:455)(cid:374)(cid:364)(cid:349)(cid:895)(cid:3) prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej wykorzystaniu własnych zasobów wyposażenia (cid:349)(cid:3)możliwości przy wykorzystaniu własnych zasobów lub lub zakup usług lub i możliwości (cid:296)(cid:349)(cid:374)(cid:258)(cid:374)(cid:400)(cid:381)(cid:449)(cid:286)(cid:3) zakup usług lub z wykorzystaniem z wykorzystaniem instrumentów finansowych instrumentów finansowych zwrotnych finansowych zwrotnych Rysunek 2. Typologia gospodarstw rolnych i rybackich w Polsce wynikająca z głównych wyzwań rozwojowych. Źródło: opracowanie MRiRW. Dla wszystkich prezentowanych wyzwań przekrojowym wyzwaniem jest opłacalność produkcji, wzrost dochodów rodzin rolniczych i rybackich, zagwarantowanie zrównoważonego rozwoju(cid:3)oraz sytuacja geopolityczna związana z wojną w Ukrainie, a także ewentualne członkostwo nowych państw w strukturach UE (w tym m.in. Ukrainy posiadającej duży potencjał produkcyjny w rolnictwie). (cid:3) (cid:1005)(cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1011)(cid:3)
Wyzwania stojące przed gospodarstwami o ograniczonym potencjale rozwojowym, dotyczące gospodarstw rolnych (cid:349)(cid:3)rybackich, których(cid:3)
Wyzwania stojące przed gospodarstwami rozwiniętymi lub w fazie rozwoju, dotyczące gospodarstw rolnych i rybackich, których(cid:3)
dostępność zasobów(cid:3)(cid:3) i sposób ich (cid:449)(cid:455)(cid:364)(cid:381)(cid:396)(cid:460)(cid:455)(cid:400)(cid:410)(cid:258)(cid:374)(cid:349)(cid:258)(cid:3)
użytki rolne lub grunty pod stawami (w całości lub w zdecydowanej większości) permanentnie przez kilka lat nie są wykorzystywane w produkcji lub są wykorzystywane przez innych producentów (np. w ramach użyczenia, dzierżawy); niska dostępność zasobów (np. ziemi lub wody) lub niska ich jakość ograniczająca możliwości rozwoju lub kontynuacji działalności rolniczej lub rybackiej
użytki rolne lub grunty pod stawami (w całości lub w zdecydowanej większości) nieprzerwanie przez kilka lat są wykorzystywane w produkcji przez ich właścicieli lub użytkowników; dostateczna dostępność i jakość zasobów (np. ziemi lub wody) umożliwiająca rozwój działalności rolniczej lub rybackiej
wszystkie gospodarstwa rolne i rybackie niezależnie od ich zasobów
(cid:449)(cid:349)(cid:286)(cid:282)(cid:460)(cid:258)(cid:853)(cid:3) umiejętności(cid:3) (cid:349)(cid:3)skłonność do ciągłej nauki(cid:3)
właściciel lub kierujący gospodarstwem nie posiada wystarczającej wiedzy o zasadach i wymogach prowadzenia działalności rolniczej lub rybackiej oraz umiejętności w tym zakresie oraz nie jest skłonny uzupełnić tej wiedzy i nabyć umiejętności
właściciel lub kierujący gospodarstwem posiada aktualną wiedzę o zasadach i wymogach prowadzenia działalności rolniczej lub rybackiej oraz umiejętności w tym zakresie i skłonność do ich aktualizacji
wszystkie gospodarstwa niezależnie od wiedzy i umiejętności rolnika lub rybaka
stopień i kierunki (cid:460)(cid:373)(cid:349)(cid:258)(cid:374)(cid:3)(cid:393)(cid:381)(cid:460)(cid:349)(cid:381)(cid:373)(cid:437)(cid:3) (cid:437)(cid:396)(cid:455)(cid:374)(cid:364)(cid:381)(cid:449)(cid:349)(cid:286)(cid:374)(cid:349)(cid:258)(cid:3)(cid:3)
prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej jest pokrywane w 50% lub więcej z przychodów uzyskiwanych z pozarolniczych lub pozarybackich źródeł i udział ten nie zmniejsza się
prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej jest pokrywane nie więcej niż w 50% z przychodów uzyskiwanych z pozarolniczych lub pozarybackich źródeł i udział ten stale się zmniejsza
wszystkie gospodarstwa niezależnie od skali i poziomu urynkowienia
potencjał techniczny i zasoby finansowe gospodarstwa (w tym również obejmujące wsparcie w ramach płatności obszarowych) nie pozwalają na nieprzerwane prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej przy wykorzystaniu własnych zasobów lub zakup usług lub z wykorzystaniem instrumentów finansowych zwrotnych
potencjał techniczny i zasoby finansowe gospodarstwa pozwalają na nieprzerwane prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej przy wykorzystaniu własnych zasobów lub zakup usług lub z wykorzystaniem instrumentów finansowych zwrotnych
wszystkie gospodarstwa niezależnie od stanu wyposażenia i możliwości finansowych
Rysunek 2. Typologia gospodarstw rolnych i rybackich w Polsce wynikająca z głównych wyzwań rozwojowych.
Źródło: opracowanie MRiRW.
Dla wszystkich prezentowanych wyzwań przekrojowym wyzwaniem jest opłacalność produkcji, wzrost dochodów rodzin rolniczych i rybackich, zagwarantowanie zrównoważonego rozwoju(cid:3)oraz sytuacja geopolityczna związana z wojną w Ukrainie, a także ewentualne członkostwo nowych państw w strukturach UE (w tym m.in. Ukrainy posiadającej duży potencjał produkcyjny w rolnictwie). (cid:3) (cid:1005)(cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1012)(cid:3) (cid:3) Pozyskiwanie i zwiększanie wydajności zasobów ziemi11) • możliwości zwiększenia efektywności zasobów ziemi ainawzyW /esnazS • postrzeganie zasobów ziemi i pracy w rolnictwie jako wartości służącej dobru publicznemu • systematyczny wzrost minimalnej efektywnej skali produkcji • poprawa struktury agrarnej • znaczne rozdrobnienie użytków rolnych i ich niekorzystny rozłóg ynorts • wypadanie gospodarstw rolnych z atrakcyjnych kierunków produkcji i z rynku • niedostateczna i nieefektywna realizacja polityki przestrzennej na poziomie gmin (brak Wyzwania ebałS/yreiraB/aineżorgaZ horyzontalne wyznaczonych stref ochrony ziemi do produkcji rolniczej, niski poziom pokrycia gmin planami zagospodarowania przestrzennego) • niedostateczne uwzględnienie potrzeb rozwoju gospodarstw rolnych oraz rybackich w pracach planistycznych i urbanistycznych na poziomie gminy i powiatu • zmiany w modelu funkcjonowania budżetu i polityk europejskich po 2020 r. powodujące większe ukierunkowanie środków na cele środowiskowe • uzależnienie prowadzenia połowów komercyjnych na Morzu Bałtyckim od limitów kwot połowowych ainawzyW /esnazS • relatywnie mniejsze koszty zmiany sposobu wykorzystania zasobów • ekstensywny sposób prowadzenia produkcji rolniczej na gruntach rolnych • stałe oczekiwanie na wzrost cen ziemi rolniczej i przeświadczenie, że „ziemi się nie sprzedaje12)” ynorts • niedostateczny dostęp do kapitału lub trudności w sięganiu po zewnętrzne środki Wyzwania • niska zdolność kredytowa gospodarstw ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • rzadkie korzystanie z doradztwa i szkoleń w zakresie opracowywania planów o ograniczonym restrukturyzacji, rozwoju lub dywersyfikacji źródeł dochodów gospodarstw potencjale z jednoczesnym odejściem od rolnictwa rozwojowym • mała skłonność do zmiany zawodu z jednoczesnym odstąpieniem gruntów rolnych innemu producentowi (np. przez sprzedaż lub dzierżawę) • niski poziom aktywności w zakresie działalności połowowej i zwrot przyznanych kwot połowowych lub wymiana z innym armatorem • słabsza pozycja przetargowa rolników z małych i średnich gospodarstw przy zakupie ziemi w stosunku do rolników z dużym areałem zyW/esnazS • możliwości finansowe w zakresie inwestycji w zwiększenie zasobów gospodarstw ainaw rozwiniętych (np. ziemi) • silniejsza pozycja przetargowa w stosunku do rolników z małych i średnich gospodarstw przy zakupie ziemi w obrocie prywatnym • słabsza pozycja przetargowa producentów rolnych przy zakupie ziemi wobec sprzedaży Wyzwania na cele nierolnicze stojące przed ynorts • niedostateczny dostęp do kapitału zewnętrznego i niska zdolność kredytowa gospodarstw gospodarstwami w fazie rozwoju /aineżorgaZ rozwiniętymi lub ebałS • niska skłonność do współpracy między producentami na rzecz wzrostu wydajności w fazie rozwoju gospodarstw (np. w formie spółdzielni czy grup producentów rolnych) /yreiraB • duże potrzeby w zakresie podnoszenia kwalifikacji i umiejętności zawodowych producentów rolnych i rybackich związane z nowymi technologiami i cyfryzacją • niedopasowanie rozwiązań dedykowanych wzrostowi wydajności wykorzystania zasobów ziemi w gospodarstwach rolnych do rozdrobnionej struktury działek i niekorzystnego ich rozłogu (szczególnie w przypadku braku możliwości scaleń gruntów) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 11) Roman Sass, Efektywność ekonomiczna gospodarstw rolniczych w zależności od zmian powierzchni użytków rolnych – ocena w latach 1996–2011; Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie, Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, Roczniki Naukowe, tom XVII, zeszyt 5 i inne. 12) Użyte sformułowania pochodzą z wyników cyklicznego badania Polska wieś i rolnictwo przeprowadzanego przez MRiRW. (cid:1005)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1012)(cid:3)
Pozyskiwanie i zwiększanie wydajności zasobów ziemi11)
Wyzwania horyzontalne
/esnazS
ainawzyW
• możliwości zwiększenia efektywności zasobów ziemi
• postrzeganie zasobów ziemi i pracy w rolnictwie jako wartości służącej dobru publicznemu
• systematyczny wzrost minimalnej efektywnej skali produkcji
• poprawa struktury agrarnej
/esnazS
ainawzyW
Wyzwania
horyzontalne
/yreiraB/aineżorgaZ planami zagospodarowania przestrzennego) • niedostateczne uwzględnienie potrzeb rozwoju gospodarstw rolnych oraz rybackich w pracach planistycznych i urbanistycznych na poziomie gminy i powiatu • zmiany w modelu funkcjonowania budżetu i polityk europejskich po 2020 r. powodujące większe ukierunkowanie środków na cele środowiskowe • uzależnienie prowadzenia połowów komercyjnych na Morzu Bałtyckim od limitów kwot połowowych Wyzwania gospodarstw o ograniczonym potencjale rozwojowym /esnazS ainawzyW • relatywnie mniejsze koszty zmiany sposobu wykorzystania zasobów • ekstensywny sposób prowadzenia produkcji rolniczej na gruntach rolnych ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • stałe oczekiwanie na wzrost cen ziemi rolniczej i przeświadczenie, że „ziemi się nie sprzedaje12)” • niedostateczny dostęp do kapitału lub trudności w sięganiu po zewnętrzne środki • niska zdolność kredytowa • rzadkie korzystanie z doradztwa i szkoleń w zakresie opracowywania planów restrukturyzacji, rozwoju lub dywersyfikacji źródeł dochodów gospodarstw z jednoczesnym odejściem od rolnictwa • mała skłonność do zmiany zawodu z jednoczesnym odstąpieniem gruntów rolnych innemu producentowi (np. przez sprzedaż lub dzierżawę) • niski poziom aktywności w zakresie działalności połowowej i zwrot przyznanych kwot połowowych lub wymiana z innym armatorem • słabsza pozycja przetargowa rolników z małych i średnich gospodarstw przy zakupie ziemi w stosunku do rolników z dużym areałem
zyW/esnazS
ainaw
Wyzwania stojące przed gospodarstwami rozwiniętymi lub w fazie rozwoju (cid:1005)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) /aineżorgaZ ynorts ebałS /yreiraB • słabsza pozycja przetargowa producentów rolnych przy zakupie ziemi wobec sprzedaży na cele nierolnicze • niedostateczny dostęp do kapitału zewnętrznego i niska zdolność kredytowa gospodarstw w fazie rozwoju • niska skłonność do współpracy między producentami na rzecz wzrostu wydajności gospodarstw (np. w formie spółdzielni czy grup producentów rolnych) • duże potrzeby w zakresie podnoszenia kwalifikacji i umiejętności zawodowych producentów rolnych i rybackich związane z nowymi technologiami i cyfryzacją • niedopasowanie rozwiązań dedykowanych wzrostowi wydajności wykorzystania zasobów ziemi w gospodarstwach rolnych do rozdrobnionej struktury działek i niekorzystnego ich rozłogu (szczególnie w przypadku braku możliwości scaleń gruntów) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 11) Roman Sass, Efektywność ekonomiczna gospodarstw rolniczych w zależności od zmian powierzchni użytków rolnych – ocena w latach 1996–2011; Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie, Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, Roczniki Naukowe, tom XVII, zeszyt 5 i inne. 12) Użyte sformułowania pochodzą z wyników cyklicznego badania Polska wieś i rolnictwo przeprowadzanego przez MRiRW.
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1005)(cid:1013)(cid:3) (cid:3) Wzrost efektywności i wydajności gospodarstw m.in. przez modernizację i innowacje • możliwość większego wykorzystania krajowego potencjału badawczego w kreowaniu innowacji produktowych i technologicznych • dobrze rozbudowana sieć doradztwa rolniczego ainawzyW/esnazS • duże zainteresowanie rynkiem rolniczym wśród producentów nowoczesnych rozwiązań technologicznych • ukierunkowanie środków UE na cele związane z innowacyjnością • możliwość większego zastosowania rozwiązań z zakresu transferu wiedzy i innowacji w formule partnerstwa wielopodmiotowego • badania wdrożeniowe ukierunkowane na innowacyjność produktową lub Internet rzeczy w przemyśle rolno-spożywczym Wyzwania • niski poziom innowacyjności gospodarstw rolnych i rybackich horyzontalne • niska efektywność techniczna wykorzystania czynników produkcji ynorts • mała skłonność do ponoszenia ryzyka inwestycyjnego • niski stopień dopasowania środków produkcji do potencjału i scenariuszy rozwoju ebałS/yreiraB/aineżorgaZ gospodarstwa na etapie inwestycji w jego modernizację • małe upowszechnienie krajowych rozwiązań technicznych • niedopasowanie najnowszych technologii do potrzeb gospodarstw rolnych i rybackich • niedostateczna wiedza, kompetencje i umiejętności producentów rolnych w zakresie zmian modelów zarządzania • sytuacja geopolityczna związana z wojną w Ukrainie oraz zabezpieczenie interesów Polski w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do członkostwa w Unii Europejskiej, w tym Ukrainy • modernizacja lub wprowadzenie innowacji do gospodarstwa może skutecznie wpłynąć na wzrost dochodów rodzin rolniczych lub osób zatrudnionych w rybactwie ainawzyW/esnazS • innowacje są jednym ze sposobów na zmianę profilu produkcji w gospodarstwie rolnym lub zmianę sektora działalności osób dotychczas związanych z rolnictwem • transfer wiedzy do gospodarstw i ściślejsza współpraca z ODR oraz innymi podmiotami IOB może być przesłanką do rozpoczęcia działalności gospodarczej (pozarolniczej) lub pozwolić na wdrożenie specjalizacji gospodarstwa rolnego • rosnące zapotrzebowanie na produkty lokalne, „ze znanego źródła pochodzenia”, niskoprzetworzone lub wyrabiane systemem gospodarczym • mała otwartość i brak zaufania do innowacji i umiejętności cyfrowych szczególnie wśród osób po 40. roku życia • niski stopień wykorzystania potencjału produkcyjnego • ukierunkowanie nowych technologii, rozwiązań naukowych i innowacji głównie na Wyzwania rozwiązania dla dużej skali produkcji gospodarstw • mała oferta rozwiązań technicznych i technologicznych w odniesieniu do prowadzenia o ograniczonym ynorts produkcji i przetwórstwa na małą skalę (na poziomie gospodarstwa rolnego) potencjale rozwojowym • brak środków na pokrycie wkładu własnego w projektach dofinansowujących modernizację ebałS/yreiraB/aineżorgaZ gospodarstw • niedostateczne zasoby kapitałowe dla inwestycji własnych w modernizację gospodarstwa • wymagane nakłady na modernizację gospodarstwa są często wyższe od wartości samego gospodarstwa • okres zwrotu zakupu maszyn i urządzeń jest bardzo długi • modernizacja lub wprowadzenie innowacji do gospodarstwa są nieefektywne i nieskuteczne bez jednoczesnego podniesienia wiedzy i umiejętności producenta lub ciągłego wsparcia doradczego • brak wiedzy lub niska skłonność do jej zdobywania i łatwy dostęp do doradztwa • niedostateczne dopasowanie celów i instrumentów wdrożeniowych (kryteria wyboru, zakres operacji) WPR UE dedykowanych rozwojowi (modernizacja) gospodarstw do potrzeb wszystkich typów gospodarstw • niedostateczny rozwój rynku usług rolniczych dla małych i średnich gospodarstw (cid:1005)(cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1005)(cid:1013)(cid:3)
• niski poziom innowacyjności gospodarstw rolnych i rybackich
• niska efektywność techniczna wykorzystania czynników produkcji
• mała skłonność do ponoszenia ryzyka inwestycyjnego
• niski stopień dopasowania środków produkcji do potencjału i scenariuszy rozwoju
gospodarstwa na etapie inwestycji w jego modernizację
• małe upowszechnienie krajowych rozwiązań technicznych
• niedopasowanie najnowszych technologii do potrzeb gospodarstw rolnych i rybackich
• niedostateczna wiedza, kompetencje i umiejętności producentów rolnych w zakresie zmian
modelów zarządzania
• sytuacja geopolityczna związana z wojną w Ukrainie oraz zabezpieczenie interesów Polski
w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do członkostwa w Unii Europejskiej, w
tym Ukrainy
ainawzyW/esnazS • modernizacja lub wprowadzenie innowacji do gospodarstwa może skutecznie wpłynąć na wzrost dochodów rodzin rolniczych lub osób zatrudnionych w rybactwie • innowacje są jednym ze sposobów na zmianę profilu produkcji w gospodarstwie rolnym lub zmianę sektora działalności osób dotychczas związanych z rolnictwem • transfer wiedzy do gospodarstw i ściślejsza współpraca z ODR oraz innymi podmiotami IOB może być przesłanką do rozpoczęcia działalności gospodarczej (pozarolniczej) lub pozwolić na wdrożenie specjalizacji gospodarstwa rolnego • rosnące zapotrzebowanie na produkty lokalne, „ze znanego źródła pochodzenia”, niskoprzetworzone lub wyrabiane systemem gospodarczym
• mała otwartość i brak zaufania do innowacji i umiejętności cyfrowych szczególnie wśród osób
po 40. roku życia
• niski stopień wykorzystania potencjału produkcyjnego
• ukierunkowanie nowych technologii, rozwiązań naukowych i innowacji głównie na
rozwiązania dla dużej skali produkcji
• mała oferta rozwiązań technicznych i technologicznych w odniesieniu do prowadzenia
produkcji i przetwórstwa na małą skalę (na poziomie gospodarstwa rolnego)
• brak środków na pokrycie wkładu własnego w projektach dofinansowujących modernizację
gospodarstw
• niedostateczne zasoby kapitałowe dla inwestycji własnych w modernizację gospodarstwa
• wymagane nakłady na modernizację gospodarstwa są często wyższe od wartości samego
gospodarstwa
• okres zwrotu zakupu maszyn i urządzeń jest bardzo długi
• modernizacja lub wprowadzenie innowacji do gospodarstwa są nieefektywne i nieskuteczne
bez jednoczesnego podniesienia wiedzy i umiejętności producenta lub ciągłego wsparcia
doradczego
• brak wiedzy lub niska skłonność do jej zdobywania i łatwy dostęp do doradztwa
• niedostateczne dopasowanie celów i instrumentów wdrożeniowych (kryteria wyboru, zakres
operacji) WPR UE dedykowanych rozwojowi (modernizacja) gospodarstw do potrzeb
wszystkich typów gospodarstw
• niedostateczny rozwój rynku usług rolniczych dla małych i średnich gospodarstw
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1004)(cid:3) (cid:3) • rozwiązania innowacyjne mogą stanowić o przewadze konkurencyjnej gospodarstw również na rynku międzynarodowym ainawzyW/esnazS • zasoby gospodarstw dają duże możliwości do zastosowań rozwiązań innowacyjnych, np. w zakresie rolnictwa precyzyjnego • możliwość prowadzenia badań i pilotażowych projektów na poziomie gospodarstwa • gospodarstwa efektywne ekonomicznie cieszą się większym zainteresowaniem projektodawców rozwiązań innowacyjnych • coraz większa oferta rozwiązań innowacyjnych skierowana do tego typu gospodarstw powoduje większą dostępność cenową tych rozwiązań Wyzwania • nadal duże potrzeby w zakresie modernizacji gospodarstw i wysokie koszty ich realizacji stojące przed • niedostateczny dostęp do kapitału i niska zdolność kredytowa producentów rolnych i rybackich gospodarstwami ynorts rozwiniętymi lub • coraz mniejsze środki na wsparcie modernizacji w ramach WPR i WPRyb w fazie rozwoju • niska otwartość i niskie zainteresowanie innowacyjnymi rozwiązaniami ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • rosnące możliwości zastosowania rozwiązań z zakresu Internetu rzeczy oraz innowacji produktowych i w procesach biznesowych • znaczny poziom zobowiązań finansowych dużych gospodarstw utrudniający dalsze inwestycje13) • słabo rozwinięty i zorganizowany krajowy rynek producentów maszyn i urządzeń rolniczych i jego niski poziom współpracy z producentami rolnymi lub przetwórcami (głównie zagraniczne rozwiązania) • mały stopień upowszechnienia sposobów powstawania i finansowania innowacji Cyfryzacja rolnictwa i rybactwa • zmniejszenie kosztów produkcji przez wykorzystywanie nowoczesnych technologii • upowszechnianie się rozwiązań Internetu rzeczy w społeczeństwie wymuszające tworzenie rozwiązań cyfrowych dla rolnictwa • rosnące zapotrzebowanie na cyfrową identyfikację potrzeb żywieniowych w odniesieniu do cech biofizycznych i sposobu życia ainawzyW/esnazS • wprowadzenie cyfrowych rozwiązań do doradztwa rolniczego upowszechniających korzystanie z nowoczesnych rozwiązań i wsparcia dla rolnictwa • rosnące zapotrzebowanie na sprzedaż mobilną artykułów spożywczych (zakupy na odległość) zwiększające popyt na żywność funkcjonalną i ekologiczną • coraz większe zastosowanie rozwiązań cyfrowych przez podmioty zarządzające i monitorujące pomoc publiczną w rolnictwie, usprawniające udzielanie wsparcia • rozwój infrastruktury szerokopasmowego Internetu o wysokich przepustowościach umożliwiającej dostęp do e-usług i rolniczej wiedzy specjalistycznej Wyzwania • szybkie tempo absorbcji intuicyjnych cyfrowych rozwiązań przez starszych rolników horyzontalne • wolne tempo absorbcji rozwiązań „skomplikowanych” • duże tempo zmian wymagające ciągłego uczenia się • niski poziom umiejętności cyfrowych wśród rolników i rybaków ynorts • duże zróżnicowanie w cyfryzacji małych, średnich i dużych gospodarstw rolnych • niski poziom wykorzystania cyfryzacji w krajowym zarządzaniu strategicznym i kryzysowym ebałS/yreiraB/aineżorgaZ w pozyskiwaniu i przetwarzaniu danych z poziomu gospodarstw i JST (zasoby geodezyjne, informacja o zasiewach, wielkości nawożenia) • niedopasowanie programów nauczania i oferty doradztwa do potrzeb w zakresie wiedzy i umiejętności cyfrowych producentów rolnych i rybackich • małe upowszechnienie e-usług dedykowanych producentom rolnym i rybackim • niedostateczne środki publiczne na cyfryzację rolnictwa i rybactwa • niski stopień wykorzystania zaawansowanych rozwiązań cyfrowych w administracji rolnej i doradztwie publicznym • potrzeba elektronicznego systemu identyfikacji weterynaryjnych produktów leczniczych (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 13) Według danych FADN za 2017 r. jedynie w gospodarstwach dużych i bardzo dużych zadłużenie kapitałów własnych było nieco wyższe i wynosiło 17–19%. W pozostałych grupach gospodarstw (które stanowią ponad 90% wszystkich gospodarstw) nie przekraczało 10%. (cid:1006)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1004)(cid:3)
ainawzyW/esnazS
horyzontalne (cid:1006)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • wolne tempo absorbcji rozwiązań „skomplikowanych” • duże tempo zmian wymagające ciągłego uczenia się • niski poziom umiejętności cyfrowych wśród rolników i rybaków • duże zróżnicowanie w cyfryzacji małych, średnich i dużych gospodarstw rolnych • niski poziom wykorzystania cyfryzacji w krajowym zarządzaniu strategicznym i kryzysowym w pozyskiwaniu i przetwarzaniu danych z poziomu gospodarstw i JST (zasoby geodezyjne, informacja o zasiewach, wielkości nawożenia) • niedopasowanie programów nauczania i oferty doradztwa do potrzeb w zakresie wiedzy i umiejętności cyfrowych producentów rolnych i rybackich • małe upowszechnienie e-usług dedykowanych producentom rolnym i rybackim • niedostateczne środki publiczne na cyfryzację rolnictwa i rybactwa • niski stopień wykorzystania zaawansowanych rozwiązań cyfrowych w administracji rolnej i doradztwie publicznym • potrzeba elektronicznego systemu identyfikacji weterynaryjnych produktów leczniczych (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 13) Według danych FADN za 2017 r. jedynie w gospodarstwach dużych i bardzo dużych zadłużenie kapitałów własnych było nieco wyższe i wynosiło 17–19%. W pozostałych grupach gospodarstw (które stanowią ponad 90% wszystkich gospodarstw) nie przekraczało 10%.
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1005)(cid:3) (cid:3) • większe możliwości dotarcia do konsumentów z informacją o sposobie produkcji stosowanym yW/esnazS ainawz w gospodarstwie oraz produktach oferowanych do sprzedaży • powszechne korzystanie z prostych funkcji cyfrowych (np. urządzeń typu smartfon czy portali społecznościowych lub platform sprzedaży indywidualnej) Wyzwania • mała oferta rozwiązań cyfrowych dedykowanych prowadzącym produkcję i przetwórstwo na ebałS/yreiraB gospodarstw małą skalę (na poziomie gospodarstwa rolnego) o ograniczonym • niska skłonność do podnoszenia kompetencji i umiejętności oraz komunikacji elektronicznej potencjale rozwojowym ynorts z administracją rolną lub rybacką • większe zaufanie do tradycyjnych rozwiązań niż do rozwiązań cyfrowych aineżorgaZ • niedostateczna infrastruktura na poziomie gospodarstwa domowego do zastosowania rozwiązań cyfrowych • relatywnie duże koszty rozwiązań cyfrowych Wyzwania • optymalne dopasowanie rozwiązań cyfrowych do potrzeb gospodarstwa ainawzyW/esnazS stojące przed • rosnące potrzeby producentów w zakresie usług doradczych odnoszących się do wyboru gospodarstwami i możliwości rozwiązań cyfrowych wspomagających zarządzanie gospodarstwem rozwiniętymi lub • przejście z relacji przedmiotu interwencji publicznej do podmiotu biorącego udział w procesie w fazie rozwoju projektowania i wdrażania interwencji publicznej w zakresie cyfryzacji • duży dystans, jaki dzieli gospodarstwa krajowe od gospodarstw „starej UE” w zakresie ebałS(cid:876)aineżorgaZ upowszechnienia i dostępności cenowej rozwiązań cyfrowych • niedostateczna ochrona interesów i praw producentów w zakresie danych cyfrowych ynorts o producencie, gospodarstwie i praktykach rolniczych (w tym dane o własnościowej przestrzeni produkcyjnej) • mały zakres współpracy B+R z producentami w zakresie potrzeb cyfrowych Pracownicy i zarządzający gospodarstwami rolnymi lub rybackimi • relatywnie duży udział osób młodych pracujących w rolnictwie i rybactwie • niższe koszty pracy niż w krajach Europy Zachodniej(cid:1005)(cid:1008)) ainawzyW/esnazS • korzystna struktura wiekowa właścicieli gospodarstw rolnych w porównaniu do średniej UE • duże doświadczenie w prowadzeniu produkcji rolnej lub rybackiej (w tym m.in. dzięki międzypokoleniowemu przekazywaniu wiedzy i doświadczenia w gospodarstwach rodzinnych) • umiejętność radzenia sobie w trudnych lub zaskakujących sytuacjach • zasoby więzi społecznych i rodzinnych • zasoby w zakresie dziedzictwa kulturowego i tradycji, w tym tradycji kulinarnych • starzenie się społeczności producentów rolnych i rybackich oraz trudności w zapewnieniu Wyzwania wymiany pokoleń w tych sektorach i możliwości przekazania wiedzy wynikającej horyzontalne ynorts z wieloletniego doświadczenia • rosnące koszty pracy w rolnictwie i niższa skłonność do zatrudniania się w gospodarstwach ebałS/yreiraB/aineżorgaZ rolnych • zbyt wolne zmiany w systemie kształcenia w kierunku rolniczym dostosowujące sposób i zakres kształcenia do nowych umiejętności i wiedzy niezbędnej w pracy rolnika • niedostateczne ukierunkowanie polityk UE na wsparcie mobilności zawodowej osób związanych z rolnictwem (nie tylko odchodzących z rolnictwa) • brak możliwości przystąpienia przez armatorów statków rybackich do KRUS • brak możliwości skorzystania przez właścicieli i armatorów statków rybackich osobiście wykonujących prace na morzu z uprawnienia do niższego wieku emerytalnego z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 14) Przegląd polityk rozwoju obszarów wiejskich: Polska 2028. Raport OECD 2018; Oryginalnie opublikowano przez OECD w języku angielskim pt. OECD Rural Policy Reviews: Poland 2018.(cid:3) (cid:1006)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1005)(cid:3)
yW/esnazS
ainawz
gospodarstw o ograniczonym potencjale rozwojowym ebałS/yreiraB aineżorgaZ ynorts • mała oferta rozwiązań cyfrowych dedykowanych prowadzącym produkcję i przetwórstwo na małą skalę (na poziomie gospodarstwa rolnego) • niska skłonność do podnoszenia kompetencji i umiejętności oraz komunikacji elektronicznej z administracją rolną lub rybacką • większe zaufanie do tradycyjnych rozwiązań niż do rozwiązań cyfrowych • niedostateczna infrastruktura na poziomie gospodarstwa domowego do zastosowania rozwiązań cyfrowych
ainawzyW/esnazS
(cid:1006)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) ebałS(cid:876)aineżorgaZ ynorts • duży dystans, jaki dzieli gospodarstwa krajowe od gospodarstw „starej UE” w zakresie upowszechnienia i dostępności cenowej rozwiązań cyfrowych • niedostateczna ochrona interesów i praw producentów w zakresie danych cyfrowych o producencie, gospodarstwie i praktykach rolniczych (w tym dane o własnościowej przestrzeni produkcyjnej) • mały zakres współpracy B+R z producentami w zakresie potrzeb cyfrowych Pracownicy i zarządzający gospodarstwami rolnymi lub rybackimi Wyzwania horyzontalne ainawzyW/esnazS • relatywnie duży udział osób młodych pracujących w rolnictwie i rybactwie • niższe koszty pracy niż w krajach Europy Zachodniej(cid:1005)(cid:1008)) • korzystna struktura wiekowa właścicieli gospodarstw rolnych w porównaniu do średniej UE • duże doświadczenie w prowadzeniu produkcji rolnej lub rybackiej (w tym m.in. dzięki międzypokoleniowemu przekazywaniu wiedzy i doświadczenia w gospodarstwach rodzinnych) • umiejętność radzenia sobie w trudnych lub zaskakujących sytuacjach • zasoby więzi społecznych i rodzinnych • zasoby w zakresie dziedzictwa kulturowego i tradycji, w tym tradycji kulinarnych ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • starzenie się społeczności producentów rolnych i rybackich oraz trudności w zapewnieniu wymiany pokoleń w tych sektorach i możliwości przekazania wiedzy wynikającej z wieloletniego doświadczenia • rosnące koszty pracy w rolnictwie i niższa skłonność do zatrudniania się w gospodarstwach rolnych • zbyt wolne zmiany w systemie kształcenia w kierunku rolniczym dostosowujące sposób i zakres kształcenia do nowych umiejętności i wiedzy niezbędnej w pracy rolnika • niedostateczne ukierunkowanie polityk UE na wsparcie mobilności zawodowej osób związanych z rolnictwem (nie tylko odchodzących z rolnictwa) • brak możliwości przystąpienia przez armatorów statków rybackich do KRUS • brak możliwości skorzystania przez właścicieli i armatorów statków rybackich osobiście wykonujących prace na morzu z uprawnienia do niższego wieku emerytalnego z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 14) Przegląd polityk rozwoju obszarów wiejskich: Polska 2028. Raport OECD 2018; Oryginalnie opublikowano przez OECD w języku angielskim pt. OECD Rural Policy Reviews: Poland 2018.(cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1006)(cid:3) (cid:3) yW/esnazS • łatwość nabywania nowych umiejętności technicznych w przypadku zmiany zawodu ainawz • unikalne umiejętności w zakresie rzemiosła lub rękodzieła • rozwój pozarolniczego rynku pracy na obszarach wiejskich oraz rozbudowa kompetencji i pozarolniczych umiejętności wśród osób odchodzących z rolnictwa • niedostateczne umiejętności lub kwalifikacje pracowników sektora rolno-spożywczego ynorts Wyzwania i zarządzających gospodarstwami rolnymi i rybackimi gospodarstw o ograniczonym ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • niska skłonność do podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych i nauki w życiu dorosłym • brak kierunkowego wykształcenia lub umiejętności oczekiwanych na pozarolniczym rynku potencjale rozwojowym pracy wśród osób związanych z rolnictwem • mała skłonność i umiejętności w zakresie zakładania działalności gospodarczej • trudności w dostępie do pozarolniczego rynku pracy (codzienne dojazdy, opieka nad osobami zależnymi w czasie nieobecności w gospodarstwie) • niedostateczne kwalifikacje i umiejętności pozarolnicze pożądane na lokalnym (gminnym lub powiatowym) rynku pracy Wyzwania • korzystna struktura wykształcenia wśród kierujących gospodarstwami rolnymi inawzyW/esnazS stojące przed • skłonność do stałej współpracy w zakresie transferu wiedzy i doradztwa gospodarstwami • migracja z państw Europy Wschodniej do prac sezonowych w rolnictwie rozwiniętymi lub a • otwartość na zdobywanie nowej wiedzy i podnoszenie swoich umiejętności oraz w fazie rozwoju kwalifikacji zawodowych • chęć wymiany doświadczeń B/aineżorgaZ ebałS/yreira • rosnące koszty pracy własnej i pracy najemnej ynorts • trudność w pozyskiwaniu pracowników (zarówno tych bardziej, jak i mniej wykwalifikowanych) (cid:3) Organizacja sprzedaży, współpraca i podział korzyści w łańcuchu żywnościowym • upowszechnienie współdziałania (np. przez formy zrzeszania się) wzmacniające pozycję na rynku i możliwości negocjacyjne • uwzględnianie w zmianach urbanistycznych i w zakresie planowania przestrzennego w polityce miast tradycji małych targowisk, „warzywniaków” oraz ich wpływu na rozwój dzielnic lub miasta • upowszechnianie się rozwiązań w zakresie sprzedaży z wykorzystaniem rozwiązań ainawzyW/esnazS cyfrowych (zakupy na odległość, zakupy z dostawą do domu) zwiększających rodzaje kanałów dystrybucji żywności produkowanej lokalnie • promocja regionów w oparciu o regionalne produkty spożywcze zwiększająca popyt na te produkty • większa współpraca z sieciami sklepów i sklepów wielkopowierzchniowych, w tym w szczególności w zakresie żywności ekologicznej Wyzwania • utworzenie jednolitej bazy producentów i przetwórców żywności usprawniającej system horyzontalne nadzoru nad żywnością • dostęp do wydajnej i efektywnej infrastruktury transportowej, logistycznej i spedycyjnej zarówno w odniesieniu do świadczonych przez ten sektor usług na rynku krajowym, jak również umożliwiających eksport towarów rolnych i produktów rolno-spożywczych z rynku krajowego oraz ich tranzytu z krajów ościennych yreiraB/aineżorgaZ • niedostateczne ukierunkowanie działań polityki miejskiej na wzrost sprzedaży produkcji ynorts lokalnej od producenta (np. niedzielne targi żywności na ulicach miast powiatowych lub wojewódzkich) ebałS/ • niska dostępność miejskiego rynku zbytu dla producentów rolnych wypieranych przez pośredników • niedostateczne zorganizowanie nowoczesnych targowisk lub niekorzystna zmiana ich lokalizacji (cid:1006)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1006)(cid:3)
ainawzyW/esnazS
(cid:1006)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) yreiraB/aineżorgaZ ynorts ebałS/ • niedostateczne ukierunkowanie działań polityki miejskiej na wzrost sprzedaży produkcji lokalnej od producenta (np. niedzielne targi żywności na ulicach miast powiatowych lub wojewódzkich) • niska dostępność miejskiego rynku zbytu dla producentów rolnych wypieranych przez pośredników • niedostateczne zorganizowanie nowoczesnych targowisk lub niekorzystna zmiana ich lokalizacji
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1007)(cid:3) (cid:3) • mały udział rolnika w łańcuchu żywnościowym • rozwój sklepów franczyzowych i dużych sieci handlowych kosztem sklepów niezależnych • spadek udziału krajowego kapitału w rynku hurtowym ainawzyW/esnazS • wiązanie przetwórstwa na poziomie gospodarstw z rzemiosłem i turystyką • ukierunkowanie na sprzedaż produktów wytwarzanych w gospodarstwie rolnym oraz ich sprzedaż elektroniczną • ułatwienia w zakresie zakładania i prowadzenia działalności pozarolniczej na małą skalę bez konieczności zmiany ubezpieczenia przez rolnika(cid:3) (cid:3) • niechęć rolników do realizacji wspólnych przedsięwzięć gospodarczych, zrzeszania się, tworzenia organizacji (np. spółdzielni) ynorts • słabo rozwinięta sieć sprzedaży żywności bezpośrednio z gospodarstwa Wyzwania • niska dostępność sieci sprzedaży dla małych i średnich gospodarstw gospodarstw o ograniczonym ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • słabsza pozycja przetargowa (negocjacyjna) małych i średnich producentów rolnych potencjale i rybackich przy sprzedaży produktów wobec średnich i dużych podmiotów w handlu rozwojowym i przetwórstwie rolno-spożywczym, dyktujących warunki transakcji (w tym ceny) • mniejsza reprezentacja interesów i potrzeb małych i średnich gospodarstw w działaniach organizacji społecznych działających na rzecz rolnictwa i przetwórstwa • wypychanie małych gospodarstw rolnych z rynku przez gospodarstwa o większym potencjale produkcyjnym w przemyśle przetwórczym, który jest bardziej zainteresowany współpracą z większymi dostawcami, co pozwala m.in. na zmniejszenie kosztów transakcyjnych i logistyki • trudności rolników w przygotowaniu dużych wystandaryzowanych partii o wysokiej jakości surowców (produktów i półproduktów) rolnych ainawzyW /esnazS • szybki wzrost koncentracji i umiędzynarodowienia produkcji rolnej • udział w organizacjach międzynarodowych • powolne tempo zmian struktury obszarowej rolnictwa ogółem • znaczny udział podmiotów zagranicznych na rynku krajowym nastawionych na budowę wyłącznie własnej marki (bez możliwości promocji marki krajowej lub regionalnej) ynorts • niski stopień powiązań kooperacyjnych z odbiorcami produktów rolnych (integracja pionowa) Wyzwania ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • niedostateczne zorganizowanie rynku rolnego, w tym centrów logistycznych obrotu stojące przed płodami rolnymi gospodarstwami • wzrost poziomu konkurencji na unijnym rynku rolnym oraz wzrost konkurencji ze strony rozwiniętymi lub w fazie rozwoju zagranicznych producentów (w tym z UE) na rynku krajowym • wzrost presji konkurencyjnej na gospodarstwa po wejściu w życie dwustronnych umów handlowych UE z państwami trzecimi • ryzyko nierównej konkurencji ze strony dostawców spoza UE o niższych standardach produkcji rolnej • wzrost presji konkurencji na rynku UE ze strony dostawców spoza UE (wynik m.in. umów handlowych) • tendencje protekcjonistyczne na jednolitym rynku utrudniające konkurencję dużych polskich gospodarstw (cid:3) (cid:3) (cid:1006)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1007)(cid:3)
ainawzyW/esnazS
Wyzwania gospodarstw o ograniczonym potencjale rozwojowym ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • niechęć rolników do realizacji wspólnych przedsięwzięć gospodarczych, zrzeszania się, tworzenia organizacji (np. spółdzielni) • słabo rozwinięta sieć sprzedaży żywności bezpośrednio z gospodarstwa • niska dostępność sieci sprzedaży dla małych i średnich gospodarstw • słabsza pozycja przetargowa (negocjacyjna) małych i średnich producentów rolnych i rybackich przy sprzedaży produktów wobec średnich i dużych podmiotów w handlu i przetwórstwie rolno-spożywczym, dyktujących warunki transakcji (w tym ceny) • mniejsza reprezentacja interesów i potrzeb małych i średnich gospodarstw w działaniach organizacji społecznych działających na rzecz rolnictwa i przetwórstwa • wypychanie małych gospodarstw rolnych z rynku przez gospodarstwa o większym potencjale produkcyjnym w przemyśle przetwórczym, który jest bardziej zainteresowany współpracą z większymi dostawcami, co pozwala m.in. na zmniejszenie kosztów transakcyjnych i logistyki • trudności rolników w przygotowaniu dużych wystandaryzowanych partii o wysokiej jakości surowców (produktów i półproduktów) rolnych
/esnazS
ainawzyW
Wyzwania stojące przed gospodarstwami rozwiniętymi lub w fazie rozwoju (cid:1006)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • powolne tempo zmian struktury obszarowej rolnictwa ogółem • znaczny udział podmiotów zagranicznych na rynku krajowym nastawionych na budowę wyłącznie własnej marki (bez możliwości promocji marki krajowej lub regionalnej) • niski stopień powiązań kooperacyjnych z odbiorcami produktów rolnych (integracja pionowa) • niedostateczne zorganizowanie rynku rolnego, w tym centrów logistycznych obrotu płodami rolnymi • wzrost poziomu konkurencji na unijnym rynku rolnym oraz wzrost konkurencji ze strony zagranicznych producentów (w tym z UE) na rynku krajowym • wzrost presji konkurencyjnej na gospodarstwa po wejściu w życie dwustronnych umów handlowych UE z państwami trzecimi • ryzyko nierównej konkurencji ze strony dostawców spoza UE o niższych standardach produkcji rolnej • wzrost presji konkurencji na rynku UE ze strony dostawców spoza UE (wynik m.in. umów handlowych) • tendencje protekcjonistyczne na jednolitym rynku utrudniające konkurencję dużych polskich gospodarstw (cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1008)(cid:3) (cid:3) Uwarunkowanie środowiskowe prowadzenia działalności rolnej i rybackiej • zwiększenie roli i znaczenia procesów realizacji glebowej retencji wodnej jako jednego z podstawowych elementów związanych z funkcjonowaniem i rozwojem gruntów rolnych, w związku z zachodzącymi negatywnymi zmianami klimatycznymi, w szczególności w zakresie suszy ainawzyW/esnazS • potencjał rolnictwa i rybactwa w zakresie ochrony środowiska, w tym w szczególności w działaniach na rzecz jakości powietrza, wody i ochrony różnorodności biologicznej • doskonalenie odmian roślin uprawnych i wprowadzenie do uprawy nowych gatunków w odpowiedzi na zmiany klimatu • rodzime zasoby genetyczne rolnictwa i rybactwa • ekstensywna produkcja rolnicza, m.in. w ramach rolnictwa zrównoważonego i ekologicznego • utrzymanie korytarzy ekologicznych dzięki zrównoważonej produkcji rolniczej • praktyki prośrodowiskowe w rolnictwie i rybactwie oraz względnie niski stopień chemizacji rolnictwa w stosunku do państw Europy Zachodniej • ograniczone zasoby wodne, pogarszające się stosunki wodne gleb i czasowy nadmiar i niedostatek wody • niewystarczająco sprawna gospodarka wodna, niska pojemność retencyjna (zbiorników powierzchniowych i gleb) i niedostateczna wiedza rolników w zakresie sposobów retencjonowania wód ze spływów powierzchniowych • duże koszty odzyskiwania wody w rolnictwie i rybactwie Wyzwania • nakładanie zobowiązań na poszczególne państwa UE na rzecz ograniczania zmian horyzontalne klimatu bez adekwatnego dostosowania i ukierunkowania unijnego budżetu (w tym WPR, WPRyb i polityki spójności) na ich realizację w sektorach, w tym w szczególności w ynorts sektorze rolno-spożywczym • degradacja gleb, w tym duży udział gleb kwaśnych, niska zawartość próchnicy oraz ebałS/yreiraB/aineżorgaZ występowanie znacznych obszarów gleb słabych i trudnych w uprawie • wzrost ryzyka wynikającego ze zmian klimatu i gwałtownych zjawisk pogodowych • wzrastający poziom zagrożenia epizootycznego (chów, hodowla zwierząt) i coraz częstsze występowania chorób roślin i trudności w odbudowie bazy produkcyjnej po wystąpieniu zjawisk epizootycznych • niewystarczająco upowszechnione rozwiązania technologiczne zapobiegania ryzykom i kryzysom oraz niewystarczająco upowszechnione rozwiązania w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym • zaniechanie hodowli w mniejszych gospodarstwach rolnych • niski stopień wykorzystania surowców w procesie produkcyjnym • negatywny wpływ zanieczyszczenia powietrza na jakość gleb i produktów żywnościowych • zasady przydziału limitów połowowych ograniczające możliwości odbudowy stad ryb • negatywne oddziaływanie zwierząt dzikich (chronionych, łownych) na prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej • wyższe koszty prowadzenia produkcji rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w szczególności w gospodarstwach małych lub średnich prowadzących zrównoważoną produkcję rolniczą Wyzwania ainawzyW/esnazS • zachowywanie miedz śródpolnych, stref buforowych, zadrzewień, żywopłotów i pasów gospodarstw gruntów zadrzewionych o ograniczonym • duża mozaikowatość upraw potencjale • możliwość wykorzystania walorów środowiskowych i ekstensywnej produkcji do rozwojowym uzyskiwania pozarolniczych i pozarybackich źródeł dochodów gospodarstwa (cid:1006)(cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1008)(cid:3)
Uwarunkowanie środowiskowe prowadzenia działalności rolnej i rybackiej
ainawzyW/esnazS
Wyzwania horyzontalne ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • ograniczone zasoby wodne, pogarszające się stosunki wodne gleb i czasowy nadmiar i niedostatek wody • niewystarczająco sprawna gospodarka wodna, niska pojemność retencyjna (zbiorników powierzchniowych i gleb) i niedostateczna wiedza rolników w zakresie sposobów retencjonowania wód ze spływów powierzchniowych • duże koszty odzyskiwania wody w rolnictwie i rybactwie • nakładanie zobowiązań na poszczególne państwa UE na rzecz ograniczania zmian klimatu bez adekwatnego dostosowania i ukierunkowania unijnego budżetu (w tym WPR, WPRyb i polityki spójności) na ich realizację w sektorach, w tym w szczególności w sektorze rolno-spożywczym • degradacja gleb, w tym duży udział gleb kwaśnych, niska zawartość próchnicy oraz występowanie znacznych obszarów gleb słabych i trudnych w uprawie • wzrost ryzyka wynikającego ze zmian klimatu i gwałtownych zjawisk pogodowych • wzrastający poziom zagrożenia epizootycznego (chów, hodowla zwierząt) i coraz częstsze występowania chorób roślin i trudności w odbudowie bazy produkcyjnej po wystąpieniu zjawisk epizootycznych • niewystarczająco upowszechnione rozwiązania technologiczne zapobiegania ryzykom i kryzysom oraz niewystarczająco upowszechnione rozwiązania w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym • zaniechanie hodowli w mniejszych gospodarstwach rolnych • niski stopień wykorzystania surowców w procesie produkcyjnym • negatywny wpływ zanieczyszczenia powietrza na jakość gleb i produktów żywnościowych • zasady przydziału limitów połowowych ograniczające możliwości odbudowy stad ryb • negatywne oddziaływanie zwierząt dzikich (chronionych, łownych) na prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej • wyższe koszty prowadzenia produkcji rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w szczególności w gospodarstwach małych lub średnich
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1009)(cid:3) (cid:3) Wyzwania ynorts • rosnące standardy lub wymogi środowiskowe i fitosanitarne produkcji generujące gospodarstw relatywnie wysokie koszty dostosowawcze na poziomie gospodarstwa o ograniczonym ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • brak wypracowanych dobrych praktyk w zakresie projektów GOZ na poziomie potencjale gospodarstwa rolnego i rybackiego rozwojowym • małe upowszechnienie rozwiązań OZE na poziomie gospodarstwa i wysokie koszty instalacji • zaniechanie gospodarowania na glebach słabszych oraz użytkach zielonych • niedostateczny poziom świadomości z zakresu ochrony środowiska w działalności rolniczej i kontynuowanie praktyk szkodzących środowisku (np. wypalania traw) • niski poziom dostosowań termomodernizacyjnych budynków gospodarskich • spadek działalności rolniczej w gminach wiejskich o charakterze podgórskim i górskim • duże możliwości zastosowań OZE i rozwiązań z zakresu GOZ ainawzyW /esnazS • potencjał techniczny w zakresie możliwości zachowania rodzimych ras zwierząt gospodarskich • wysoki stopień spełnienia podwyższonych standardów fitosanitarnych • możliwości inwestycyjne dla zastosowania rolnictwa precyzyjnego • nadmierne upraszczanie płodozmianu i rosnąca intensyfikacja produkcji roślinnej ynorts • wzrost regionalnej koncentracji i ograniczenie produkcji zwierzęcej Wyzwania • niewystarczająco zrównoważone gospodarowanie składnikami nawozowymi (emisja do stojące przed ebałS gospodarstwami atmosfery i wód) rozwiniętymi lub • zawężanie puli genetycznej użytkowanych rolniczo roślin i zwierząt wraz ze wzrostem /yreiraB w fazie rozwoju intensyfikacji produkcji zwierzęcej i roślinnej • brak dostatecznych mechanizmów finansowych z polityk unijnych wspierających dużych /aineżorgaZ producentów w realizacji ambicji UE w zakresie ochrony klimatu i środowiska • potrzeba bardziej efektywnego (precyzyjnego) dawkowania środków ochrony roślin i nawozów sztucznych • niska akceptowalność społeczna produkcji zwierzęcej (uciążliwość zapachowa, spływy powierzchniowe w okresie nawożenia) w pobliżu zabudowy mieszkaniowej na obszarach okołomiejskich i podmiejskich (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:1006)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1009)(cid:3)
/esnazS
ainawzyW
Wyzwania stojące przed gospodarstwami rozwiniętymi lub w fazie rozwoju (cid:1006)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) ynorts ebałS /yreiraB /aineżorgaZ • nadmierne upraszczanie płodozmianu i rosnąca intensyfikacja produkcji roślinnej • wzrost regionalnej koncentracji i ograniczenie produkcji zwierzęcej • niewystarczająco zrównoważone gospodarowanie składnikami nawozowymi (emisja do atmosfery i wód) • zawężanie puli genetycznej użytkowanych rolniczo roślin i zwierząt wraz ze wzrostem intensyfikacji produkcji zwierzęcej i roślinnej • brak dostatecznych mechanizmów finansowych z polityk unijnych wspierających dużych producentów w realizacji ambicji UE w zakresie ochrony klimatu i środowiska • potrzeba bardziej efektywnego (precyzyjnego) dawkowania środków ochrony roślin i nawozów sztucznych • niska akceptowalność społeczna produkcji zwierzęcej (uciążliwość zapachowa, spływy powierzchniowe w okresie nawożenia) w pobliżu zabudowy mieszkaniowej na obszarach okołomiejskich i podmiejskich (cid:3) (cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1010)(cid:3) (cid:3) Rozwój produktów spożywczych i przetwórstwa rolno-spożywczego • istnieje potencjał zwiększenia udziału produkcji wytwarzanej w kraju, a tym samym dodanie znacznej wartości do eksportu żywności(cid:1005)(cid:1009)) • polska branża przetwórstwa spożywczego ma ugruntowaną pozycję, a jej zasięg staje się coraz bardziej międzynarodowy(cid:1005)(cid:1010)) • rozwiązania innowacyjne mogą stanowić o przewadze konkurencyjnej Szanse/Wyzwania (w szczególności w zakresie żywności funkcjonalnej) • upowszechnianie informacji o wartościach odżywczych i prozdrowotnych produktów spożywczych • możliwość identyfikacji przez konsumentów produktów z małych zakładów produkcyjno-przetwórczych (np. wyróżnienie produktów pochodzenia zwierzęcego pod względem warunków prowadzonego chowu) • fragmentaryzacja rynku przetwórców rolno-spożywczych • niewystarczająco rozwinięte przetwórstwo żywności wysokiej jakości oraz żywności funkcjonalnej, w tym m.in. opartej na rodzimych produktach regionalnych • presja rynku krajowego na „tanią żywność” • stosunkowo niski poziom innowacyjności produktów rolno-spożywczych oferowanych w dużych partiach produktów (innowacyjne produkty głównie jako rozwiązania lokalne lub „produkty niszowe” bez exportu) • niska świadomość społeczeństwa w zakresie (regionalnych) tradycji produkcji i przetwórstwa rolno-spożywczego • coraz silniejsze wiązanie przetwórstwa na poziomie gospodarstw z rzemiosłem i turystyką bez ukierunkowania na sprzedaż produktów lokalnych lub e-sprzedaż Zagrożenia/Bariery/Słabe • duże rozdrobnienie zakładów i brak konsolidacji podmiotów przetwórczych strony • potrzeba utworzenia jednolitej bazy producentów i przetwórców żywności usprawniającej system nadzoru nad żywnością • małe zainteresowanie ze strony przetwórców promocją i produkcją przetworzonych produktów o gwarantowanym pochodzeniu (w tym produktów niszowych, żywności funkcjonalnej) na małą skalę • niedostateczny poziom koncentracji przestrzennej przetwórstwa (klastry rolno-spożywcze, klastry regionalne) • znaczny udział przetwórców zagranicznych w rynku krajowym nastawionych na budowę wyłącznie własnej marki (bez możliwości promocji marki krajowej lub regionalnej) • niski poziom powiązania Regionalnych Inteligentnych Specjalizacji z ukierunkowaniem wsparcia publicznego na rzecz rozwoju nauki i przemysłu (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 15) Na podstawie raportu OECD. 16) Tamże. (cid:1006)(cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1010)(cid:3)
Rozwój produktów spożywczych i przetwórstwa rolno-spożywczego
Szanse/Wyzwania
• fragmentaryzacja rynku przetwórców rolno-spożywczych • niewystarczająco rozwinięte przetwórstwo żywności wysokiej jakości oraz żywności funkcjonalnej, w tym m.in. opartej na rodzimych produktach regionalnych • presja rynku krajowego na „tanią żywność” • stosunkowo niski poziom innowacyjności produktów rolno-spożywczych oferowanych w dużych partiach produktów (innowacyjne produkty głównie jako rozwiązania lokalne lub „produkty niszowe” bez exportu) • niska świadomość społeczeństwa w zakresie (regionalnych) tradycji produkcji i przetwórstwa rolno-spożywczego • coraz silniejsze wiązanie przetwórstwa na poziomie gospodarstw z rzemiosłem i turystyką bez ukierunkowania na sprzedaż produktów lokalnych lub e-sprzedaż Zagrożenia/Bariery/Słabe • duże rozdrobnienie zakładów i brak konsolidacji podmiotów przetwórczych strony • potrzeba utworzenia jednolitej bazy producentów i przetwórców żywności usprawniającej system nadzoru nad żywnością • małe zainteresowanie ze strony przetwórców promocją i produkcją przetworzonych produktów o gwarantowanym pochodzeniu (w tym produktów niszowych, żywności funkcjonalnej) na małą skalę • niedostateczny poziom koncentracji przestrzennej przetwórstwa (klastry rolno-spożywcze, klastry regionalne) • znaczny udział przetwórców zagranicznych w rynku krajowym nastawionych na budowę wyłącznie własnej marki (bez możliwości promocji marki krajowej lub regionalnej) • niski poziom powiązania Regionalnych Inteligentnych Specjalizacji z ukierunkowaniem wsparcia publicznego na rzecz rozwoju nauki i przemysłu (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 15) Na podstawie raportu OECD. 16) Tamże. (cid:1006)(cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1011)(cid:3) (cid:3) OBSZAR II: wyzwania i potrzeby rozwojowe obszarów wiejskich W Polsce nadal obserwuje się znaczne zróżnicowanie rozwoju obszarów wiejskich w ujęciu terytorialnym. Prezentowane wyzwania strategiczne obszarów wiejskich zostały podzielone na grupy, które odzwierciedlają ich zróżnicowany poziom i tempo rozwoju w czterech płaszczyznach: • źródła finansowania rozwoju; • dostępność terytorialna; • zmiany demograficzne i społeczne; • ład przestrzenny. Grupy cech RODZAJ WYZWAŃ różnicujących obszary wiejskie Wyzwania obszarów wiejskich Wyzwania obszarów wiejskich Wyzwania w Polsce powolnego tempa rozwoju zamkniętego rozwoju horyzontalne dotyczące gmin wiejskich dotyczące gmin wiejskich obszarów i miejsko-wiejskich i miejsko-wiejskich wiejskich z niskim potencjałem o utrwalonej strukturze dochodów dotyczące wszystkich inwestycyjnym (zwykle i wydatków (raczej samodzielne obszarów wiejskich niesamodzielne finansowo, finansowo, których struktura niezależnie od ich źródła o niskim poziomie dochodów dochodów wykazuje niewielką sytuacji finansowej (cid:296)(cid:349)(cid:374)(cid:258)(cid:374)(cid:400)(cid:381)(cid:449)(cid:258)(cid:374)(cid:349)(cid:258)(cid:3) własnych na osobę, w niewielkim dynamikę zmian w kierunku (cid:396)(cid:381)(cid:460)(cid:449)(cid:381)(cid:361)(cid:437)(cid:3) stopniu korzystające ze środków zwiększenia udziału dochodów z CIT zewnętrznych) lub PIT, z dużym udziałem wydatków „sztywnych”) w małym stopniu wykorzystujące z małą ilością powiązań dotyczące wszystkich możliwości rozwoju w oparciu funkcjonalnych (zwykle poza obszarów wiejskich o współpracę terytorialną zasięgiem oddziaływania dużych niezależnie od ich (o powolnym tempie rozwoju ośrodków miejskich lub słabo dostępności dostępność infrastrukturalnego lub o strukturze skomunikowanych, z niedostatecznie terytorialnej (cid:410)(cid:286)(cid:396)(cid:455)(cid:410)(cid:381)(cid:396)(cid:349)(cid:258)(cid:367)(cid:374)(cid:258)(cid:3) osadnictwa rozproszonego rozwiniętą podstawową infrastrukturą z przysiółkami) liniową oraz usługami lub o skupionej strukturze osadniczej) z niskim tempem rozwoju kapitału tracące potencjał mieszkańców dotyczące wszystkich ludzkiego (głównie obszary, na (najczęściej obszary wyludniające obszarów wiejskich (cid:460)(cid:373)(cid:349)(cid:258)(cid:374)(cid:455)(cid:3) których zmiany w strukturze się, z dużym udziałem osób w wieku niezależnie od (cid:282)(cid:286)(cid:373)(cid:381)(cid:336)(cid:396)(cid:258)(cid:296)(cid:349)(cid:272)(cid:460)(cid:374)(cid:286)(cid:3) wykształcenia zachodzą powoli lub poprodukcyjnym lub osób w wieku przebiegu zmian (cid:349)(cid:3)społeczne(cid:3) jest utrudniony rozwój produkcyjnym nieskłonnych do demograficznych przedsiębiorczości) dojazdów do pracy i aktywności i społecznych tam zawodowej lub społecznej) zachodzących z brakami ciągłości ładu o zdeterminowanym ładzie dotyczące wszystkich przestrzennego (obszary, na przestrzennym (należące do lub obszarów wiejskich których występuje nieład leżące w bezpośrednim sąsiedztwie niezależnie od stanu architektoniczno-urbanistyczny lub terenów zwartych funkcjonalnie, np. ich ładu ład przestrzenny(cid:3) deformacja przestrzeni; zazwyczaj dużych kompleksów leśnych, przestrzennego obszary te nie mają opracowanej obszarów chronionych, monokultur spójnej wizji rozwoju rolniczych, terenów pod wodami, przestrzennego) terenów wojskowych) Rysunek 3. Typologia obszarów wiejskich w Polsce wynikająca z głównych wyzwań rozwojowych. Źródło: opracowanie MRiRW. (cid:1006)(cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1011)(cid:3)
RODZAJ WYZWAŃ
Wyzwania obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju dotyczące gmin wiejskich i miejsko-wiejskich
Wyzwania obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju dotyczące gmin wiejskich i miejsko-wiejskich
Wyzwania horyzontalne obszarów wiejskich
źródła (cid:296)(cid:349)(cid:374)(cid:258)(cid:374)(cid:400)(cid:381)(cid:449)(cid:258)(cid:374)(cid:349)(cid:258)(cid:3) (cid:396)(cid:381)(cid:460)(cid:449)(cid:381)(cid:361)(cid:437)(cid:3)
z niskim potencjałem inwestycyjnym (zwykle niesamodzielne finansowo, o niskim poziomie dochodów własnych na osobę, w niewielkim stopniu korzystające ze środków zewnętrznych)
o utrwalonej strukturze dochodów i wydatków (raczej samodzielne finansowo, których struktura dochodów wykazuje niewielką dynamikę zmian w kierunku zwiększenia udziału dochodów z CIT lub PIT, z dużym udziałem wydatków „sztywnych”)
dotyczące wszystkich obszarów wiejskich niezależnie od ich sytuacji finansowej
w małym stopniu wykorzystujące możliwości rozwoju w oparciu o współpracę terytorialną (o powolnym tempie rozwoju infrastrukturalnego lub o strukturze osadnictwa rozproszonego z przysiółkami)
z małą ilością powiązań funkcjonalnych (zwykle poza zasięgiem oddziaływania dużych ośrodków miejskich lub słabo skomunikowanych, z niedostatecznie rozwiniętą podstawową infrastrukturą liniową oraz usługami lub o skupionej strukturze osadniczej)
dotyczące wszystkich obszarów wiejskich niezależnie od ich dostępności terytorialnej
z niskim tempem rozwoju kapitału ludzkiego (głównie obszary, na których zmiany w strukturze wykształcenia zachodzą powoli lub jest utrudniony rozwój przedsiębiorczości)
tracące potencjał mieszkańców (najczęściej obszary wyludniające się, z dużym udziałem osób w wieku poprodukcyjnym lub osób w wieku produkcyjnym nieskłonnych do dojazdów do pracy i aktywności zawodowej lub społecznej)
dotyczące wszystkich obszarów wiejskich niezależnie od przebiegu zmian demograficznych i społecznych tam zachodzących
ład przestrzenny(cid:3)
z brakami ciągłości ładu przestrzennego (obszary, na których występuje nieład architektoniczno-urbanistyczny lub deformacja przestrzeni; zazwyczaj obszary te nie mają opracowanej spójnej wizji rozwoju przestrzennego)
o zdeterminowanym ładzie przestrzennym (należące do lub leżące w bezpośrednim sąsiedztwie terenów zwartych funkcjonalnie, np. dużych kompleksów leśnych, obszarów chronionych, monokultur rolniczych, terenów pod wodami, terenów wojskowych)
dotyczące wszystkich obszarów wiejskich niezależnie od stanu ich ładu przestrzennego
Rysunek 3. Typologia obszarów wiejskich w Polsce wynikająca z głównych wyzwań rozwojowych. Źródło: opracowanie MRiRW. (cid:1006)(cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1012)(cid:3) (cid:3) Z uwagi na zróżnicowanie potrzeb rozwojowych zakłada się ewentualną delimitację obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju i obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju w oparciu o wskaźniki nawiązujące do celów podejmowanej interwencji publicznej i odejście od używania do różnych typów interwencji jednego wskaźnika syntetycznego (przykłady delimitacji zostały przedstawione w załączniku nr 2). 1498 GMIN WIEJSKICH, 677 GMIN MIEJSKO-WIEJSKICH oraz 302 GMINY MIEJSKIE (stan na dzień 1 stycznia 2023 r.) (cid:3) Rysunek 4. Scenariusze rozwoju obszarów wiejskich w Polsce w perspektywie 2030 r. Źródło: opracowanie MRiRW. Wyzwania obszarów wiejskich w SZRWRiR 2030 analizuje się w odniesieniu do trzech grup obszarów:(cid:3)obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju, obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju i obszarów wiejskich dynamicznie się rozwijających. Przyjęty podział (podobnie jak w przypadku podziału gospodarstw rolnych i rybackich) jest w dużej mierze umowny, ale odzwierciedla zróżnicowany poziom i tempo rozwoju obszarów wiejskich. W gminach wiejskich lub miejsko-wiejskich należących do ww. wybranych grup obszarów wiejskich w kolejnych latach będą zachodziły kolejne zmiany społeczno-gospodarcze, w wyniku których gminy te mogą w przyszłości nadal się rozwijać, spowolnić tempo swojego rozwoju lub ograniczyć możliwości dalszego rozwoju, przekształcić się w obszar miejski lub ulec marginalizacji. (cid:1006)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1012)(cid:3)
Rysunek 4. Scenariusze rozwoju obszarów wiejskich w Polsce w perspektywie 2030 r.
Źródło: opracowanie MRiRW.
Wyzwania obszarów wiejskich w SZRWRiR 2030 analizuje się w odniesieniu do trzech grup obszarów:(cid:3)obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju, obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju i obszarów wiejskich dynamicznie się rozwijających. Przyjęty podział (podobnie jak w przypadku podziału gospodarstw rolnych i rybackich) jest w dużej mierze umowny, ale odzwierciedla zróżnicowany poziom i tempo rozwoju obszarów wiejskich. W gminach wiejskich lub miejsko-wiejskich należących do ww. wybranych grup obszarów wiejskich w kolejnych latach będą zachodziły kolejne zmiany społeczno-gospodarcze, w wyniku których gminy te mogą w przyszłości nadal się rozwijać, spowolnić tempo swojego rozwoju lub ograniczyć możliwości dalszego rozwoju, przekształcić się w obszar miejski lub ulec marginalizacji. (cid:1006)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1006)(cid:1013)(cid:3) (cid:3) Rozwój infrastruktury technicznej • zastosowanie nowoczesnych, inteligentnych rozwiązań w zakresie infrastruktury • współpraca jednostek samorządu terytorialnego przy realizacji projektów inwestycyjnych ainawzyW/esnazS • włączenie inwestycji w infrastrukturę techniczną do działań na rzecz wzrostu przedsiębiorczości i mobilności międzysektorowej • wprowadzenie cyfrowych rozwiązań w zakresie zarządzania infrastrukturą Zagadnienia • rozwój dostępu do szybkiego Internetu na obszarach wiejskich, w tym bezpłatnego horyzontalne dostępu do bezprzewodowego Internetu w miejscach publicznych (publiczne hot spoty) dot. obszarów wiejskich • rozwiązania prawne i wsparcie finansowe w zakresie wykorzystania potencjału do rozwijających produkcji energii na poziomie gospodarstw w sieciach elektroenergetycznych się w oparciu o endogeniczne ałS/yreiraB/aineżorgaZ • przestarzałe technologie produkcji, przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej potencjały17) • wysoka emisyjność źródeł energii ynorts • niedostatecznie rozwinięty system sieci gazowej • niska opłacalność gazyfikacji wsi eb • niewystarczająco rozwinięta infrastruktura kanalizacyjna • niewystarczająco rozwinięta infrastruktura OZE na obszarach wiejskich • niepełne pokrycie gmin dostępem do Internetu o wysokiej przepustowości • większe dopasowanie wsparcia na rzecz infrastruktury liniowej do terytorialnego zróżnicowania jej dostępności i jakości ainawzyW /esnazS • ograniczenie zadań własnych gmin lub ich większe dofinansowanie z budżetu krajowego • zapewnienie lepszej jakości dróg gminnych w zakresie ich nośności i sieci dróg gminnych dostosowanych do rozwoju regionu • brak uregulowanych stosunków własnościowych w zakresie korzystania z dróg gminnych w przypadku ich rozbudowy lub modernizacji lub zamiaru budowy sieci Zagadnienia wodociągowej lub światłowodowej w pasie drogi ynorts dot. obszarów • niski poziom bezpieczeństwa dróg gminnych (brak ścieżek rowerowych, chodników, wiejskich bezpiecznych skrzyżowań, niedostateczne oświetlenie uliczne) ebałS/yreiraB/aineżorgaZ powolnego • zły stan urządzeń wodnych i ich ewidencji (brak aktualizacji stanu urządzeń, remontów, tempa rozwoju przeglądów, konserwacji) • niewystarczająco rozwinięta infrastruktura wodociągowa (brak wodociągu, niedostatecznie rozbudowana sieć, stacje uzdatniania wody (SUW) o małych przepustowościach, niedopasowane do zmian liczby mieszkańców) • wysokie koszty dofinansowania przez JST połączeń transportowych realizowanych przez prywatnych przewoźników • brak możliwości współfinansowania linii podmiejskich (autobusowych lub kolejowych) • duże koszty gospodarki odpadami /esnazS anawzyW • wsparcie publiczne inwestycji liniowych leżących poza siecią infrastruktury o znaczeniu krajowym lub regionalnym Zagadnienia • występowanie obszarów niedostatecznej jakości dostaw energii elektrycznej dot. obszarów ynorts • niedostateczna sieć oraz zły stan dróg dojazdowych do gruntów rolnych wiejskich /aineżorgaZ • niedostatecznie rozwinięta sieć ścieżek rowerowych, tras i szlaków turystycznych zamkniętego ebałS/yreiraB rozwoju • brak uregulowanych praw do korzystania ze szlaków i tras turystycznych • złe lub niedostateczne oznakowanie dróg czy rozjazdów • niewystarczający rozwój transportowej komunikacji zbiorowej (nierzadko brak możliwości codziennego dojazdu do miejscowości gminnej lub powiatowej) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) (cid:1005)(cid:1011)(cid:895)(cid:3) Dotyczą wszystkich obszarów wiejskich.(cid:3) (cid:1006)(cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1006)(cid:1013)(cid:3)
Rozwój infrastruktury technicznej
Zagadnienia horyzontalne dot. obszarów wiejskich rozwijających się w oparciu o endogeniczne potencjały17)
ainawzyW/esnazS
• zastosowanie nowoczesnych, inteligentnych rozwiązań w zakresie infrastruktury
• współpraca jednostek samorządu terytorialnego przy realizacji projektów
inwestycyjnych
• włączenie inwestycji w infrastrukturę techniczną do działań na rzecz wzrostu
przedsiębiorczości i mobilności międzysektorowej
• wprowadzenie cyfrowych rozwiązań w zakresie zarządzania infrastrukturą
• rozwój dostępu do szybkiego Internetu na obszarach wiejskich, w tym bezpłatnego
dostępu do bezprzewodowego Internetu w miejscach publicznych (publiczne hot spoty)
• rozwiązania prawne i wsparcie finansowe w zakresie wykorzystania potencjału do
produkcji energii na poziomie gospodarstw w sieciach elektroenergetycznych
ałS/yreiraB/aineżorgaZ ynorts eb
• przestarzałe technologie produkcji, przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej
• niewystarczająco rozwinięta infrastruktura OZE na obszarach wiejskich
• niepełne pokrycie gmin dostępem do Internetu o wysokiej przepustowości
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju
/esnazS
ainawzyW
• większe dopasowanie wsparcia na rzecz infrastruktury liniowej do terytorialnego
zróżnicowania jej dostępności i jakości
• ograniczenie zadań własnych gmin lub ich większe dofinansowanie z budżetu
krajowego
• zapewnienie lepszej jakości dróg gminnych w zakresie ich nośności i sieci dróg
gminnych dostosowanych do rozwoju regionu
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju
/esnazS
anawzyW
• wsparcie publiczne inwestycji liniowych leżących poza siecią infrastruktury o znaczeniu krajowym lub regionalnym
Zagadnienia
horyzontalne
dot. obszarów
wiejskich
rozwijających
się w oparciu
o endogeniczne
potencjały17)
eiraB/aineżorgaZ ynorts eb • niedostatecznie rozwinięty system sieci gazowej • niska opłacalność gazyfikacji wsi • niewystarczająco rozwinięta infrastruktura kanalizacyjna • niewystarczająco rozwinięta infrastruktura OZE na obszarach wiejskich • niepełne pokrycie gmin dostępem do Internetu o wysokiej przepustowości /esnazS ainawzyW • większe dopasowanie wsparcia na rzecz infrastruktury liniowej do terytorialnego zróżnicowania jej dostępności i jakości • ograniczenie zadań własnych gmin lub ich większe dofinansowanie z budżetu krajowego • zapewnienie lepszej jakości dróg gminnych w zakresie ich nośności i sieci dróg gminnych dostosowanych do rozwoju regionu • brak uregulowanych stosunków własnościowych w zakresie korzystania z dróg
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
powolnego
tempa rozwoju
reiraB/aineżorgaZ • niewystarczająco rozwinięta infrastruktura wodociągowa (brak wodociągu, niedostatecznie rozbudowana sieć, stacje uzdatniania wody (SUW) o małych przepustowościach, niedopasowane do zmian liczby mieszkańców) • wysokie koszty dofinansowania przez JST połączeń transportowych realizowanych przez prywatnych przewoźników • brak możliwości współfinansowania linii podmiejskich (autobusowych lub kolejowych) • duże koszty gospodarki odpadami
• wsparcie publiczne inwestycji liniowych leżących poza siecią infrastruktury o znaczeniu
krajowym lub regionalnym
S W
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
zamkniętego
rozwoju
(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) (cid:1005)(cid:1011)(cid:895)(cid:3) Dotyczą wszystkich obszarów wiejskich.(cid:3) (cid:1006)(cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) aZ yreiraB • złe lub niedostateczne oznakowanie dróg czy rozjazdów • niewystarczający rozwój transportowej komunikacji zbiorowej (nierzadko brak możliwości codziennego dojazdu do miejscowości gminnej lub powiatowej)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1007)(cid:1004)(cid:3) (cid:3) • mała liczba przewoźników na poziomie lokalnym (zdarza się, że gminy stają się „zakładnikami” jedynej firmy przewozowej na terenie gminy lub powiatu) • niski udział lub brak linii podmiejskich (autobusowych lub kolejowych) • liczne „dzikie wysypiska śmieci” Rozwój usług publicznych18) • zapewnienie większej spójności między działaniami prowadzonymi na poziomie kraju ainawzyW /esnazS i przez JST • wypracowanie i wdrożenie standardów usług publicznych • większy udział społeczeństwa w projektowaniu usług publicznych Zagadnienia horyzontalne ynorts • niewystarczająca jakość usług publicznych, w tym usług specjalistycznych (np. badania dot. obszarów profilaktyczne i laboratoryjne w medycynie rodzinnej, dostępność lekarzy specjalistów), wiejskich ebałS/yreiraB/aineżorgaZ oraz słaby poziom wyposażenia placówek publicznych rozwijających • niewystarczająca dostępność do wysokiej jakości usług publicznych i nierówności się w oparciu terytorialne w tym dostępie o endogeniczne • niski zasób mieszkalnictwa komunalnego potencjały • zbyt niskie wykorzystanie e-usług i cyfryzacji w usługach społecznych (np. mała liczba spraw, które można „załatwić” elektronicznie, mały stopień upowszechnienia wykorzystania narzędzi elektronicznych w komunikacji z mieszkańcami, w tym w zakresie wczesnego ostrzegania i powiadamiania o zagrożeniach pogodowych) /esnazS ainawzyW • większe wykorzystywanie lokalnych liderów w projektowaniu usług publicznych • ściślejsza współpraca samorządu z lokalnymi przedsiębiorcami i producentami rolnymi w zakresie zaspokajania potrzeb dostępu do usług społecznych • małe możliwości budowy boisk, sal sportowych, ośrodków kultury czy bibliotek ze środków własnych gminy lub powiatu • małe możliwości finansowania budowy i utrzymania boisk, sal sportowych, ośrodków ynorts kultury czy bibliotek ze środków własnych gminy/powiatu Zagadnienia • placówki świadczące usługi zdrowotne są zbyt małe i niedostatecznie wyposażone dot. obszarów wiejskich ebałS/yreiraB/aineżorgaZ w odniesieniu do potrzeb mieszkańców powolnego • infrastruktura publiczna jest niedostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami tempa rozwoju • słaby poziom wyposażenia i dostępności placówek oświatowych, kulturalnych oraz z zakresu kultury fizycznej i sportu • placówki świadczące usługi publiczne są zbyt małe w odniesieniu do potrzeb mieszkańców • niedostateczna sieć placówek opieki nad małymi dziećmi oraz osobami zależnymi • brak dostatecznych uregulowań prawnych dotyczących rolnictwa społecznego, które ułatwiałyby gospodarstwom rolnym świadczenie usług społecznych (opiekuńczych, terapeutycznych i edukacyjnych) ainawzyW/esnazS Zagadnienia • większe zastosowanie rozwiązań cyfrowych w informacji o usługach publicznych dot. obszarów oferowanych w regionie oraz ich dostarczaniu wiejskich • szersze zastosowanie mobilnych centrów usług publicznych zamkniętego • poszerzanie katalogu funkcji publicznych świadczonych w jednym punkcie rozwoju (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 18) Do usług publicznych zalicza się: usługi i e-usługi administracyjne, usługi i e-usługi społeczne, usługi techniczne – B. Kożuch, A. Kożuch, Usługi publiczne w: Organizacja i Zarządzanie, Instytut Spraw Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011. (cid:1007)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1007)(cid:1004)(cid:3)
Rozwój usług publicznych18)
Zagadnienia horyzontalne dot. obszarów wiejskich rozwijających się w oparciu o endogeniczne potencjały
/esnazS
ainawzyW
• zapewnienie większej spójności między działaniami prowadzonymi na poziomie kraju
i przez JST
• wypracowanie i wdrożenie standardów usług publicznych
• większy udział społeczeństwa w projektowaniu usług publicznych
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju
/esnazS
ainawzyW
• większe wykorzystywanie lokalnych liderów w projektowaniu usług publicznych
• ściślejsza współpraca samorządu z lokalnymi przedsiębiorcami i producentami rolnymi
w zakresie zaspokajania potrzeb dostępu do usług społecznych
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju
ainawzyW/esnazS
• większe zastosowanie rozwiązań cyfrowych w informacji o usługach publicznych
oferowanych w regionie oraz ich dostarczaniu
• szersze zastosowanie mobilnych centrów usług publicznych
• poszerzanie katalogu funkcji publicznych świadczonych w jednym punkcie
Zagadnienia
horyzontalne
dot. obszarów
wiejskich
rozwijających
się w oparciu
o endogeniczne
potencjały
aineżorgaZ spraw, które można „załatwić” elektronicznie, mały stopień upowszechnienia wykorzystania narzędzi elektronicznych w komunikacji z mieszkańcami, w tym w zakresie wczesnego ostrzegania i powiadamiania o zagrożeniach pogodowych) /esnazS ainawzyW • większe wykorzystywanie lokalnych liderów w projektowaniu usług publicznych • ściślejsza współpraca samorządu z lokalnymi przedsiębiorcami i producentami rolnymi w zakresie zaspokajania potrzeb dostępu do usług społecznych • małe możliwości budowy boisk, sal sportowych, ośrodków kultury czy bibliotek ze środków własnych gminy lub powiatu • małe możliwości finansowania budowy i utrzymania boisk, sal sportowych, ośrodków
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
powolnego
tempa rozwoju
raB/aineżorgaZ z zakresu kultury fizycznej i sportu • placówki świadczące usługi publiczne są zbyt małe w odniesieniu do potrzeb mieszkańców • niedostateczna sieć placówek opieki nad małymi dziećmi oraz osobami zależnymi • brak dostatecznych uregulowań prawnych dotyczących rolnictwa społecznego, które ułatwiałyby gospodarstwom rolnym świadczenie usług społecznych (opiekuńczych, terapeutycznych i edukacyjnych)
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
zamkniętego
rozwoju
(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 18) Do usług publicznych zalicza się: usługi i e-usługi administracyjne, usługi i e-usługi społeczne, usługi techniczne – B. Kożuch, A. Kożuch, Usługi publiczne w: Organizacja i Zarządzanie, Instytut Spraw Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011. (cid:1007)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1007)(cid:1005)(cid:3) (cid:3) Zagadnienia • placówki służby zdrowia i usług zdrowotnych, żłobki, przedszkola, policja są dot. obszarów umiejscowione w regionach z utrudnionym dojazdem wiejskich ynorts • rosnące koszty utrzymania sieci placówek edukacji i bibliotek o małej liczbie uczniów zamkniętego lub osób wypożyczających rozwoju ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • poziom zaangażowania środków publicznych w budowę infrastruktury kultury i turystyki nieodpowiadający oczekiwaniom społecznym i wielkości popytu na tego rodzaju usługi • wysokie koszty zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, w tym również w zakresie występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych lub pożarów • duża amortyzacja i niepełne wykorzystanie zasobów infrastruktury społecznej JST (np. konieczność lub społeczne oczekiwanie utrzymania szkół z liczbą poniżej 30 dzieci, w przypadku ich wykorzystania jedynie w zakresie funkcji edukacyjnych i trudności w obsadzie nauczycieli w małych szkołach) • potrzeba rozwijania systemów w zakresie wczesnego ostrzegania i powiadamiania Zarządzanie rozwojem obszarów wiejskich • współdziałanie w zakresie struktury priorytetów i zasad finansowania europejskiego19) • digitalizacja informacji o przestrzeni i jej powszechne udostępnienie • szersze zastosowanie cyfrowych rozwiązań w prowadzeniu postępowań administracyjnych i zarządzaniu rozwojem obszarów wiejskich ainawzyW/esnazS • szersze upowszechnienie dialogu społecznego w zarządzaniu rozwojem • rozwój statystyki w zakresie obszarów wiejskich i rolnictwa oraz wprowadzenie w repozytoriach publicznych możliwości identyfikacji według kodu terytorialnego jak największej liczby danych (z podziału na gminy wiejskie, miejsko-wiejskie i miejskie) • większa współpraca między samorządami na szczeblu lokalnym20) • wzmocnienie roli MRiRW w projektowaniu rozwoju obszarów wiejskich w regionach • ukierunkowanie wsparcia publicznego z poziomu krajowego i regionalnego na potrzeby Zagadnienia horyzontalne gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z uwzględnieniem zróżnicowań ich poziomu rozwoju i dot. obszarów możliwości rozwojowych21) wiejskich • niedostateczne ukierunkowanie terytorialne wsparcia publicznego, z uwzględnieniem rozwijających zróżnicowań w przekroju miasto/wieś się w oparciu o endogeniczne • niedostateczne przełożenie celów krajowych w zakresie rozwoju obszarów wiejskich na ynorts potencjały działania publiczne oraz krajowe w pozostałych działach administracji rządowej • podejście „silosowe”, również na poziomie regionalnym, w projektowaniu wsparcia ze ebałS/yreiraB/aineżorgaZ środków publicznych (kontynuowanie ugruntowanego poglądu, że rozwój obszarów wiejskich finansowany jest tylko lub przede wszystkim w ramach działań WPR) • brak ogólnodostępnych baz danych dotyczących rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa • wydawanie dokumentów niebędących decyzjami administracyjnymi, zezwoleniami i koncesjami wyłącznie w formie papierowej • mała liczba e-usług i elektronicznych rejestrów publicznych • niski stopień wykorzystywania możliwości kontaktów on-line w relacjach mieszkaniec- urząd (zapytania, porady, zgłoszenia, informowanie) • długotrwałe postępowania administracyjne i ich niska jakość Zagadnienia dot. obszarów /esnazS ainawzyW • wzmocnienie podejścia strategicznego do rozwoju obszarów wiejskich (w tym m.in. wiejskich w odniesieniu do planu wydatków inwestycyjnych) powolnego tempa rozwoju (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 19) Raport OECD. 20) Tamże. 21)(cid:3) Konieczność dostosowania wsparcia dla gmin wiejskich leżących na obrzeżach miast, gmin wiejskich powolnego tempa rozwoju i gmin wiejskich zamkniętego rozwoju.(cid:3) (cid:1007)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1007)(cid:1005)(cid:3)
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju
Zarządzanie rozwojem obszarów wiejskich
Zagadnienia horyzontalne dot. obszarów wiejskich rozwijających się w oparciu o endogeniczne potencjały
ainawzyW/esnazS
• współdziałanie w zakresie struktury priorytetów i zasad finansowania europejskiego19)
• digitalizacja informacji o przestrzeni i jej powszechne udostępnienie
• szersze zastosowanie cyfrowych rozwiązań w prowadzeniu postępowań
administracyjnych i zarządzaniu rozwojem obszarów wiejskich
• szersze upowszechnienie dialogu społecznego w zarządzaniu rozwojem
• rozwój statystyki w zakresie obszarów wiejskich i rolnictwa oraz wprowadzenie w
repozytoriach publicznych możliwości identyfikacji według kodu terytorialnego jak
największej liczby danych (z podziału na gminy wiejskie, miejsko-wiejskie i miejskie)
• większa współpraca między samorządami na szczeblu lokalnym20)
• wzmocnienie roli MRiRW w projektowaniu rozwoju obszarów wiejskich w regionach
• ukierunkowanie wsparcia publicznego z poziomu krajowego i regionalnego na potrzeby
gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z uwzględnieniem zróżnicowań ich poziomu rozwoju i
możliwości rozwojowych21)
ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ
• niedostateczne ukierunkowanie terytorialne wsparcia publicznego, z uwzględnieniem
zróżnicowań w przekroju miasto/wieś
• niedostateczne przełożenie celów krajowych w zakresie rozwoju obszarów wiejskich na
działania publiczne oraz krajowe w pozostałych działach administracji rządowej
• podejście „silosowe”, również na poziomie regionalnym, w projektowaniu wsparcia ze
środków publicznych (kontynuowanie ugruntowanego poglądu, że rozwój obszarów
wiejskich finansowany jest tylko lub przede wszystkim w ramach działań WPR)
• brak ogólnodostępnych baz danych dotyczących rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa
• mała liczba e-usług i elektronicznych rejestrów publicznych
• niski stopień wykorzystywania możliwości kontaktów on-line w relacjach mieszkaniec-
urząd (zapytania, porady, zgłoszenia, informowanie)
• długotrwałe postępowania administracyjne i ich niska jakość
Zagadnienia
/esnazS
ainawzyW
dot. obszarów
• wzmocnienie podejścia strategicznego do rozwoju obszarów wiejskich (w tym m.in.
wiejskich
w odniesieniu do planu wydatków inwestycyjnych)
powolnego
tempa rozwoju
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
zamkniętego
rozwoju
ałS/yreiraB/aineżorgaZ nieodpowiadający oczekiwaniom społecznym i wielkości popytu na tego rodzaju usługi • wysokie koszty zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, w tym również w zakresie występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych lub pożarów • duża amortyzacja i niepełne wykorzystanie zasobów infrastruktury społecznej JST (np. konieczność lub społeczne oczekiwanie utrzymania szkół z liczbą poniżej 30 dzieci, w przypadku ich wykorzystania jedynie w zakresie funkcji edukacyjnych i trudności w obsadzie nauczycieli w małych szkołach) • potrzeba rozwijania systemów w zakresie wczesnego ostrzegania i powiadamiania Zarządzanie rozwojem obszarów wiejskich ainawzyW/esnazS • współdziałanie w zakresie struktury priorytetów i zasad finansowania europejskiego19) • digitalizacja informacji o przestrzeni i jej powszechne udostępnienie • szersze zastosowanie cyfrowych rozwiązań w prowadzeniu postępowań administracyjnych i zarządzaniu rozwojem obszarów wiejskich • szersze upowszechnienie dialogu społecznego w zarządzaniu rozwojem • rozwój statystyki w zakresie obszarów wiejskich i rolnictwa oraz wprowadzenie w repozytoriach publicznych możliwości identyfikacji według kodu terytorialnego jak największej liczby danych (z podziału na gminy wiejskie, miejsko-wiejskie i miejskie) • większa współpraca między samorządami na szczeblu lokalnym20) • wzmocnienie roli MRiRW w projektowaniu rozwoju obszarów wiejskich w regionach
Zagadnienia
horyzontalne
dot. obszarów
wiejskich
rozwijających
się w oparciu
o endogeniczne
potencjały
(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 19) Raport OECD. 20) Tamże. 21)(cid:3) Konieczność dostosowania wsparcia dla gmin wiejskich leżących na obrzeżach miast, gmin wiejskich powolnego tempa rozwoju i gmin wiejskich zamkniętego rozwoju.(cid:3) (cid:1007)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) ts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • podejście „silosowe”, również na poziomie regionalnym, w projektowaniu wsparcia ze środków publicznych (kontynuowanie ugruntowanego poglądu, że rozwój obszarów wiejskich finansowany jest tylko lub przede wszystkim w ramach działań WPR) • brak ogólnodostępnych baz danych dotyczących rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa • wydawanie dokumentów niebędących decyzjami administracyjnymi, zezwoleniami i koncesjami wyłącznie w formie papierowej • mała liczba e-usług i elektronicznych rejestrów publicznych • niski stopień wykorzystywania możliwości kontaktów on-line w relacjach mieszkaniecurząd (zapytania, porady, zgłoszenia, informowanie) • długotrwałe postępowania administracyjne i ich niska jakość Zagadnienia dot. obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju /esnazS ainawzyW • wzmocnienie podejścia strategicznego do rozwoju obszarów wiejskich (w tym m.in. w odniesieniu do planu wydatków inwestycyjnych)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1007)(cid:1006)(cid:3) (cid:3) Zagadnienia • niska jakość systemów i wyposażenia teleinformatycznego w urzędach i jednostkach ebałS/yreiraB/aineżorgaZ dot. obszarów publicznych (w tym również w szkołach) wiejskich • mały stopień przeszkolenia pracowników JST i terytorialnych agend rządowych powolnego w zakresie nowoczesnych rozwiązań cyfrowych tempa rozwoju ynorts • niska świadomość w zakresie terytorialnego zróżnicowania potencjału rozwojowego zarządzanego obszaru • mały stopień wykorzystania myślenia strategicznego w realizacji bieżących i wieloletnich planów finansowych • niedostateczne powiązania planowania przestrzennego z planowaniem strategicznym ainawzyW • szersze uwzględnianie znaczenia rozwoju obszarów wiejskich w zwiększaniu /esnazS dostępności terytorium i lokalnej gospodarki • zintegrowane planowanie we współpracy z sąsiednimi samorządami Zagadnienia dot. obszarów /yreiraB/aineżorgaZ • konieczność dojazdu do siedziby organu JST w celu odebrania dokumentów wiejskich ynorts niebędących decyzjami administracyjnymi, zezwoleniami i koncesjami zamkniętego • niedostateczny poziom współpracy terytorialnej między JST a urzędami rozwoju ebałS • mniejszy udział społeczności lokalnych w stanowieniu prawa miejscowego • brak uzgodnień decyzji z zakresu zarządzania środowiskiem między sąsiednimi JST (np. w zakresie lokalizacji inwestycji z zakresu gospodarki odpadami) Rozwój społeczny i gospodarczy • potencjał przedsiębiorczości opartej na produkcji i przetwórstwie rolno-spożywczym na poziomie gospodarstwa domowego • wykorzystanie nowoczesnych technologii i nowych gałęzi gospodarki na obszarach wiejskich (np. w zakresie OZE czy GOZ) • przyspieszenie rozwoju gospodarczego dzięki rozwiązaniom cyfrowym ainawzyW/esnazS • budowa i rozwój infrastruktury zwiększającej dostępność terytorialną i podnoszącej standard infrastruktury bytowej na obszarach wiejskich • rozwój centrów aktywności gospodarczej (strefy inwestycyjne, klastry, HUB-y) Zagadnienia • pełne wykorzystanie struktur sieciowych w pobudzaniu aktywności gospodarczej horyzontalne i społecznej (PUP, LGD, ODR, izby rolnicze) dot. obszarów • większa spójność społeczna i zasoby więzi społecznych i rodzinnych sprzyjające wiejskich powstawaniu rodzin rozwijających się w oparciu • dziedzictwo kulturowe wsi o endogeniczne • odejście od policentrycznego umiejscowienia instytucji rozwoju i instytucji zarządzania potencjały rozwojem ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • utrwalona struktura dochodowa i niska mobilność terytorialna • niski poziom rozwoju pozarolniczej przedsiębiorczości • oczekiwania społeczne co do stosowania wyłącznie rozwiązań instytucjonalnych ynorts w rozwiązywaniu problemów strukturalnych, niedostosowanie kwalifikacji lub wzrost wiedzy rolników (w tym również młodych rolników) w zakresie możliwości wykorzystania rozwiązań cyfrowych, automatyzacji i AI w produkcji i przetwórstwie rolno-spożywczym • utrzymująca się niechęć do korzystania z zewnętrznych źródeł zwrotnego finansowania • wzmocnienie powiązań między instytucjami B+R i IOB a przedsiębiorstwami ainawzyW /esnazS • większy nacisk na wdrażanie działań z zakresu budowania kompetencji i podstaw przedsiębiorczości • większe stosowanie partnerstw w realizacji zadań publicznych Zagadnienia dot. obszarów • wykluczenie cyfrowe wybranych grup społecznych i obszarów /yreiraB/aineżorgaZ wiejskich • ubóstwo i zagrożenie wykluczeniem społecznym powolnego ynorts • powstawanie nowych obszarów zmarginalizowanych (dotkniętych trwałą stagnacją tempa rozwoju gospodarczą, o niższej konkurencyjności, marginalizacją społeczną, wykluczonych ebałS z procesów rozwoju) • starzenie się społeczeństwa i niski przyrost naturalny • odpływ ludności do silniejszych gospodarczo ośrodków lub do innych państw (cid:1007)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1007)(cid:1006)(cid:3)
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju
ebałS/yreiraB/aineżorgaZ
ynorts
• niska jakość systemów i wyposażenia teleinformatycznego w urzędach i jednostkach
publicznych (w tym również w szkołach)
• mały stopień przeszkolenia pracowników JST i terytorialnych agend rządowych
w zakresie nowoczesnych rozwiązań cyfrowych
• niska świadomość w zakresie terytorialnego zróżnicowania potencjału rozwojowego
zarządzanego obszaru
• mały stopień wykorzystania myślenia strategicznego w realizacji bieżących i
wieloletnich planów finansowych
• niedostateczne powiązania planowania przestrzennego z planowaniem strategicznym
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju
/esnazS
ainawzyW
• szersze uwzględnianie znaczenia rozwoju obszarów wiejskich w zwiększaniu dostępności terytorium i lokalnej gospodarki • zintegrowane planowanie we współpracy z sąsiednimi samorządami
• szersze uwzględnianie znaczenia rozwoju obszarów wiejskich w zwiększaniu
dostępności terytorium i lokalnej gospodarki
• zintegrowane planowanie we współpracy z sąsiednimi samorządami
/yreiraB/aineżorgaZ
ynorts ebałS
Rozwój społeczny i gospodarczy
Zagadnienia horyzontalne dot. obszarów wiejskich rozwijających się w oparciu o endogeniczne potencjały
ainawzyW/esnazS
ebałS/yreiraB/aineżorgaZ
ynorts
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju
/esnazS
ainawzyW
• • •
wzmocnienie powiązań między instytucjami B+R i IOB a przedsiębiorstwami
większy nacisk na wdrażanie działań z zakresu budowania kompetencji i podstaw
przedsiębiorczości
większe stosowanie partnerstw w realizacji zadań publicznych
/yreiraB/aineżorgaZ
ynorts ebałS
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
powolnego
tempa rozwoju
/aineżorgaZ rts zarządzanego obszaru • mały stopień wykorzystania myślenia strategicznego w realizacji bieżących i wieloletnich planów finansowych • niedostateczne powiązania planowania przestrzennego z planowaniem strategicznym /esnaz ainawz • szersze uwzględnianie znaczenia rozwoju obszarów wiejskich w zwiększaniu dostępności terytorium i lokalnej gospodarki
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
zamkniętego
rozwoju
żorgaZ bałS • brak uzgodnień decyzji z zakresu zarządzania środowiskiem między sąsiednimi JST (np. w zakresie lokalizacji inwestycji z zakresu gospodarki odpadami) Rozwój społeczny i gospodarczy ainawzy • potencjał przedsiębiorczości opartej na produkcji i przetwórstwie rolno-spożywczym na poziomie gospodarstwa domowego • wykorzystanie nowoczesnych technologii i nowych gałęzi gospodarki na obszarach wiejskich (np. w zakresie OZE czy GOZ) • przyspieszenie rozwoju gospodarczego dzięki rozwiązaniom cyfrowym • budowa i rozwój infrastruktury zwiększającej dostępność terytorialną i podnoszącej standard infrastruktury bytowej na obszarach wiejskich
Zagadnienia
horyzontalne
dot. obszarów
wiejskich
rozwijających
się w oparciu
o endogeniczne
potencjały
ebałS/yreiraB/aineżorgaZ ynorts • utrwalona struktura dochodowa i niska mobilność terytorialna • niski poziom rozwoju pozarolniczej przedsiębiorczości • oczekiwania społeczne co do stosowania wyłącznie rozwiązań instytucjonalnych w rozwiązywaniu problemów strukturalnych, niedostosowanie kwalifikacji lub wzrost wiedzy rolników (w tym również młodych rolników) w zakresie możliwości wykorzystania rozwiązań cyfrowych, automatyzacji i AI w produkcji i przetwórstwie rolno-spożywczym • utrzymująca się niechęć do korzystania z zewnętrznych źródeł zwrotnego finansowania /esnazS ainawzy • wzmocnienie powiązań między instytucjami B+R i IOB a przedsiębiorstwami • większy nacisk na wdrażanie działań z zakresu budowania kompetencji i podstaw przedsiębiorczości
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
powolnego
tempa rozwoju
(cid:1007)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) neżorgaZ ebałS z procesów rozwoju) • starzenie się społeczeństwa i niski przyrost naturalny • odpływ ludności do silniejszych gospodarczo ośrodków lub do innych państw
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1007)(cid:1007)(cid:3) (cid:3) • niska dostępność rynków pracy dużych miast • występowanie obszarów szczególnie zagrożonych negatywnymi zjawiskami demograficznymi Zagadnienia /esnazS ainawzyW • zakładanie lub rozwój sieciowej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich dot. obszarów wiejskich zamkniętego • brak aktywnego poszukiwania pracy i dążenia do podnoszenia swoich umiejętności ebałS/yreiraB/aineżorgaZ rozwoju i kwalifikacji zawodowych przez mieszkańców wsi • niedostateczny poziom wykształcenia, kwalifikacji zawodowych (niedostosowanie tych ynorts kwalifikacji do potrzeb rynku i rewolucji cyfrowej) i kompetencji kluczowych (takich jak kompetencje cyfrowe czy przedsiębiorczości) ludności wiejskiej • wysoki stopień bezrobocia ukrytego, niska mobilność zawodowa ludności wiejskiej i brak nowych miejsc pracy • niski poziom przedsiębiorczości i powolny przebieg procesu dezagraryzacji wsi (cid:3) Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiskowymi • zwiększenie stopnia objęcia obszarów wiejskich miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego • wzrost wydajności infrastruktury środowiskowej i jej rozbudowa (w tym m.in. ainawzyW/esnazS infrastruktury wodnej nawadniającej) • rozwój gospodarczy w oparciu o ochronę zasobów środowiskowych • zrównoważenie w sposobie wykorzystania przestrzeni wiejskiej dla celów społecznych, środowiskowych i gospodarczych (w tym również turystycznych) • większe zaangażowanie społeczności lokalnych w działania pro-środowiskowe • rozwój rolnictwa ekstensywnego (w tym ekologicznego) • degradacja krajobrazu przyrodniczego i kulturowego w wyniku niekontrolowanej lub nadmiernej urbanizacji i zajęcia terenów cennych przyrodniczo na cele przemysłowe Zagadnienia • spadek różnorodności biologicznej obszarów wiejskich, w tym m.in. obniżenie wartości horyzontalne przyrodniczej terenów, na których zaniechano kontynuacji produkcji rolnej, a które dot. obszarów pełniły istotną rolę dla środowiska wiejskich rozwijających • duża powierzchnia terenów zdegradowanych, zdewastowanych lub odłogowanych się w oparciu ynorts • porzucanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych, np. w lasach, na o endogeniczne otwartych terenach potencjały ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • konflikty społeczne towarzyszące działaniom związanym z planowaniem przestrzennym • realizacja celów polityki przestrzennej (ład przestrzenny) bez uszczerbku dla realizacji celów w zakresie rozwoju gospodarstw • niekorzystny wpływ zmian klimatu na możliwości rozwoju obszarów wiejskich (susze, gwałtowne zjawiska pogodowe) • wpływ zjawisk epizootycznych na rozwój gospodarczy (np. ASF, wysoce zjadliwa grypa ptaków (HPAI)) • mała aktywność mieszkańców obszarów wiejskich w konsultacjach dotyczących planów zagospodarowania przestrzennego • duże potrzeby związane z usuwaniem azbestu zarówno w odniesieniu do gospodarstw domowych, jak i szeroko rozumianych budynków gospodarczych oraz potrzeby zastępowania go nowymi bezazbestowymi wyrobami (cid:1007)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1007)(cid:1007)(cid:3)
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju
/esnazS
ainawzyW
• zakładanie lub rozwój sieciowej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich
ebałS/yreiraB/aineżorgaZ
ynorts
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
zamkniętego
rozwoju
(cid:3) łS/yreiraB/aineżorgaZ ynorts • niedostateczny poziom wykształcenia, kwalifikacji zawodowych (niedostosowanie tych kwalifikacji do potrzeb rynku i rewolucji cyfrowej) i kompetencji kluczowych (takich jak kompetencje cyfrowe czy przedsiębiorczości) ludności wiejskiej • wysoki stopień bezrobocia ukrytego, niska mobilność zawodowa ludności wiejskiej i brak nowych miejsc pracy • niski poziom przedsiębiorczości i powolny przebieg procesu dezagraryzacji wsi
Zagadnienia horyzontalne dot. obszarów wiejskich rozwijających się w oparciu o endogeniczne potencjały
ainawzyW/esnazS
ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ
Zagadnienia
horyzontalne
dot. obszarów
wiejskich
rozwijających
się w oparciu
o endogeniczne
potencjały
(cid:1007)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) łS/yreiraB/aineżorgaZ • realizacja celów polityki przestrzennej (ład przestrzenny) bez uszczerbku dla realizacji celów w zakresie rozwoju gospodarstw • niekorzystny wpływ zmian klimatu na możliwości rozwoju obszarów wiejskich (susze, gwałtowne zjawiska pogodowe) • wpływ zjawisk epizootycznych na rozwój gospodarczy (np. ASF, wysoce zjadliwa grypa ptaków (HPAI)) • mała aktywność mieszkańców obszarów wiejskich w konsultacjach dotyczących planów zagospodarowania przestrzennego • duże potrzeby związane z usuwaniem azbestu zarówno w odniesieniu do gospodarstw domowych, jak i szeroko rozumianych budynków gospodarczych oraz potrzeby zastępowania go nowymi bezazbestowymi wyrobami
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich (cid:1007)(cid:1008)(cid:3) (cid:3) ainawzyW /esnazS • wzrost poziomu „samofinansowania się” inwestycji środowiskowych samorządu • większe zaangażowanie społeczności lokalnych w realizację celów środowiskowych • niskie nakłady na rozwój przestrzenny gmin i ochronę środowiska Zagadnienia ynorts • mały stopień pokrycia gmin planami zagospodarowania przestrzennego dot. obszarów wiejskich ebałS/yreiraB/aineżorgaZ • trudności w sfinansowaniu działań z zakresu termomodernizacji budynków powolnego użyteczności publicznej oraz wykorzystania technologii OZE w infrastrukturze liniowej w tempa rozwoju budynkach użyteczności publicznej • niedostateczne prace w zakresie inwestycji i utrzymania urządzeń wodnych • brak działań lub niedostateczne działania na rzecz poprawy jakości powietrza i gleb oraz GOZ • brak ścieżek eko-edukacyjnych ainawzyW • wykorzystanie środowiska naturalnego jako potencjału rozwoju regionu /esnazS • mniejsze wydatki na ochronę powietrza i wód Zagadnienia • duży udział terenów zielonych lub chronionych nieprzekładający się na wysokość dot. obszarów /yreiraB wiejskich środków z budżetu państwa przekazywanych na pokrycie finansowania zadań ynorts zamkniętego zleconych rozwoju /aineżorgaZ • brak lub mały stopień pokrycia gmin planami, programami lub strategiami w zakresie ebałS gospodarowania środowiskiem • niska dostępność (również transportowa) obszarów podlegających ochronie • trudności w monitorowaniu stanu i zagrożeń środowiskowych (cid:3) (cid:3) (cid:1007)(cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich
(cid:1007)(cid:1008)(cid:3)
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich powolnego tempa rozwoju
/esnazS
ainawzyW
• •
wzrost poziomu „samofinansowania się” inwestycji środowiskowych samorządu
większe zaangażowanie społeczności lokalnych w realizację celów środowiskowych
ynorts ebałS/yreiraB/aineżorgaZ
• • • • • •
niskie nakłady na rozwój przestrzenny gmin i ochronę środowiska
mały stopień pokrycia gmin planami zagospodarowania przestrzennego
trudności w sfinansowaniu działań z zakresu termomodernizacji budynków
użyteczności publicznej oraz wykorzystania technologii OZE w infrastrukturze liniowej w
budynkach użyteczności publicznej
niedostateczne prace w zakresie inwestycji i utrzymania urządzeń wodnych
brak działań lub niedostateczne działania na rzecz poprawy jakości powietrza i gleb
oraz GOZ
brak ścieżek eko-edukacyjnych
Zagadnienia dot. obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju
/esnazS
ainawzyW
/yreiraB /aineżorgaZ
ynorts ebałS
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
powolnego
tempa rozwoju
iraB/aineżorgaZ • niedostateczne prace w zakresie inwestycji i utrzymania urządzeń wodnych • brak działań lub niedostateczne działania na rzecz poprawy jakości powietrza i gleb oraz GOZ • brak ścieżek eko-edukacyjnych /esnazS ainawzy • wykorzystanie środowiska naturalnego jako potencjału rozwoju regionu • mniejsze wydatki na ochronę powietrza i wód
Zagadnienia
dot. obszarów
wiejskich
zamkniętego
rozwoju
(cid:3) (cid:3) (cid:1007)(cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) eżorgaZ bałS gospodarowania środowiskiem • niska dostępność (również transportowa) obszarów podlegających ochronie • trudności w monitorowaniu stanu i zagrożeń środowiskowych
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r. (cid:1007)(cid:1009)(cid:3) (cid:3) (cid:127)(cid:4)(cid:94)(cid:4)(cid:24)(cid:122)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:18)(cid:28)(cid:62)(cid:28)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:127)(cid:116)(cid:75)(cid:58)(cid:104)(cid:3)OBSZARÓW WIEJSKICH(cid:853)(cid:3)(cid:90)(cid:75)(cid:62)(cid:69)(cid:47)(cid:18)(cid:100)(cid:116)(cid:4)(cid:3)(cid:47)(cid:3)(cid:90)(cid:122)(cid:17)(cid:4)(cid:18)(cid:100)(cid:116)(cid:4)(cid:3) (cid:24)(cid:75)(cid:3)(cid:1006)(cid:1004)(cid:1007)(cid:1004)(cid:3)(cid:90)(cid:856)(cid:3) Wizja i cel główny rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa Przez ostatnie 25 lat w krajowej polityce dominował model rozwoju, w ramach którego rozwój był postrzegany przede wszystkim przez pryzmat wzrostu aglomeracji i dużych miast oraz ich obszarów funkcjonalnych, zakładający dyfuzję efektów wzrostu na inne obszary. Dalsze utrzymywanie takiego modelu prowadziłoby do pogłębiania się niekorzystnych zmian demograficznych, obniżenia tempa rozwoju polskiej wsi i osłabienia spójności terytorialnej. Z analiz wynika, że jego dalsze wdrażanie mogłoby prowadzić do negatywnych efektów w postaci22): − pogłębiania się zróżnicowań w zakresie rozmieszczenia ludności, w tym silnej depopulacji peryferyjnych regionów wiejskich, zwłaszcza Podlasia, Roztocza z Polesiem i Pobużem oraz Pomorza Środkowego. Prowadziłoby to do marginalizacji wielu obszarów wiejskich, degradacji krajobrazu, niekorzystnych zmian w środowisku czy zaniku kultury wiejskiej; − starzenia się ludności, najszybszego na obszarach dotychczas uważanych za względnie młode (np. obszary podmiejskie ośrodków średniej wielkości), co wiąże się ze spowolnieniem wymiany pokoleniowej w rolnictwie i rybactwie oraz negatywnymi konsekwencjami dla rozwoju tych sektorów w oparciu o nowe technologie; − silnej luki podażowej na rynku pracy (w skali kraju szacowanej, w zależności od wariantu, na 2–7 mln osób w perspektywie ok. 2050 r.), która jest szczególnie odczuwalna dla sektora rolno-spożywczego w pracochłonnych kierunkach (uprawa warzyw, owoców, produkcja zwierzęca) oraz przetwórstwie; − wyludniania peryferyjnych obszarów wiejskich powodującego obniżanie gęstości zaludnienia i zmniejszanie się wielkości wsi (pod względem liczby ludności lub gospodarstw domowych), a tym samym wzrostu kosztów obsługi tych terenów (usługi publiczne, transport); − zagrożenia dla stabilności finansów publicznych na poziomie krajowym i JST z powodu niższych dochodów i wyższych wydatków (utrzymanie infrastruktury, pomoc społeczna); − wyhamowania (zmniejszenia w stosunku do obecnego stanu) koncentracji ludności na obszarach podmiejskich wskutek wyczerpywania się zasobów migracyjnych, jak też skierowania strumieni migracyjnych za granicę; − degradacji miast średnich pełniących aktualnie rolę „stabilizatorów” terytorialnych systemów społeczno- gospodarczych poza największymi obszarami metropolitalnymi, powodującej silne osłabienie podstaw rozwojowych regionów i samego oddziaływania miast; − „wypadania”, zwłaszcza mniejszych miast, z zajmowanego miejsca w hierarchii osadniczej, w tym ośrodków powiatowych niemogących utrzymać swej bazy ekonomicznej, a tym samym usług o znaczeniu egzogenicznym, również tych istotnych dla rozwoju sektora rolno-spożywczego; − destrukcji i reorganizacji dotychczas ukształtowanych powiązań funkcjonalnych, powodując rozdźwięk pomiędzy aktualnym a optymalnym podziałem administracyjno-terytorialnym, zwłaszcza na niższych szczeblach hierarchicznych. W dniu 16 lutego 2016 r. Rząd RP przyjął nowy model rozwoju kraju w „Planie na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju”, a następnie nowej średniookresowej strategii rozwoju kraju „Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)”, przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) (cid:1006)(cid:1006)(cid:895)(cid:3) Na podstawie ekspertyzy wykonanej przez Przemysława Śleszyńskiego dla MRiRW w 2016 r. pt. Identyfikacja i ocena wybranych zjawisk demograficznych w Polsce (ze szczególnym uwzględnieniem wsi i relacji miasto-wieś).(cid:3) (cid:1007)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.
Wizja i cel główny rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa Przez ostatnie 25 lat w krajowej polityce dominował model rozwoju, w ramach którego rozwój był postrzegany przede wszystkim przez pryzmat wzrostu aglomeracji i dużych miast oraz ich obszarów funkcjonalnych, zakładający dyfuzję efektów wzrostu na inne obszary. Dalsze utrzymywanie takiego modelu prowadziłoby do pogłębiania się niekorzystnych zmian demograficznych, obniżenia tempa rozwoju polskiej wsi i osłabienia spójności terytorialnej. Z analiz wynika, że jego dalsze wdrażanie mogłoby prowadzić do negatywnych efektów w postaci22): − pogłębiania się zróżnicowań w zakresie rozmieszczenia ludności, w tym silnej depopulacji peryferyjnych regionów wiejskich, zwłaszcza Podlasia, Roztocza z Polesiem i Pobużem oraz Pomorza Środkowego. Prowadziłoby to do marginalizacji wielu obszarów wiejskich, degradacji krajobrazu, niekorzystnych zmian w środowisku czy zaniku kultury wiejskiej; − starzenia się ludności, najszybszego na obszarach dotychczas uważanych za względnie młode (np. obszary podmiejskie ośrodków średniej wielkości), co wiąże się ze spowolnieniem wymiany pokoleniowej w rolnictwie i rybactwie oraz negatywnymi konsekwencjami dla rozwoju tych sektorów w oparciu o nowe technologie; − silnej luki podażowej na rynku pracy (w skali kraju szacowanej, w zależności od wariantu, na 2–7 mln osób w perspektywie ok. 2050 r.), która jest szczególnie odczuwalna dla sektora rolno-spożywczego w pracochłonnych kierunkach (uprawa warzyw, owoców, produkcja zwierzęca) oraz przetwórstwie; − wyludniania peryferyjnych obszarów wiejskich powodującego obniżanie gęstości zaludnienia i zmniejszanie się wielkości wsi (pod względem liczby ludności lub gospodarstw domowych), a tym samym wzrostu kosztów obsługi tych terenów (usługi publiczne, transport); − zagrożenia dla stabilności finansów publicznych na poziomie krajowym i JST z powodu niższych dochodów i wyższych wydatków (utrzymanie infrastruktury, pomoc społeczna); − wyhamowania (zmniejszenia w stosunku do obecnego stanu) koncentracji ludności na obszarach podmiejskich wskutek wyczerpywania się zasobów migracyjnych, jak też skierowania strumieni migracyjnych za granicę; − degradacji miast średnich pełniących aktualnie rolę „stabilizatorów” terytorialnych systemów społecznogospodarczych poza największymi obszarami metropolitalnymi, powodującej silne osłabienie podstaw rozwojowych regionów i samego oddziaływania miast; − „wypadania”, zwłaszcza mniejszych miast, z zajmowanego miejsca w hierarchii osadniczej, w tym ośrodków powiatowych niemogących utrzymać swej bazy ekonomicznej, a tym samym usług o znaczeniu egzogenicznym, również tych istotnych dla rozwoju sektora rolno-spożywczego; − destrukcji i reorganizacji dotychczas ukształtowanych powiązań funkcjonalnych, powodując rozdźwięk pomiędzy aktualnym a optymalnym podziałem administracyjno-terytorialnym, zwłaszcza na niższych szczeblach hierarchicznych. W dniu 16 lutego 2016 r. Rząd RP przyjął nowy model rozwoju kraju w „Planie na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju”, a następnie nowej średniookresowej strategii rozwoju kraju „Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)”, przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) (cid:1006)(cid:1006)(cid:895)(cid:3) Na podstawie ekspertyzy wykonanej przez Przemysława Śleszyńskiego dla MRiRW w 2016 r. pt. Identyfikacja i ocena wybranych zjawisk demograficznych w Polsce (ze szczególnym uwzględnieniem wsi i relacji miasto-wieś).(cid:3) (cid:1007)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r. (cid:1007)(cid:1010)(cid:3) (cid:3) Nowy model rozwoju kraju zakłada rozwój odpowiedzialny oraz społecznie i terytorialnie zrównoważony. Zakłada również jak najpełniejsze wykorzystanie indywidualnych potencjałów terytorialnych oraz rozwój oparty o inwestycje, innowacje, eksport oraz wysoko przetworzone produkty. Dotychczasowy model polaryzacyjno-dyfuzyjny nie przyniósł oczekiwanej „dyfuzji rozwoju” z obszarów tzw. „lokomotyw rozwoju” na obszary przejściowe i zmarginalizowane. Przyjęcie modelu odpowiedzialnego rozwoju jest szansą zwiększenia tempa rozwoju terytorialnego obszarów wiejskich. Uwzględniając, że tempo zmian na obszarach wiejskich i w rolnictwie będzie silnie zróżnicowane zarówno pod kątem ich dynamiki, jak również wymiaru terytorialnego, zaprojektowano wizję obszarów wiejskich i polskiego rolnictwa, której horyzont wykracza poza 2030 r. Z uwagi na tempo zmian, jakie są obserwowane w ujęciu historycznym, przywiązanie do tradycji w wiejskich gospodarstwach domowych oraz uwarunkowania gospodarcze i środowiskowe, należy oczekiwać, że osiągniecie stanu prezentowanego w wizji nie nastąpi w sposób skokowy, rewolucyjny, ale raczej stopniowy, ewolucyjny. Wizja polskiej wsi Obszary wiejskie to tereny, gdzie wykorzystanie przestrzeni do prowadzenia produkcji rolnej jest traktowane priorytetowo ze względu na bezpieczeństwo żywnościowe kraju. Jest to również atrakcyjne miejsce do zamieszkania, prowadzenia działalności pozarolniczej i rybackiej oraz wypoczynku. To również obszary dostarczające dóbr publicznych i rynkowych, z zachowaniem unikalnych walorów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych dla przyszłych pokoleń. Wizja polskiego rolnictwa Podstawą ustroju rolnego są gospodarstwa rodzinne podlegające szczególnej ochronie państwa. Rolnictwo rozwija się w sposób zrównoważony i odpowiedzialny. Krajowy sektor rolno-spożywczy gwarantuje bezpieczeństwo żywnościowe kraju, wykorzystuje nowoczesne technologie i krótkie łańcuchy dostaw. W rolnictwie zostały zatrzymane niekorzystne zmiany struktury demograficznej oraz znacząco zwiększono odporność produkcji rolnej i rybackiej na kryzysy. Dążąc do przybliżenia zaprezentowanej wizji w perspektywie 2030 r., przyjęto cel główny rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa stanowiący uszczegółowienie celu głównego SOR. Celem SZRWRiR 2030 jest wielofunkcyjny rozwój gospodarczy wsi zapewniający bezpieczeństwo żywnościowe kraju i zwiększenie wartości dodanej z rolnictwa oraz trwały wzrost dochodów jej mieszkańców przy minimalizacji rozwarstwienia ekonomicznego, społecznego i terytorialnego oraz poprawie stanu środowiska naturalnego. SZRWRiR 2030 będzie realizowała założenia SOR wskazane w jej trzech celach szczegółowych przez działania zaprojektowane w poszczególnych kierunkach interwencji, które zostały przypisane do trzech celów operacyjnych SZRWRiR 2030 oraz do trzech obszarów wpływających na realizację celów strategii: • Cel szczegółowy I. Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy • Cel szczegółowy II. Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska • Cel szczegółowy III. Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc pracy i aktywnego społeczeństwa • Trzy Obszary wpływające na realizację celów strategii: (1) Sprawne zarządzanie rozwojem, (2) Stabilne finansowanie rozwoju, (3) Trwała zdolność kreacji i uczenia się (cid:1007)(cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.
(cid:1007)(cid:1010)(cid:3)
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r. (cid:1007)(cid:1011)(cid:3) (cid:3) W SZRWRiR 2030 przyjęto 4-poziomowy układ logiki interwencji (hierarchia i struktura celów): → Cel główny → Cele szczegółowe/Obszary wpływające na osiągnięcie celów strategii → Kierunki interwencji → Działania i projekty strategiczne Działania i projekty strategiczne skoncentrowane wokół trzech celów szczegółowych SZRWRiR 2030 są tylko częścią interwencji publicznej, jaka zostanie zaadresowana do 2030 r. do obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego. Pozostałe działania i projekty niezbędne do wzrostu dochodów mieszkańców i wzrostu spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym obszarów wiejskich są przedstawione w innych strategiach rozwoju. Dokumenty te przedstawiają uszczegółowienie postanowień SOR w zakresie obszarów wpływających na osiągnięcie celów strategii, do których zaliczono: transport, cyfryzację, energię, bezpieczeństwo narodowe, środowisko oraz kapitał ludzki i społeczny. Każdy z tych obszarów wpływa na możliwość realizacji celu głównego SZRWRiR 2030. Cel główny SOR Tworzenie warunków do wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym Cel główny SZRWRiR 2030 Wielofunkcyjny rozwój gospodarczy wsi zapewniający bezpieczeństwo żywnościowe kraju i zwiększenie wartości dodanej z rolnictwa oraz trwały wzrost dochodów jej mieszkańców przy minimalizacji rozwarstwienia ekonomicznego, społecznego i terytorialnego oraz poprawie stanu środowiska naturalnego Cele szczegółowe SOR Cele szczegółowe SZRWRiR 2030 Cel szczegółowy I – Wzmocnienie Cel szczegółowy I – Trwały wzrost bezpieczeństwa żywnościowego i odporności gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, na kryzysy dane i doskonałość organizacyjną Cel szczegółowy II – Poprawa jakości życia, Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie infrastruktury i stanu środowiska wrażliwy i terytorialnie zrównoważony Cel szczegółowy III – Skuteczne państwo Cel szczegółowy III – Rozwój i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc społecznemu i gospodarczemu pracy i aktywnego społeczeństwa (cid:3) Obszary wpływające na osiągnięcie celów Obszary wpływające na osiągnięcie celów strategii: strategii: • Sprawne zarządzanie rozwojem transport, cyfryzacja, energia, (cid:3) • Stabilne finansowanie rozwoju bezpieczeństwo narodowe, środowisko, • Trwała zdolność kreacji i uczenia się kapitał ludzki i społeczny Rysunek 5. Powiązanie Celu głównego SZRWRiR 2030 z SOR na poziomie celów szczegółowych i obszarów. Źródło: opracowanie MRiRW. (cid:1007)(cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.
(cid:1007)(cid:1011)(cid:3)
O
(cid:3) Obszary wpływające na osiągnięcie celów strategii: strategii: • Sprawne zarządzanie rozwojem transport, cyfryzacja, energia, (cid:3) • Stabilne finansowanie rozwoju bezpieczeństwo narodowe, środowisko, •
kapitał ludzki i społeczny
Rysunek 5. Powiązanie Celu głównego SZRWRiR 2030 z SOR na poziomie celów szczegółowych i obszarów.
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r. (cid:1007)(cid:1012)(cid:3) (cid:3) Wskaźniki pomiaru celu głównego SZRWRiR 2030 i ich powiązanie z SOR Wartość Jednostka Wartość Wartość w Źródło Wskaźnik bazowa miary w 2020 r. 2030 r. danych (rok bazowy) Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju Skorygowany realny dochód do dyspozycji 68,5% brutto gospodarstw domowych na 1 mieszkańca % 76,0-80,0 100,0 Eurostat (2014) wg PPP (UE 28 = 100) PKB na 1 mieszkańca według PPP 69,0 79,0 (2023) GUS % 75,0-78,0 (UE 28 = 100) (2015) 95,0 (2030) /Eurostat Współczynnik Giniego – wskaźnik rozkładu 30,6 współczynnik 30 27 GUS dochodów gospodarstw domowych (2015) Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu głównego „Strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa do roku 2020 (z perspektywą do 2030)” Wartość Jednostka Wartość Wartość w Źródło Wskaźnik bazowa miary w 2020 r. 2030 r. danych (rok bazowy) Relacja przeciętnych rocznych dochodów do 69,50% dyspozycji netto na 1 osobę w gospodarstwie % 72% 85% GUS (2015) domowym na wsi do miasta Udział osób żyjących poniżej relatywnej granicy 25,4 ubóstwa na obszarach wiejskich w ogólnej % 18,00% 12% GUS (2010) liczbie ludności na obszarach wiejskich23) Udział produktów przetworzonych w eksporcie 81,44 % 85% 88% GUS produktów przemysłu rolno-spożywczego24) (2017) Projektując kierunki interwencji oraz działania, stosowano zasady przyjęte w SOR, w tym w szczególności: • zasadę selektywnego podejścia (koncentracja, poszukiwanie nisz, sektory); • podejście zintegrowane i zróżnicowane terytorialnie (zarządzanie organizowane wokół celów strategicznych, koordynacja sektorów i instytucji działających na różnych poziomach zarządzania); • współpracę; • partnerstwo i współodpowiedzialność podmiotów publicznych, biznesu i obywateli przy realizacji polityk publicznych; mobilizacji krajowego kapitału; • procesy demograficzne jako punkt odniesienia dla planowania i realizacji działań rozwojowych. (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 23) Wskaźnik I.25 Promowanie włączenia społecznego: zmiany wskaźnika ubóstwa na obszarach wiejskich – wskaźnik oddziaływania I.25 COM(2018) 392 final Załącznik I, Wskaźnik W1 SZRWRiR na lata 2012–2020. 24) Dane dotyczą kategorii „żywność i napoje” w Roczniku statystycznym handlu zagranicznego tab. 17 Rozdysponowanie importu i eksportu według głównych kategorii ekonomicznych (ceny bieżące). (cid:1007)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.
(cid:1007)(cid:1012)(cid:3)
Wskaźnik
Jednostka miary
Wartość
Wartość w 2020 r.
Wartość w 2030 r.
Źródło danych
bazowa
(rok bazowy)
Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju
Skorygowany realny dochód do dyspozycji
%
68,5% (2014)
76,0-80,0
100,0
Eurostat
brutto gospodarstw domowych na 1 mieszkańca
wg PPP (UE 28 = 100)
PKB na 1 mieszkańca według PPP
%
69,0 (2015)
75,0-78,0
79,0 (2023) 95,0 (2030)
GUS /Eurostat
(UE 28 = 100)
Współczynnik Giniego – wskaźnik rozkładu
współczynnik
30,6 (2015)
30
27
GUS
dochodów gospodarstw domowych
Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu głównego „Strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju wsi,
rolnictwa i rybactwa do roku 2020 (z perspektywą do 2030)”
Wskaźnik
Jednostka miary
Wartość
Wartość w 2020 r.
Wartość w 2030 r.
Źródło danych
bazowa
(rok bazowy)
Relacja przeciętnych rocznych dochodów do
%
69,50% (2015)
72%
85%
GUS
dyspozycji netto na 1 osobę w gospodarstwie
domowym na wsi do miasta
Udział osób żyjących poniżej relatywnej granicy
%
25,4 (2010)
18,00%
12%
GUS
ubóstwa na obszarach wiejskich w ogólnej
liczbie ludności na obszarach wiejskich23)
Udział produktów przetworzonych w eksporcie
%
81,44 (2017)
85%
88%
GUS
produktów przemysłu rolno-spożywczego24)
Jednostka
miary
Wartość
w 2020 r.
Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju Skorygowany realny dochód do dyspozycji 68,5% brutto gospodarstw domowych na 1 mieszkańca % 76,0-80,0 100,0 Eurostat (2014) wg PPP (UE 28 = 100) PKB na 1 mieszkańca według PPP 69,0 79,0 (2023) GUS % 75,0-78,0 (UE 28 = 100) (2015) 95,0 (2030) /Eurostat Współczynnik Giniego – wskaźnik rozkładu 30,6 współczynnik 30 27 GUS dochodów gospodarstw domowych (2015) Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu głównego „Strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa do roku 2020 (z perspektywą do 2030)”
Jednostka
miary
Wartość
w 2020 r.
Relacja przeciętnych rocznych dochodów do 69,50% dyspozycji netto na 1 osobę w gospodarstwie % 72% 85% GUS (2015) domowym na wsi do miasta Udział osób żyjących poniżej relatywnej granicy 25,4 ubóstwa na obszarach wiejskich w ogólnej % 18,00% 12% GUS (2010) liczbie ludności na obszarach wiejskich23) Udział produktów przetworzonych w eksporcie 81,44 % 85% 88% GUS produktów przemysłu rolno-spożywczego24) (2017) Projektując kierunki interwencji oraz działania, stosowano zasady przyjęte w SOR, w tym w szczególności: • zasadę selektywnego podejścia (koncentracja, poszukiwanie nisz, sektory); • podejście zintegrowane i zróżnicowane terytorialnie (zarządzanie organizowane wokół celów strategicznych, koordynacja sektorów i instytucji działających na różnych poziomach zarządzania); • współpracę; • partnerstwo i współodpowiedzialność podmiotów publicznych, biznesu i obywateli przy realizacji polityk publicznych; mobilizacji krajowego kapitału; • procesy demograficzne jako punkt odniesienia dla planowania i realizacji działań rozwojowych. (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 23) Wskaźnik I.25 Promowanie włączenia społecznego: zmiany wskaźnika ubóstwa na obszarach wiejskich – wskaźnik oddziaływania I.25 COM(2018) 392 final Załącznik I, Wskaźnik W1 SZRWRiR na lata 2012–2020. 24) Dane dotyczą kategorii „żywność i napoje” w Roczniku statystycznym handlu zagranicznego tab. 17 Rozdysponowanie importu i eksportu według głównych kategorii ekonomicznych (ceny bieżące). (cid:1007)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3) (cid:3)(cid:1013)(cid:1007)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1004)(cid:3) (cid:3) Cel szczegółowy I Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy Podsumowanie wyników diagnozy dotyczącej produkcji rolnej ze strategicznymi rozstrzygnięciami Użytki rolne w Polsce zajmują ponad Polskie rolnictwo posiada duży potencjał produkcyjny zarówno połowę powierzchni kraju. pod względem ilościowym (zasoby ziemi, w tym użytków rolnych Pod względem obszaru użytków utrzymanych w dobrej kulturze rolnej, liczba gospodarstw oraz rolnych Polska znajduje się na piątym zasoby pracy w rolnictwie, relatywnie wysoki udział młodych miejscu w Europie. i wykształconych rolników w tej grupie zawodowej), jak i jakościowym (w tym m.in. rodzime rasy zwierząt gospodarskich, (GUS, 2023) odmiany roślin uprawnych, produkty żywnościowe wysokiej jakości, wiedza o integrowanej ochronie roślin, zrównoważonym nawożeniu). 8,8% ogólnej liczby gospodarstw w Zasoby te wymagają efektywnego gospodarowania Polsce wytwarza około 63% całkowitej produkcji rolnej w kraju. pozwalającego na wzrost podaży w sytuacji kurczących się zasobów naturalnych (zwłaszcza wody) i ograniczonych czynników (GUS, 2019) produkcji25). Na wielkość produkcji roślinnej wpływają przede wszystkim położenie geograficzne (znaczne zróżnicowanie długości okresu wegetacyjnego) oraz warunki glebowo-klimatyczne. Czynniki produkcji, w tym m.in. przydatność gleb do produkcji rolniczej, jak i struktura agrarna, są silnie zróżnicowane regionalne26). Najlepsze warunki dla prowadzenia produkcji roślinnej w Polsce są rozproszone w układzie terytorialnym i nie zależą od struktury osadniczej oraz bliskości ośrodków miejskich. Najmniej korzystne warunki do prowadzenia produkcji roślinnej występują w województwach: podkarpackim, śląskim, lubuskim i zachodniopomorskim. Duży wpływ pośredni na wielkość produkcji roślinnej mają również czynniki antropogeniczne (pozaprzyrodnicze), które oddziałują na sposób użytkowania ziemi. Decydują one o ekonomicznych aspektach gospodarowania przy określonych uwarunkowaniach naturalnych. Są one wynikiem rozwoju poziomu życia i wynikającego z tego zapotrzebowania na różnorodne produkty. Generalnie notuje się niską skłonność do sprzedaży ziemi rolniczej Rozstrzygnięcie strategiczne: na cele produkcyjne. Znacznie szybciej właściciele gruntów rolnych decydują się na sprzedaż na cele budowalne (w tym w szczególności Podstawą ustroju rolnego powinny pod zabudowę jednorodzinną w sąsiedztwie dużych ośrodków być nadal gospodarstwa rodzinne. miejskich) z uwagi na wysokie ceny gruntów pod zabudowę, podobnie jak w wielu innych państwach UE. Część użytków rolnych znajduje się w posiadaniu osób nieprowadzących produkcji rolniczej lub też jest odłogowana. Znaczna część użytków wchodzi w skład mikro- lub małych gospodarstw rolnych, prowadzących działalność wyłącznie na samozaopatrzenie. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 25) „Na początku bieżącej dekady, na poziomie UE pojawiło się wiele inicjatyw mających na celu podnoszenie świadomości dotyczącej konieczności efektywniejszego wykorzystywania rzadkich zasobów. W następstwie nadrzędnego, sztandarowego komunikatu w sprawie efektywnego gospodarowania zasobami oczekuje się, że opracowane zostaną długoterminowe strategie w zakresie klimatu, energii i różnorodności biologicznej, promujące ogólnogospodarcze przestawienie się na efektywne gospodarowanie zasobami, oraz dodatkowe plany dla sektorów, takich jak transport, rolnictwo, rybołówstwo, surowce i opodatkowanie energii.” – cyt. za: Zdzisław Ginalski, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Radomiu w „Efektywne gospodarowanie zasobami w gospodarstwie rolnym”, Radom 2018. 26) Diagnozy regionalne opracowane przez 16 zespołów wojewódzkich analizujących szanse i zagrożenia oraz potencjalne kierunki rozwoju obszarów wiejskich w województwach do prac nad aktualizacją SZRWRiR 2030 (prace i powołanie zespołów zainicjowało MRiRW w 2016 r.). (cid:1008)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1004)(cid:3)
Podsumowanie wyników diagnozy dotyczącej produkcji rolnej ze strategicznymi
rozstrzygnięciami
Użytki rolne w Polsce zajmują ponad Polskie rolnictwo posiada duży potencjał produkcyjny zarówno połowę powierzchni kraju. pod względem ilościowym (zasoby ziemi, w tym użytków rolnych Pod względem obszaru użytków utrzymanych w dobrej kulturze rolnej, liczba gospodarstw oraz rolnych Polska znajduje się na piątym zasoby pracy w rolnictwie, relatywnie wysoki udział młodych miejscu w Europie. i wykształconych rolników w tej grupie zawodowej), jak i jakościowym (w tym m.in. rodzime rasy zwierząt gospodarskich, (GUS, 2023) odmiany roślin uprawnych, produkty żywnościowe wysokiej jakości, wiedza o integrowanej ochronie roślin, zrównoważonym nawożeniu). 8,8% ogólnej liczby gospodarstw w Zasoby te wymagają efektywnego gospodarowania Polsce wytwarza około 63% całkowitej produkcji rolnej w kraju. pozwalającego na wzrost podaży w sytuacji kurczących się zasobów naturalnych (zwłaszcza wody) i ograniczonych czynników (GUS, 2019) produkcji25). Na wielkość produkcji roślinnej wpływają przede wszystkim położenie geograficzne (znaczne zróżnicowanie długości okresu wegetacyjnego) oraz warunki glebowo-klimatyczne. Czynniki produkcji, w tym m.in. przydatność gleb do produkcji rolniczej, jak i struktura agrarna, są silnie zróżnicowane regionalne26). Najlepsze warunki dla prowadzenia produkcji roślinnej w Polsce są rozproszone w układzie terytorialnym i nie zależą od struktury osadniczej oraz bliskości ośrodków miejskich. Najmniej korzystne warunki do prowadzenia produkcji roślinnej występują w województwach: podkarpackim, śląskim, lubuskim i zachodniopomorskim. Duży wpływ pośredni na wielkość produkcji roślinnej mają również czynniki antropogeniczne (pozaprzyrodnicze), które oddziałują na sposób użytkowania ziemi. Decydują one o ekonomicznych aspektach gospodarowania przy określonych uwarunkowaniach naturalnych. Są one wynikiem rozwoju poziomu życia i wynikającego z tego zapotrzebowania na różnorodne produkty. Generalnie notuje się niską skłonność do sprzedaży ziemi rolniczej Rozstrzygnięcie strategiczne: na cele produkcyjne. Znacznie szybciej właściciele gruntów rolnych decydują się na sprzedaż na cele budowalne (w tym w szczególności Podstawą ustroju rolnego powinny pod zabudowę jednorodzinną w sąsiedztwie dużych ośrodków być nadal gospodarstwa rodzinne. miejskich) z uwagi na wysokie ceny gruntów pod zabudowę, podobnie jak w wielu innych państwach UE. Część użytków rolnych znajduje się w posiadaniu osób nieprowadzących produkcji rolniczej lub też jest odłogowana. Znaczna część użytków wchodzi w skład mikro- lub małych gospodarstw rolnych, prowadzących działalność wyłącznie na samozaopatrzenie. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 25) „Na początku bieżącej dekady, na poziomie UE pojawiło się wiele inicjatyw mających na celu podnoszenie świadomości dotyczącej konieczności efektywniejszego wykorzystywania rzadkich zasobów. W następstwie nadrzędnego, sztandarowego komunikatu w sprawie efektywnego gospodarowania zasobami oczekuje się, że opracowane zostaną długoterminowe strategie w zakresie klimatu, energii i różnorodności biologicznej, promujące ogólnogospodarcze przestawienie się na efektywne gospodarowanie zasobami, oraz dodatkowe plany dla sektorów, takich jak transport, rolnictwo, rybołówstwo, surowce i opodatkowanie energii.” – cyt. za: Zdzisław Ginalski, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Radomiu w „Efektywne gospodarowanie zasobami w gospodarstwie rolnym”, Radom 2018. 26) Diagnozy regionalne opracowane przez 16 zespołów wojewódzkich analizujących szanse i zagrożenia oraz potencjalne kierunki rozwoju obszarów wiejskich w województwach do prac nad aktualizacją SZRWRiR 2030 (prace i powołanie zespołów zainicjowało MRiRW w 2016 r.). (cid:1008)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1005)(cid:3) (cid:3) Polscy rolnicy to niemal 1/5 Silne zróżnicowanie pod względem zasobów produkcyjnych wszystkich rolników UE. poszczególnych gospodarstw rolnych przekłada się na coraz większą W rolnictwie, leśnictwie, łowiectwie i koncentrację produkcji w gospodarstwach towarowych rybactwie w 2022 r. pracowało produkujących na skalę „przemysłową” (w tym grunty przeciętnie w roku 8,4% wszystkich dzierżawione) i zmniejszenie roli gospodarstw rodzinnych pracujących w Polsce. w globalnej produkcji żywności. Procesy te mają dynamiczny (GUS, 2021–2022) charakter i zachodzą równolegle do powolnych zmian w strukturze właścicielskiej użytków rolnych wynikających z obrotu prywatnego ziemią i stosowania dzierżaw długoterminowych w obrocie prywatnym. W skali kraju największą produkcją rolniczą, zarówno roślinną, jak i zwierzęcą, wyróżniają się województwa wielkopolskie i mazowieckie. W wybranych regionach i większych gospodarstwach szczególnie szybko zachodzą procesy koncentracji Rozstrzygnięcie strategiczne: produkcji zwierzęcej często powiązane z lokalizacją Celem przekrojowym działań rozwojowych zakładów przetwórczych. Najwyższa obsada bydła związana powinno być zwiększenie opłacalności z produkcją mleczarską występuje w województwach podlaskim, produkcji rolnej i wzrost dochodów mazowieckim, wielkopolskim i warmińsko-mazurskim 27), rolników. natomiast najwyższa obsada świń w województwach wielkopolskim, łódzkim, kujawsko-pomorskim i pomorskim28). Spada liczba gospodarstw zajmujących się chowem zwierząt w skali kraju, co przy generalnie powolnych zmianach struktury Na polskiej wsi tempo zmian agrarnej gospodarstw i tendencji do regionalnej specjalizacji prowadzi do demograficznych jest większe sytuacji, w której rośnie powierzchnia użytków rolnych, w tym niż tempo zmian w rolnictwie. trwałych użytków zielonych znajdujących się w gospodarstwach Najwolniej zachodzą zmiany bez zwierząt, natomiast w gospodarstwach zwiększających skalę w poziomie dezagraryzacji chowu świń (wielkość stad) mamy do czynienia ze wzrostem obsady i dostępności przestrzennej. oraz z tendencją do upraszczania struktury zasiewów (np. rosnący (wyniki III etapu MROW Fundacji udział kukurydzy na ziarno). Są więc regiony charakteryzujące się Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej) szczególnie wysokim udziałem gospodarstw bez zwierząt (np. regiony górskie), jak i regiony o dużej obsadzie, co z punktu widzenia zasad zrównoważonego rozwoju jest zjawiskiem niekorzystnym.(cid:3)Niekorzystne zmiany obserwuje się w produkcji zwierzęcej, która od lat zmaga się m.in. z ASF oraz dużą zmiennością opłacalności produkcji. Maleje przede wszystkim liczba stad utrzymujących do 20 świń oraz(cid:3) liczba gospodarstw utrzymujących krowy29). W Polsce nadal przeważają małe gospodarstwa rolne, choć ich liczba wyraźnie maleje30). Największy odsetek najmniejszych gospodarstw rolnych (do 1 ha) występuje w województwie śląskim. Bardzo wysoki udział małych gospodarstw (o powierzchni do 5 ha) występuje w województwach podkarpackim, małopolskim, świętokrzyskim i południowo-wschodniej części województwa śląskiego. Gospodarstwa o pow. 5–10 ha na ogół są położone w bezpośrednim sąsiedztwie ośrodków miejskich. Natomiast gospodarstwa większe obszarowo są położone głównie na obszarach oddalonych od ośrodków miejskich, gdzie występują korzystne warunki agrotechniczne lub istnieje rozbudowany łańcuch produkcji (przetwórstwo i handel) oraz dostęp do wielkomiejskich rynków zbytu (Warszawa). Zmniejszenie dysparytetu dochodowego między rolnictwem a resztą gospodarki pozostaje dużym wyzwaniem związanym z niską jednostkową wartością dodaną produkcji rolnej, a także z postępującą globalizacją (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 27) Według pogłowia krów na 100 ha użytków rolnych. 28) Według pogłowia świń na 100 ha użytków rolnych. 29)(cid:3) Liczba gospodarstw utrzymujących krowy zmniejszyła się do ok. 170 tys. w 2021 r.(cid:3) 30) Udział gospodarstw najmniejszych o powierzchni do 5 ha użytków rolnych zmalał z 54,0% w 2010 r. do 52,5% w 2020 r.(cid:3) (cid:1008)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1005)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1006)(cid:3) (cid:3) procesów gospodarczych, szybką koncentracją i integracją w pozostałych ogniwach łańcucha rynkowego, rosnącymi unijnymi standardami produkcji oraz koncentracją inwestycji w ośrodkach miejskich i sektorach o wyższej stopie zwrotu. Następuje systematyczny wzrost ryzyka rynkowego, w tym duża zmienność cen i presja na dochody, co jest związane m.in. z rosnącą otwartością unijnego rynku rolno-spożywczego i deregulacją w ramach kolejnych reform WPR (m.in. odejście od kwotowania produkcji mleka i cukru)(cid:3)oraz sytuacją geopolityczną związaną z wojną w Ukrainie oraz ewentualnym członkostwem w UE państw kandydujących do tego członkostwa. Pozytywny wpływ na poziom i stabilność dochodów rolników w warunkach zmieniającej się koniunktury gospodarczej mają płatności bezpośrednie w ramach WPR31), stanowiąc przewidywalną część przychodów rolników niezależną od wielkości bieżącej produkcji. Łagodzą one skutki gwałtownych zmian występujących na rynkach rolnych i częściowo rekompensują skutki naturalnego ryzyka pogodowego w działalności rolniczej. Dzięki temu przeciwdziałają zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej z korzyścią dla utrzymania aktywności gospodarczej na obszarach wiejskich. Istotne jest także wsparcie publiczne, w tym w ramach WPR (I i II filar), niezbędne dla zrekompensowania kosztów wytwarzania przez rolnictwo dóbr publicznych, również w zakresie ochrony środowiska i klimatu32). Statystycznie w sektorze rolnym obserwuje się nadwyżkę zasobów pracy, ale z drugiej strony coraz częściej pojawiają się sytuacje, gdy brakuje chętnych do prac sezonowych w rolnictwie z uwagi na duży wysiłek fizyczny, jaki się z nimi wiąże, i wysokość płac. Coraz częściej zaczyna występować również tzw. „bezrobocie Rozstrzygnięcie strategiczne: technologiczne” wynikające ze wzrostu poziomu mechanizacji Rolnicy i osoby odchodzące i automatyzacji. Obserwowane jest ono głównie na poziomie z rolnictwa będą potrzebowali nowych podregionów, gdzie kluczowym pracodawcą jest duży podmiot rynku umiejętności i kompetencji. rolno-spożywczego. Nadwyżka zasobów pracy wynika również z wciąż niedostatecznej liczby pozarolniczych miejsc pracy dostępnych dla osób pracujących w gospodarstwach rolnych. Część osób nie posiada również umiejętności aktywnego poszukiwania zatrudnienia lub zmiany swoich kwalifikacji. Wdrożenie nowoczesnych technologii jest zróżnicowane między 100 lat temu 1 rolnik był gospodarstwami. Jednostki o dużej wielkości ekonomicznej w stanie wyżywić 4 osoby, wprowadzają już wiele rozwiązań w zakresie automatyzacji, cyfryzacji i a dziś żywi średnio 129. rolnictwa precyzyjnego, a gospodarstwa małe i średnie ciągle Na początku XIX wieku 80% potrzebują rozwiązań dostosowanych do ich skali. W warunkach ludności zajmowało się polskich kluczowe będzie pokonanie ograniczeń tej ścieżki rozwoju, rolnictwem, dziś rolnictwem związanych z niewielką skalą produkcji większości gospodarstw zajmuje się zaledwie 2% rolnych i firm przetwórczych, utrudniającą przyjmowanie światowej populacji. najnowszych technologii i stosowanie nowych modeli organizacyjnych i biznesowych.(cid:3) Wymaga to m.in. opracowania (Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin) nowych rozwiązań, które uwzględniałyby specyfikę i walory gospodarstw o niewielkiej skali produkcji. Podobna sytuacja dotyczy przemysłu rolno-spożywczego, w którym automatyzacja jest już obecna (np. wykorzystanie czujników, systemy zarządzania przetwarzaniem mleka). (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 31) Thinking CAP Supporting Agricultural Jobs and Incomes in the EU, UE Regular Economic Report 4, World Bank Report on the European Union. 32) Jedną z form takiego wsparcia są płatności bezpośrednie, w tym ekoschematy, w ramach I filara WPR, których wysokość jest uzależniona od spełniania przez gospodarstwa przede wszystkim norm i wymogów w zakresie ochrony środowiska (warunkowości) oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach II filara WPR w zamian za dodatkowe, wieloletnie i dobrowolne zobowiązania w zakresie działań na rzecz środowiska i klimatu. (cid:1008)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1006)(cid:3)
Wdrożenie nowoczesnych technologii jest zróżnicowane między
gospodarstwami. Jednostki o dużej wielkości ekonomicznej
wprowadzają już wiele rozwiązań w zakresie automatyzacji, cyfryzacji i
rolnictwa precyzyjnego, a gospodarstwa małe i średnie ciągle
potrzebują rozwiązań dostosowanych do ich skali. W warunkach
polskich kluczowe będzie pokonanie ograniczeń tej ścieżki rozwoju,
związanych z niewielką skalą produkcji większości gospodarstw
rolnych i firm przetwórczych, utrudniającą przyjmowanie
najnowszych technologii i stosowanie nowych modeli
organizacyjnych i biznesowych.(cid:3) Wymaga to m.in. opracowania
nowych rozwiązań, które uwzględniałyby specyfikę i walory
gospodarstw o niewielkiej skali produkcji. Podobna sytuacja dotyczy
przemysłu rolno-spożywczego, w którym automatyzacja jest już obecna (np. wykorzystanie czujników, systemy
zarządzania przetwarzaniem mleka).
(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 31) Thinking CAP Supporting Agricultural Jobs and Incomes in the EU, UE Regular Economic Report 4, World Bank Report on the European Union. 32) Jedną z form takiego wsparcia są płatności bezpośrednie, w tym ekoschematy, w ramach I filara WPR, których wysokość jest uzależniona od spełniania przez gospodarstwa przede wszystkim norm i wymogów w zakresie ochrony środowiska (warunkowości) oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach II filara WPR w zamian za dodatkowe, wieloletnie i dobrowolne zobowiązania w zakresie działań na rzecz środowiska i klimatu. (cid:1008)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1007)(cid:3) (cid:3) W zależności od ukierunkowania gospodarstwa oraz jego funkcji i skali produkcji producenci potrzebują albo rozwiązań przełomowych albo prostych (tradycyjnych), sprawdzonych, usprawniających procesy produkcyjne (w tym również „innowacji praktycznych” możliwych do wdrożenia bez zaawansowanych zmian technologicznych33)). Dlatego duże znaczenie odegrają badania naukowe oraz transfer wiedzy i doradztwo, którego skuteczność oraz użyteczność dla producentów będzie zależała w znacznej mierze od aktualności, treści i wykorzystania nowoczesnych narzędzi przekazu informacji i wspierania gospodarstw. Wyzwaniem dla wzrostu upowszechnienia nowoczesnych technologii w małych gospodarstwach lub włączenia ich w pozarolniczy sektor gospodarki będzie niedostateczny poziom wiedzy, kompetencji i umiejętności osób związanych z małymi gospodarstwami rolnymi (również w zakresie kompetencji i umiejętności pożądanych na pozarolniczym rynku pracy). Szansą jest też dalsza cyfryzacja rolnictwa i przemysłu, w tym m.in. optymalne wykorzystanie dużych zbiorów danych (tym Rozstrzygnięcie strategiczne: bardziej, że wzrasta zapotrzebowanie na większą personalizację Wykorzystanie potencjału rozwojowego produktów żywnościowych). Implementacji wielu rozwiązań w w sektorze rolno-spożywczym zależy od zakresie cyfryzacji i przemysłu 4.0. w sektorze rolno- umiejętności adoptowania najnowszych spożywczym (np. monitorowanie upraw i ich stanu – technologii, cyfryzacji i innowacji oraz wymarzanie, susza, rolnictwo precyzyjne i zasobooszczędne) potencjału tworzenia innowacji. będzie sprzyjać aktywne jego włączenie w korzyści, jakie płyną z rozwijającego się sektora kosmicznego, choć generalnie w polskim rolnictwie i rybactwie znacznie wolniej niż w przetwórstwie rolno-spożywczym następuje przejście z podstawowej cyfryzacji do Internetu rzeczy. Ważną grupę podmiotów w łańcuchu dostaw stanowi handel hurtowy. Duże rozdrobnienie tej części łańcucha dostaw powoduje, że wiele mniejszych podmiotów nie posiada odpowiedniej siły zakupowej do uzyskania konkurencyjnych warunków ze strony globalnych producentów spożywczych. Rynek hurtowy w Polsce jest mocno zaangażowany w rozwijanie sklepów franczyzowych, m.in. z powodu spadku liczby sklepów niezależnych, poddanych intensywnej presji ze strony wielkich sieci handlowych34). Na poziomie wielu gospodarstw rolnych i rybackich głównym wyzwaniem jest nadal racjonalizacja lub optymalizacja produkcji i wzrost wydajności35), a nie automatyzacja czy robotyzacja. Istnieje więc prawdopodobieństwo, że polski sektor rolno-spożywczy nie będzie dostatecznie uczestniczył w kreowaniu rozwoju, tylko będzie naśladowcą rozwiązań zagranicznych oraz będzie doganiał partnerów z UE i rynku globalnego. Tym bardziej, że dotychczasowe czynniki konkurencyjności międzynarodowej polskiej gospodarki rolno-żywnościowej, takie jak niskie koszty pracy i ziemi oraz proste metody poprawy efektywności, będą się wyczerpywać. W konsekwencji nie została wypracowana silna krajowa marka innowacyjnych maszyn i urządzeń oraz usług w rolnictwie. Polska jest głównie importerem nowoczesnych rozwiązań technologicznych dedykowanych sektorowi rolnictwa. Wraz z rosnącą ilością i zróżnicowaniem produktów żywnościowych na rynku oraz zmianą sposobu życia w ostatnim dziesięcioleciu zaszły niekorzystne zmiany nawyków żywieniowych, które nie pozostają bez znaczenia dla zdrowia publicznego. Z drugiej strony powstają nowe wzorce popytu – część konsumentów powraca do zdrowych zasad żywienia, poszukując produktów funkcjonalnych, mało przetworzonych lub o specjalnym przeznaczeniu, a część całkowicie odchodzi od spożycia mięsa. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 33) Daniele Giovannucci with Sara Scherr, Danielle Nierenberg, Charlotte Hebebrand, Julie Shapiro, Jeffrey Milder and Keith Wheeler, Sustainable Development in the 21st century (SD21), Food and Agriculture: the future of sustainability Summary of Key Points, United Nations Department of Economic and Social Affairs Division for Sustainable Development, March 2012 United Nations Department of Economic and Social Affairs Division for Sustainable Development. 34) M. Izdebski, R. Momot, Rynek produkcji spożywczej w Polsce. Czy polska żywność rzeczywiście jest polska?, Warszawa 2016, Fundacja Republikańska. 35) https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/9028470/5-28062018-AP-EN.pdf/8d97f49b-81c0-4f87-bdde-03fe8c3b8ec2. (cid:1008)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1007)(cid:3)
W zależności od ukierunkowania gospodarstwa oraz jego funkcji i skali produkcji producenci potrzebują albo
rozwiązań przełomowych albo prostych (tradycyjnych), sprawdzonych, usprawniających procesy produkcyjne (w
tym również „innowacji praktycznych” możliwych do wdrożenia bez zaawansowanych zmian technologicznych33)).
Dlatego duże znaczenie odegrają badania naukowe oraz transfer wiedzy i doradztwo, którego skuteczność
oraz użyteczność dla producentów będzie zależała w znacznej mierze od aktualności, treści i wykorzystania
nowoczesnych narzędzi przekazu informacji i wspierania gospodarstw. Wyzwaniem dla wzrostu upowszechnienia
nowoczesnych technologii w małych gospodarstwach lub włączenia ich w pozarolniczy sektor gospodarki będzie
niedostateczny poziom wiedzy, kompetencji i umiejętności osób związanych z małymi gospodarstwami
rolnymi (również w zakresie kompetencji i umiejętności pożądanych na pozarolniczym rynku pracy).
Szansą jest też dalsza cyfryzacja rolnictwa i przemysłu, w
tym m.in. optymalne wykorzystanie dużych zbiorów danych (tym
bardziej, że wzrasta zapotrzebowanie na większą personalizację
produktów żywnościowych). Implementacji wielu rozwiązań w
zakresie cyfryzacji i przemysłu 4.0. w sektorze rolno-
spożywczym (np. monitorowanie upraw i ich stanu –
wymarzanie, susza, rolnictwo precyzyjne i zasobooszczędne)
będzie sprzyjać aktywne jego włączenie w korzyści, jakie płyną
z rozwijającego się sektora kosmicznego, choć generalnie w polskim rolnictwie i rybactwie znacznie wolniej
niż w przetwórstwie rolno-spożywczym następuje przejście z podstawowej cyfryzacji do Internetu rzeczy.
Ważną grupę podmiotów w łańcuchu dostaw stanowi handel hurtowy. Duże rozdrobnienie tej części łańcucha
dostaw powoduje, że wiele mniejszych podmiotów nie posiada odpowiedniej siły zakupowej do uzyskania
konkurencyjnych warunków ze strony globalnych producentów spożywczych. Rynek hurtowy w Polsce jest mocno
zaangażowany w rozwijanie sklepów franczyzowych, m.in. z powodu spadku liczby sklepów niezależnych,
poddanych intensywnej presji ze strony wielkich sieci handlowych34).
Na poziomie wielu gospodarstw rolnych i rybackich głównym wyzwaniem jest nadal racjonalizacja lub
optymalizacja produkcji i wzrost wydajności35), a nie automatyzacja czy robotyzacja. Istnieje więc
prawdopodobieństwo, że polski sektor rolno-spożywczy nie będzie dostatecznie uczestniczył w kreowaniu rozwoju,
tylko będzie naśladowcą rozwiązań zagranicznych oraz będzie doganiał partnerów z UE i rynku globalnego. Tym
bardziej, że dotychczasowe czynniki konkurencyjności międzynarodowej polskiej gospodarki rolno-żywnościowej,
takie jak niskie koszty pracy i ziemi oraz proste metody poprawy efektywności, będą się wyczerpywać. W
konsekwencji nie została wypracowana silna krajowa marka innowacyjnych maszyn i urządzeń oraz usług
w rolnictwie. Polska jest głównie importerem nowoczesnych rozwiązań technologicznych dedykowanych sektorowi
rolnictwa.
Wraz z rosnącą ilością i zróżnicowaniem produktów żywnościowych na rynku oraz zmianą sposobu życia w ostatnim dziesięcioleciu zaszły niekorzystne zmiany nawyków żywieniowych, które nie pozostają bez znaczenia dla zdrowia publicznego. Z drugiej strony powstają nowe wzorce popytu – część konsumentów powraca do zdrowych zasad żywienia, poszukując produktów funkcjonalnych, mało przetworzonych lub o specjalnym przeznaczeniu, a część całkowicie odchodzi od spożycia mięsa. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 33) Daniele Giovannucci with Sara Scherr, Danielle Nierenberg, Charlotte Hebebrand, Julie Shapiro, Jeffrey Milder and Keith Wheeler, Sustainable Development in the 21st century (SD21), Food and Agriculture: the future of sustainability Summary of Key Points, United Nations Department of Economic and Social Affairs Division for Sustainable Development, March 2012 United Nations Department of Economic and Social Affairs Division for Sustainable Development. 34) M. Izdebski, R. Momot, Rynek produkcji spożywczej w Polsce. Czy polska żywność rzeczywiście jest polska?, Warszawa 2016, Fundacja Republikańska. 35) https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/9028470/5-28062018-AP-EN.pdf/8d97f49b-81c0-4f87-bdde-03fe8c3b8ec2. (cid:1008)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1008)(cid:3) (cid:3) Niezależnie od nierówności dochodowych globalna populacja staje się i będzie coraz bogatsza. Jedną z konsekwencji tego procesu jest wzrost popytu i możliwości płacenia za szerszy asortyment żywności36). Te i inne trendy globalne są ważne dla Polski będącej już dziś dużym eksporterem netto żywności. Jednocześnie ze względu na zwiększenie udziału wymiany handlowej i dostępność na rynku żywności pochodzącej z innych krajów czy kontynentów Rozstrzygnięcie oraz z uwagi na częstość występowania nowych epidemii roślin i zwierząt, coraz strategiczne: istotniejszym komponentem jakości żywności jest jej bezpieczeństwo. Wysoką jakość polskiej żywności kształtuje także bogata tradycja produkcji Jakość i tradycja oraz i przetwórstwa rolno-spożywczego. Przekazywane z pokolenia na pokolenie dostosowanie żywności do receptury i sposoby produkcji stanowią dziś bezcenne dziedzictwo kulinarne. Z zmian preferencji konsumentów wartości tych mogą korzystać szczególnie firmy rodzinne, producenci żywności będą czynnikami silnie regionalnej czy tradycyjnej. Promowanie rodzimych marek czerpiących z decydującymi o przewadze polskiego dziedzictwa kulinarnego pozwoli na budowanie pozytywnego rynkowej polskiej żywności. wizerunku poszczególnych regionów i całego kraju. Równocześnie w dalszym ciągu gospodarstwa rolne powinny poszukiwać możliwości rozwoju przez wzrost produktywności czynników produkcji, zwłaszcza pracy i ziemi (np. ograniczenie kosztów, powiększenie gospodarstwa, dywersyfikację działalności rolniczej, wzrost kompetencji kierowników gospodarstw i dostosowanie się do zmieniających warunków rynkowych, a także podejmowanie dodatkowych działań pozarolniczych). Dla poprawy opłacalności produkcji w rolnictwie jest niezbędne powiększanie wielkości ekonomicznej gospodarstw (w tym przez zwiększenie ich areału, także w drodze dzierżawy, oraz przez różne formy współpracy), dalsza poprawa wydajności i efektywności gospodarowania, a także zwiększenie popytu eksportowego. • W ostatnich latach sektor rolno-spożywczy mierzy się z 30–40% żywności na każdym etapie kolejnymi kryzysami wywołanymi pandemią COViD-19 cyklu żywnościowego jest i agresją wojskową Rosji na Ukrainę. Oba te czynniki marnotrawione. spowodowały znaczny i trwały wpływ na globalne rynki żywności (wyniki III etapu MROW Fundacji Europejski oraz wprowadziły realne zagrożenie dla bezpieczeństwa i Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej) stabilności w Europie i na świecie. W związku ze szkodliwymi skutkami pandemii COVID-19, gwałtownym wzrostem cen nawozów i energii oraz globalnym pogorszeniem się warunków makroekonomicznych od połowy 2020 r. na całym świecie rosły ceny towarów rolnych. Agresja zbrojna Rosji wobec Ukrainy pogorszyła sytuację na rynku – spowodowała dalszy wzrost cen i ograniczyła dostępność żywności na całym świecie 37). • Wojna w Ukrainie zakłóciła bezpieczeństwo dostaw i kierunki eksportu żywności. Wpłynęła również na globalną przystępność Rozstrzygnięcie strategiczne: cenową żywności, również dlatego, że Ukraina jest jednym z Konieczne jest zwiększanie odporności kluczowych producentów i eksporterów podstawowych produktów sektora rolno-spożywczego na kryzysy żywnościowych, takich jak pszenica czy kukurydza. W latach oraz wzmocnienie bezpieczeństwa 2016–2021 90% eksportowanej pszenicy trafiało do Afryki i Azji. żywnościowego. Jednak w wyniku blokowania ukraińskich portów przez Rosję, eksport ten został ograniczony i przeniesiony z drogi morskiej na lądową. Dodatkowymi źródłami ryzyka produkcyjnego są zmiany klimatu i związane z nim zwiększenie częstotliwości i nasilenia zdarzeń ekstremalnych, a także częstsze kryzysy sanitarne i fitosanitarne. Aby zwiększyć odporność gospodarstw rolnych i rybackich oraz przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego, należy (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 36) H. Charles J. Godfray, Tara Garnett,Food security and sustainable intensification, Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci, 2014 Apr 5. 37)(cid:3) Spadek importu kukurydzy, pszenicy, oleju oraz śruty rzepakowej i słonecznikowej z Ukrainy wpływa na wzrost cen pasz i koszty przemysłu spożywczego. (cid:1008)(cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1008)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1009)(cid:3) (cid:3) rozwijać i upowszechniać narzędzia skutecznego zapobiegania W ramach chowu i hodowli ryb funkcjonuje ryzyku i kryzysom oraz zwiększania odporności i radzenia m.in. 798 obiektów produkcji ekstensywnej sobie z nimi przez podmioty gospodarcze. oraz 115 obiektów produkcji intensywnej. Mimo tendencji do koncentracji produkcji rolnej oraz Działalność wylęgarniczo-podchowalniczą prowadzi 97 obiektów. zwiększania efektywności procesów produkcyjnych bardzo duże ilości surowców rolnych i żywności są marnotrawione, a produkty uboczne powstające w procesie produkcji i przetwarzania żywności w małym stopniu wykorzystywane. Rozwój biogospodarki pozwoli zmniejszyć presję na środowisko przyrodnicze m.in. przez zmniejszenie zapotrzebowania na surowce nieodnawialne, zmniejszenie zanieczyszczenia wód powierzchniowych pierwiastkami Rozstrzygnięcie strategiczne: biogennymi (eutrofizacja), ograniczenie degradacji gleb oraz Gospodarstwa rolne, które obecnie zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych. wytwarzają żywność głównie na własny W wielu sytuacjach szanse na zwiększenie dochodów małych i średnich użytek, w przyszłości mogą być również gospodarstw rolnych z podstawowej działalności rolniczej są prosumentami energii odnawialnej i surowców dla biogospodarki (w tym m.in. ograniczone. Z tego powodu gospodarstwa rolne powinny w zakresie biomasy). rozszerzać (uzupełniać) zakres swoich dotychczasowych funkcji (cid:3) produkcyjnych o świadczenie usług na rzecz mieszkańców wsi i miast (np. usługi dla gospodarstw rolnych, usługi wynajmu pokoi, sprzedaż żywności wytwarzanej w gospodarstwie), a także środowiska przyrodniczego (np. ochrona gleb przed erozją, ochrona powietrza, wody). Odpowiedzią na prezentowane w diagnozie wyzwania jest kontynuacja modelu rolnictwa wielofunkcyjnego i zrównoważonego38), który gwarantuje bezpieczeństwo żywnościowe (wymaga utrzymania gospodarstw zdolnych do odtwarzania potencjału produkcyjnego), dostarcza dóbr publicznych, w tym środowiskowych, sprzyja rozwojowi przedsiębiorczości związanej z sektorem rolno-spożywczym oraz pobudza rozwój społeczny i terytorialny (w tym m.in. funkcje kulturowe obszarów wiejskich i tradycje polskiej wsi). Podsumowanie wyników diagnozy dotyczącej produkcji rybackiej ze strategicznymi rozstrzygnięciami Produkcja rybacka jest oparta o surowiec pochodzący z trzech rodzajów działalności, tj. rybołówstwa morskiego, rybactwa śródlądowego i akwakultury, które dostarczają produkty stanowiące surowiec dla zakładów przetwórczych. Głównym czynnikiem warunkującym lokalizację podmiotów działających w tym sektorze jest dostęp do zasobów naturalnych (morza, rzek i jezior, sztucznych zbiorników wodnych), a w przypadku przetwórstwa − dostęp do surowca. Rybołówstwo morskie jest wykonywane w województwach zachodniopomorskim, pomorskim i warmińsko-mazurskim. Istotnym czynnikiem warunkującym działalność podmiotów wykonujących komercyjne połowy morskie jest wspólna własność zasobów podlegających limitowaniu, przy jednoczesnej prywatnej własności środków produkcji. Biorąc pod uwagę negatywne skutki zmian klimatu oraz sukcesywnie pogarszający się stan zasobów Morza Bałtyckiego, w celu zapewnienia możliwości kontynuowania działalności połowowej na poziomie ekonomicznej opłacalności i uzyskiwania stabilnych dochodów z tej działalności, coraz większym wyzwaniem i koniecznością będzie wzmocnienie działań przyczyniających się do zmniejszenia presji połowowej oraz ochrony zasobów i środowiska morskiego, w tym wdrażanie działań innowacyjnych z zakresu zwiększenia selektywności narzędzi połowowych. Niezbędna będzie także odnowa stada dorsza bałtyckiego i innych intensywnie eksploatowanych (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 38) The Future of Food and Farming: Challenges and choices for global sustainability, UK Government’s Foresight Project: Global Food and Farming Futures, The Government Office for Science, London 2011. (cid:1008)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1009)(cid:3)
Podsumowanie wyników diagnozy dotyczącej produkcji rybackiej ze strategicznymi
rozstrzygnięciami
Produkcja rybacka jest oparta o surowiec pochodzący z trzech rodzajów działalności, tj. rybołówstwa morskiego, rybactwa śródlądowego i akwakultury, które dostarczają produkty stanowiące surowiec dla zakładów przetwórczych. Głównym czynnikiem warunkującym lokalizację podmiotów działających w tym sektorze jest dostęp do zasobów naturalnych (morza, rzek i jezior, sztucznych zbiorników wodnych), a w przypadku przetwórstwa − dostęp do surowca. Rybołówstwo morskie jest wykonywane w województwach zachodniopomorskim, pomorskim i warmińsko-mazurskim. Istotnym czynnikiem warunkującym działalność podmiotów wykonujących komercyjne połowy morskie jest wspólna własność zasobów podlegających limitowaniu, przy jednoczesnej prywatnej własności środków produkcji. Biorąc pod uwagę negatywne skutki zmian klimatu oraz sukcesywnie pogarszający się stan zasobów Morza Bałtyckiego, w celu zapewnienia możliwości kontynuowania działalności połowowej na poziomie ekonomicznej opłacalności i uzyskiwania stabilnych dochodów z tej działalności, coraz większym wyzwaniem i koniecznością będzie wzmocnienie działań przyczyniających się do zmniejszenia presji połowowej oraz ochrony zasobów i środowiska morskiego, w tym wdrażanie działań innowacyjnych z zakresu zwiększenia selektywności narzędzi połowowych. Niezbędna będzie także odnowa stada dorsza bałtyckiego i innych intensywnie eksploatowanych (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 38) The Future of Food and Farming: Challenges and choices for global sustainability, UK Government’s Foresight Project: Global Food and Farming Futures, The Government Office for Science, London 2011. (cid:1008)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1010)(cid:3) (cid:3) gatunków ryb. Dlatego działania dotychczas podejmowane w Rozstrzygnięcie strategiczne: ramach wspólnej polityki rybołówstwa polegające na utrzymaniu trwałej równowagi między zdolnością połowową a Wzmocnienie działań przyczyniających zasobami, przy zapewnieniu osłon społeczno-ekonomicznych się do zmniejszenia presji połowowej oraz dla zatrudnionych w sektorze rybołówstwa (szczególnie ochrony zasobów i środowiska w odniesieniu do segmentu łodziowego rybołówstwa morskiego. przybrzeżnego), powinny być kontynuowane. Produkcja gatunków ryb słodkowodnych jest prowadzona w naturalnych śródlądowych wodach powierzchniowych i zbiornikach zaporowych (m.in. rybactwo jeziorowe, rzeczne) oraz w ramach chowu i hodowli (akwakultura) prowadzonych w stawach i innych urządzeniach technicznych (np. pstrągarstwo, karpiarstwo, wylęgarnictwo). Rybactwo śródlądowe jest wykonywane w ramach wydzielonych obszarów tzw. obwodów rybackich przez osoby i podmioty do tego uprawnione (osoby fizyczne, podmioty nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne, tj. spółki, stowarzyszenia, uczelnie i JST). Podmioty uprawnione do rybactwa prowadzą swoją działalność w oparciu o dziesięcioletni plan gospodarki rybackiej (operat rybacki), w ramach którego są planowane i wykonywane zarybienia, co umożliwia zachowanie ekonomicznej opłacalności przy jednoczesnym zachowaniu trwałości Rozstrzygnięcie strategiczne: wielu cennych gatunków (tj. sielawa, sieja, węgorz, certa, łosoś, troć Rozwój rybactwa w oparciu o model wędrowna).(cid:3)(cid:3) wielofunkcyjnych gospodarstw Działalność rybacka odgrywa istotną rolę w systemie racjonalnego rybackich czerpiących z tradycji zarządzania zasobami środowiska wodnego, w szczególności i kultury. w kontekście ochrony różnorodności biologicznej, zachowania unikatowych walorów przyrodniczych obszarów rybackich oraz zaspokajania potrzeb społeczeństwa związanych z wypoczynkiem. Dlatego kluczowym wyzwaniem jest dalszy rozwój tego sektora z wykorzystaniem jego historyczno-kulturowego wymiaru, np. przez rozwój gastronomii, turystyki i rekreacji związanych z rybactwem. Na terenie całego kraju jest wydzielonych Dominującymi gatunkami ryb w krajowej akwakulturze ok. 1826 obwodów rybackich przeznaczonymi do konsumpcji są karp i pstrąg tęczowy. Duże obejmujących w przybliżeniu 480 tys. ha znaczenie gospodarcze mają ryby produkowane w polikulturach wód znajdujących się w użytkowaniu ok. z karpiem, m.in. tołpyga biała i pstra, gatunki karasia, amur biały, 412 podmiotów. lin, sum europejski oraz szczupak i sandacz. Wśród ryb łososiowatych odnotowuje się znaczące ilości palii (pstrąga alpejskiego). W ostatnich latach rozwija się chów ryb w systemach recyrkulacyjnych, m.in. suma afrykańskiego, ryb jesiotrowatych oraz łososia atlantyckiego. Polska jest również europejskim potentatem w produkcji kawioru (ikra ryb jesiotrowatych). Jak dotychczas produkcja skorupiaków (raków) nie przekracza kilkuset kilogramów rocznie. Produkcja ryb w gospodarstwach chowu i hodowli odbywa się m.in. w stawach, basenach i torach wodnych, przegrodach i sadzach, Na polskim wybrzeżu rozlokowane są 62 porty i przystanie rybackie, klatkach oraz systemach recyrkulacji budowanych najczęściej na w których jest zarejestrowanych łącznie gruntach o niskiej przydatności do produkcji rolnej, które są w 843 jednostek rybackich posiadaniu właścicieli prywatnych bądź pozostają w zasobach (dane na 31 grudnia 2018 r.) Skarbu Państwa i są dzierżawione. Stawy rybne, w których jest prowadzony chów i hodowla ryb słodkowodnych, zasilane są wodą powierzchniową stanowiącą własność państwa, w związku z czym warunkiem prowadzenia tego typu działalności jest uzyskanie pozwolenia wodno-prawnego. (cid:1008)(cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1010)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1011)(cid:3) (cid:3) Oprócz chowu ryb konsumpcyjnych ważnym elementem akwakultury jest produkcja cennych gatunków ryb do zarybień wód otwartych, gdyż Rozstrzygnięcie strategiczne: zarybienia pozwalają utrzymać właściwy stan ichtiofauny wód śródlądowych Warunkiem zrównoważonej produkcji oraz utrzymanie cennych dla polskiego rybactwa gatunków ryb rybackiej jest ochrona zasobów wody dwuśrodowiskowych, takich jak np. troć i łosoś. Zarybienia pozwalają i cennych gatunków ryb. również zapewnić atrakcyjność amatorskiego wędkowania, które generuje duże przychody nie tylko podmiotom rybackim. Wobec ograniczonej możliwości zwiększenia produkcji rybołówstwa morskiego coraz większe znaczenie zyskuje sektor akwakultury jako alternatywne źródło surowca mogące stanowić realną przeciwwagę dla rosnącej zależności od importu. Utrzymanie ekonomicznej opłacalności gospodarstw prowadzących chów i hodowlę wymusza konieczność stosowania nowoczesnych technologii hodowlanych. Równocześnie uzyskiwanie rentowności chowu ryb i innych organizmów wodnych wymaga stosowania adekwatnych do istniejących warunków metod intensyfikacji produkcji. Jednocześnie, w celu poprawy konkurencyjności, coraz większe znaczenie ma rozszerzenie asortymentu o poszukiwane na rynku rodzaje produktów (w tym m.in. materiał zarybieniowy) oraz wprowadzenie nowych gatunków skorupiaków. Rozmieszczenie zakładów przetwórstwa rybnego jest związane Rozstrzygnięcie strategiczne: z możliwością zaopatrzenia w surowiec, dlatego większość zakładów Utrzymanie ekonomicznej opłacalności przetwórczych znajduje się w rejonie nadmorskim w niewielkiej odległości gospodarstw prowadzących chów od miejsc wyładunku ryb ze statków rybackich. Niektóre zakłady i hodowlę przez rozszerzenie przetwórstwa są zlokalizowane również poza rejonami nadmorskimi. Biorąc asortymentu o poszukiwane na rynku pod uwagę rezultaty ekonomiczne, przetwórstwo ryb ma duże znaczenie rodzaje produktów. dla polskiego sektora rybnego. Od kilku lat należy ono do najszybciej rozwijających się branż polskiego sektora żywnościowego. Rozpoczęty w okresie przedakcesyjnym proces restrukturyzacji i modernizacji zaplecza produkcyjnego z wykorzystaniem środków pomocowych funduszy europejskich i ich kontynuowanie w ramach kolejnych okresów programowania pozwoliło na szybkie zdobycie i sukcesywne poszerzanie zagranicznych rynków zbytu oraz skuteczne konkurowanie z innymi producentami, głównie w aspekcie kosztowym i jakościowym, w całym łańcuchu dystrybucji „od łowiska do półmiska”. Spowodowało to wzrost udziału eksportu w przychodach osiąganych przez branżę do ok. 64%. Rozstrzygnięcie strategiczne: Ograniczenia w połowach bałtyckich i dalekomorskich oraz mała różnorodność Wzrost udziału w rynku przez biologiczna własnych zasobów pozwalają jednak zaledwie w 25–30% zaspokoić działania na rzecz jakości popyt przetwórstwa na surowiec, co uzależnia go od importu oraz światowej produktów i rozwój żywności sytuacji podażowo-popytowej na rynkach poszczególnych gatunków ryb. funkcjonalnej. Zmieniające się preferencje żywieniowe oraz wzrost popytu na żywność wysokiej jakości, wytwarzaną w sposób zrównoważony (nieobciążający środowiska i klimatu), otwierają nowe możliwości dla wzrostu produkcji w sektorze rybactwa. Rosnący popyt na produkty funkcjonalne (lecznicze) oraz nowo tworzące się grupy konsumenckie o specjalnych potrzebach (dzieci, osoby z dysfunkcjami układu naczyniowo-krwionośnego czy chorujący na cukrzycę) stanowi bodziec dla rozwoju nowego modelu działalności gospodarczej, wykorzystującego instrumenty B+R, wprowadzającego nowe technologie oraz korzystającego z kulturowych specyfik lokalnych. (cid:1008)(cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1011)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1012)(cid:3) (cid:3) Główne założenia wynikające z SOR MODEL ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU OZNACZA DLA POLSKIEGO SEKTORA ŻYWNOŚCIOWEGO LEPSZE PERSPEKTYWY ROZWOJU Założenia wynikające z SOR dotyczące celu I SZRWRiR 2030: Rozwój odpowiedzialny to rozwój zrównoważony i wielofunkcyjny oparty na wiedzy i innowacjach, dążący do poprawy konkurencyjności sektora rolno-spożywczego przy zachowaniu dbałości o środowisko oraz jakość życia na obszarach wiejskich. Podstawą sektora rolno-spożywczego są silne podmioty gospodarcze – odpowiedzialność polega na tworzeniu warunków, które pozwolą na współpracę, wzajemne uzupełnianie się i wykorzystanie potencjału zarówno małych, średnich, jak i dużych gospodarstw rolnych i przedsiębiorstw rolno-spożywczych oraz umożliwienie rozwoju każdego z nich. Najlepsza inwestycja to inwestycja w człowieka – należy umożliwić rolnikom ich rozwój i samorealizację w warunkach nie gorszych od występujących w pozostałych sektorach oraz zadbać o zastępowalność pokoleń i wzrost umiejętności osób pracujących w sektorze rolno-spożywczym. Sektor żywności wysokiej jakości jest jednym z sektorów strategicznych kraju, na których zostanie skoncentrowane wsparcie w ramach poszczególnych polityk publicznych (m.in. przemysłowej, innowacyjnej, eksportowej, związanej z napływem inwestycji zagranicznych). Pomnażanie polskiego kapitału kluczem do sukcesu sektora rolno-spożywczego – odpowiedzialny rozwój to m.in. odpowiednia równowaga między środkami krajowymi i zagranicznymi wspierającymi rozwój sektora rolno-spożywczego. Oczekiwanym efektem realizacji SZRWRiR 2030 będzie m.in. wzrost zamożności Polaków, w tym również rolników. (cid:1008)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1012)(cid:3)
MODEL ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU OZNACZA DLA POLSKIEGO SEKTORA ŻYWNOŚCIOWEGO
LEPSZE PERSPEKTYWY ROZWOJU
Założenia wynikające z SOR dotyczące celu I SZRWRiR 2030:
Rozwój odpowiedzialny to rozwój zrównoważony i wielofunkcyjny oparty na wiedzy i innowacjach, dążący do
poprawy konkurencyjności sektora rolno-spożywczego przy zachowaniu dbałości o środowisko oraz jakość
życia na obszarach wiejskich.
Podstawą sektora rolno-spożywczego są silne podmioty gospodarcze – odpowiedzialność polega na
tworzeniu warunków, które pozwolą na współpracę, wzajemne uzupełnianie się i wykorzystanie potencjału zarówno
małych, średnich, jak i dużych gospodarstw rolnych i przedsiębiorstw rolno-spożywczych oraz umożliwienie
rozwoju każdego z nich.
Najlepsza inwestycja to inwestycja w człowieka – należy umożliwić rolnikom ich rozwój i samorealizację
w warunkach nie gorszych od występujących w pozostałych sektorach oraz zadbać o zastępowalność pokoleń
i wzrost umiejętności osób pracujących w sektorze rolno-spożywczym.
Sektor żywności wysokiej jakości jest jednym z sektorów strategicznych kraju, na których zostanie
skoncentrowane wsparcie w ramach poszczególnych polityk publicznych (m.in. przemysłowej, innowacyjnej,
eksportowej, związanej z napływem inwestycji zagranicznych).
Pomnażanie polskiego kapitału kluczem do sukcesu sektora rolno-spożywczego – odpowiedzialny rozwój to
m.in. odpowiednia równowaga między środkami krajowymi i zagranicznymi wspierającymi rozwój sektora
rolno-spożywczego.
Oczekiwanym efektem realizacji SZRWRiR 2030 będzie m.in. wzrost zamożności Polaków, w tym również
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1008)(cid:1013)(cid:3) (cid:3) Wskaźniki pomiaru celu szczegółowego I Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy SZRWRiR 2030 i ich powiązanie z SOR Wartość Jednostka Wartość Wartość w Źródło Wskaźnik bazowa miary w 2020 r. 2030 r. danych (rok bazowy) Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju Udział gospodarstw rolnych o powierzchni 51 od 1–5 ha użytków rolnych (UR) w ogólnej % 46 40 Eurostat (2014) liczbie gospodarstw rolnych Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych (nowych lub istotnie ulepszonych) na eksport 4,4 % 4,8 8,0 GUS w przychodach netto ze sprzedaży (2014) produktów, towarów i materiałów w przedsiębiorstwach przemysłowych Odsetek osób korzystających z Internetu 16 w kontaktach z administracją publiczną przy % 34 40 Eurostat (2015) przekazywaniu wypełnionych formularzy Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu szczegółowego I SZRWRiR 2030 Zwiększenie opłacalności produkcji rolnej i rybackiej Wartość Jednostka Wartość Wartość w Źródło Wskaźnik bazowa miary w 2020 r. 2030 r. danych (rok bazowy) Powierzchnia UR utrzymanych w dobrej 14,49 Nie mniej niż Nie mniej niż [mln ha] Eurostat kulturze rolnej39) (2017) 14 mln ha 14 mln ha Wartość eksportu artykułów rolno- [euro/ 710,96 spożywczych w przeliczeniu na 725 800 GUS mieszkańca] (2017) 1 mieszkańca Polski40) Średnia powierzchnia UR w gospodarstwie 9,85 GUS [ha] 12 17 rolnym (2010) /Eurostat Udział gospodarstw indywidualnych o powierzchni powyżej 1 ha prowadzonych 20,4 przez osobę do 40. roku życia w ogólnej % 21% 25% GUS (2016) liczbie gospodarstw indywidualnych o powierzchni powyżej 1 ha41) Pogłowie bydła 6448,3 tys. Nie mniej niż w sztuk sztuk 2022 r. = 100% ARiMR 2022 r. (2022 r.) Liczba zarejestrowanych siedzib stad świń 56 385 stad 120% wartości sztuk 2022 r. = 100% ARiMR (31.12.2022 r.) z 31.12.2022 r. (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 39) Wskaźnik W32 z SZRWRiR na lata 2012–2020. 40) Wskaźnik W43 z SZRWRiR na lata 2012–2020. 41) Wskaźnik I.21. Zmiana liczby nowych rolników – wskaźnik oddziaływania I.21 Przyciąganie młodych rolników COM(2018) 392 final Załącznik I; źródło danych: Charakterystyka gospodarstw rolnych 2016, GUS, Warszawa 2017 (tabela 4 s. 204). (cid:1008)(cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1008)(cid:1013)(cid:3)
Wskaźniki pomiaru celu szczegółowego I Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i
odporności na kryzysy SZRWRiR 2030 i ich powiązanie z SOR
Wskaźnik
Jednostka miary
Wartość
Wartość w 2020 r.
Wartość w 2030 r.
Źródło danych
bazowa
(rok bazowy)
Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju
Udział gospodarstw rolnych o powierzchni
%
51 (2014)
46
40
Eurostat
od 1–5 ha użytków rolnych (UR) w ogólnej
liczbie gospodarstw rolnych
Udział przychodów netto ze sprzedaży
%
4,4 (2014)
4,8
8,0
GUS
produktów innowacyjnych (nowych lub
istotnie ulepszonych) na eksport
w przychodach netto ze sprzedaży
produktów, towarów i materiałów
w przedsiębiorstwach przemysłowych
Odsetek osób korzystających z Internetu
%
16 (2015)
34
40
Eurostat
w kontaktach z administracją publiczną przy
przekazywaniu wypełnionych formularzy
Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu szczegółowego I SZRWRiR 2030 Zwiększenie opłacalności
produkcji rolnej i rybackiej
Wskaźnik
Jednostka miary
Wartość
Wartość w 2020 r.
Wartość w 2030 r.
Źródło danych
bazowa
(rok bazowy)
Powierzchnia UR utrzymanych w dobrej
[mln ha]
14,49 (2017)
Nie mniej niż 14 mln ha
Nie mniej niż 14 mln ha
Eurostat
kulturze rolnej39)
Wartość eksportu artykułów rolno-
[euro/ mieszkańca]
710,96 (2017)
725
800
GUS
spożywczych w przeliczeniu na
1 mieszkańca Polski40)
Średnia powierzchnia UR w gospodarstwie
[ha]
9,85 (2010)
12
17
GUS /Eurostat
rolnym
Udział gospodarstw indywidualnych
%
20,4 (2016)
21%
25%
GUS
o powierzchni powyżej 1 ha prowadzonych
przez osobę do 40. roku życia w ogólnej
liczbie gospodarstw indywidualnych
o powierzchni powyżej 1 ha41)
Pogłowie bydła
Pogłowie bydła
sztuk
6448,3 tys.
2022 r. = 100%
Nie mniej niż w 2022 r.
ARiMR
sztuk
(2022 r.)
Liczba zarejestrowanych siedzib stad świń
sztuk
(
56 385 stad
2022 r. = 100%
120% wartości z 31.12.2022 r.
ARiMR
31.12.2022 r.)
Jednostka
miary
Wartość
w 2020 r.
Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju Udział gospodarstw rolnych o powierzchni 51 od 1–5 ha użytków rolnych (UR) w ogólnej % 46 40 Eurostat (2014) liczbie gospodarstw rolnych Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych (nowych lub istotnie ulepszonych) na eksport 4,4 % 4,8 8,0 GUS w przychodach netto ze sprzedaży (2014) produktów, towarów i materiałów w przedsiębiorstwach przemysłowych Odsetek osób korzystających z Internetu 16 w kontaktach z administracją publiczną przy % 34 40 Eurostat (2015) przekazywaniu wypełnionych formularzy Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu szczegółowego I SZRWRiR 2030 Zwiększenie opłacalności produkcji rolnej i rybackiej
Jednostka
miary
Wartość
w 2020 r.
Powierzchnia UR utrzymanych w dobrej 14,49 Nie mniej niż Nie mniej niż [mln ha] Eurostat kulturze rolnej39) (2017) 14 mln ha 14 mln ha Wartość eksportu artykułów rolno- [euro/ 710,96 spożywczych w przeliczeniu na 725 800 GUS mieszkańca] (2017) 1 mieszkańca Polski40) Średnia powierzchnia UR w gospodarstwie 9,85 GUS [ha] 12 17 rolnym (2010) /Eurostat Udział gospodarstw indywidualnych o powierzchni powyżej 1 ha prowadzonych 20,4 przez osobę do 40. roku życia w ogólnej % 21% 25% GUS (2016) liczbie gospodarstw indywidualnych o powierzchni powyżej 1 ha41) Pogłowie bydła 6448,3 tys. Nie mniej niż w sztuk sztuk 2022 r. = 100% ARiMR 2022 r. (2022 r.) Liczba zarejestrowanych siedzib stad świń 56 385 stad 120% wartości sztuk 2022 r. = 100% ARiMR (31.12.2022 r.) z 31.12.2022 r. (cid:3) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 39) Wskaźnik W32 z SZRWRiR na lata 2012–2020. 40) Wskaźnik W43 z SZRWRiR na lata 2012–2020. 41) Wskaźnik I.21. Zmiana liczby nowych rolników – wskaźnik oddziaływania I.21 Przyciąganie młodych rolników COM(2018) 392 final Załącznik I; źródło danych: Charakterystyka gospodarstw rolnych 2016, GUS, Warszawa 2017 (tabela 4 s. 204). (cid:1008)(cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1004)(cid:3) (cid:3) Działania w ramach celu szczegółowego I Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i Kierunek interwencji: I.1. Zwiększanie opłacalności produkcji rolnej, rybackiej i przetwórstwa rolno-spożywczego Trwały, długoterminowy rozwój krajowego sektora rolno-spożywczego powinien być oparty na sprawiedliwym podziale tworzonej wartości dodanej i zasadzie uczciwej konkurencji. W relacjach między podmiotami funkcjonującymi w tym samym ogniwie łańcucha dostaw lub będących w relacjach dostawca-odbiorca zachowanie zasad uczciwej konkurencji jest warunkiem optymalnej alokacji zasobów i budowania konkurencyjności międzynarodowej całego krajowego sektora rolno-żywnościowego. Efektem wdrożenia takiego modelu powinna być opłacalność produkcji rolnej, rybackiej i przetwórstwa rolno-spożywczego. Aby stało się to możliwe, konieczne jest stałe monitorowanie sytuacji na poszczególnych rynkach rolnych oraz bieżące reagowanie na pojawiające się zagrożenia i kryzysy. Równocześnie należy podejmować działania, które wzmocnią odporność podmiotów łańcucha żywnościowego na sytuacje kryzysowe, dzięki czemu będą one w stanie skuteczniej przeciwstawiać się presji otoczenia zewnętrznego i zachowają zdolność do produkcji i inwestowania. Zakłada się, że ważną rolę w stabilizowaniu dochodów w rolnictwie i rybactwie będą wciąż odgrywać działania WPR i WPRyb, chociaż obserwuje się jednocześnie malejącą rolę w rolnictwie tradycyjnych instrumentów stabilizacji cen rynkowych i wzrost znaczenia w tym zakresie wsparcia bezpośredniego (płatności bezpośrednie), doraźnego wsparcia łagodzącego skutki zniszczeń, kryzysów rynkowych oraz dobrowolnych dla rolników i rybaków instrumentów aktywnego zarządzania ryzykiem w gospodarstwach (np. instrumenty EFRROW, EFMR). Płatności bezpośrednie w ramach WPR pozwalają ograniczać skutki ryzyka dochodowego związanego zarówno z wahaniami cen (wskutek zmienności sytuacji rynkowej), jak i poziomem plonowania (wskutek zmienności warunków pogodowych). Podmioty sektora rolno-spożywczego powinny uczestniczyć też w kolejnej rewolucji przemysłowej, którą wyznaczają innowacje (produktowe i w procesach biznesowych), cyfryzacja, technologie satelitarne, Internet rzeczy42) i przemysł 4.0, co jest warunkiem utrzymania i wzmacniania konkurencyjności międzynarodowej tego sektora. Rozwój innowacyjnych technologii przetwarzania danych musi uwzględniać odporność na cyberzagrożenia oraz zwiększoną ochronę informacji, w szczególności w kontekście przetwarzania ogromnych zbiorów danych (big data), i zbierania danych z dużej liczby rozproszonych geograficznie urządzeń (Internet rzeczy), przy jednocześnie rosnących potrzebach wysokiej mobilności systemów zbierania, analizy i wizualizacji danych. Wzrost liczby aktywnych małych i średnich przedsiębiorstw oraz gospodarstw rolnych i rybackich wdrażających innowacje i charakteryzujących się wyższą niż dotychczas efektywnością i dochodowością pozwoli uniknąć pułapki średniego dochodu i pułapki przeciętnego produktu. Działania 1.1.1. stabilizacja dochodów rolniczych z wykorzystaniem środków krajowych i UE 1.1.2. odbudowa łańcuchów dostaw zerwanych w wyniku pandemii COViD-19 1.1.3. rozwój systemów zbierania informacji rynkowej o produkcji rolnej i obrocie rynkowym (poziom produkcji, ceny, zapasy) 1.1.4. zwiększenie indywidualnych i hurtowych zdolności magazynowania produktów rolnych 1.1.5. rozwój spółdzielczości rolniczej (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 42) „Internet rzeczy” (ang. Internet of Things, w skrócie IoT) w uproszczeniu oznacza ekosystem, w którym wyposażone w sensory przedmioty komunikują się z komputerami. Zastosowanie IoT może mieć ogromne znaczenie dla ochrony środowiska (np. monitorowania stanu gleby), przemysłu i rolnictwa (obejmując takie zagadnienia jak stopień nawożenia i zanieczyszczenia, nawadnianie pól i szklarni) czy w rozwiązaniach dotyczących gospodarki wodnej w inteligentnych miastach (np. monitorowanie żyzności i nawadniania obszarów zielonych). Patrz raport pt. Internet rzeczy w Polsce [https://iab.org.pl/wp-content/uploads/2015/09/Raport-Internet-Rzeczy-w- Polsce.pdf]. (cid:1009)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1004)(cid:3)
Kierunek interwencji: I.1. Zwiększanie opłacalności produkcji rolnej, rybackiej
i przetwórstwa rolno-spożywczego
Trwały, długoterminowy rozwój krajowego sektora rolno-spożywczego powinien być oparty na sprawiedliwym podziale tworzonej wartości dodanej i zasadzie uczciwej konkurencji. W relacjach między podmiotami funkcjonującymi w tym samym ogniwie łańcucha dostaw lub będących w relacjach dostawca-odbiorca zachowanie zasad uczciwej konkurencji jest warunkiem optymalnej alokacji zasobów i budowania konkurencyjności międzynarodowej całego krajowego sektora rolno-żywnościowego. Efektem wdrożenia takiego modelu powinna być opłacalność produkcji rolnej, rybackiej i przetwórstwa rolno-spożywczego. Aby stało się to możliwe, konieczne jest stałe monitorowanie sytuacji na poszczególnych rynkach rolnych oraz bieżące reagowanie na pojawiające się zagrożenia i kryzysy. Równocześnie należy podejmować działania, które wzmocnią odporność podmiotów łańcucha żywnościowego na sytuacje kryzysowe, dzięki czemu będą one w stanie skuteczniej przeciwstawiać się presji otoczenia zewnętrznego i zachowają zdolność do produkcji i inwestowania. Zakłada się, że ważną rolę w stabilizowaniu dochodów w rolnictwie i rybactwie będą wciąż odgrywać działania WPR i WPRyb, chociaż obserwuje się jednocześnie malejącą rolę w rolnictwie tradycyjnych instrumentów stabilizacji cen rynkowych i wzrost znaczenia w tym zakresie wsparcia bezpośredniego (płatności bezpośrednie), doraźnego wsparcia łagodzącego skutki zniszczeń, kryzysów rynkowych oraz dobrowolnych dla rolników i rybaków instrumentów aktywnego zarządzania ryzykiem w gospodarstwach (np. instrumenty EFRROW, EFMR). Płatności bezpośrednie w ramach WPR pozwalają ograniczać skutki ryzyka dochodowego związanego zarówno z wahaniami cen (wskutek zmienności sytuacji rynkowej), jak i poziomem plonowania (wskutek zmienności warunków pogodowych). Podmioty sektora rolno-spożywczego powinny uczestniczyć też w kolejnej rewolucji przemysłowej, którą wyznaczają innowacje (produktowe i w procesach biznesowych), cyfryzacja, technologie satelitarne, Internet rzeczy42) i przemysł 4.0, co jest warunkiem utrzymania i wzmacniania konkurencyjności międzynarodowej tego sektora. Rozwój innowacyjnych technologii przetwarzania danych musi uwzględniać odporność na cyberzagrożenia oraz zwiększoną ochronę informacji, w szczególności w kontekście przetwarzania ogromnych zbiorów danych (big data), i zbierania danych z dużej liczby rozproszonych geograficznie urządzeń (Internet rzeczy), przy jednocześnie rosnących potrzebach wysokiej mobilności systemów zbierania, analizy i wizualizacji danych. Wzrost liczby aktywnych małych i średnich przedsiębiorstw oraz gospodarstw rolnych i rybackich wdrażających innowacje i charakteryzujących się wyższą niż dotychczas efektywnością i dochodowością pozwoli uniknąć pułapki średniego dochodu i pułapki przeciętnego produktu. Działania 1.1.1. stabilizacja dochodów rolniczych z wykorzystaniem środków krajowych i UE 1.1.2. odbudowa łańcuchów dostaw zerwanych w wyniku pandemii COViD-19 1.1.3. rozwój systemów zbierania informacji rynkowej o produkcji rolnej i obrocie rynkowym (poziom produkcji, ceny, zapasy) 1.1.4. zwiększenie indywidualnych i hurtowych zdolności magazynowania produktów rolnych 1.1.5. rozwój spółdzielczości rolniczej (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 42) „Internet rzeczy” (ang. Internet of Things, w skrócie IoT) w uproszczeniu oznacza ekosystem, w którym wyposażone w sensory przedmioty komunikują się z komputerami. Zastosowanie IoT może mieć ogromne znaczenie dla ochrony środowiska (np. monitorowania stanu gleby), przemysłu i rolnictwa (obejmując takie zagadnienia jak stopień nawożenia i zanieczyszczenia, nawadnianie pól i szklarni) czy w rozwiązaniach dotyczących gospodarki wodnej w inteligentnych miastach (np. monitorowanie żyzności i nawadniania obszarów zielonych). Patrz raport pt. Internet rzeczy w Polsce [https://iab.org.pl/wp-content/uploads/2015/09/Raport-Internet-Rzeczy-w- Polsce.pdf]. (cid:1009)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1005)(cid:3) (cid:3) 1.1.6. dalsza modernizacja gospodarstw rolnych i rybackich(cid:3)(cid:894)uwzględniająca efektywność wspieranych rozwiązań), w tym m.in. inwestycje ułatwiające produkcję w warunkach zwiększającego się ryzyka wynikającego z niekorzystnych zjawisk pogodowych powodujących straty w produkcji 1.1.7. wsparcie tworzenia i rozwoju lokalnych rynków rolno-spożywczych na obszarach wiejskich zagrożonych trwałą marginalizacją, w małych miastach i miejskich obszarach funkcjonalnych 1.1.8. rozwój systemów dystrybucji i wspólnej organizacji sprzedaży w dużych miastach 1.1.9. rozwój kooperacji między producentami, wzmocnienie powiązań gospodarstw rolnych i rybackich z zakładami przetwórczymi, rozwój integracji poziomej, integracja przedsiębiorców wokół lokalnych i regionalnych czempionów gospodarczych 1.1.10. kontynuacja zmian strukturalnych w rolnictwie, w tym poprawa struktury obszarowej(cid:3)m.in. przez scalenia gruntów, zadania w ramach kształtowania ustroju rolnego oraz racjonalne wykorzystanie potencjału produkcyjnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 1.1.11. rozwój przetwórstwa i krótkich łańcuchów dostaw 1.1.12. restrukturyzacja zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne 1.1.13. tworzenie warunków dla rozwoju, upowszechniania i wdrażania innowacyjnych rozwiązań, produktów i procesów w rolnictwie, rybactwie i sektorze rolno-spożywczym, w tym odpowiadających także na potrzeby wynikające z procesów demograficznych 1.1.14. zapewnienie równych warunków konkurencji na jednolitym rynku 1.1.15. poprawa relacji między podmiotami w łańcuchu dostaw żywności, w tym przeciwdziałanie nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi 1.1.16. rozwój infrastruktury technicznej handlu hurtowego, w szczególności na terenach nabrzeżnych (terminale portowe, kolejowe) i terenach rolno-spożywczych rynków hurtowych, oraz zwiększenie potencjału przechowalnictwa artykułów rolno-spożywczych i środków do produkcji rolnej 1.1.17. stabilizowanie i monitorowanie rynków rolnych 1.1.18. wdrożenie rozwiązań sztucznej inteligencji w rolnictwie, rybactwie i administracji rolnej 1.1.19. stworzenie platformy wymiany doświadczeń i współpracy między sektorem wytwórczym a sektorami badawczym i naukowym 1.1.20. realizacja programów i projektów badawczych (krajowych i międzynarodowych) ukierunkowanych na powstawanie innowacji w rolnictwie, rybactwie i przetwórstwie rolno-spożywczym 1.1.21. wdrożenie systemu zarządzania badaniami i innowacjami w zapleczu naukowo-badawczym sektora rolno-spożywczego oraz działania na rzecz integracji działalności sektora nauki, edukacji i rozwoju 1.1.22. tworzenie warunków do rozwoju, upowszechniania i wdrażania innowacyjnych rozwiązań, produktów i procesów w rolnictwie, rybactwie i sektorze rolno-spożywczym, w tym odpowiadających także na potrzeby wynikające z procesów demograficznych 1.1.23. cyfryzacja wdrażania instrumentów polityki rolnej i rybackiej 1.1.24. tworzenie, wdrożenie i rozwijanie innowacyjnych aplikacji oraz otwartych platform ICT wspierających producentów rolnych 1.1.25. wsparcie grup operacyjnych europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa (GO EPI) 1.1.26. wspieranie powstawania innowacyjnych produktów żywnościowych dostosowanych do indywidualnych potrzeb żywieniowych konsumentów (w tym m.in. produkty dla seniorów i dzieci) 1.1.27. zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych w ramach kontroli i egzekwowania przepisów WPRyb (użycie dronów w kontroli rybołówstwa morskiego i rybactwa śródlądowego, wykorzystanie technik satelitarnych do obmiarów stawów hodowlanych) 1.1.28. rozwój klastrów, parków lub platform technologicznych w rolnictwie 1.1.29. opracowanie i udoskonalanie przez zaplecze naukowo-badawcze nowych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych (cid:1009)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1005)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1006)(cid:3) (cid:3) 1.1.30. podnoszenie kompetencji i umiejętności rolników i rybaków i upowszechnianie wiedzy o rolnictwie i rybactwie 1.1.31. upowszechnienie stosowania rachunkowości w rolnictwie 1.1.32. promocja i implementacja nowoczesnych technologii w zakresie zwiększenia efektywności produkcji i upowszechnienia standardów uczciwej konkurencji Nowe modele organizacji rynków będą uzupełniane przez działania zwiększające wydajność lub produktywność pracy, ziemi i kapitału w systemach produkcji rolnej oraz możliwości produkcyjnych gospodarstw rybackich. Można do nich zaliczyć m.in. usługi szkoleniowe i doradztwo w zakresie technologicznym, jak i w zakresie różnych form współpracy dla osób prowadzących działalność rolniczą lub rybacką. Dotychczasowe działania na rzecz poprawy struktury obszarowej gospodarstw (przez scalanie gruntów, wymianę gruntów, dzierżawę, instrumenty wspierające rolników przejmujących gospodarstwa) będą uzupełniane przez promowanie modeli współpracy gospodarstw dysponujących różnymi zasobami pracy, ziemi, kapitału i wiedzy, tak aby osiągały one w drodze kooperacji korzyści w skali niezbędnej do funkcjonowania na konkurencyjnym rynku mimo powolnych zmian własnościowych gruntów rolnych. Wsparcie dla wyposażenia gospodarstw w nowoczesne maszyny, urządzenia, budynki lub budowle (szczególnie w zakresie automatyzacji, cyfryzacji, biogospodarki, potrzeb wynikających ze zmian klimatu i ochrony środowiska) będzie ukierunkowane (w formie preferencji) na tego typu współpracę. Kierunek interwencji: I.2. Budowa odporności produkcji rolnej i rybackiej, w tym odporności na zmiany klimatu Z punktu widzenia gospodarstwa rolnego czy rybackiego różnym ryzykom odpowiadają różne sposoby ograniczania i przeciwdziałania im. Utrzymanie produkcji produktów rolno-spożywczych opartych na krajowych surowcach i produktach zapewniającej bezpieczeństwo żywnościowe kraju wymaga dostosowania środków produkcji i technologii oraz organizacji produkcyjnych w rolnictwie i rybactwie do zmian klimatu, w tym w szczególności do występowania okresowych niedoborów wody. W warunkach Polski pilnie są potrzebne kompleksowe działania w zakresie gospodarki wodą43). Od dostępności i jakości wody w sposób bezpośredni jest uzależniona jakość rybackiej bazy produkcyjnej w rolnictwie i rybactwie, na którą składają się użytki rolne utrzymane w dobrej kulturze rolnej, żywe zasoby wód eksploatowane w zrównoważony sposób, zbilansowana flota rybacka, żywotne ekonomicznie gospodarstwa rolne i rybackie, baza genetyczna produkcji roślinnej i zwierzęcej, a także sprawny system przetwórstwa i handlu. Należy także podjąć działania mające na celu ochronę ekosystemów sąsiadujących z terenami użytkowanymi rolniczo, w szczególności rzek i jezior, jak również mokradeł. Drugim wymiarem odporności produkcji rolnej i rybackiej jest odporność na długookresowe zmiany na rynkach rolnych krajowych i międzynarodowych, np. wywołane zmianami wzorów konsumpcji i produkcji, oraz zmiany strukturalne zachodzące w sektorze rolno-spożywczym (w tym również starzenie się społeczności rolniczej i rybackiej, i brak zastępowalności pokoleń). Kolejny wymiar odporności produkcji rolnej i rybackiej dotyczy zdolności adaptacyjnych i skuteczności działań kryzysowych w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak np. wojna w Ukrainie czy pandemia COViD-19. Zmiany wywoływane przez tego rodzaju zdarzenia wymuszają podęcie natychmiastowych działań doraźnych oraz prowadzenia ciągłych analiz wariantowych i monitorowania sytuacji. Działania 1.2.1. optymalizacja wsparcia dla rolników w zakresie przeciwdziałania skutkom suszy 1.2.2. wsparcie rolników i rybaków w sytuacjach kryzysowych wynikających z wydarzeń w skali makro-, takich jak m.in. wojna w Ukrainie (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 43) Coraz częściej występują zjawiska suszy lub okresowe niedobory wody. (cid:1009)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1006)(cid:3)
Kierunek interwencji: I.2. Budowa odporności produkcji rolnej i rybackiej, w tym
odporności na zmiany klimatu
Z punktu widzenia gospodarstwa rolnego czy rybackiego różnym ryzykom odpowiadają różne sposoby ograniczania i przeciwdziałania im. Utrzymanie produkcji produktów rolno-spożywczych opartych na krajowych surowcach i produktach zapewniającej bezpieczeństwo żywnościowe kraju wymaga dostosowania środków produkcji i technologii oraz organizacji produkcyjnych w rolnictwie i rybactwie do zmian klimatu, w tym w szczególności do występowania okresowych niedoborów wody. W warunkach Polski pilnie są potrzebne kompleksowe działania w zakresie gospodarki wodą43). Od dostępności i jakości wody w sposób bezpośredni jest uzależniona jakość rybackiej bazy produkcyjnej w rolnictwie i rybactwie, na którą składają się użytki rolne utrzymane w dobrej kulturze rolnej, żywe zasoby wód eksploatowane w zrównoważony sposób, zbilansowana flota rybacka, żywotne ekonomicznie gospodarstwa rolne i rybackie, baza genetyczna produkcji roślinnej i zwierzęcej, a także sprawny system przetwórstwa i handlu. Należy także podjąć działania mające na celu ochronę ekosystemów sąsiadujących z terenami użytkowanymi rolniczo, w szczególności rzek i jezior, jak również mokradeł. Drugim wymiarem odporności produkcji rolnej i rybackiej jest odporność na długookresowe zmiany na rynkach rolnych krajowych i międzynarodowych, np. wywołane zmianami wzorów konsumpcji i produkcji, oraz zmiany strukturalne zachodzące w sektorze rolno-spożywczym (w tym również starzenie się społeczności rolniczej i rybackiej, i brak zastępowalności pokoleń). Kolejny wymiar odporności produkcji rolnej i rybackiej dotyczy zdolności adaptacyjnych i skuteczności działań kryzysowych w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak np. wojna w Ukrainie czy pandemia COViD-19. Zmiany wywoływane przez tego rodzaju zdarzenia wymuszają podęcie natychmiastowych działań doraźnych oraz prowadzenia ciągłych analiz wariantowych i monitorowania sytuacji. Działania 1.2.1. optymalizacja wsparcia dla rolników w zakresie przeciwdziałania skutkom suszy 1.2.2. wsparcie rolników i rybaków w sytuacjach kryzysowych wynikających z wydarzeń w skali makro-, takich jak m.in. wojna w Ukrainie (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 43) Coraz częściej występują zjawiska suszy lub okresowe niedobory wody. (cid:1009)(cid:1006)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1007)(cid:3) (cid:3) 1.2.3. wprowadzenie kompleksowych rozwiązań z zakresu zarządzania ryzykiem w gospodarstwach rolnych i sektorze rolno-spożywczym 1.2.4. upowszechnienie praktyk rolniczych na rzecz środowiska, klimatu i dobrostanu zwierząt z wykorzystaniem instrumentów WPR 1.2.5. stabilizacja i monitorowanie rynków rolnych 1.2.6. zwiększanie retencji wodnej, w tym m.in. przez melioracje nawadniające i ograniczające odpływ wody 1.2.7. zapobieganie powodziom i podtopieniom gruntów wykorzystywanych do produkcji rolnej 1.2.8. przeciwdziałanie spadkom opłacalności produkcji spowodowanym redukcją emisji gazów cieplarnianych z rolnictwa, rybactwa i łańcucha rolno-żywnościowego 1.2.9. inwestycje w nawadnianie użytków rolnych 1.2.10. opracowanie i wdrożenie doraźnych systemów pomocy dla gospodarstw dotkniętych niekorzystnymi zjawiskami pogodowymi lub okolicznościami nadzwyczajnymi uniemożliwiającymi lub utrudniającymi działalność rolniczą i rybacką 1.2.11. wyposażenie obszarów wiejskich i rybackich w systemy ostrzegania przed zagrożeniami 1.2.12. wsparcie postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej (związane m.in. z prowadzeniem ksiąg hodowlanych i oceny wartości użytkowej lub genetycznej zwierząt) 1.2.13. ochrona zasobów genetycznych roślin użytkowych 1.2.14. zwiększenie bezpieczeństwa białkowego 1.2.15. wsparcie hodowli roślin oraz odpowiedni dobór odmian i gatunków roślin 1.2.16. zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt i zapobieganie tym chorobom 1.2.17. zwalczanie szkodliwych dla roślin agrofagów kwarantannowych, innych agrofagów objętych regulacjami prawnymi i zapobieganie ich rozprzestrzenianiu się, a także wdrażanie mechanizmów łagodzących skutki rynkowe zjawisk z tym związanych 1.2.18. transfer wiedzy z sektora nauki w zakresie innowacyjnych rozwiązań na rzecz ograniczenia negatywnego wpływu sektora rybackiego na środowisko, poprawy stanu środowiska i żywych zasobów wód 1.2.19. rozwój doradztwa rolniczego w zakresie kwestii ochrony środowiska i klimatu, w tym adaptacja do zmian 1.2.20. stworzenie nowoczesnych instrumentów (aplikacje, portale i platformy internetowe) stanowiących bazę wiedzy o ryzykach i skracających procesy ostrzegania przez zagrożeniami 1.2.21. realizacja działań służących zrównoważonemu gospodarowaniu gatunkami zwierząt powodujących szkody w rolnictwie i rybactwie 1.2.22. wzmocnienie i wypracowanie nowych mechanizmów współpracy między podmiotami realizującymi zadania z zakresu poprawy retencji wodnej na obszarach wiejskich Nośnikiem (wektorem) innowacji technologicznych w rolnictwie służących budowie odporności na zmiany klimatu są w ostatnich latach rozwiązania w zakresie wdrażania poszczególnych instrumentów wsparcia w ramach WPR, w szczególności w zakresie płatności obszarowych. Od 2018 r. rolnicy są obowiązani do składania wniosków o przyznanie płatności obszarowych przez Internet, powszechnie są wykorzystywane zdjęcia satelitarne i systemy informacji geograficznej, w tym pochodzące z unijnego systemu satelit i czujników pod nazwą Sentinel. Planuje się, aby zobrazowania satelitarne były w najbliższych latach powszechnie wykorzystywane do monitorowania działek rolnych, upraw i zabiegów agrotechnicznych, a także kondycji upraw rolniczych. Technologie ICT mają również potencjał do przekształcania rolnictwa w wielu aspektach, m.in.: wykorzystanie danych z inteligentnych czujników, np. o warunkach pogodowych, jakości gleby, postępie w uprawie czy zdrowiu bydła, w celu m.in. śledzenia ogólnego stanu gospodarstwa rolnego, wydajności osób zatrudnionych czy też sprzętu (maszyn rolniczych) i zastosowanych rozwiązań, lepszej kontroli procesów wewnętrznych przez możliwość przewidywania wyników produkcji, zarządzania kosztami i redukcji odpadów – dzięki zwiększonej kontroli nad produkcją i zwiększonej efektywności biznesowej – dzięki automatyzacji procesów, kontroli nad procesem produkcyjnym i utrzymaniem wyższych standardów jakości upraw i zdolności wzrostu – dzięki automatyzacji. (cid:1009)(cid:1007)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1007)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1008)(cid:3) (cid:3) Opracowane w wyniku badań naukowych nowe technologie będą służyć także odporności sektora na zwiększone ryzyka produkcyjne i rynkowe oraz ułatwią godzenie potrzeby wzrostu produktywności z potrzebą zaspokajania oczekiwań społecznych w zakresie ochrony zasobów środowiskowych, klimatu i dobrostanu zwierząt oraz dostarczania innych usług o charakterze dóbr publicznych. Kierunek interwencji: I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju i jakości żywności Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju jest podstawowym zadaniem sektora rolno-spożywczego. Utrzymanie wysokiego poziomu jakości i bezpieczeństwa produktów rolno-spożywczych będzie wymagać również utrzymania na najwyższym poziomie infrastruktury zaplecza naukowo-badawczego i systemu kontroli rolniczej i rybackiej bazy produkcyjnej. Do kwestii jakości i bezpieczeństwa żywności odnosi się zasada wzajemnej zgodności (ang. cross-compliance). Od 2023 r. wysokość płatności bezpośrednich, jak również wybranych płatności w ramach II filaru WPR, jest uzależniona od warunkowości, czyli przestrzegania przez rolników wymogów podstawowych w zakresie zarządzania oraz norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. W coraz większym stopniu o jakości i wycenie rynkowej polskiej produkcji rolnej będzie decydować nie tylko wiarygodność systemów kontroli i przestrzeganie minimalnych norm prawnych, ale rosnący udział produkcji ekologicznej lub innych systemów produkcji zapewniających ochronę zasobów środowiskowych (niski ślad środowiskowy) oraz poprawę dobrostanu zwierząt. Działania: 1.3.1. zapewnienie przestrzeni produkcyjnej dla produkcji rolniczej i ochrona gruntów rolnych o najwyższej klasie przydatności przed jej pozarolniczym wykorzystaniem 1.3.2. zachowanie i poprawa jakości gleby 1.3.3. zapewnienie przestrzeni produkcyjnej dla produkcji zwierzęcej 1.3.4. działania na rzecz podnoszenia jakości żywności 1.3.5. ochrona gospodarstw rodzinnych 1.3.6. wspieranie tworzenia krótkich łańcuchów wartości i łańcuchów rynkowych 1.3.7. wyznaczenie krajowych specjalizacji w rolnictwie dostosowanych do potencjału produkcyjnego 1.3.8. odbudowa i zwiększenie odporności produkcji zwierzęcej i roślinnej należących do krajowych specjalizacji w rolnictwie 1.3.9. efektywny system nadzoru nad bezpieczeństwem żywności i jakością handlową żywności, krajowym obrotem produktami rolno-spożywczymi oraz obrotem produktami rolno-spożywczymi importowanymi do Polski 1.3.10. dostosowanie warunków i technik produkcji do wymogów ochrony środowiska i klimatu oraz wdrażanie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin 1.3.11. zachęcenie młodych do pozostania na wsi i prowadzenia gospodarstwa w obliczu kryzysu żywnościowego wywołanego zawirowaniami geopolitycznymi 1.3.12. zwiększenie udziału w rynku produktów wytwarzanych w systemach jakości żywności, w tym rolnictwa ekologicznego 1.3.13. oddziaływanie na decyzje UE dotyczące relacji handlowych z krajami pozaunijnymi, aby uwzględniały ochronę wrażliwych sektorów rynku rolnego i stosowanie przez kraje trzecie standardów UE w zakresie jakości, bezpieczeństwa żywności i wymogów dotyczących produkcji rolnej 1.3.14. wsparcie dywersyfikacji struktury rasowej i ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich 1.3.15. zwiększenie dostępności do usługowego uboju zwierząt 1.3.16. wspieranie powstawania innowacyjnych produktów żywnościowych dostosowanych do indywidualnych potrzeb żywieniowych konsumentów (w tym m.in. produktów dla seniorów i dzieci) (cid:1009)(cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1008)(cid:3)
Kierunek interwencji: I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju i jakości
żywności
Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju jest podstawowym zadaniem sektora rolno-spożywczego. Utrzymanie wysokiego poziomu jakości i bezpieczeństwa produktów rolno-spożywczych będzie wymagać również utrzymania na najwyższym poziomie infrastruktury zaplecza naukowo-badawczego i systemu kontroli rolniczej i rybackiej bazy produkcyjnej. Do kwestii jakości i bezpieczeństwa żywności odnosi się zasada wzajemnej zgodności (ang. cross-compliance). Od 2023 r. wysokość płatności bezpośrednich, jak również wybranych płatności w ramach II filaru WPR, jest uzależniona od warunkowości, czyli przestrzegania przez rolników wymogów podstawowych w zakresie zarządzania oraz norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. W coraz większym stopniu o jakości i wycenie rynkowej polskiej produkcji rolnej będzie decydować nie tylko wiarygodność systemów kontroli i przestrzeganie minimalnych norm prawnych, ale rosnący udział produkcji ekologicznej lub innych systemów produkcji zapewniających ochronę zasobów środowiskowych (niski ślad środowiskowy) oraz poprawę dobrostanu zwierząt. Działania: 1.3.1. zapewnienie przestrzeni produkcyjnej dla produkcji rolniczej i ochrona gruntów rolnych o najwyższej klasie przydatności przed jej pozarolniczym wykorzystaniem 1.3.2. zachowanie i poprawa jakości gleby 1.3.3. zapewnienie przestrzeni produkcyjnej dla produkcji zwierzęcej 1.3.4. działania na rzecz podnoszenia jakości żywności 1.3.5. ochrona gospodarstw rodzinnych 1.3.6. wspieranie tworzenia krótkich łańcuchów wartości i łańcuchów rynkowych 1.3.7. wyznaczenie krajowych specjalizacji w rolnictwie dostosowanych do potencjału produkcyjnego 1.3.8. odbudowa i zwiększenie odporności produkcji zwierzęcej i roślinnej należących do krajowych specjalizacji w rolnictwie 1.3.9. efektywny system nadzoru nad bezpieczeństwem żywności i jakością handlową żywności, krajowym obrotem produktami rolno-spożywczymi oraz obrotem produktami rolno-spożywczymi importowanymi do Polski 1.3.10. dostosowanie warunków i technik produkcji do wymogów ochrony środowiska i klimatu oraz wdrażanie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin 1.3.11. zachęcenie młodych do pozostania na wsi i prowadzenia gospodarstwa w obliczu kryzysu żywnościowego wywołanego zawirowaniami geopolitycznymi 1.3.12. zwiększenie udziału w rynku produktów wytwarzanych w systemach jakości żywności, w tym rolnictwa ekologicznego 1.3.13. oddziaływanie na decyzje UE dotyczące relacji handlowych z krajami pozaunijnymi, aby uwzględniały ochronę wrażliwych sektorów rynku rolnego i stosowanie przez kraje trzecie standardów UE w zakresie jakości, bezpieczeństwa żywności i wymogów dotyczących produkcji rolnej 1.3.14. wsparcie dywersyfikacji struktury rasowej i ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich 1.3.15. zwiększenie dostępności do usługowego uboju zwierząt 1.3.16. wspieranie powstawania innowacyjnych produktów żywnościowych dostosowanych do indywidualnych potrzeb żywieniowych konsumentów (w tym m.in. produktów dla seniorów i dzieci) (cid:1009)(cid:1008)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1009)(cid:3) (cid:3) 1.3.17. upowszechnianie w społeczeństwie wiedzy w zakresie zasad żywienia oraz jakości artykułów rolno- spożywczych i promowanie zdrowych wzorców konsumpcji, m.in. przez włączenie producentów do systemów edukacji 1.3.18. wsparcie rozwoju lokalnych rynków rolno-spożywczych, w tym lokalnego przetwórstwa 1.3.19. działania informacyjno-promocyjne realizowane w celu kształtowania pozytywnego wizerunku polskiej żywności w kraju i na rynkach światowych oraz zwiększenia rozpoznawalności marki i eksportu polskich produktów spożywczych 1.3.20. ograniczenie marnotrawstwa i strat żywności 1.3.21. wspieranie dostępu do żywności dla osób najuboższych 1.3.22. budowa i rozwój sektora Infrastruktury Krytycznej w zakresie produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności oraz udział we wdrażaniu krajowego mechanizmu współpracy między uczestnikami systemu ochrony Infrastruktury Krytycznej 1.3.23. wzmocnienie systemu rezerw strategicznych w odniesieniu do produktów rolno-spożywczych i środków do produkcji Integratorem tych rozwiązań są właściwe systemy produkcji rolniczej, systemy jakości żywności i jej kontroli zapewniające nadzór nad całym procesem „od pola do stołu” oraz „od łowiska do półmiska”, a także transparentność i wiarygodność informacji trafiającej do konsumentów. Jest to kluczowe, ponieważ ważną rolę w promowaniu żywności wysokiej jakości odgrywa dla konsumenta właśnie dostępność i wiarygodność informacji na temat pochodzenia, metod produkcji i składu produktów. Istotne będzie również wykorzystanie zasobów infrastruktury turystyki wiejskiej i rybackiej, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw agroturystycznych i ekoturystycznych, w kontekście realizowania publicznej misji w zakresie kształtowania świadomości obywatelskiej o rolnictwie, gospodarce rolno-spożywczej oraz dziedzictwie kulturowym polskiej wsi i obszarów rybackich. Kierunek interwencji: I.4. Transformacja energetyczna sektora rolno-spożywczego i rozwój biogospodarki Działania służące ochronie zasobów gleby, wody i różnorodności biologicznej są ściśle powiązane (a nierzadko tożsame) z działaniami służącymi adaptacji rolnictwa do zmian klimatu i ograniczającymi emisje. Już dziś są one mocno zaakcentowane jako jeden z celów WPR i odzwierciedlone w obu filarach tej polityki, jak i w WPRyb, a debata publiczna na poziomie UE wskazuje na prawdopodobne dalsze wzmocnienie celów klimatycznych we wszystkich działaniach UE, w tym w ramach przyszłej WPR i WPRyb. Silniejsze włączenie sektora rolno-spożywczego w rozwój niskoemisyjnej gospodarki (w tym m.in. większe wykorzystanie OZE) oraz zwiększenie odporności rolnictwa i rybactwa na zmiany klimatu jest nowym wyzwaniem związanym m.in. z realizacja celów Europejskiego Zielonego Ładu. Działania: 1.4.1. ułatwienia wykorzystania i promocja OZE w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolno- spożywczym 1.4.2. wsparcie inwestycji z zakresu OZE w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolno-spożywczym (w tym również w powiązaniu z wymianą pokryć dachowych wykonanych z materiałów zawierających azbest) 1.4.3. zwiększanie efektywności energetycznej w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolno- spożywczym 1.4.4. rozwój lokalnej samowystarczalności energetycznej, w tym w oparciu o społeczności energetyczne rolników 1.4.5. zwiększenie wykorzystania odnawialnych zasobów biologicznych na rzecz produkcji nowych produktów i tworzenie nowych łańcuchów wartości (cid:1009)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
Działania służące ochronie zasobów gleby, wody i różnorodności biologicznej są ściśle powiązane (a nierzadko tożsame) z działaniami służącymi adaptacji rolnictwa do zmian klimatu i ograniczającymi emisje. Już dziś są one mocno zaakcentowane jako jeden z celów WPR i odzwierciedlone w obu filarach tej polityki, jak i w WPRyb, a debata publiczna na poziomie UE wskazuje na prawdopodobne dalsze wzmocnienie celów klimatycznych we wszystkich działaniach UE, w tym w ramach przyszłej WPR i WPRyb. Silniejsze włączenie sektora rolno-spożywczego w rozwój niskoemisyjnej gospodarki (w tym m.in. większe wykorzystanie OZE) oraz zwiększenie odporności rolnictwa i rybactwa na zmiany klimatu jest nowym wyzwaniem związanym m.in. z realizacja celów Europejskiego Zielonego Ładu. Działania: 1.4.1. ułatwienia wykorzystania i promocja OZE w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolnospożywczym 1.4.2. wsparcie inwestycji z zakresu OZE w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolno-spożywczym (w tym również w powiązaniu z wymianą pokryć dachowych wykonanych z materiałów zawierających azbest) 1.4.3. zwiększanie efektywności energetycznej w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolnospożywczym 1.4.4. rozwój lokalnej samowystarczalności energetycznej, w tym w oparciu o społeczności energetyczne rolników 1.4.5. zwiększenie wykorzystania odnawialnych zasobów biologicznych na rzecz produkcji nowych produktów i tworzenie nowych łańcuchów wartości (cid:1009)(cid:1009)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1010)(cid:3) (cid:3) 1.4.6. opracowanie i udoskonalanie przez zaplecze naukowo-badawcze nowych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych 1.4.7. opracowanie i wdrożenie rozwiązań ograniczających straty i zapobiegających stratom żywności oraz powstawaniu odpadów 1.4.8. poprawa jakości dostaw energii na obszarach wiejskich 1.4.9. rozwój zaplecza surowcowego sektora biogospodarki 1.4.10. upowszechnianie prośrodowiskowych metod gospodarowania produktami ubocznymi pochodzącymi z rolnictwa, rybactwa i przetwórstwa rolno-spożywczego 1.4.11. działania na rzecz promocji polskiego sektora zielonych technologii oraz wsparcia ekspansji zagranicznej polskich przedsiębiorców tego sektora przy wykorzystaniu nowych form finansowania klimatycznego 1.4.12. umożliwienie łączenia ulgi inwestycyjnej dla rolników z innymi programami wspierającymi rolnictwo (np. równoległe wykorzystanie programu „Mój prąd” oraz ulgi inwestycyjnej w formie odliczenia od podatku rolnego) Kierunek interwencji: I.5. Skuteczna współpraca międzynarodowa i budowanie silnej pozycji w UE Otwieranie nowych rynków zbytu dla produktów żywnościowych dotyczy nie tylko wymiaru międzynarodowego, ale również poszerzania i zwiększania dostępności krajowych (w tym lokalnych i regionalnych) rynków na artykuły rolno-spożywcze i surowce krajowej produkcji, w tym poszukiwania i rozwoju nowych (nieżywnościowych) zastosowań dla surowców rolniczych. Działania: 1.5.1. aktywny udział w kształtowaniu WPR po 2027 r. 1.5.2. aktywny udział w kształtowaniu polityki spójności po 2027 r. 1.5.3. zabezpieczenie interesów Polski w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do członkostwa w UE, w tym Ukrainy 1.5.4. zapewnienie w negocjacjach akcesyjnych, że nowym państwom członkowskim UE nie będą przyznane derogacje od konieczności przestrzegania takich samych wymogów jakości i bezpieczeństwa produktów rolnych oraz wymagań środowiskowych nałożonych na rolników, jak w państwach UE-27 1.5.5. wzmocnienie pozycji Polski w zakresie rolnictwa i rybactwa na forum UE 1.5.6. budowanie stabilnych sojuszy międzynarodowych na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego 1.5.7. stabilizacja dochodów rolniczych z wykorzystaniem środków krajowych i UE 1.5.8. współpraca transgraniczna w zakresie transportu i magazynowania produktów spożywczych z państw trzecich dotkniętych wojną lub kryzysem ekonomicznych, w tym w szczególności Ukrainy 1.5.9. wsparcie ekspansji i promocji zagranicznej polskich eksporterów 1.5.10. monitorowanie przestrzegania reguł funkcjonowania jednolitego rynku UE oraz realizacji postanowień umów międzynarodowych przez partnerów spoza UE 1.5.11. oddziaływanie na politykę handlową UE, która powinna zapewniać równowagę wzajemnych koncesji i ograniczać partnerom handlowym UE pole do stosowania barier pozataryfowych 1.5.12. wzmocnienie współpracy z krajami Afryki i Bliskiego Wschodu w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego przez wsparcie rozwoju eksportu rolno-spożywczego na te rynki i działania na rzecz eliminacji barier w handlu 1.5.13. poszerzanie dostępu polskich artykułów rolno-spożywczych do rynków państw azjatyckich, w szczególności zrzeszonych w Stowarzyszeniu Narodów Azji Południowo-Wschodniej ASEAN 1.5.14. wykorzystanie dostępu do rynków pozaunijnych wynikającego z umów handlowych UE 1.5.15. skuteczna promocja polskiej żywności na rzecz jak najpełniejszego wykorzystania dostępu do rynków pozaunijnych wynikającego z umów handlowych UE, w szczególności działania w zakresie likwidacji barier technicznych i prawnych (pozataryfowych) w dostępie do zagranicznych rynków i uzgadnianie (cid:1009)(cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1010)(cid:3)
Kierunek interwencji: I.5. Skuteczna współpraca międzynarodowa i budowanie silnej
pozycji w UE
Otwieranie nowych rynków zbytu dla produktów żywnościowych dotyczy nie tylko wymiaru międzynarodowego, ale również poszerzania i zwiększania dostępności krajowych (w tym lokalnych i regionalnych) rynków na artykuły rolno-spożywcze i surowce krajowej produkcji, w tym poszukiwania i rozwoju nowych (nieżywnościowych) zastosowań dla surowców rolniczych. Działania: 1.5.1. aktywny udział w kształtowaniu WPR po 2027 r. 1.5.2. aktywny udział w kształtowaniu polityki spójności po 2027 r. 1.5.3. zabezpieczenie interesów Polski w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do członkostwa w UE, w tym Ukrainy 1.5.4. zapewnienie w negocjacjach akcesyjnych, że nowym państwom członkowskim UE nie będą przyznane derogacje od konieczności przestrzegania takich samych wymogów jakości i bezpieczeństwa produktów rolnych oraz wymagań środowiskowych nałożonych na rolników, jak w państwach UE-27 1.5.5. wzmocnienie pozycji Polski w zakresie rolnictwa i rybactwa na forum UE 1.5.6. budowanie stabilnych sojuszy międzynarodowych na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego 1.5.7. stabilizacja dochodów rolniczych z wykorzystaniem środków krajowych i UE 1.5.8. współpraca transgraniczna w zakresie transportu i magazynowania produktów spożywczych z państw trzecich dotkniętych wojną lub kryzysem ekonomicznych, w tym w szczególności Ukrainy 1.5.9. wsparcie ekspansji i promocji zagranicznej polskich eksporterów 1.5.10. monitorowanie przestrzegania reguł funkcjonowania jednolitego rynku UE oraz realizacji postanowień umów międzynarodowych przez partnerów spoza UE 1.5.11. oddziaływanie na politykę handlową UE, która powinna zapewniać równowagę wzajemnych koncesji i ograniczać partnerom handlowym UE pole do stosowania barier pozataryfowych 1.5.12. wzmocnienie współpracy z krajami Afryki i Bliskiego Wschodu w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego przez wsparcie rozwoju eksportu rolno-spożywczego na te rynki i działania na rzecz eliminacji barier w handlu 1.5.13. poszerzanie dostępu polskich artykułów rolno-spożywczych do rynków państw azjatyckich, w szczególności zrzeszonych w Stowarzyszeniu Narodów Azji Południowo-Wschodniej ASEAN 1.5.14. wykorzystanie dostępu do rynków pozaunijnych wynikającego z umów handlowych UE 1.5.15. skuteczna promocja polskiej żywności na rzecz jak najpełniejszego wykorzystania dostępu do rynków pozaunijnych wynikającego z umów handlowych UE, w szczególności działania w zakresie likwidacji barier technicznych i prawnych (pozataryfowych) w dostępie do zagranicznych rynków i uzgadnianie (cid:1009)(cid:1010)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1011)(cid:3) (cid:3) procedur weterynaryjnych, fitosanitarnych i sanitarnych, a także szersze wykorzystywanie procedur i działań instytucji UE w tych uzgodnieniach 1.5.16. realizacja celów Agendy 2030, w tym w szczególności celu 2 Zero głodu 1.5.17. rozwój polskiej dyplomacji ekonomicznej, szczególnie w krajach pozaunijnych będących rynkami perspektywicznymi dla eksportu polskich produktów rolno-spożywczych (cid:3) (cid:1009)(cid:1011)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1011)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1012)(cid:3) (cid:3) Cel szczegółowy II Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska Podsumowanie wyników diagnozy ze strategicznymi rozstrzygnięciami Wyposażenie w infrastrukturę obszarów wiejskich i rybackich jest istotnym elementem warunkującym poziom Upodobnienie się miasta i jego otoczenia życia mieszkańców oraz przebieg procesów wiejskiego wynika bardziej ze statystyki niż gospodarczych. Budowa i modernizacja elementów z realnie istniejącego „wyrównywania infrastruktury technicznej i społecznej wpływa zarówno na szans” w ramach organizmu miejsko- poprawę warunków środowiskowych i zdrowotnych, jak i na wiejskiego wzrost atrakcyjności tych terenów dla zewnętrznych (Analiza tempa rozwoju tzw. gmin obwarzankowych na tle przedsiębiorców, tym samym przyczynia się do wzrostu pozostałych gmin w Polsce) liczby nowych mieszkańców. Niedostateczny poziom dostępności i jakości infrastruktury na obszarach wiejskich jest jedną z przyczyn wciąż niskiego zróżnicowania gospodarczego wielu z tych obszarów, a w konsekwencji – przyczyną niskiego poziomu mobilności zawodowej. W szczególności dostępność i jakość infrastruktury cyfrowo-telekomunikacyjnej będzie silnie rzutować na możliwości stosowania nowych rozwiązań technologicznych w sferze produkcji i handlu oraz rozwoju społecznego i budowania partnerstw. Stopień rozwoju infrastrukturalnego obszarów wiejskich idzie w parze z rodzajem sieci osadnictwa skupionego i nie zależy wprost od bliskości dużego miasta, tylko od poziomu dochodów własnych gminy. Wykorzystanie technologii cyfrowych w rolnictwie i obszarach Dostępu do Internetu LTE pozbawionych wiejskich w UE jest średnioniskie głównie z uwagi na brak jest ok. 10% budynków w Polsce. Należy połączeń szerokopasmowych. Dotychczasowe interwencje jednak zaznaczyć, że budynki te publiczne zdołały znacznie poprawić poziom dostępu do znajdują się w miejscowościach, które są Internetu na obszarach wiejskich, lecz nie zdołały w całości bardzo małymi jednostkami osadniczymi, wyeliminować występowania tzw. białych plam. Przepaść skupiającymi kilka lub kilkanaście cyfrowa między miastem a wsią to nie tylko nierównowaga budynków. technologii czy łączności, ale również nierównowaga szans. (raport UKE za 2018 r.) Obszary wiejskie są bardzo często obszarami niedoskonałości rynku. Prywatni operatorzy nie chcą inwestować w takie obszary z uwagi na ryzyko niższych zysków. Z tego powodu inwestycje publiczne są kluczowe i powinny dotyczyć infrastruktury ICT oraz podnoszenia umiejętności cyfrowych. Rozwój wsi wymaga także rozwoju infrastruktury Poprawa sytuacji na obszarach wiejskich energetycznej również w zakresie dywersyfikacji źródeł wymaga utworzenia spójnych, wytwarzania energii oraz dystrybucji energii na poziomie stabilnych mechanizmów wsparcia lokalnym. Te dwa pozornie rozłączne elementy infrastruktury zróżnicowanych form rozwoju liniowej są wzajemnie uzależnione od rozwoju każdego z nich. energetyki odnawialnej na obszarach W szczególności sieć ICT decyduje o możliwości budowy wiejskich, a przede wszystkim inteligentnych systemów energii na obszarach wiejskich oraz e- rozwoju energetyki prosumenckiej. usług w tym zakresie, natomiast sieć energetyczna powinna (Stanowisko XVIII Kongresu Gmin Wiejskich integrować wszystkie dostępne źródła wytwarzania energii z dnia 20 czerwca 2018 r. w sprawie wyzwań dla również na poziomie gospodarstwa domowego (wykorzystujące rozwoju obszarów wiejskich) rozwiązania sztucznej inteligencji czy Internetu rzeczy).(cid:3)(cid:3) Wykorzystanie OZE może stać się jednym z ważniejszych czynników rozwoju obszarów wiejskich, redukując deficyty w zaopatrzeniu w energię i tym samym stabilizując warunki prowadzenia działalności rolniczej (cid:1009)(cid:1012)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1012)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1009)(cid:1013)(cid:3) (cid:3) i gospodarczej, mogą też stanowić źródło dodatkowych dochodów mieszkańców wsi44). Sposobem na rozwój energetyki Rozstrzygnięcie strategiczne: z równoczesną poprawą standardu życia na obszarach wiejskich Polska wieś wymaga podniesienia może być rozwój energetyki prosumenckiej, w której odbiorca standardu jakości życia określanego energii jest jednocześnie jej producentem i konsumentem. Przy poziomem rozwoju infrastruktury czym rozwój OZE i energetyki prosumenckiej powinien (głównie ICT, wodno-kanalizacyjnej, następować przy jednoczesnej modernizacji i budowie linii transportowej i energetycznej, w tym energetycznych oraz infrastruktury magazynowania energii OZE) i dostępnością usług na obszarach publicznych (głównie w zakresie Polska wieś zmaga się z wiejskich. zdrowia i edukacji). poważnymi dysproporcjami w Jednocześnie zakresie dostępu ludzi do w przypadku infrastruktury transportowej, rozwoju pojazdów elektrycznych na obszarach wiejskich powinny edukacji i usług wyższego rzędu. powstawać miejsca ładowania tych pojazdów przy głównych ciągach komunikacyjnych. (OECD Przeglądy Polityk Rozwoju Obszarów Wiejskich: Polska 2018) Występują znaczące rozbieżności między gminami miejskimi i wiejskimi w dziedzinie dostępu mieszkańców do infrastruktury transportowej (ang. accessibility to people) rozumianej jako odsetek ludności danego kraju, który jest w stanie dotrzeć z danego regionu zamieszkania do określonego miejsca w określonym czasie dojazdu. Uwzględniając 2-godzinną jazdę samochodem, w 2015 r. w pierwszym kwartylu dostępności znajdowało się 34% mieszkańców gmin miejskich i zaledwie 11,3% mieszkańców gmin wiejskich Wykorzystując innowacje i miejsko-wiejskich45). i technologie przy okazji Zakłada się, że odpowiednio zorganizowany inteligentny wykonywania ustawowych zadań, transport zbiorowy spowoduje większą mobilność inteligentne samorządy mogą osiągnąć wymierne korzyści międzysektorową (w tym również osób związanych z zarządzania majątkiem drogowym: z gospodarstwem rolnym), poprawi dostęp do edukacji, usług podniesienie bezpieczeństwa ruchu zdrowotnych i rekreacyjnych, wygeneruje nowe miejsca pracy drogowego, oszczędności, a nawet oraz będzie stanowić wsparcie dla rozwoju działalności dodatkowe dochody. gospodarczej na obszarach wiejskich, w tym turystyki. (V Warmińsko-Mazurskie Forum Drogowe) W większości przypadków sytuacja polskiej wsi pod względem wybranych elementów infrastruktury wodno-kanalizacyjnej odbiega od standardów miejskich46). Trudności te dotyczą głównie gmin wiejskich i miejsko-wiejskich o niskim przychodzie własnym per capita oraz obszarów z naturalnymi utrudnieniami, jak np. obszary górskie i podgórskie. Obszary te zmagają się dodatkowo ze specyficznymi wyzwaniami, takimi jak np. znaczne odległości między zabudowaniami, niski stopień zaludnienia, nieliczne miejscowości47). „Problemy w rozwoju infrastrukturalnym obszarów wiejskich mają różny charakter i zakres w przekroju terytorialnym, co silnie oddziałuje na możliwości realizacji zadań własnych JST oraz zapewnienia mieszkańcom wsi dostępu do wysokiej jakości usług publicznych.(cid:3)Brak dróg, względnie dróg o wystarczająco dobrej nawierzchni, chodników, ścieżek rowerowych, niedobory nie tylko sieci kanalizacyjnej, ale także wodociągowej, oczyszczalni ścieków, ogromne zaniedbania w zakresie gospodarki odpadami – to tylko (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 44) Szanse rozwoju odnawialnych źródeł energii na obszarach wiejskich w świetle nowej ustawy, Zdzisław Ginalski. 45) Przeglądy Polityk Rozwoju Obszarów Wiejskich: Polska 2018, OECD. 46) W 2015 r. sieci wodociągowej nie miało 0,6% gmin wiejskich, sieci kanalizacyjnej 10,6%, a sieci gazowej 50,2% gmin wiejskich i 23,2% gmin miejsko-wiejskich. Wyraźne zróżnicowanie dostępu do kanalizacji jest widoczne zarówno na poziomie województw, jak i powiatów. 47) Zamieszkuje je duży odsetek osób w podeszłym wieku, czasami cechują się wysokim wskaźnikiem ubóstwa oraz oddaleniem od głównych węzłów lotniczych/kolejowych/drogowych. (cid:1009)(cid:1013)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1009)(cid:1013)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1010)(cid:1004)(cid:3) (cid:3) niektóre z najważniejszych czynników powodujących obniżenie standardu życia lokalnych społeczności na wybranych obszarach wiejskich. Dodatkowo tereny niewyposażone w zadowalającym stopniu w obiekty infrastrukturalne przez swoją niską konkurencyjność zniechęcają potencjalnych inwestorów, co skutkuje określonymi kosztami społecznymi (brak nowych miejsc pracy, mniejsze od potencjalnych wpływy do budżetów gmin)”48). W roku szkolnym 2022/2023 Kwestią wymagającą szczególnego podejścia są również szkoły średnia liczba uczniów w oddziale i miejsca opieki nad małymi dziećmi (od lat 3), których wciąż w szkole podstawowej wiejskiej nie jest wystarczająco dużo. W zależności od kondycji wynosiła 15, podczas gdy w finansowej JST, zmian demograficznych i możliwości mieście 21. przeprowadzenia zmian sieć szkół jest nadmiernie rozbudowana lub wręcz przeciwnie – ulega ciągłym ograniczeniom ze względu na kosztowne utrzymanie49). Jedną z propozycji dla zachowania małych szkół na wsi jest przekształcanie ich w ośrodki uczenia się przez całe życie, w których odbywałyby się projekty takie jak: edukacja formalna i nieformalna małych dzieci i młodzieży, edukacja formalna, pozaformalna i uczenie się przez całe życie dorosłych, Kluby Seniora50), przy ewentualnym wykorzystaniu doświadczeń z wdrażania modelu Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE)51). Obecne rozwiązania w zakresie tego rodzaju dodatkowych funkcjonalności małych szkół na wsiach nie obejmują stałego dofinansowywania takiej działalności oraz nie zawsze spotykają się z akceptacją lokalnych społeczności. Próbą przezwyciężenia luki kompetencyjnej na obszarach wiejskich jest tworzenie sieci lokalnych świetlic Rozstrzygnięcie strategiczne: opiekuńczo-wychowawczych i klubów młodzieżowych Należy przeciwdziałać występowaniu luki wspierających rozwój kompetencji kluczowych u uczniów, w dostępie mieszkańców obszarów wiejskich niezbędnych na rynku pracy (matematyczno-przyrodniczych, do edukacji i usług wyższego rzędu ICT, językowych) oraz właściwych postaw/umiejętności i wzmacniać rozwój nowych gałęzi usług na (kreatywności, innowacyjności oraz pracy zespołowej). tych terenach. Placówki te powinny powstawać szczególnie w miejscowościach niedysponujących placówkami edukacyjnymi, z których dzieci i młodzież dojeżdżają codziennie do szkoły poza miejscem zamieszkania. Jednakże mimo wielu programów i działań wspierających edukację i W końcu 2022 r. w Polsce rozwój kultury na obszarach wiejskich52) JST (głównie te o niskich działało 3958 centrów kultury, dochodach własnych) nadal mierzą się z wyzwaniem utrzymania domów kultury, ośrodków kultury, systemu szkół i zapewnieniem dostępności do usług klubów i świetlic. kulturalnych, nierzadko kosztem redukcji lub wolniejszego (GUS, 2023) (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 48) Raport końcowy z badania „Potrzeby inwestycyjne jednostek samorządu terytorialnego do roku 2020 i po 2020 r. w zakresie wybranych rodzajów infrastruktury oraz możliwości ich finansowania funduszami unijnymi”, 2019. 49) Tworzone są np. szkoły filialne dzielące szkoły na placówki nauczania 0–III lub IV i odpowiednio IV(V)–VIII. Część placówek jest zamykana lub przekazywana do prowadzenia stowarzyszeniom bądź osobom prywatnym. 50) Model małej szkoły w środowisku wiejskim, Elżbieta Tołwińska-Królikowska federacja inicjatyw oświatowych. 51)(cid:3) Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE) to powstające na obszarach defaworyzowanych (w szczególności na obszarach wiejskich) placówki, które oferują osobom dorosłym program zdobywania praktycznych umiejętności, wzajemnego uczenia się i wymiany doświadczeń. Koncepcja LOWE została poddana pilotażowi w ramach dwóch edycji konkursu ogłoszonego przez Ministerstwo Edukacji i Nauki, współfinansowanego z Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020. Łącznie w latach 2018–2022 w Polsce utworzono 150 LOWE. Koncepcja LOWE jest wdrażana na szerszą skalę przez samorządy województw w ramach Programów Regionalnych dofinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus na lata 2021–2027.(cid:3) 52) W tym m.in. przez działania rządowego programu Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej i Programu Cyfryzacji Gminnych Ośrodków Kultury (Ogólnopolska Sieć Edukacyjna jest realizowana od początku 2018 r. jako program wyrównywania szans edukacyjnych wszystkich uczniów w Polsce, ze szczególnym naciskiem na zapewnienie wysokiej jakości narzędzi edukacyjnych w szkołach i społecznościach wiejskich). (cid:1010)(cid:1004)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1010)(cid:1004)(cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1010)(cid:1005)(cid:3) (cid:3) tempa inwestycji infrastrukturalnych, a brak zmian w tym zakresie sprzyja pogłębianiu dysproporcji rozwojowych między gminami. O rozwoju gospodarczym danego obszaru i atrakcyjności miejsca zamieszkania w coraz większym stopniu decydują także dostępność i jakość usług związanych ze zdrowiem, kulturą i rekreacją. Sieć ośrodków edukacji i kultury nadal nie jest optymalna na obszarach wiejskich, a ich oferta znacznie odbiega od tej, z jakiej mogą korzystać mieszkańcy miast, a świetlice wiejskie nie spełniają zakładanej roli integracji życia społeczno-kulturowego na wsiach. Nierzadko tę rolę przejmują biblioteki, szkoły czy strażnice OSP, których lokalizacja jest bardziej dostępna. Tworzenie warunków infrastrukturalnych dla rozwoju przedsiębiorczości, edukacji, turystyki, kultury i usług społecznych jest ważne także w kontekście rozwoju nowych gałęzi gospodarki, jak np. gospodarki doświadczeń (czasu wolnego). W kontekście rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich nie należy zapominać o roli, jaką odgrywają obiekty dziedzictwa kulturowego, które z jednej strony budują tożsamość lokalnej społeczności, a z drugiej stanowią czynnik podnoszący atrakcyjność tych miejsc. Powierzchnia lasów w Polsce wynosi 9242 tys. ha (według GUS – stan w dniu 31.12.2017 r.), co odpowiada lesistości 29,6% i prawie wszystkie te zasoby znajdują się na obszarach wiejskich. W 2017 r. wykonano zalesienia na 1628 ha gruntów wszystkich kategorii własności, podczas gdy w 2006 r. było to 16 932 ha. Skala tego spadku zalesień pokazuje, że rolnicy nie chcą wyłączać z użytkowania rolniczego gruntów nawet niskiej jakości. Z tego względu w zakresie działań leśnych wspieranych w ramach WPR coraz bardziej istotne staje się upowszechnianie inwestycji ukierunkowanych na zwiększanie odporności i stabilności lasów na zmiany klimatu, jak również zwiększanie ich różnorodności biologicznej. Poza działaniami dotyczącymi zasobów leśnych jednym z najskuteczniejszych działań na rzecz ochrony środowiska i klimatu (mitygacja, adaptacja) na obszarach wiejskich i rybackich jest stosowanie zachęt i upowszechnianie korzystnych praktyk środowiskowych, co także zapewnia utrzymanie wysokiej jakości zasobów produkcyjnych w rolnictwie i rybactwie dla przyszłych pokoleń. Świadomość wagi zachowania wartości produkcyjnych obszarów rolniczych i rybackich (jako ważnego elementu bezpieczeństwa Rozstrzygnięcie strategiczne: żywnościowego kraju) zbiega się z wyraźnym wzrostem oczekiwań Zachowanie zasobów środowiska, w tym środowiskowych społeczeństwa. Stąd warunkiem zrównoważonego i krajobrazu rolniczego i lasów, jest trwałego rozwoju produkcji rolnej i rybackiej oraz zapewnienia wkładu ważnym czynnikiem kształtującym jakość tych sektorów w dostarczanie środowiskowych dóbr publicznych jest życia i potencjał rozwojowy obszarów uwzględnienie w tej produkcji wymogów związanych z ochroną zasobów wiejskich i rybackich. środowiska. Silne korelacje ochrony zasobów naturalnych z funkcjonowaniem sektora rolnego, rybackiego i leśnego mają charakter zależności obustronnej, tzn. trwałość ekosystemów leśnych, rolnych czy rybackich jest ściśle uzależniona od dostępności i stanu zasobów środowiska przyrodniczego (w tym gleby, wody) oraz klimatu, które to elementy bezpośrednio wpływają na warunki prowadzenia produkcji, a jednocześnie te aktywności gospodarcze pełnią istotną rolę w zachowaniu krajobrazu, różnorodności biologicznej i dostarczaniu dóbr publicznych. Zrozumienie procesu kreowania prośrodowiskowych funkcji w kontekście o wiele szerszym niż tylko finansowanie w ramach polityki rolnej pozwoli na analizę trwałości funkcji prośrodowiskowych w długim okresie53). Publiczny, tj. nierynkowy, charakter generowanych efektów (dóbr) w zakresie ochrony środowiska wymaga wsparcia publicznego – zarówno badań naukowych w tym obszarze, jak i wsparcia kompensującego utratę konkurencyjności rynkowej związaną ze wzrostem kosztów produkcji (w wyniku podejmowanych działań) lub utraconymi korzyściami (w wyniku ograniczenia aktywności ekonomicznej). (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 53) Endogeniczny potencjał kreacji prośrodowiskowych funkcji obszarów wiejskich – próba oceny w oparciu o bazę Wskaźników Zrównoważonego Rozwoju GUS, Katarzyna Bieńkowska, studia Obszarów wiejskich 2017 tom 45. (cid:1010)(cid:1005)(cid:3)(cid:878)(cid:3)(cid:94)(cid:410)(cid:396)(cid:381)(cid:374)(cid:258)(cid:3) (cid:3)
Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE
(cid:1010)(cid:1005)(cid:3)
@@TABLE@@<div class="pdf-table-wrap"><table class="pdf-table"><tbody><tr><td>Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE (cid:1010)(cid:1006)(cid:3) (cid:3) Rolnictwo odpowiadało w 2020 r. za 9,1% całkowitej emisji gazów cieplarnianych (wyrażonej w ekwiwalencie CO) 2 w Polsce54) oraz jest źródłem emisji podtlenku azotu i odpowiada za 79,6% całkowitej, antropogennej emisji tego gazu55). Za emisję amoniaku w sektorze rolnictwa w 80% odpowiada chów i hodowla zwierząt gospodarskich, które przez produkcję odchodów uwalniają do powietrza amoniak, oraz w 20% uprawa roślin w związku z wykorzystywaniem nawozów azotowych. Opracowany Kodeks dobrej praktyki rolniczej w zakresie ograniczania emisji amoniaku określa szereg praktyk rolniczych mających na celu ograniczenie emisji amoniaku do atmosfery, które są możliwe do zastosowania w polskim rolnictwie. Kodeks dobrej praktyki rolniczej obejmuje przede wszystkim kwestie niskoemisyjnych technik rozprowadzenia i przechowywania nawozów oraz systemów utrzymania i żywienia zwierząt. Dokument zawiera również zalecenia dotyczące racjonalizacji nawożenia azotowego. O ile potencjał redukcji emisji w rolnictwie jest ograniczony procesami biologicznymi, to jednocześnie sektor rolny ma znaczący potencjał wiązania i magazynowania CO w biomasie i w glebie. Możliwości wkładu 2 rolnictwa w cele polityki klimatycznej związane są z: upowszechnieniem zrównoważonej struktury produkcji gospodarstw, praktykami agrotechnicznymi, gospodarką nawozami, technikami precyzyjnego rolnictwa, rozwojem biogospodarki o obiegu zamkniętym, ochroną trwałych użytków zielonych, ochroną gleb organicznych i właściwą gospodarką wodną. Zbyt restrykcyjne wymogi i zbyt ambitne cele redukcji emisji w rolnictwie europejskim, w tym polskim, mogłyby szybko prowadzić do zjawisk jej przenoszenia do regionów świata o niższych standardach produkcji i wysokim śladzie środowiskowym i klimatycznym (zjawisko ucieczki emisji). Rozstrzygnięcie strategiczne: Podobnie w rybactwie – tradycyjne metody chowu i hodowli ryb niejednokrotnie przyczyniają się do podtrzymywania działań na rzecz Ochrona gleb, zasobów wodnych, przywracania i ochrony naturalnych procesów ekologicznych, jak różnorodności biologicznej (np. owadów również ochrony flory i fauny oraz cennych siedlisk przyrodniczych. zapylających) oraz klimatu są niezbędne do Obszary rybackie znajdują się również na terenach cennych prowadzenia działalności rolniczej i przyrodniczo, w tym NATURA 2000 oraz objętych innymi formami świadczenia usług ekosystemowych przez ochrony. Ukierunkowanie przyrodnicze funkcji obszarów wiejskich rolnictwo. (w tym również zależnych od rybactwa) staje się znakiem XXI w. Działalność rolnicza jest szczególnie wrażliwa na zmiany klimatyczne przejawiające się coraz większą niestabilnością warunków pogodowych i gwałtownymi zjawiskami atmosferycznymi (gorące i suche lata, powodujące Rozstrzygnięcie strategiczne: susze56), gwałtowne opady deszczu skutkujące powodziami, burze z Zmiany klimatu są poważnym wyzwaniem silnymi porywami wiatru, mroźne zimy bez pokrywy śnieżnej). dla prowadzenia produkcji rolnej i rybackiej –(cid:3) Anomalie pogodowe przekładają się najczęściej na ograniczenia w dostępności zasobów, żywności, wody pitnej i energii, co w efekcie oba sektory wymagają dostosowań zagraża żywotności biologicznej i ekonomicznej wielu obszarów technicznych i organizacyjnych z produkcji rolniczej, rybackiej i przetwórstwa rolno-spożywczego. wykorzystaniem nowych technologii. (cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3) 54)(cid:3) Dane bez uwzględnienia sektora Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo (LULUCF) źródło: Krajowy Raport Inwentaryzacyjny 2022 – Raport syntetyczny.