Art. 153.

1. Zestaw właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich zawiera: 1) wskaźniki i ich jakościowe lub ilościowe własności oraz kryteria dobrego stanu środowiska wód morskich dla następujących cech charakteryzujących: a) utrzymanie różnorodności biologicznej; jakość i występowanie siedlisk oraz rozmieszczenie i różnorodność gatunków odpowiadają dominującym warunkom fizjograficznym, geograficznym i klimatycznym regionu Morza Bałtyckiego, b) utrzymanie gatunków obcych wprowadzanych do ekosystemów morskich w wyniku działalności człowieka na poziomie niepowodującym negatywnych zmian w tych ekosystemach, c) utrzymanie populacji wszystkich ryb i skorupiaków eksploatowanych w celach komercyjnych w bezpiecznych granicach biologicznych oraz rozmieszczenie populacji tych ryb i skorupiaków ze względu na ich wiek i liczebność, świadczące o jej dobrym stanie, d) występowanie elementów morskiego łańcucha pokarmowego w ilościach i zróżnicowaniu na poziomie zapewniającym różnorodność gatunków i utrzymanie ich pełnej zdolności reprodukcyjnej, e) ograniczona do minimum eutrofizacja wywołana przez działalność człowieka, w szczególności jej niekorzystne skutki, takie jak straty w różnorodności biologicznej, degradacja ekosystemu, szkodliwe zakwity glonów oraz niedobór tlenu w dolnych partiach wód, f) utrzymanie integralności dna morskiego na poziomie zapewniającym ochronę struktury i funkcji ekosystemów bentosowych oraz brak negatywnego wpływu na te ekosystemy, g) stała zmiana właściwości hydrograficznych niepowodująca negatywnego wpływu na ekosystemy morskie, 9 h) utrzymanie stężenia substancji zanieczyszczających na poziomie niepowodującym zanieczyszczenia wód morskich, i) utrzymanie poziomów substancji zanieczyszczających w rybach oraz skorupiakach i mięczakach przeznaczonych do spożycia przez ludzi, nieprzekraczających poziomów określonych w normach lub przepisach dotyczących poziomów tych substancji, j) utrzymanie właściwości i ilości odpadów na poziomie niepowodującym szkód w środowisku wód morskich, wodach przejściowych i wodach przybrzeżnych, k) utrzymanie energii wprowadzanej do wód morskich, w tym podmorskiego hałasu, na poziomie niepowodującym negatywnego wpływu na środowisko wód morskich. Cechy stanu Cechy presji związane z wprowadzaniem i eksploatacją gatunków Cechy presji związane z wprowadzeniem do środowiska substancji, odpadów i energii Cechy presji fizycznych Rys. I.1. Cechy wykorzystywane do oceny stanu środowiska Morza Bałtyckiego (źródło: aktualizacja wstępnej oceny stanu środowiska morskiego wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, przedłożona Komisji Europejskiej po uzyskaniu zgody Rady Ministrów wyrażonej w drodze uchwały nr 8 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich) 10 II. Metodyka opracowania programu monitoringu Aktualizacja programu monitoringu wód morskich została przygotowana w oparciu o wytyczne w zakresie wymagań raportowych Grupy Roboczej do spraw raportowania i wymiany informacji, powołanej przez KE w ramach procesu wdrażania RDSM ‒ WG DIKE (Reporting on the 2020 update of Article 11 for the MSFD Guidance Document 17, June 2020). Kolejne kroki podczas opracowania aktualizacji programu monitoringu uwzględniały: 1) nową decyzję 2017/848; 2) rewizję programu monitoringu wód morskich, przyjętego przez Radę Ministrów w 2015 r.; 3) analizę aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z zestawem właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, przeprowadzonej w 2018 r. i przyjętej uchwałą nr 8 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich; 4) 5) program monitoringu HELCOM uzgodniony regionalnie; ustalenia wynikające z aktualnych prac koordynowanych przez Sekretariat HELCOM nad opracowaniem wskaźników dla III Holistycznej Oceny stanu środowiska Bałtyku oraz uwzględnienie ustaleń regionalnych HELCOM. Zaprojektowanie programu monitoringu wód morskich w myśl RDSM wymagało rewizji dotychczas realizowanego w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska monitoringu środowiska morskiego tak, aby uzupełnić go o nowe wymagania RDSM przy maksymalnym wykorzystaniu istniejących systemów i rozwiązań. Pod koniec lat 70. XX wieku rozpoczął się regularny międzynarodowy monitoring Morza Bałtyckiego po podpisaniu i ratyfikowaniu Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, sporządzona w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1992 r. Jednocześnie w latach 70. XX wieku wprowadzono stałą służbę oceanograficzną w POM jako statutową służbę IMGW‒PIB. Monitoring jakości środowiska POM, wprowadzony od 1990 r. do PMŚ, w zakresie strefy pełnomorskiej, a od 1999 r. również w obszarach przybrzeżnych, jest realizowany według założeń programowych przewodnika do przeprowadzenia monitoringu HELCOM przez Zakład Oceanografii i Monitoringu Bałtyku Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowego Instytutu Badawczego na zlecenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i finansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W związku z implementacją Ramowej Dyrektywy Wodnej, od 2007 r. realizowano w ramach PMŚ równolegle dwa programy monitoringu wód morskich, tj.: • monitoring strefy płytkowodnej Bałtyku w obrębie wód przejściowych i przybrzeżnych, zgodny z wymaganiami RDW w zakresie określonym rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. poz. 1550 oraz z 2013 r. poz. 1558), rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. poz. 1178) oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 2147): − monitoring wód przejściowych, 11 − monitoring wód przybrzeżnych w strefie do jednej mili morskiej. Wyniki badań przeprowadzonych w ramach monitoringu strefy płytkowodnej są wykorzystywane do opracowania aktualizacji ocen stanu wód morskich realizowanych w ramach RDSM. Aktualizacja programu monitoringu wód morskich w ramach RDSM odnosi się do programu monitoringu strefy płytkowodnej. Szczegółowy opis monitoringu strefy płytkowodnej realizowanego w ramach RDW jest prezentowany w wykonawczych programach państwowego monitoringu środowiska, opracowywanych na podstawie Strategicznego Programu Państwowego Monitoringu Środowiska. W okresie objętym niniejszą aktualizacją, obowiązuje on na lata 2021 ̶ 2025: • monitoring strefy głębokomorskiej Bałtyku, uwzględniający wytyczne HELCOM oraz HELCOM MORS, a wynikający z ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego: − monitoring strefy głębokowodnej na obszarze wód terytorialnych i wyłącznej strefy ekonomicznej, − uzupełniający program badań strefy przybrzeżnej, zatok i zalewów. Dodatkowo należało dokonać rewizji innych dotychczas realizowanych programów monitoringu w ramach PMŚ dotyczących elementów stanu lub elementów presji środowiska morskiego, to jest: • monitoringu rzek ujściowych wraz z identyfikacją punktowych zrzutów w ramach HELCOM PLC – Pollution Load Compilation, wynikającego z ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, • monitoringu zimujących ptaków na obszarach morskich i ptaków lęgowych, wynikającego z wymagań dyrektywy ptasiej, • monitoringu ssaków morskich, wynikającego z wymagań dyrektywy siedliskowej, • monitoringu ryb, wynikającego z wymagań dyrektywy siedliskowej oraz RDW, • monitoringu siedlisk, wynikającego z wymagań dyrektywy siedliskowej. Powiązania cech (wskaźników) z aktualnie prowadzonymi monitoringami prezentuje schemat na Rys. II.1. Pierwszym etapem opracowania aktualizacji programu monitoringu było zdefiniowanie strategii, które mają zastosowanie w polskich obszarach morskich (Rys. II.2). Kolejnym etapem było przypisanie programów monitoringów poszczególnym strategiom. Programy te odpowiadają przede wszystkim zdefiniowaniu (i) stanu/wpływu w zakresie bioróżnorodności, charakterystyki siedlisk dennych i kolumny wody oraz (ii) presji biologicznych, fizycznych i chemicznych charakteryzujących środowisko morskie. Należy podkreślić, że te same programy mogą być wykorzystane do opracowania charakterystyk różnych strategii (Rys. II.3). Do każdego z programów zgodnych z wytycznymi RDSM przypisano odpowiednie parametry (wskaźniki), przy czym te same parametry mogą być wykorzystywane do wypełnienia informacji w zakresie różnych programów (Rys. II.3). Końcowym etapem było opracowanie szczegółowego programu monitorowania poszczególnych parametrów. Taka struktura zapewnia możliwość pomiarów poszczególnych parametrów, które są wykorzystywane do przeprowadzania ocen stanu środowiska, rewizji celów środowiskowych, rewizji skuteczności podejmowanych działań w zakresie stosownych programów zgodnych z wytycznymi RDSM, które w dalszej kolejności pozwalają na scharakteryzowanie poszczególnych strategii mających zastosowanie w obszarach morskich objętych zaktualizowanym programem monitoringu. 12 Rys. II.1. Schemat powiązań pomiedzy cechami (wskaźnikami) zgodnymi z RDSM oraz realizowanymi w ramach PMŚ monitoringami 13 Strategia RDSM Program, zgodny z wytycznymi RDSM Parametry Program monitoringu wód morskich w zakresie poszczególnych parametrów Rys. II.2. Schemat powiązania strategii, programów, zgodnych z wytycznymi RDSM i parametrów uwzględnianych przy opracowaniu aktualizacji programu monitoringu wód morskich Rys. II.3. Przykładowy schemat powiązania strategii, programów, zgodnych z wytycznymi RDSM i parametrów uwzględnianych przy opracowaniu aktualizacji programu monitoringu wód morskich 14 III. Obszary prowadzenia monitoringu Zgodnie z definicją RDSM, wody morskie, dla których państwa członkowskie opracowują strategie morskie, obejmują: „wody, dno morskie i skałę macierzystą znajdujące się od strony morza od linii podstawowej, od której jest mierzony zasięg morza terytorialnego aż do najdalej położonego obszaru wód terytorialnych i rozciągające się aż do najdalej położonego obszaru (zasięg granicy wyłącznej strefy ekonomicznej), na którym państwo członkowskie ma lub wykonuje prawa jurysdykcyjne”. Przez wody morskie należy rozumieć również wody przybrzeżne określone w RDW, o ile szczególne aspekty stanu ekologicznego środowiska morskiego nie były już przedmiotem RDSM lub innych przepisów prawa wspólnotowego. Zasięg i podział polskich obszarów morskich, uwzględniający jednolite części wód przybrzeżnych i przejściowych, wody terytorialne oraz wody znajdujące się w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej przedstawiono na Rys. III.1. a) 15 b) Rys. III.1. Podział polskich obszarów morskich objętych implementacją RDSM z uwzględnieniem podziału jednolitych części wód przybrzeżnych i przejściowych obowiązującego do 2021 r. (a) i od 2022 r. (b) IV. Strategie i programy jest uzyskanie Podstawą realizacji programu monitoringu wód morskich informacji wykorzystywanych w ocenach stanu środowiska morskiego w zakresie wszystkich wymaganych wskaźników (cech) i kryteriów. Aby zapewnić pozyskanie jak najszerszej informacji, określono strategie monitoringu odpowiadające cechom. Każdej strategii przyporządkowano programy, przy czym te same programy mogą składać się na różne strategie. W Tabeli IV.1 zestawiono wszystkie strategie z przypisanymi do nich programami (z Tabeli IV.2), w ramach których monitoring jest realizowany lub istnieje możliwość pozyskania danych. Uwzględniono również programy, dla których nie opracowano parametrów i tym samym nie opracowano szczegółowych programów monitoringu, ale których realizacja jest niezbędna w kontekście możliwości przeprowadzenia kompletnej oceny stanu środowiska obszarów morskich zgodnie z RDSM. 16 Tabela IV.1. Strategie i programy Wskaźnik (Cecha) Strategia Program Gatunki mobilne – ptaki zimujące – liczebność D1 Bioróżnorodność – Gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie – rozmieszczenie i ptaki liczebność D1 Bioróżnorodność – ryby D1 D1 Bioróżnorodność – ssaki Gatunki mobilne – ptaki – stan zdrowia Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza Gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia Gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, zagęszczenie Gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – poziom śmiertelności/obrażeń D1 Bioróżnorodność spowodowanych przypadkowym przyłowem w wyniku prowadzenia działalności rybackiej D1 Bioróżnorodność – Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska siedliska pelagiczne Zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) Gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych Gatunki nierodzime – liczebność lub biomasa Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych D2 D2 Gatunki nierodzime Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa D3 D3 Ryby komercyjne Gatunki mobilne – ryby – strefa głębokowodna D4/D1 D4 Łańcuchy troficzne/ D1 Bioróżnorodność Gatunki mobilne – ptaki zimujące ‒ liczebność Gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie ‒ rozmieszczenie i liczebność Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza 17 Wskaźnik (Cecha) Strategia Program Gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, liczebność Gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska Zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Charakterystyka parametrów chemicznych kolumny wody Charakterystyka parametrów fizycznych kolumny wody Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg Siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Straty fizyczne dna morskiego ‒ zasięg przestrzenny i rozkład Fizyczne zaburzenia dna morskiego ‒ zasięg i rozkład Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Charakterystyka parametrów fizycznych kolumny wody Stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych Stężenia substancji zanieczyszczających w osadach D5 D5 Eutrofizacja D6/D1 D6 Integralność dna morskiego/ D1 Bioróżnorodność – siedliska bentosowe D7 D7 Zmiany hydrograficzne D8 D8 Substancje Stężenia substancji zanieczyszczających w wodzie zanieczyszczające Wprowadzenie zanieczyszczeń, zanieczyszczenia o charakterze nagłym, w tym rozlewy olejowe Gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia Gatunki mobilne – ptaki – stan zdrowia D9 Substancje D9 zanieczyszczające w żywności pochodzenia Stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych 18 Wskaźnik (Cecha) Strategia morskiego D10 D10 Odpady morskie Program Odpady morskie – charakterystyka, liczebność/objętość na brzegu, w wodzie powierzchniowej, na dnie Mikrocząstki – liczebność/objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych D11 D11 Dźwięk podwodny i Antropogeniczny dźwięk impulsowy inne źródła energii Antropogeniczny ciągły dźwięk o niskiej częstotliwości Tabela IV.2. Programy i kryteria Program Kryterium Gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, liczebność Gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród D1C2, D1C4, D4C1, D4C2, D4C3, D4C4 D1C2, D1C3, D1C4 D1C2, D1C3, D1C4, D4C1, D4C2, D4C3, D4C4 Gatunki mobilne – ptaki zimujące – liczebność D1C2, D4C1, D4C2 Gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie – rozmieszczenie i liczebność D1C2, D1C4, D4C1, D4C2 Gatunki mobilne – ptaki – stan zdrowia D8C2 Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej D1C3, D2C2, D3C1, D3C2, D3C3, D4C3 Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych D1C2, D1C3, D2C2, D4C1 Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych D1C2, D2C2, D4C2 Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza D1C2, D2C2, D1C3 Gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia Gatunki mobilne – poziom śmiertelności/obrażeń spowodowanych działalnością rybacką (działania celowe i przypadkowe) D8C2 D1C1 Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska D1C6, D2C2, D2C3, D4C1, D4C2, Zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) D4C4, D5C2, D5C3 Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa D2C2, D2C3, D4C1, D4C3, D5C6, D5C7, D5C8, D6C3, D6C5, D7C2 D2C2, D2C3, D4C1, D4C3, D5C6, D5C7, D5C8, D6C3, D6C5, D7C2 Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg D6C3, D6C4, D6C5, D7C2 Siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych D6C3, D6C5, D7C2 Gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych D2C1 19 Program Gatunki nierodzime – liczebność lub biomasa Charakterystyka parametrów chemicznych kolumny wody Charakterystyka parametrów fizycznych kolumny wody Straty fizyczne dna morskiego – zasięg przestrzenny i rozkład Fizyczne zaburzenia dna morskiego – zasięg i rozkład Stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych Stężenia substancji zanieczyszczających w osadach Stężenia substancji zanieczyszczających w wodzie Wprowadzenie zanieczyszczeń, zanieczyszczenia o charakterze nagłym, w tym rozlewy olejowe Odpady morskie – charakterystyka, liczebność/objętość na brzegu, w wodzie powierzchniowej, na dnie Mikrocząstki – liczebność/objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych Antropogeniczny dźwięk impulsowy Antropogeniczny ciągły dźwięk o niskiej częstotliwości Kryterium D2C2, D2C3 D5C1, D5C5 D5C4, D7C1 D6C1 D6C2 D8C1, D9C1 D8C1 D8C1 D8C3 D10C1 D10C2 D11C1 D11C2 V. Wskaźniki i parametry regionalnie oraz przypisano Dla każdego programu przypisanego wcześniej do odpowiedniej strategii wytypowano parametry i wskaźniki, które są objęte monitoringiem zgodnie z przyjętym programem monitoringu (Tabela V.1 – Tabela V.9). Poszczególne parametry odniesiono do odpowiednich wskaźników je do odpowiednich wskaźników HELCOM uzgodnionych zaraportowanych do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich. Wskaźniki HELCOM ze statusem „CORE INDICATOR” są wskaźnikami kluczowymi dla oceny stanu, dla których istnieją odpowiednie dane i dla których opracowano sposób pełnego ich wykorzystania w ocenach z uwzględnieniem wartości progowych wyznaczających granicę pomiędzy stanem dobrym i złym. Wskaźniki HELCOM ze statusem „PRE – CORE INDICATOR” wymagają dalszych działań w celu możliwości ich regionalnego pełnego wykorzystania w ocenach, co nie wyklucza ich wykorzystania w ocenach na poziomie krajowym, jeżeli istnieją odpowiednie dane. 20 1 2 2 3 – 2 2 9 2 – 5 2 g n i r r e H t n e m s s e s s a k c o t s S E C I R o G x E n a e p o r u E t n e m s s e s s a k c o t s S E C I 8 2 – 6 2 r e d n u o l f t n e m s s e s s a k c o t s S E C I n a e p o r u E t n e m s s e s s a k c o t s S E C I r e d n u o l f 5 2 – 4 2 t a r p s n a e p o r u E t n e m s s e s s a k c o t s S E C I k a r b I S k a r b k a r b k a r b 1 2 3 l a e s y e r G - L P l a e s y e r G - L P l a e s y e r G - L P k a r b 1 I F L c i t l a B f o n o i t u b i r t s i D E R O C (s l a e s,) I I d n a s d n e r t n o i t a l u p o P s l a e s f o e c n a d n u b a) I (f o s u t a t s e v i t c u d o r p e R E R O C (s l a e s) I I i e i n e z c z s e i m z o r ‒ e i n e z c z s ę g a z, ć ś o n b e z c i l ‒ e i n a w o p ę t s y w ‒ d ó r z o r ‒, ć ś o n b e z c i l ‒ e i n a w o p ę t s y w ‒ d ó r z o r ‒ ć ś o n b e z c i l i a s a m ‒ b y r, a ł a i c a s a m, r a i m z o r ‒ m u i d a t s, k e i w, ć e ł p, d a n o g u j o w z o r a k d ą ł o ż e i n e i n ł e p y w b y r ć ś o n b e z c i l i a s a m, a ł a i c a s a m, r a i m z o r ‒ m u i d a t s, k e i w, ć e ł p, d a n o g u j o w z o r a k d ą ł o ż e i n e i n ł e p y w y p u r g y w o k n u t a g d a ł k S a b z c i l (w ó k n u t a g ć ś o n b e z c i L) a s a m o i b b u l / i w ó k i n b o s o w ó k n u t a g e i n e z c z s e i m z o R) a j c a z i l a k o l (i k a s s ‒ a r a z s a k o f – e n l i b o m i k n u t a G, ć ś o n b e z c i l, e i n e z c z s e i m z o r d ó r z o r ‒ n i w ś r o m – e n l i b o m i k n u t a G ć ś o n b e z c i l, e i n e z c z s e i m z o r a t i l o p s o p a k o f – e n l i b o m i k n u t a G, ć ś o n b e z c i l, e i n e z c z s e i m z o r ‒ d ó r z o r y b y r y f e r t s y b y r – e n l i b o m i k n u t a G j e n d o w o k o b ę ł g y b y r y f e r t s y b y r – e n l i b o m i k n u t a G h c y w o i c ś j e z r p d ó w h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r M O C L E H k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a d a B y r t e m a r a P M S D R z e n d o g z t n e m e l E m a r g o r P h c y w o s o t n e b k s i l d e i s i h c y n z c i g a l e p k s i l d e i s, h c y n l i b o m w ó k n u t a g a l d y r t e m a r a p m i e c ą j a d a i w o p d o i y m a r g o r P. 1. V i m y n l i b o m i m a k n u t a g z h c y n a z ą i w z w ó m a r g o r p e i s e r k a z w h c i k s r o m d ó w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 1. V a l e b a T 2 2 k a r b d e n w o r d f o r e b m u N h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r M O C L E H k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a d a B y r t e m a r a P M S D R z e n d o g z t n e m e l E m a r g o r P k a r b k a r b I I - y e k f o e c n a d n u b A s e i c e p s h s i f l a t s a o c,) I (l a t s a o c f o e c n a d n u b A l a n o i t c n u f y e k h s i f E R O C (s p u o r g) I I k a r b f o e c n a d n u b A e h t n i s d r i b r e t a w n o s a e s g n i r e t n i w) I (I - f o e c n a d n u b A e h t n i s d r i b r e t a w n o s a e s g n i d e e r b) I (e l g a e d e l i a t - e t i h W E R O C (y t i v i t c u d o r p k a r b k a r b) I I b y r ć ś o n b e z c i l i a s a m, a ł a i c a s a m, r a i m z o r ‒ m u i d a t s, k e i w, ć e ł p, d a n o g u j o w z o r a k d ą ł o ż e i n e i n ł e p y w b y r ć ś o n b e z c i l i a s a m, a ł a i c a s a m, r a i m z o r ‒ m u i d a t s, k e i w, ć e ł p, d a n o g u j o w z o r a k d ą ł o ż e i n e i n ł e p y w i j c a l u p o p ć ś o n b e z c i l ‒ w ó k n u t a g i j c a l u p o p ć ś o n b e z c i l ‒ w ó k n u t a g, y w o r d ą j o r k i m t s e t ‒ y w a j b o e n z r t ę n w e z ‒ b y r b ó r o h c e z r a p a b z c i l ‒ m e i k i n y w m y n a n z m e d ę l g z w d o p a r u t k u r t S; i c ł p i u k e i w, i c ś o k l e i w y b y r y f e r t s y b y r – e n l i b o m i k n u t a G h c y n ż e z r b y z r p d ó w y b y r y f e r t s y b y r – e n l i b o m i k n u t a G a z r o m o g e t r a w t o j e n d o w o k t y ł p i k a t p i k a t p – e n l i b o m i k n u t a G ć ś o n b e z c i l – e c ą j u m i z i k a t p i e i n e z c z s e i m z o r – e i k s r o m i k a t p e w o g ę l – e n l i b o m i k n u t a G ć ś o n b e z c i l y b y r n a t s ‒ y b y r – e n l i b o m i k n u t a G a i w o r d z, m y w o g ę l a i c y ż e z r p, i c ś o n d o ł p i k i n ź a k s w w w ó k a t p ć ś o n b e z c i l ‒, m y w o g ę l e i s e r k o a n t ą l k s i p a b z c i l ‒, ą w o g ę l ę r a p a n t ą l k s i p a b z c i l ‒ m e s e c k u s z ę r a p i c e i s w w ó ł y z r p ‒ ń e ż a r b o / i c ś o n l e t r e i m ś i m y t w, a i n a w o h c a Z a j c a r g i m i ę i s e i n a z c z s e i m e z r p i k a t p n a t s ‒ i k a t p – e n l i b o m i k n u t a G a i w o r d z ń e ż a r b o, i c ś o n l e t r e i m ś a l a k S i k a s s m o i z o p – e n l i b o m i k n u t a G 3 2) I I k a r b k a r b d e n w o r d f o r e b m u N d n a s l a m m a m E R O C (r a e g g n i h s i f n i s d r i b r e t a w i c e i s w w ó ł y z r p ‒ k a r b i c e i s w w ó ł y z r p ‒ y b y r i k a t p h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r M O C L E H k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a d a B d n a s l a m m a m g n i h s i f n i s d r i b r e t a w E R O C (r a e g) I I y r t e m a r a P M S D R z e n d o g z h c y n w y t a g e n h c y n n i b u l a i n e z d o h c o p ń a w y ł a i z d d o. o g e n z c i n e g o p o r t n a t n e m e l E m a r g o r P ń e ż a r b o / i c ś o n l e t r e i m ś ą i c ś o n l a ł a i z d h c y n a w o d o w o p s i e w o l e c a i n a ł a i z d (ą k c a b y r) e w o k d a p y z r p 4 2 x e d n i e t a l l e g a l f o n i D m o t a i D / w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a d a B z e n d o g z y r t e m a r a P M S D R t n e m e l E m a r g o r P i m y n z c i g a l e p i m a k s i l d e i s z h c y n a z ą i w z w ó m a r g o r p e i s e r k a z w h c i k s r o m d ó w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 2. V a l e b a T,) I - o n i D / a i D M O C L E H I - B a y C M O C L E H - I - B a y C M O C L E H - a _ l h C M O C L E H a - l h C - L P - E R P (x e d n i m o o l b l a i r e t c a b o n a y C) I g n i t a n i m o d f o n o i s s e c c u s l a n o s a e S E R O C (s p u o r g n o t k n a l p o t y h p) I I l a t o t d n a e z i s n a e m n o t k n a l p o o Z) I (k c o t s - E R P (x e d n i m o o l b l a i r e t c a b o n a y C) I E R O C (a - l l y h p o r o l h C) I I, y n z c i m o n o s k a t d a ł k s ‒, y w o k n u t a g d a ł k s ‒ a s a m o i b, ć ś o n b e z c i l b u l / i ć ś o n b e z c i l a s a m o i b n o t k n a l p o t i F – e n z c i g a l e p a k s i l d e i S a k y t s y r e t k a r a h c a k s i w o r o i b z a u l i f o r o l h c e i n e ż ę t s ‒, y n z c i m o n o s k a t d a ł k s ‒ a s a m o i b, ć ś o n b e z c i l u n o t k n a l p o t i f u n o t k n a l p o t i f t i w k a z ‒) e n r a t i l e t a s e n a d (e i n e ż ę t s ‒ a u l i f o r o l h c i i c ś o w i l t o t s ę z c ‒ y n n e z r t s e z r p g ę i s a z u n o t k n a l p u t i w k a z n o t k n a l p o o Z n o t k n a l p o t i F u n o t k n a l p o t i f y t i w k a Z, a s a m o i b () ć ś o w i l t o t s ę z c 5 2 t b e d y x o n i m _ y x o - L P y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W h c a m a r w E K o d j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a a k s i w o d o r ś u n a t s y n e c o h c i k s r o m d ó w z I k i n ź a k s W k a r b a n d j a z d o r, a n d a i c y r k o p ń e i p o t s, a s a m o i b, y w o k n u t a g d a ł k s ‒, y w o k n u t a g d a ł k S i y n o l g o r k a m e w o k ż ą l a z o t y r k o y r t e m a r a p e n a d a B z e n d o g z y r t e m a r a P M S D R t n e m e l E m a r g o r P i m y w o s o t n e b i m a k s i l d e i s z h c y n a z ą i w z w ó m a r g o r p e i s e r k a z w h c i k s r o m d ó w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 3. V a l e b a T) I I B - L P - t f o s e h t f o e t a t S a n u a f o r c a m m o t t o b E R O C (y t i n u m m o c, ć ś o n b e z c i l, y w o k n u t a g d a ł k s ‒ a s a m o i b k a r b k a r b *) e i n a w o p a m (a k s i l d e i s g ę i s a z ‒ a s a m o i b b u l ć ś o n b e z c i l ź d ą b w ó k i n b o s o a b z c i l (b u l i) a n d a i c y r k o p ń e i p o t s i a w o i c ś o k l e i w a r u t k u r t S. u k n u t a g a w o k e i w. a k s i l d e i s e i n e z c z s e i m z o R a k s i l d e i s g ę i s a Z a l d –) e i n a w o p a m (k s i l d e i s h c y z c n y d e j o p) e n a w o l e c e i n a w o p a m (h c i k t s y z s w a l d ź d ą b. k s i l d e i s. a k s i l d e i s ć ś o t ę j b O. a s a m o i b s o t n e b o o z o r k a m – e w o s o t n e b a k s i l d e i S a k y t s y r e t k a r a h c k s i w o r o i b z – e w o s o t n e b i k n u t a G a s a m o i b b u l / i ć ś o n b e z c i l – e w o s o t n e b a k s i l d e i S g ę i s a z i e i n e z c z s e i m z o r E R O C (t b e d n e g y x O) I I u n e l t e i n e ż ę t s ‒: e n z c i g o l o f r o m i k n u r a W j e w o g e z r b y f e r t s e l i f o r p ‒ d o m M 1 o d e z r o m w e c ą z d o h c y w y d o w i i n i l) A (e w o i n e z c i l b o y r t e m a r a p ‒: e n z c y r t e m o f r o m i k n u r a W – a ż e z r b y z r p w ó n o ł k s i c ś o k o r e z s ‒) m M 1 i. m. p. p m 0 1 (u j o r k e z r p. w o p i a b z c i l – w e r n a t s ‒: i c ś o k o b ę ł g ć ś o n n e i m Z m y w o g e z r b m e n o ł k s a z ‒ w e r ą f e r t s a z ‒ m M 1 i c ś o ł g e l d o w ‒ a i g o l o f r o m z a r o p y T l e i g ę w, a i r t e m y t a b, a ż o ł d o p. u n e l t e i n e ż ę t s, y n z c i n a g r o – e w o s o t n e b a k s i l d e i S a k y t s y r e t k a r a h c w ó r t e m a r a p h c y n z c i m e h c o k y z i f - o w o r a i m o p u t k n u p ć ś o k o b ę ł g ‒ o g e n l o r t n o k a k y t s y r e t k a r a h c i a w o i c ś o l i a r u t k u r t S: a n d y c i n d e r ś a n a i d e m – e i n e i n r a i z u ‒ n e r a i z j e n z c i n a g r o i i r e t a m ć ś o t r a w a z ‒ ‒ y n l ó g o t o z a (w ó n e g o i b ć ś o t r a w a z ‒) g o P ‒ y n l ó g o r o f s o f i g o N a l i f o r o l h c ‒ H p i) h E (x o d e r ł a j c n e t o p ‒ e l a t e m (ń e z c z s y z c e i n a z ć ś o t r a w a z ‒ e w o i n e i c ś r e i p o l e i w, e M ‒, A W W ‒ e n z c y t a m o r a y r o d o w o l g ę w, B C P ‒ e l y n e f i b e n a w o r o l h c i l o p) T B T ‒ y n y c o l y t u b i r t i k z ą i w z a l d i k d o r ś e n a k s y z o p ą n a t s o z y d g, a i n a w o z i l a e r z o d e w i l ż o m e i z d ę b e i n a d a z; 5 4 8 / 7 1 0 2 y w y t k e r y d o g e n d o w a w a r P o d ą j c a t n e m e l p m i y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W h c a m a r w E K o d j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a a k s i w o d o r ś u n a t s y n e c o h c i k s r o m d ó w k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a d a B z e n d o g z y r t e m a r a P M S D R t n e m e l E m a r g o r P 6 2 h c y n n i h c y r ó t k e i n z a r o e n d o w o w a r P – y w a t s u e i n a i m z o. r 9 1 0 2 a i n ś e z r w 1 1 a i n d z ą w a t s u z u k z ą i w z w e n o z c e i p z e b a z y ł a t s o z e i n e r ó t k, l e c n e t a n z u k z ą i w z w e n a w o n a l p a z h c y n o z c a n z e e z i n r p a d Ś a M Z * P. w a t s u 7 2 w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W u n a t s j e n p ę t s w y n e c o i j c a z i l a u t k a h c a m a r M O C L E H k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a d a B h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś - r e t e m a r a P - y r o t n e v n I r e t e m a r a P - l a s r e p s i D - n o n w e n f o l a v i r r a n i s d n e r T E R O C (s e i c e p s s u o n e g i d n i) I I, e i n a w o p ę t s y w ‒ y w o k n u t a g d a ł k s k a r b a s a m o i b a s a m o i b i ć ś o n b e z c i l ‒ b u l i ć ś o n b e z c i L y r t e m a r a P z e n d o g z M S D R e c b o i k n u t a G t n e m e l E m a r g o r P e i k t s y z s w y t n e n o p m o k u m e t s y s o k e e i k t s y z s w y t n e n o p m o k u m e t s y s o k e – e m i z d o r e i n i k n u t a G ł e d ó r ź e z w y ł p o d h c y n z c i f y c e p s – e m i z d o r e i n i k n u t a G a s a m o i b b u l i ć ś o n b e z c i l i m y m i z d o r e i n i m a k n u t a g z h c y n a z ą i w z w ó m a r g o r p e i s e r k a z w h c i k s r o m d ó w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 4. V a l e b a T h c y m i z d o r e i n w ó k n u t a g a l d y r t e m a r a p m i e c ą j a d a i w o p d o i y m a r g o r P. 2. V 8 2 - k a r b h c a m a r w e n a w o z i l a e R W D R u g n i r o t i n o m t b e d y x O n i m _ y x o - L P k a r b k a r b c i n a g r o n i d e v l o s s i D) P I D (s u o r o h p s o h p) I () N T (n e g o r t i n l a t o T) I () P T (s u r o h p s o h p l a t o T) I (k a r b k a r b E R O C (t b e d n e g y x O) I I k a r b k a r b - I c i n a g r o n i d e v l o s s i D E R O C () N D I (n e g o r t i n) I I t o z a y n o z c z s u p z o R, y n a t o z a (y n z c i n a g r o e i n) y w o n o m a n o j, y n y t o z a r o f s o f y n o z c z s u p z o R) y n a r o f s o f (y n z c i n a g r o e i n y t i w o k ł a c t o z A y t i w o k ł a c r o f s o F y n a i m e z r K y n z c i n a g r o l e i g ę w y n l ó g O u n e l t e i n e ż ę t S o g e n o z c z s u p z o r H p n y z c d O e n l a j c r a p e i n e i n ś i C 2 O C p a l g ę w u k n e l t u w d, H p n y z c d o, n e l t, e n n e g o i b e j c n a t s b u S w ó r t e m a r a p a k y t s y r e t k a r a h C 2 O C e n l a j c r a p e i n e ż ę t s y d o w y n m u l o k h c y n z c i m e h c e i n e c o y n a w a d d o p e i N e i n e c o y n a w a d d o p e i N e i n e l o s a Z e i n e c o y n a w a d d o p e i N e i n e c o y n a w a d d o p e i N a r u t a r e p m e T h t p e d i h c c e S E R O C (y t i r a l c r e t a W) I I ć ś o t s y z c o r z e z r P, e i n e l o s a z, a r u t a r e p m e T ć ś o t s y z c o r z e z r p a k y t s y r e t k a r a h C h c y n z c y z i f w ó r t e m a r a p y d o w y n m u l o k k i n ź a k s W E K o d y n a w o t r o p a r a z i j c a z i l a u t k a h c a m a r w u n a t s y n e c o j e n p ę t s w d ó w a k s i w o d o r ś h c i k s r o m M O C L E H k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a g a m y W M S D R z e n d o g z y r t e m a r a P m a r g o r P y d o w ę n m u l o k h c y c ą j u z y r e t k a r a h c w ó r t e m a r a p e i s e r k a z w h c i k s r o m d ó w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 5. V a l e b a T y d o w y n m u l o k i k y t s y r e t k a r a h c a l d y r t e m a r a p m i e c ą j a d a i w o p d o i y m a r g o r P. 3. V 9 2 w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W u n a t s y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś k i n ź a k s W y r t e m a r a p e n a d a B z e n d o g z y r t e m a r a P M S D R m a r g o r P e i k s r o m o n d a n h c y n z c y z i f i j s e r p e i s e r k a z w h c i k s r o m d ó w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 6. V a l e b a T e i k s r o m o n d a n h c y n z c y z i f i j s e r p a l d y r t e m a r a p m i e c ą j a d a i w o p d o i y m a r g o r P. 4. V m Z k s W _ L P k a r b w ó r o t a i n a i b ę ł g o p z u k b o r u m e i n a w o d a ł k s ‒ w ó t r o p i h c y n d o w a n w y ł p w i m y c ą j a m i m a c a r p i m y n n i i m e i n a w o g a r d ‒ e n n e d y d a s o e w o i n h c z r e i w o p i o g e w o s a z c u g ę i s a z t a m e t a n e j c a m r o f n I m Z k s W _ L P k a r b m e i c y b o d y w z h c y n a z ą i w z c a r p o g e n n e z r t s e z r p u r i w ż i u k s a i p m Z k s W _ L P k a r b k a r b k a r b j e n z c i n h c e t o r d y h y w o d u b a z t a m e t a n e j c a m r o f n I w, h c y n ż e z r b y z r p i h c y w o i c ś j e z r p h c a d o w w u g e z r b: m y t, h c y w o g e z r b k e s a p o ć ś o g u ł d ‒ i ą j u p ę t s y w j e i k a j a n u g e z r b ć ś o g u ł d (g ó r t s o a b z c i l ‒) a z r o m u k n u r e i k w g ę i s a z, u g e z r b e i n a l i s a z ‒ a k s i w o c i w t o k ‒ i m y n n e d j e w o w o ł o p i c ś o n w y s n e t n i t a m e t a n e n a d ‒ a n e n o z c i l e z r p i m y n o z c e l w i m a i z d ę z r a n) R A S (u i n e z r u b a z ą c ą j a g e l d o p ę i n h c z r e i w o p i o g e w o s a z c u g ę i s a z t a m e t a n e j c a m r o f n I: z o g e n a z ą i w z o g e n n e z r t s e z r p, h c y n d o w w ó r o t m e i n a i b ę ł g o p ‒ / e i n e z c z s e i m z o R y w o s a z c g ę i s a z, y n n e z r t s e z r p i e i n e z c z s ę g a z a n d e n z c y z i f y t a r t S g ę i s a z ‒ o g e i k s r o m d a ł k z o r i y n n e z r t s e z r p a n d a i n e z r u b a z e n z c y z i F o g e i k s r o m I () I I s E D B P _ M O C L E H e n z c i n a g r o o m o r b i k z ą i w Z l y n e h p i d d e t a n i m o r b y l o P E R O C () s E D B P (s r e h t e I I e n a c e d o d o l c y c o m o r b a x e H E R O C () () I I e n z c i n a g r o o r o u l f i k z ą i w Z e t a n o h p l u s e n a t c o o r o u l f r e P E R O C () I I I I S N A R U F _ S N X O D _ s B C P _ M O C L E H - I s l y n e h p i b d e t a n i r o l h c y l o P s n a r u f d n a s n i x o i d,) s B C P () I (e n b o d o p o n y s k o i d i k z ą i w z i y n y s k o i D, M S D R W D R –) E D B P (y r e t e o l y n e f i d, 0 0 1, 9 9, 7 4, 8 2 y r e n e g n o k e n a w o m o r b i l o P ‒ * 4 5 1, 3 5 1, M S D R W D R, M S D R W D R n a k e d o d o l k y c o m o r b a s k e h ‒ (s a w k ‒ y w o n o f l u s o n a t k o o r o u l f r e p, M S D R W D R - l d + F D C P + D D C P a m u s (‒ B C P 0 3 A W W y t i l o b a t e M s H A P _ M O C L E H I s n o b r a c o r d y h c i t a m o r a y l o P r i e h t d n a) s H A P (E R O C (s e t i l o b a t e m, M S D R W D R) A W W (e n z c y t a m o r a y r o d o w o l g ę w e w o i n e i c ś r e i p o l e i W) I I I I S N A R U F _ S N X O D _ s B C P _ M O C L E H s B C P _ D O O F A E S) I (e l y n e f i b e n a w o r o l h c i l o P s l y n e h p i b d e t a n i r o l h c y l o P s n a r u f d n a s n i x o i d,) s B C P (M S D R, 8 2 y r e n e g n o k ‒ * 0 8 1, 3 5 1, 8 3 1, 1 0 1, 2 5 * n e t n a r o u l f ‒ * n e r i p) a (o z n e b ‒ n e l y r e p) i, h, g (o z n e b ‒ n e t n a r o u l f) k (o z n e b n e t n a r o u l f) b (o z n e b ‒ ‒ n e r i p) d c - 3, 2, 1 (o n e d i ‒ w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W i g a w U y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W y r t e m a r a P e n d o g z M S D R z a c y r t a M m a r g o r P o g e i k s r o m a i n e z d o h c o p i c ś o n w y ż i m i k s r o m u k s i w o d o r ś w h c y c ą j a z c z s y z c e i n a z i j c n a t s b u s e i s e r k a z w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 7. V a l e b a T y m z i n a g r o a n a i n a w y ł a i z d d o h c i w ó t k e f e z a r o h c y n z c e i p z e b e i n i j c n a t s b u s a l d y r t e m a r a p m i e c ą j a d a i w o p d o i y m a r g o r P.. 5 V / a j c u b y r t s y D g ę i s a z e i s a z c w / i n e z r t s e z r p i a i n e ż ę t s y m z i n a g r o i j c n a t s b u s a i n e ż ę t S w h c y c ą j a z c z s y z c e i n a z h c a m z i n a g r o m e i n e z c ą ł w z w ó m z i n a g r o h c y n j y c r e m o k 1 3 I x e s o p m i / y n y c o l y t u b i r t i k z ą i w Z d n a) T B T (n i t l y t u b i r T E R O C (x e s o p m i, M S D R W D R I k a r b k a r b k a r b e n z c i n a g r o o r o l h c y d y c y t s e P s H A P _ M O C L E H s n o b r a c o r d y h c i t a m o r a y l o P r i e h t d n a) s H A P (E R O C (s e t i l o b a t e m) I I M S D R, M S D R W D R M S D R * n e r i p H O - 1 ‒ n e r t n a n e f H O - 1 ‒ n e z n e b o r o l h c a s k e h ‒ *) B C H (y t i l o b a t e m o g e j i T D D ‒ n a s k e h o l k y c o r o l h c a s k e h ‒) H C H (n a f l u s o d n e ‒ n e i d a t u b o r o l h c a s k e h ‒ (s l a t e s l a t e s l a t e M _ L P I e l a t e M d n a m u i m d a c, d a e l (s l a t e M E R O C () y r u c r e m) I I d n a m u i m d a c, d a e l (s l a t e M E R O C () y r u c r e m) I I, M S D R, W D R y w o j a r k, M S D R y w o j a r k s l a t e M _ L P k a r b y w o j a r k * u r o l h c a t p e h * l o f o k i d ‒ *) g H (ć ę t r ‒ *) d C (m d a k ‒ *) b P (w ó ł o ‒) u C (ź d e i m ‒) n Z (k n y c ‒) s A (n e s r a ‒ *) i N (l e i k i n ‒ I k a r b W D R d y s k o p e i r o l h c a t p e h ‒ s e c n a t s b u S e v i t c a o i d a R _ M O C L E H y d i l k u n o i d a r: s e c n a t s b u s e v i t c a o i d a R d n a h s i f n i 7 3 1 - m u i s e C E R O C (r e t a w a e s e c a f r u s, M S D R y w o j a r k *) s C 7 3 1 (z e c ‒) I I w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W i g a w U y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W y r t e m a r a P e n d o g z M S D R z a c y r t a M m a r g o r P) I (k a r b k a r b M S D R n a s k e h o l k y c o r o l h c a s k e h ‒ e n z c i n a g r o o r o l h c y d y c y t s e P y t i l o b a t e m o g e j i T D D ‒) B C H (n e z n e b o r o l h c a s k e h ‒ I I S N A R U F _ S N X O D _ s B C P _ M O C L E H) I I x e s o p m i s k e d n i ‒ e l y n e f i b e n a w o r o l h c i l o P s l y n e h p i b d e t a n i r o l h c y l o P, 8 2 y r e n e g n o k ‒ s n a r u f d n a s n i x o i d,) s B C P (M S D R 0 8 1, 3 5 1, 8 3 1, 8 1 1, 1 0 1, 2 5) I I k a r b d n a) T B T (n i t l y t u b i r T E R O C (x e s o p m i M S D R T B M ‒ T B D ‒ T h P T ‒ w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W i g a w U y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W y r t e m a r a P e n d o g z M S D R z a c y r t a M m a r g o r P 2 3 k a r b k a r b - y n y c o l y t u b i r t i k z ą i w Z e c ą j u r t i k d o r ś e w o j o B s l a t e d n a m u i m d a c, d a e l (s l a t e M E R O C () y r u c r e m M S D R e l a t e M) I I s H A P _ M O C L E H s n o b r a c o r d y h c i t a m o r a y l o P r i e h t d n a) s H A P (E R O C (s e t i l o b a t e m M S D R) A W W (e n z c y t a m o r a y r o d o w o l g ę w e w o i n e i c ś r e i p o l e i W) I I) H C H (n a f l u s o d n e ‒ * n e t n a r o u l f ‒ n e r i p) a (o z n e b ‒ * e n e l y r e p) i, h, g (o z n e b ‒ n e t n a r o u l f) k (o z n e b n e t n a r o u l f) b (o z n e b ‒ ‒ * n e r i p) d c - 3, 2, 1 (o n e d i ‒ *) g H (ć ę t r ‒ *) d C (m d a k ‒ *) b P (w ó ł o ‒) u C (ź d e i m ‒) n Z (k n y c ‒) l A (n i l g ‒) s A (n e s r a ‒ z y w o k r a i s t y r e p I i m y n d o h c o p y d a s o i j c n a t s b u s a i n e ż ę t S w h c y c ą j a z c z s y z c e i n a z h c a d a s o 3 3 I k a r b W D R * k n y c ‒ * ź d e i m ‒ s k e d n i – e n t o l e l o n e f ‒ * y w o l o n e f y r o d o w o l g ę w ‒ s k e d n i – e n d o h c o p o p o r * y w o j e l o * n i l g ‒ * e n l o w i k n a j y c ‒ * e n a z ą i w z i k n a j y c ‒ * n e d b i l o m ‒ * n e l e s ‒ * o r b e r s ‒ * l a t ‒ * n a t y t ‒ s e c n a t s b u S e v i t c a o i d a R _ M O C L E H c a n e f o l c i d _ M O C L E H) I I i k y t u e c a m r a F c a n e f o l c i D) I I) I I y d i l k u n o i d a r: s e c n a t s b u s e v i t c a o i d a R d n a h s i f n i 7 3 1 - m u i s e C E R O C (r e t a w a e s e c a f r u s M S D R M S D R * k a n e f o l k i d ‒ l o i d a r t s e o l y n y t e - a f l a - 7 1 ‒ * s C 7 3 1 e i n e ż ę t s ‒ r S 0 9 e i n e ż ę t s ‒ u P 0 4 2 + 9 3 2, u P 8 3 2 e i n e ż ę t s ‒ k a r b d n a) T B T (n i t l y t u b i r T E R O C (x e s o p m i M S D R T B T w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W i g a w U y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W y r t e m a r a P e n d o g z M S D R z a c y r t a M m a r g o r P e n z c y t e t n y s e i n i e n z c y t e t n y s a i n e z c z s y z c e i n a z e n z c i f y c e p S * y w o k w ó r m d y h e d l a ‒ * n e s r a ‒ * r a b * r o b ‒ ‒ m o r h c ‒ r 3 + C a m u s (y n l ó g o m o r h c * y w o i c ś o t r a w o i c ś e z s *) 6 + r C i ‒ a d o w 4 3 I k a r b W D R e w o t e t y r o i r p e j c n a t s b u S * d a n a w ‒ * n o m y t n a ‒ * i k r o u l f ‒ * l y r e b ‒ * t l a b o k ‒ * r o l h c a l a ‒ * n e c a r t n a * a n y z a r t a ‒ ‒ * n e z n e b ‒ e n a w o m o r b ‒ * y r e t e o l y n e f i d * i k z ą i w z o g e j i m d a k ‒ * y n a k l a o r o l h c – 3 1 - 0 1 C ‒ * s o f n i w n e f r o l h c ‒ * s o f i r y p r o l h c ‒ *) C D E (n a t e o r o l h c i d - 2, 1 ‒ * n a t e m o r o l h c i d ‒) l y s k e h o l y t e - 2 (i d n a l a t f ‒ (* n o r u i d ‒ * n a f l u s o d n e ‒ * n e t n a r o u l f ‒ n e z n e b o r o l h c a s k e h ‒ (n e i d a t u b o r o l h c a s k e h ‒ (n a s k e h o l k y c o r o l h c a s k e h ‒ (* n o r u t o r p o z i ‒ * i k z ą i w z o g e j i w ó ł o ‒ * i k z ą i w z j e j i ć ę t r ‒ * n e l a t f a n ‒ * i k z ą i w z o g e j i l e i k i n ‒ - 4 (e l o n e f o l y n o n ‒ *) l o n e f o l y n o n w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W i g a w U y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W y r t e m a r a P e n d o g z M S D R z a c y r t a M m a r g o r P 5 3 I k a r b W D R e c ą j a z c z s y z c e i n a z e j c n a t s b u s e n n I - ’ 3, 3, ’ 1, 1 (- 4 (l o n e f o l y t k o ‒ *) l o n e f -) o l y t u b o l y t e m a r t e t * n e z n e b o r o l h c a t n e p ‒ l o n e f o r o l h c a t n e p ‒ * n e r i p) a (o z n e b ‒ * n e t n a r o u l f) b (o z n e b * n e t n a r o u l f) k (o z n e b ‒ ‒ * n e l y r e p) i, h, g (o z n e b ‒ * n e r i p) d c - 3, 2, 1 (o n e d n i ‒ * a n y z a m y s ‒ y n y c o l y t u b i r t i k z ą i w z ‒ *) y n y c o l y t u b i r t n o i t a k (*) B C T (y n e z n e b o r o l h c i r t ‒ n a t e m o r o l h c i r t ‒ *) m r o f o r o l h c (* a n i l a r u l f i r t ‒ l o f o k i d ‒ s a w k ‒ y w o n o f l u s o n a t k o o r o u l f r e p n e f y s k o n i h c ‒ n e f i n o l k a ‒ s k o n e f i b ‒ a n y r t u b y c ‒ a n y r t e m r e p y c ‒ s o f r o l h c i d ‒ n a k e d o d o l k y c o m o r b a s k e h ‒) (d y s k o p e i r o l h c a t p e h ‒ u r o l h c a t p e h a n y r t u b r e t ‒ * n a t e m o r o l h c a r t e t ‒ * a n y r d l a ‒ * a n y r d l e i d ‒ * a n y r d n e ‒ w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W i g a w U y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W y r t e m a r a P e n d o g z M S D R z a c y r t a M m a r g o r P w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s M O C L E H k i n ź a k s W i g a w U y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W y r t e m a r a P e n d o g z M S D R z a c y r t a M m a r g o r P e n z c i g o l o i b y t k e f E * a n y r d o z i ‒ * a r a p - a r a p r e m o z i * y t i w o k ł a c T D D ‒ *) I R T (n e l y t e o r o l h c i r t ‒ *) R E P (n e l y t e o r o l h c a r t e t ‒) I I e l g a e a e s d e l i a t - e t i h W E R O C (y t i v i t c u d o r p M S D R k a r b M S D R, y w o r d ą j o r k i m t s e t ‒ y w a j b o e n z r t ę n w e z ‒ b y r b ó r o h c m y n a n z e z r a p a b z c i l ‒, m y w o g ę l m e i k i n y w w w ó k a t p ć ś o n b e z c i l ‒, m y w o g ę l e i s e r k o ę r a p a n t ą l k s i p a b z c i l ‒, ą w o g ę l z ę r a p a n t ą l k s i p a b z c i l ‒ m e s e c k u s m o r f s l l i p s l i o l a n o i t a r e p O) I (s p i h s M S D R a n o ż a r y w u w e l z o r 3 m w ć ś o t ę j b O ć ś o l I a n o z d a w o r p w m y n o l ś e r k o w a n e i s a z c j e n o l ś e r k o i n e z r t s e z r p – e n l i b o m i k n u t a G a i w o r d z n a t s ‒ y b y r – e n l i b o m i k n u t a G a i w o r d z n a t s ‒ i k a t p e i n e z d a w o r p W, ń e z c z s y z c e i n a z o a i n e z c z s y z c e i n a z w, m y ł g a n e z r e t k a r a h c e w o j e l o y w e l z o r m y t 6 3. j e i k s r o M i i g e t a r t S e i w a r p s w ą w y t k e r y d ą w o m a R z e i n d o g z j e n a w o z i l a e r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a w e n a t s y z r o k y w y r t e m a r a p. M S D R z e i n d o g z j e n a w o z i l a e r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a w e n a t s y z r o k y w y r t e m a r a P *. ą n d o W ą w y t k e r y D ą w o m a R z e i n d o g z h c y n a w o z i l a e r h c a n e c o w e n a w y t s y z r o k y w y r t e m a r a p – W D R 7 3 w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s r e t t i l h c a e B _ L P k i n ź a k s W e r p r e t t i l h c a e B r o t a c i d n i e r o c k a r b k a r b k a r b k a r b k a r b k a r b y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W z e n d o g z y r t e m a r a P M S D R m a r g o r P i i n i l a n w ó d a p d o j a z d o r i a b z c i L j e w o g e z r b a n w ó d a p d o j a z d o r i a b z c i L y d o w i n h c z r e i w o p e i n d a n w ó d a p d o j a z d o r i a b z c i L w k e t s ą z c o r k i m j a z d o r i a b z c i L h c a d a s o i j e i k s r o m e i z d o w h c y n n e d / e i n e i n e z r t s e z r p z o r ‒ i e i s a z c w g ę i s a z i n e z r t s e z r p, a k y t s y r e t k a r a h c – e i k s r o m y d a p d O e i z d o w w, u g e z r b a n ć ś o t ę j b o / ć ś o n b e z c i l e i n d a n, j e w o i n h c z r e i w o p w ć ś o t ę j b o / ć ś o n b e z c i l – i k t s ą z c o r k i M h c y n n e d h c a d a s o w, j e i k s r o m e i z d o w h c i k s r o m w ó d a p d o a l d y r t e m a r a p m i e c ą j a d a i w o p d o i y m a r g o r P.. 6 V h c i k s r o m w ó d a p d o u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 8. V a l e b a T 8 3 e s i o n r e t a w r e d n U _ S E C I k a r b, o g e w o s l u p m i u k ę i w ź d i j s i m e a i n a w r t e i n a i n e z r t s e z r p z o r ‒ e s i o n r e t a w r e d n U _ S E C I k a r b o g e w o s l u p m i u k ę i w ź d m o i z o p g ę i s a z /) ę i s e i n e z d o h c z o r (m o i z o p, y n n e z r t s e z r p g ę i s a z / d a ł k z o r o g e ł g ą i c u k ę i w ź d e i s a z c w i n e z r t s e z r p i w E K o d y n a w o t r o p a r a z k i n ź a k s W y n e c o j e n p ę t s w i j c a z i l a u t k a h c a m a r h c i k s r o m d ó w a k s i w o d o r ś u n a t s y r t e m a r a P / i k i n ź a k s W s a z c, y n n e z r t s e z r p g ę i s a z / d a ł k z o r z e n d o g z y r t e m a r a P M S D R m u i r e t y r K m a r g o r P k ę i w ź d y n z c i n e g o p o r t n A y w o s l u p m i y ł g ą i c y n z c i n e g o p o r t n A j e i k s i n o k ę i w ź d i c ś o w i l t o t s ę z c i i g r e n e ł e d ó r ź h c y n n i i o g e n d o w d o p u s a ł a h a l d y r t e m a r a p m i e c ą j a d a i w o p d o i y m a r g o r P. 7. V i i g r e n e ł e d ó r ź h c y n n i i o g e n d o w d o p u s a ł a h e i s e r k a z w u g n i r o t i n o m a i n e z d a w o r p a l d y r t e m a r a p i i k i n ź a k s W. 9. V a l e b a T VI. Projekt aktualizacji programu monitoringu wód morskich Aktualizacja programu monitoringu wód morskich została przygotowana zgodnie z metodyką opisaną w rozdziale II niniejszego opracowania. Program monitoringu wód morskich został opracowany dla poszczególnych parametrów, które mogą być wykorzystane w zakresie różnych programów i strategii. Dla potrzeb opracowania: (i) aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich, (ii) aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, (iii) aktualizacji zestawu celów środowiskowych dla wód morskich oraz (iv) aktualizacji programu monitoringu wód morskich (zgodnie z art. 17 RDSM), przyjęto podział polskich obszarów morskich na baseny zgodnie ze Strategią Monitoringu i Ocen HELCOM (Rys. VI.1). W związku z wprowadzeniem nowej typologii JCWP od 2022 r. granica Basenu Gdańskiego ulegnie zmianie (Rys. VI.2). W przypadku ichtiofauny i awifauny zastosowano odpowiednio podział zgodny z ICES oraz HELCOM dla Morza Bałtyckiego. Aktualizacja programu monitoringu wód morskich uwzględnia obszary jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych zgodnych z obowiązującą typologią (Rys. VI.5) oraz jej aktualizacją obowiązującą od 2022 r. (Rys. VI.6), do których przypisano punkty pomiarowo kontrolne (PPK) oraz dla których wyznaczone zostaną stanowiska zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych (Dz. U.). Rys. VI.1. Podział polskich obszarów morskich na obszary oceny w latach 2020–2021 39 Rys. VI.2. Podział polskich obszarów morskich na obszary oceny w latach 2022–2025 Do każdego obszaru przypisano stacje dla monitoringu parametrów rekomendowanych w aktualizacji programu monitoringu obszarów morskich (Rys. VI.3 – Rys. VI.4). Rys. VI.3. Sieć stacji monitoringowych w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 40 Rys. VI.4. Sieć stacji monitoringowych w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2022–2025 41 Rys. VI.5 Sieć punktów pomiarowo-kontrolnych w przejściowych zgodnie z podziałem obowiązującym do 2021 r. jednolitych częściach wód przybrzeżnych i 42 Rys. VI.6. Sieć punktów pomiarowo-kontrolnych w przejściowych zgodnie z podziałem obowiązującym od 2022 r. jednolitych częściach wód przybrzeżnych i 43 VI.1. Programy monitoringu ssaków Programy monitoringu w zakresie gatunków mobilnych – ssaki obejmuje monitoring trzech gatunków: morświna, foki szarej oraz foki pospolitej. W przypadku morświna parametrem monitorowanym jest jego występowanie i zagęszczenie, w przypadku gatunków fok poza występowaniem liczebność oraz rozród. Poniżej przedstawiono szczegółowe wytyczne do monitoringu poszczególnych gatunków. jest określana również ich VI.1.1. Program gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, zagęszczenie Badania morświna będą prowadzone na trzech stanowiskach (Tabela VI.2), w tym na dwóch, na których był wykonany monitoring w latach 2016–2018, tj. Zatoka Pomorska i Ławica Stilo, oraz na jednym nowym stanowisku Zatoka Gdańska (Tabela VI.1). W przypadku stanowiska Zatoka Pomorska wszystkie pięć stacji pomiarowych będzie wystawionych w tych samych lokalizacjach jak w monitoringu pilotażowym (Tabela VI.1) i projekcie SAMBAH. W przypadku stanowiska Ławica Stilo cztery stacje będą tożsame z lokalizacją stacji w monitoringu pilotażowym i z projektu SAMBAH (Tabela VI.1). Lokalizacja piątej stacji będzie uzależniona od zgody urzędu morskiego. W przypadku stanowiska Zatoka Gdańska cztery stacje będą tożsame ze stacjami z projektu SAMBAH, natomiast jedna stacja (kod stacji: CPOD15) zostanie wyznaczona w rejonie Zatoki Puckiej, uwzględniając specyfikę tego akwenu (rybołówstwo, żegluga, turystyka) i w uzgodnieniu z organami administracji morskiej. W celu zachowania spójności regionalnej, terminy realizacji monitoringu morświna powinny być zgodne z zaleceniami grupy eksperckiej do spraw ssaków morskich HELCOM EXPERT GROUP ON MARINE MAMMALS – HELCOM EG MAMA (poprzednia nazwa grupy HELCOM SEAL), które obecnie znajdują się na etapie konsultacji. Zgodnie ze wstępną rekomendacją grupy HELCOM MAMA monitoring będzie prowadzony według jednej z dwóch zalecanych metodyk. Jedna metodyka zaleca prowadzenie monitoringu przez co najmniej 24 miesiące w okresie sześciu lat objętych oceną, jednak nie wcześniej niż 3 lata po zakończeniu poprzedniego monitoringu. Druga metodyka zaleca przeprowadzenie monitoringu dwukrotnie w okresie sześcioletnim, każde z badań przez 12 miesięcy. Przeprowadzenie monitoringu zostało zaplanowane zgodnie ze wstępną rekomendacją tej grupy, tj. co 3 lata przez jeden rok (HELCOM 2018). Aktualnie jest planowany projekt SAMBAH II, który swoim zasięgiem obejmie cały obszar Morza Bałtyckiego. W czasie opracowywania niniejszej aktualizacji programu monitoringu nie jest znany termin rozpoczęcia badań. Jest on uzależniony od złożenia do mechanizmu finansowego LIFE w perspektywie na lata 2021‒2027 wniosku o dofinansowanie projektu SAMABAH II. Monitoring, planowany w ramach SAMBAH II będzie obejmował obszar objęty badaniami w ramach SAMBAH oraz zostanie rozszerzony o badania w strefie wód o głębokości ponad 80 m. W ramach projektu SAMBAH II zaplanowano również identyfikację osobników młodocianych. W tym celu, jako realizacja jednego z zadań SAMBAH II, zostanie zaadaptowany model do interpretacji sygnałów dźwiękowych. Badania w ramach projektu zostały zaplanowane na gęstszej siatce stacji, niż to miało miejsce w poprzednim projekcie SAMBAH. W celu zapewnienia częściowej synchronizacji badań morświna w Morzu Bałtyckim, badania rozpoczęto jesienią 2020 r., wspólnie z rozpoczęciem badań przez Szwecję. Wykonanie badań w latach 2020‒2021 w ciągu 12 miesięcy będzie zgodne z metodyką HELCOM COMBINE dla prowadzenia monitoringu morświna. 44 Dodatkowo do monitoringu zostanie włączone w przyszłości występowanie młodych osobników zgodnie z programem, jaki ma być realizowany w ramach projektu SAMBAH II, w ramach którego będzie szacowane nie tylko zagęszczenie, ale również liczebność osobników. Rys. VI.7. Lokalizacja stanowisk rekomendowanych do monitoringu morświna Tabela VI.1. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – morświna Element ekosystemu morświn Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi Zatoka Pomorska: ‒ stacje CPOD01 – CPOD05 Ławica Stilo: ‒ stacje CPOD06 – CPOD10 Zatoka Gdańska: ‒ stacje CPOD11 – CPOD15; Tabela VI.2– Tabela VI.3 ‒ zagęszczenie i liczebność 24 miesiące ciągłego monitoringu co sześć lat (od rozpoczęcia poprzedniego monitoringu) pasywna detekcja akustyczna za pomocą C-POD (Załącznik 1 do aPMWM) Tabela VI.2. Metodyka monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ssaków morskich – morświn Rodzaj badań Pasywna detekcja akustyczna Lokalizacja badań stanowisko Zatoka Pomorska Ławica Stilo Zatoka Gdańska stacje CPOD01 – CPOD05 CPOD06 – CPOD10 CPOD11 – CPOD15 Metodyka badań terenowych pasywna detekcja akustyczna za pomocą C-POD (Załącznik 1 do aPMWM) Termin badań 24 miesiące ciągłego monitoringu co sześć lat (od rozpoczęcia poprzedniego monitoringu) lub 12 miesięcy ciągłego 45 Rodzaj badań Lokalizacja badań stanowisko stacje Metodyka badań terenowych Termin badań monitoringu dwukrotnie w ciągu 6 lat Tabela VI.3. Lokalizacje stacji badawczych programu monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ssaków morskich – morświn Nazwa stanowiska Nazwa stacji Zatoka Pomorska Ławica Stilo Zatoka Gdańska CPOD01 CPOD02 CPOD03 CPOD04 CPOD05 CPOD06 CPOD07 CPOD08 CPOD09 CPOD10* CPOD11 CPOD12 CPOD13 CPOD14 CPOD15* Współrzędne geograficzne długość 14°36,8123’ E 14°47,7785’ E 15°06,5473’ E 14°55,5320’ E 14°51,4444’ E 17°48,6444’ E 16°47,9712’ E 16°59,6605’ E 17°18,2805’ E 17°28,6983’ E 19°32,1167’ E 18°44,0000’ E 19°01,8667’ E 18°37,5677’ E 18°36,06912’ E szerokość 54°18,5988’ N 54°29,5598’ N 54°23,1229’ N 54°12,1850’ N 54°20,7085’ N 54°53,5508’ N 54°46,7320’ N 54°57,4888’ N 54°50,7112’ N 54°46,7433’ N 54°30,1000’ N 54°33,7167’ N 54°26,6833’ N 54°51,3121’ N 54°39,62364’N * Lokalizacja sugerowana; ostateczna lokalizacja stacji CPOD zostanie ustalona przed rozpoczęciem badań w uzgodnieniu z właściwym miejscowo urzędem morskim. VI.1.2. Program gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród Monitoring foki szarej (szarytki morskiej) w polskich obszarach morskich będzie wykonywany w każdym roku. Obserwacje przeprowadzane w trakcie monitoringu umożliwią zaobserwowanie potencjalnego rozrodu tego gatunku oraz określenie liczebności stada (Tabela VI.4) przebywającego w rejonie ujścia Wisły Przekop (jedyne potwierdzone wyleżysko na polskim wybrzeżu – miejsce gdzie foki wychodzą na ląd na odpoczynek, a także w okresie rozrodu i linienia, istniejące w czasie opracowywania niniejszej aktualizacji programu monitoringu wód morskich, z ang. haul-out). W przypadku gdy podczas trwania programu monitoringu wód morskich zostanie stwierdzony i potwierdzony nowy haul-out, to zostanie włączony do monitorowania. Monitoring foki szarej będzie wykonywany zgodnie z zaleceniami grupy eksperckiej HELCOM MAMA zawartymi w dokumencie „Guidelines to monitoring of seals” (HELCOM 2018) oraz najnowszego wydania przewodnika do prowadzenia monitoringu foki szarej, zamieszczanego na stronie GIOŚ w podstronie dedykowanej monitoringowi gatunków i siedlisk morskich (http://morskiesiedliska.gios.gov.pl/pl/do-pobrania/przewodniki-metodyczne). Obserwacje lotnicze w okresie rozrodu gatunku (luty–marzec) oraz w okresie linienia (maj– czerwiec), w rejonie zlokalizowanych haul-out tego gatunku będą przeprowadzane za pomocą bezzałogowego statku powietrznego wyposażonego w kamerę lub aparat fotograficzny wykonujący zdjęcia w wysokiej rozdzielczości, pozwalające na określenie składu gatunkowego stada oraz liczebności osobników przebywających na piaszczystych łachach oraz w wodzie i w ich sąsiedztwie. Nalot powinien odbywać się przy zachowaniu odległości (około 150 m od każdej z wysp lub łach) na pułapie około 100–150 m od miejsca występowania fok. Zaleca się unikanie bezpośredniego przelotu nad odpoczywającymi na haul-out fokami w celu zapobieżenia przepłaszaniu. Zdjęcia powinny zostać wykonane w tzw. „zawisie”. O liczbie wykonanych nalotów będą decydować aktualne warunki oraz 46 uzyskane pozwolenia na wykonanie badań, zaleca się jednak stosowanie nie więcej niż dwóch nalotów w jednym dniu prowadzenia monitoringu. Podczas nalotów zostaną oznaczone i policzone osobniki pozostałych dwóch gatunków fok, występujących na polskim wybrzeżu, tj. rzadko występującej foki pospolitej oraz sporadycznie występującej foki obrączkowanej. W przypadku użycia samolotu zostanie zastosowana metodyka zawarta w wyżej przywołanych metodykach. W przypadku użycia samolotu zostanie zastosowana metodyka zawarta w aktualizacji programu. Rys. VI.8. Lokalizacja stanowiska monitorowania foki szarej Tabela VI.4. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – foka szara Element ekosystemu Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi foka szara polskie wybrzeże, wszystkie wyleżyska – rejon ujścia Wisły Przekop ‒ występowanie ‒ liczebność ‒ rozród monitoring coroczny dwa dni nalotów obserwacyjnych w okresie rozrodu (luty/marzec) oraz 3 dni nalotów obserwacyjnych w okresie maj – czerwiec w celu określenia liczebności stada fok szarych na haul-out • • obserwacje lotnicze wykonane za pomocą drona (dopuszcza się również wykorzystanie samolotu), • wykonywanie dokumentacji fotograficznej, foki będą liczone oraz identyfikowane do gatunku przez dwóch ekspertów na podstawie dostarczonej dokumentacji fotograficznej, liczba obserwowanych osobników określana przez obserwatorów w trakcie lotu i zapisywana w formularzu terenowym • 47 VI.1.3. Program gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Monitoring foki pospolitej jest prowadzony równolegle z monitoringiem foki szarej, tzn. zbieranie informacji o występowaniu foki pospolitej odbywa się w trakcie monitoringu foki szarej. Ponadto w każdym roku badań będzie wykonany jeden lot obserwacyjny w miesiącu sierpniu, tj. w okresie linienia foki pospolitej. Wykonanie monitoringu dla foki pospolitej (Tabela VI.5) uwzględni oznaczenie co do gatunku również pozostałych dwóch gatunków fok, mogących wystąpić na polskim wybrzeżu, tj. foki szarej (występującej stale) oraz foki obrączkowanej (występującej sporadycznie). Monitoring foki pospolitej będzie wykonywany zgodnie z zaleceniami grupy eksperckiej HELCOM MAMA zawartymi w dokumencie „Guidelines to monitoring of seals” (HELCOM 2018) oraz najnowszego wydania przewodnika do prowadzenia monitoringu foki pospolitej, zamieszczanego na stronie GIOŚ w podstronie dedykowanej monitoringowi gatunków i siedlisk morskich (http://morskiesiedliska.gios.gov.pl/pl/do-pobrania/przewodniki-metodyczne). zostaną wykonane stosownie do warunków ich przeprowadzenia, zawartych w wydanych zgodach odpowiednich urzędów. Badania Obserwacje lotnicze w okresie linienia foki pospolitej (sierpień) zostaną wykonane wzdłuż całego polskiego wybrzeża, łącznie z przelotem nad Ryfem Mew, nad piaszczystymi łachami w ujściu Wisły w rezerwacie Mewia Łacha oraz nad kierownicami ujścia Wisły. Obserwacje oraz dokumentacja fotograficzna będą prowadzone z pokładu samolotu, który wykona przelot nad całym stanowiskiem (polskie wybrzeże z wymienionymi wyżej Ryfem, łachami oraz kierownicami ujścia Wisły) w ciągu jednego dnia. Parametry lotu będą zgodne z przewodnikiem do wykonania nalotu oraz decyzjami i zgodami wydanymi przez właściwe instytucje i urzędy. W miejscach, gdzie nie zostanie uzyskana zgoda na wykonanie badań monitoringowych i wykonanie obserwacji z pokładu samolotu, zostaną wykonane obserwacje naziemne. Zarówno podczas wykonywania badań z pokładu samolotu, jak i przez obserwatorów naziemnych, zostaną zanotowane wszystkie zaobserwowane osobniki fok. Zostaną zanotowane i sfotografowane osobniki foki pospolitej, szarej oraz obrączkowanej. Zapisana zostanie liczba osobników młodocianych oraz dorosłych. Wykonane zostaną obserwacje stanu siedliska, które posłużą do oceny gatunku zgodnie z dyrektywą siedliskową. 48 Rys. VI.9. Stanowisko polskie wybrzeże objęte monitoringiem lotniczym foki pospolitej Tabela VI.5. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – foka pospolita Element ekosystemu Obszar / lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi foka pospolita polskie wybrzeże ‒ występowanie ‒ liczebność ‒ rozród • obserwacje lotnicze, • wykonywanie dokumentacji monitoring coroczny jeden, dedykowany lot obserwacyjny w okresie linienia (sierpień) • • fotograficznej, foki liczone oraz identyfikowane do gatunku na podstawie dostarczonej dokumentacji fotograficznej przez dwóch ekspertów, liczba obserwowanych osobników określana przez obserwatorów w trakcie lotu i zapisywana w formularzu terenowym 49 VI.2. Programy monitoringu ptaków Programy monitoringu ptaków morskich obejmują swoim zakresem cztery grupy ptaków: zimujące ptaki morskie (1), zimujące ptaki wód przejściowych (2), lęgowe ptaki morskie (3) oraz bielika (4). Dla każdej z tych grup są realizowane odrębne programy monitoringowe, różniące się metodyką oraz zakresem monitorowanych parametrów. Obecnie realizowany monitoring populacji ptaków morskich można podzielić na cztery grupy: (1) (2) (3) Monitoring Zimujących Ptaków Morskich (MZPM); Monitoring Zimujących Ptaków Wód Przejściowych (MZPWP); Monitoring Lęgowych Ptaków Morskich, który z uwagi na zróżnicowanie biologii lęgowej objętych nim gatunków, jest prowadzony w podziale na programy, dedykowane poszczególnym gatunkom docelowym: a) Monitoring Kormorana (MKO), b) Monitoring Rybitwy Czubatej (MRC), c) Monitoring Biegusa Zmiennego (MBZ); (4) Monitoring Produktywności Bielika (MPB). Ponadto w 2020 r. zostały uruchomione nowe programy z grupy (3), w ramach których monitoringiem zostaną objęte kolejne ptaki lęgowe na polskim wybrzeżu: sieweczka obrożna, ohar, ostrygojad, rybitwa białoczelna i rybitwa rzeczna. VI.2.1. Program gatunki mobilne – ptaki zimujące – liczebność Monitoring Zimujących Ptaków Morskich (MZPM) Celem Monitoringu Zimujących Ptaków Wód Przejściowych jest określenie liczebności najliczniejszych gatunków ptaków wodnych, przebywających w Polsce zimą na zbiornikach przymorskich oraz w strefie przybrzeżnej Bałtyku (Tabela VI.8). Prowadzone są one z pokładu statku wzdłuż transektów wyznaczonych w trzech wydzieleniach w polskiej strefie ekonomicznej Morza Bałtyckiego: w pasie 12 milowej strefy wód terytorialnych (z wyłączeniem strefy do 1 km od brzegu) – 42 transekty, w obszarze specjalnej ochrony ptaków (OSOP) Natura 2000 Ławica Słupska (PLC990001), wewnątrz izobaty 20 m – 8 transektów oraz w OSOP Zatoka Pomorska (PLB990003), z wyłączeniem wód przybrzeżnych – 6 transektów (Tabela VI.7). Każdy transekt jest kontrolowany raz w sezonie zimowym, w połowie stycznia. Na etapie planowania MZPM wydzielono grupę 10 gatunków docelowych dla monitoringu, które najliczniej zimowały w polskich obszarach morskich (nur rdzawoszyi, nur czarnoszyi, perkoz rogaty, perkoz rdzawoszyi, lodówka, uhla, markaczka, nurnik, alka i nurzyk). Nie uwzględniono skrajnie rzadkich gatunków oraz mew, których liczebność uzależniona jest od aktywności kutrów rybackich. 50 Rys. VI.10. Transekty wyznaczone dla Monitoringu Zimujących Ptaków Morskich Tabela VI.6. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – zimujące ptaki morskie Element ekosystemu zimujące ptaki morskie Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi pas 12 milowej strefy wód terytorialnych (z wyłączeniem strefy do 1 km od brzegu ‒ 42 transekty, w obszarze specjalnej ochrony ptaków (OSOP) Natura 2000 Ławica Słupska, wewnątrz izobaty 20 m – 8 transektów oraz w OSOP Zatoka Pomorska, z wyłączeniem wód przybrzeżnych – 6 transektów (Tabela VI.7) ‒ liczebność na transektach 1 raz/rok (środkowy tydzień stycznia) wyniki z programów PMŚ: MPZM Tabela VI.7. Wykaz stanowisk Monitoringu Zimujących Ptaków Morskich (MZPM). Stanowiska MZPM to transekty liniowe, zaprezentowano tu koordynaty centralnego punktu Etykieta Szerokość geograficzna punktu centralnego Długość geograficzna punktu centralnego BA01 BA02 BA03 BA04 BA05 BA06 BA07 BA08 BA09 BA10 BA11 BA12 BA13 54,025 54,06669 54,09167 54,13005 54,14002 54,20029 54,21831 54,26339 54,28331 54,32506 54,38667 54,48418 54,53332 14,29697 14,41018 14,53327 14,67363 14,85385 15,02531 15,19406 15,39108 15,59816 15,84077 16,08573 16,2667 16,3133 51 Etykieta Szerokość geograficzna punktu centralnego Długość geograficzna punktu centralnego BA14 BA15 BA16 BA17 BA18 BA19 BA20 BA21 BA22 BA23 BA24 BA25 BA26 BA27 BA28 BA29 BA30 BA31 BA32 BA33 BA34 BA35 BA36 BA37 BA38 BA39 BA40 BA41 BA42 LS01 LS02 LS03 LS04 LS05 LS06 LS07 LS08 ZP01 ZP02 ZP03 ZP04 ZP05 ZP06 54,59433 54,64995 54,68007 54,7 54,76669 54,81666 54,85002 54,88333 54,92505 54,91668 54,89172 54,81168 54,7833 54,73336 54,6605 54,63476 54,63457 54,56642 54,51666 54,48333 54,45542 54,43274 54,4083 54,38331 54,3916 54,37981 54,39366 54,40416 54,44167 54,9167 54,91667 54,93335 54,94172 54,925 54,95837 54,96665 54,96127 54,15835 54,30749 54,2746 54,27488 54,31761 54,32311 16,40006 16,56225 16,72522 16,87379 17,03183 17,24822 17,42521 17,64975 17,8565 18,06112 18,29188 18,52266 18,6166 18,74995 18,85515 18,72983 18,6216 18,64998 18,68326 18,69992 18,72579 18,77276 18,89646 18,95443 19,03322 19,13327 19,25833 19,38701 19,53329 16,4667 16,55007 16,6333 16,71673 16,8 16,88336 16,9667 17,04348 14,4167 14,58546 14,75001 14,88177 15,05508 15,16656 52 Monitoring Zimujących Ptaków Wód Przejściowych (MZPWP) Celem Monitoringu Zimujących Ptaków Wód Przejściowych jest określenie liczebności najliczniejszych gatunków ptaków wodnych, przebywających w Polsce zimą na zbiornikach przymorskich oraz w strefie przybrzeżnej Bałtyku. Liczeniami objętych jest 31 najważniejszych obiektów (Tabela VI.9), głównie odcinków wybrzeża oraz zalewów przymorskich, skupiających w normalnych warunkach większość zimujących w Polsce populacji ptaków wodnych. Są to wody Bałtyku w strefie wybrzeża (liczenia z brzegu), zalewy przymorskie i płytkowodne zatoki (Zalew Szczeciński wraz z Zalewem Kamieńskim, Zatoka Pucka, Zalew Wiślany) oraz ujściowy odcinek Wisły. Program przewiduje wykonanie dla każdego obiektu jedno liczenie w połowie stycznia. Czas i metodyka liczeń są spójne z międzynarodową akcją liczenia zimujących ptaków wodnych International Waterbird Census (IWC), koordynowaną przez Wetlands International. Rys. VI.11. Obszary wyznaczone dla Monitoringu Zimujących Ptaków Wód Przejściowych Tabela VI.8. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – zimujące ptaki wód przejściowych Element ekosystemu zimujące ptaki wód przejściowych Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi zalewy przymorskie i płytkowodne zatoki (Zalew Szczeciński wraz z Zalewem Kamieńskim, Zatoka Pucka, Zalew Wiślany) oraz ujściowy odcinek Wisły. (Tabela VI.9) ‒ liczebność raz/rok (środkowy tydzień stycznia) wyniki z programów PMŚ: MZPWP Tabela VI.9. Wykaz stanowisk Monitoringu Zimujących Ptaków Wód Przejściowych (MZPWP). Stanowiska monitoringu MZPWP to obiekty o zmiennej geometrii, dlatego prezentujemy tu jedynie koordynaty centralnego punktu Etykieta Nazwa PG01 PG02 Jezioro Żarnowieckie Wisła: Ostaszewo– Przegalina Szerokość geograficzna punktu centralnego 54,76262 Długość geograficzna punktu centralnego 18,05761 54,26137 18,94715 53 PG03 PG04 PG05 PG06 PG07 PG08 PS01 PS02 PS03 PS04 PS05 PS06 PS07 PS08 PS09 PS10 PZ03 PZ04 PZ26 PZ27 PZ28 PZ29 PZ30 PZ31 PZ32 PZ33 PZ34 PZ35 PZ36 Wisła: Przegalina– Ujście Jezioro Ptasi Raj i Wisła Śmiała Zatoka Pucka wewnętrzna Zatoka Pucka zewnętrzna Wybrzeże Bałtyku: Rozewie–Kuźnica Zalew Wiślany Wybrzeże Bałtyku: Łazy – Mielno Wybrzeże Bałtyku: Darłówko – Łazy Wybrzeże Bałtyku: Jarosławiec – Darłówko Wybrzeże Bałtyku: Ustka – Jarosławiec Wybrzeże Bałtyku: Rowy – Ustka Wybrzeże Bałtyku: Czołpino – Rowy Wybrzeże Bałtyku: Łeba – Czołpino Jezioro Łebsko Jezioro Gardno Jezioro Jamno Zalew Szczeciński z deltą Świny Zalew Kamieński i rzeka Dziwna Police: Osadniki ZCh Police Wybrzeże Bałtyku: granica – Świnoujście Wybrzeże Bałtyku: Świnoujście – Międzyzdroje Wybrzeże Bałtyku: Międzyzdroje – Wisełka Wybrzeże Bałtyku: Wisełka – Dziwnów Wybrzeże Bałtyku: Dziwnów – Pobierowo Wybrzeże Bałtyku: Pobierowo – Pogorzelica Wybrzeże Bałtyku: Pogorzelica – Mrzeżyno Wybrzeże Bałtyku: Mrzeżyno – Dźwirzyno Wybrzeże Bałtyku: Dźwirzyno – Kołobrzeg Wybrzeże Bałtyku: Kołobrzeg – Ustronie Morskie 54,33623 54,36037 54,70981 54,54896 54,78804 54,33955 54,2893 54,37872 54,49346 54,56752 54,63188 54,69824 54,74703 54,71103 54,65289 54,27718 53,73302 53,97646 53,58763 53,9272 53,91916 53,95546 54,00201 54,04469 54,08652 54,12856 54,15729 54,1787 54,20502 18,94179 18,79142 18,49578 18,66016 18,44229 19,51425 16,13775 16,3006 16,43575 16,65699 16,98395 17,13523 17,33155 17,41116 17,11396 16,13669 14,42475 14,74777 14,55853 14,24125 14,30717 14,48043 14,64109 14,82835 15,02436 15,20083 15,34897 15,52701 15,68322 54 VI.2.2. Program gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie – rozmieszczenie, liczebność Monitoring Lęgowych Ptaków Morskich W ramach monitoringu lęgowych ptaków morskich obecnie są badane cztery gatunki (rybitwa czubata, kormoran, bielik i biegus zmienny). Monitoring Kormorana MKO jest prowadzony od 2015 r., a jego celem jest ocena liczebności krajowej populacji kormorana Phalacrocorax carbo, w tym liczebności populacji nadmorskiej gatunku, gniazdującej w pasie wybrzeża w zasięgu 10 km od linii brzegu Morza Bałtyckiego w głąb lądu oraz stanowisk zlokalizowanych na naturalnych i sztucznych wyspach lub konstrukcjach na morzu i wewnętrznych wodach morskich. Podstawową metodą stosowaną w programie jest liczenie gniazd (par lęgowych) w znanych koloniach kormoranów, raz w roku, w terminie między 20 kwietnia a 20 maja (lub zbliżonym terminie), wpisanych w powierzchnie monitoringowe o wymiarach 10x10 km oraz znajdowanie nowych kolonii. Monitoring Rybitwy Czubatej Zasadniczym celem rozpoczętego w 2015 r. MRC jest określenie liczebności krajowej populacji lęgowej gatunku. W ramach programu jest rejestrowana liczba gniazd w terminie gwarantującym wynik zbliżony do maksymalnego. Termin jest uzależniony od fenologii lęgów w danym roku. Liczba gniazd jest traktowana jako liczba par lęgowych w danej kolonii. W ramach MRC jest wykonywanych do 6 kontroli każdego stanowiska (Tabela VI.13). Liczba znalezionych gniazd z jajami lub pisklętami odpowiada liczbie par lęgowych na stanowisku. Ze względu na dużą rozpiętość okresu lęgowego (w tym samym czasie pojawiają się świeżo złożone jaja oraz pierwsze klujące się pisklęta), do ostatecznej oceny liczby par należy wykorzystać wyniki z trzech bezpośrednich kontroli kolonii wykonanych w terminie od znalezienia pierwszych jaj do miesiąca po tej dacie. Wielkość kolonii to maksymalna liczebność lęgów z tych liczeń. Monitoring Biegusa Zmiennego Celem programu MBZ jest uzyskanie jak najbardziej kompletnych danych o rozmieszczeniu i liczebności krajowej populacji lęgowej bałtyckiego podgatunku biegusa zmiennego Calidris alpina schinzii. Monitoring prowadzony jest na 9 powierzchniach badawczych o wymiarach 10x10 km, które obejmują stanowiska lęgowe znane z lat poprzednich oraz potencjalne miejsca gniazdowania, zlokalizowane w strefie wybrzeża morskiego (10 km od linii brzegu Morza Bałtyckiego w głąb lądu oraz stanowisk zlokalizowanych na naturalnych i sztucznych wyspach lub konstrukcjach na morzu i wewnętrznych wodach morskich) i na Bagnach Biebrzańskich. Liczenia ptaków są prowadzone dwukrotnie w ciągu sezonu lęgowego: w terminie 10–30 kwietnia oraz 10–31 maja. Pomiędzy pierwszą a drugą kontrolą odstęp powinien wynosić około 30 dni. Rozszerzenie Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich W 2021 r. zostaną uruchomione nowe programy monitoringowe, którymi objęte zostaną następujące gatunki: sieweczka obrożna, rybitwa białoczelna, rybitwa rzeczna, ostrygojad, ohar. Opracowanie metodyki liczeń oraz przeprowadzenie pierwszych prac terenowych jest zaplanowane na 55 I kwartał 2021 r., zaś badania terenowe rozpoczną się w sezonie lęgowym, w czasie właściwym dla poszczególnych gatunków, zgodnie z opracowanymi metodykami. Liczeniem objęte będą stanowiska w całym kraju, natomiast dane z pasa nadmorskiego będą zasilać wskaźnik dedykowany lęgowym ptakom morskim. Tabela VI.10. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – lęgowe ptaki morskie Element ekosystemu Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi ptaki morskie okres lęgowy kormoran pas wybrzeża w zasięgu 10 km od linii brzegu (Tabela VI.11) ptaki morskie okres lęgowy rybitwa czubata rezerwat Mewia Łacha w ujściu Przekopu Wisły oraz w Porcie Północnym w Gdańsku (Tabela VI.13) ‒ frekwencja spotkań, ‒ liczebność w okresie lęgowym ‒ liczba gniazd w terminie gwarantującym wynik zbliżony do maksymalnego ‒ liczba znalezionych gniazd z jajami lub pisklętami ptaki morskie okres lęgowy biegus zmienny strefa wybrzeża morskiego (10 km od linii brzegu Bałtyku) i na Bagnach Biebrzańskich (Tabela VI.12) ‒ gniazdowanie (liczebność) poszczególnych osobników/par raz/rok (między 20 kwietnia a 20 maja lub w zbliżonym terminie) wyniki z programów PMŚ: MKO termin jest uzależniony od fenologii lęgów w danym roku sześć kontroli każdego stanowiska wyniki z programów PMŚ: MRC liczenia ptaków są prowadzone dwukrotnie w ciągu sezonu lęgowego: 10–30 kwietnia oraz 10–31 maja. Pomiędzy 1. i 2. kontrolą odstęp czasu powinien wynosić około 30 dni wyniki z programów PMŚ: MBZ Tabela VI.11. Wykaz stanowisk Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM). Monitoring Kormorana (MKO) Etykieta Nazwa PCA02 PCA03 PCA03 PCA05 PCA06 PCA07 PCA36 PCA85 PCA87 Mielino Wicko Małe Karsiborska Kępa Chełminek Dębina Gardzka Kępa Kąty Rybackie Kołobrzeg Jurata Szerokość geograficzna punktu centralnego 53,884398 53,886725 53,812854 53,673188 53,497463 53,941806 54,34771 54,193834 54,668093 Długość geograficzna punktu centralnego 14,269511 14,424196 14,337294 14,530973 14,631418 14,718959 19,198496 15,642375 18,715161 Tabela VI.12. Wykaz stanowisk Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM). Monitoring Biegusa Zmiennego (MBZ) Etykieta Nazwa CA01 CA02 CA03 CA04 CA05 CA06 Żarnowska Gardna Wielka Karsiborska Kępa Zajęcze Łęgi Osłonino Mechelinki Szerokość geograficzna punktu centralnego 54,741012 54,648404 53,860719 53,846742 54,649116 54,62051 Długość geograficzna punktu centralnego 17,537127 17,171951 14,335007 14,360579 18,46878 18,508849 56 Etykieta Nazwa CA07 CA08 CA09 Ujście Pasłęki Brzostowo Wizna Szerokość geograficzna punktu centralnego 54,430248 53,314945 53,181662 Długość geograficzna punktu centralnego 19,75501 22,476023 22,430647 Tabela VI.13. Wykaz stanowisk Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM). Monitoring Rybitwy Czubatej (MRC) Etykieta Nazwa STS01 STS03 Ujście Wisły Gdańsk Port Północny Szerokość geograficzna punktu centralnego 54,362716 54,3924 Długość geograficzna punktu centralnego 18,960554 18,713 57 VI.2.3. Program gatunki mobilne – ptaki – stan zdrowia Monitoring Produktywności Bielika Monitoring MPB obejmuje kontrolę około 100 (107 było w 2019 r.) znanych stanowisk lęgowych bielika Haliaeetus albicilla na polskim wybrzeżu Morza Bałtyckiego w pasie o szerokości 10 km od linii brzegu w głąb lądu oraz stanowisk zlokalizowanych na naturalnych i sztucznych wyspach lub konstrukcjach na morzu i wewnętrznych wodach morskich. Zasadniczym celem programu jest określenie parametrów rozrodczych populacji nadmorskiej gatunku oraz ich związku ze stanem czystości wód Bałtyku (Tabela VI.14). Produktywność bielika opisują 3 wskaźniki: 1) liczba młodych – średnia liczba piskląt w przeliczeniu na parę przystępującą do rozrodu; 2) liczba młodych na parę z sukcesem – średnia liczba piskląt w przeliczeniu na parę z lęgiem udanym; 3) sukces lęgowy – wskaźnik określający procentowy udział par, które odchowały młode w stosunku do liczby wszystkich par ze znanym końcowym efektem lęgu. Każde stanowisko lęgowe powinno być kontrolowane co najmniej 2 razy w roku, w początkowej (marzec/kwiecień) i końcowej fazie lęgu (maj/czerwiec). Jeśli kontrola wnętrza gniazda odbywać się będzie w okresie, gdy pisklęta dopiero zaczynały się pierzyć (młode wyraźnie mniejsze od dorosłych ptaków z głową okrytą puchem), wykonać należy dodatkową (trzecią) kontrolę. Rys. VI.12. Obszar wyznaczony dla Monitoringu Produktywności Bielika Tabela VI.14. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – bielik Element ekosystemu bielik Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi około 100 znanych stanowisk lęgowych na polskim wybrzeżu Bałtyku w pasie o szerokości 10 km od linii brzegu ‒ sukces lęgowy, ‒ liczba młodych na parę lęgową, ‒ liczba młodych na parę z sukcesem 2 razy w roku, w początkowej (marzec/ kwiecień) i końcowej fazie lęgu (maj / czerwiec) wyniki z programów PMŚ: MPB 58 VI.3. Programy monitoringu ryb Program monitoringu ichtiofauny, będący kontynuacją programu realizowanego w ramach PMŚ od 2011 r., został opracowany w celu oceny stanu środowiska wód morskich oraz oceny stanu ekologicznego (lub potencjału ekologicznego dla wód silnie zmienionych) jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych w latach 2020–2025. Pierwsza część programu obejmuje lata 2020‒ 2021, natomiast druga lata 2022‒2025. Każda z części została opracowana według obowiązującego podziału jednolitych części wód w danym okresie. Badania monitoringowe obejmują wszystkie gatunki i grupy organizmów (ryby pelagiczne i demersalne), w tym kluczowe gatunki (okoń, stornia), grupy troficzne (drapieżniki, ryby karpiowate, mesopredatory). Z uwagi na charakterystykę połowów rybackich, określone w monitoringu punkty połowu należy traktować jako współrzędne orientacyjne. Powtarzalność połowu na danym punkcie będzie zachowana, jeżeli utrzymane zostanie odchylenie do 500 metrów od podanej pozycji. Pożądane jest utrzymanie odchylenia do 100 metrów, co jednak może okazać się niemożliwe do wykonania ze względu na warunki hydromorfologiczne. Realizacja szczegółowych: przedmiotowego monitoringu obejmuje wykonanie poniższych badań • • • • Program monitoringu diagnostycznego dla wód przejściowych, Program badań poznawczych dla wód przybrzeżnych, Program monitoringu diagnostycznego ichtiofauny dla rejonów płytkowodnych otwartego morza w POM, Program monitoringu diagnostycznego dla strefy głębokowodnej POM. VI.3.1. Program gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych Ze względu na zmiany w typologii JCWP przejściowych i przybrzeżnych monitoring tych obszarów podzielono na badania prowadzone w latach 2020–2021 (Rys. VI.13) oraz 2022‒2025 (Rys. VI.14). W latach 2020‒2021 monitoringiem objętych jest 9 JCWP przejściowych, natomiast w latach 2022–2025 7 JCWP przejściowych (Tabela VI.17). W JCWP przejściowych monitoring jest prowadzony raz na 3 lata, wyjątek stanowią JCWP Zalew Pucki, Zalew Wiślany oraz Zatoka Pucka Zewnętrzna, w przypadku których monitoring prowadzony jest co roku (Tabela VI.16). W stosunku do standardowego poboru prób, badania w ramach monitoringu ryb zawierają analizę poniższych elementów (Tabela VI.15): • określenie masy i liczebności ryb innych gatunków niż przemysłowe (w tym gatunki • obce/inwazyjne) w każdym połowie, analizę ichtiologiczną reprezentatywnej próby ryb innych gatunków niż przemysłowe, uwzględniającą ich długość, masę osobniczą, płeć, stadium rozwoju gonad, stopień wypełnienia żołądka oraz wiek. Monitoring obejmie także przeprowadzenie analizy parametrów wspierających fizykochemicznych, niezbędnej na potrzeby testowania indeksów oraz konstrukcji metody oceny stanu ekologicznego wód przejściowych oraz oceny stanu środowiska dla wód przybrzeżnych i otwartego morza w oparciu o biologiczne elementy jakości. 59 Tabela VI.15. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – ryby wód przejściowych Element ekosystemu Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi ryby wody przejściowe (gatunki niekomercyjne); Tabela VI.17 ‒ określenie masy i liczebności ryb innych gatunków niż przemysłowe (w tym gatunki obce/inwazyjne) w każdym połowie, ‒ analiza ichtiologiczna reprezentatywnej próby ryb innych gatunków niż przemysłowe, uwzględniająca ich długość, masę osobniczą, płeć, stadium rozwoju gonad, stopień wypełnienia żołądka oraz wiek zgodnie z Tabelą VI.16 Monitoring RDW Tabela VI.16. Częstotliwość połowów badawczych w jednolitych częściach wód powierzchniowych w latach 2020–2025 Typ jednolitych części wód Kod jednolitej części wód Nazwa jednolitej części wód PLTW_I_WB_1 Zalew Wiślany PLTW_III_WB_3 Zatoka Pucka Zewnętrzna PLTW_II_WB_2 Zalew Pucki Przejściowe PLTW_IV_WB_4 Zatoka Gdańska Wewnętrzna PLTW_V_WB_5 Ujście Wisły Przekop PLTW_I_WB_8 Zalew Szczeciński PLTW_I_WB_9 Zalew Kamieński PLTW_V_WB_6 Ujście Dziwny PLTW_V_WB_7 Ujście Świny PLCW20001WB1 Półwysep Hel PLCW20001WB2 PLTW20001WB1 PLTW20003WB5 Polskie wody przybrzeżne Basenu Gotlandzkiego Polskie wody przybrzeżne Basenu Bornholmskiego Wody przybrzeżne Zatoki Pomorskiej Przybrzeżne Częstość połowów badawczych 6 razy w okresie badań (2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025) 6 razy w okresie badań (2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025) 6 razy w okresie badań (2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025) 2 razy w okresie badań (2021, 2024) 2 razy w okresie badań (2021, 2024) 2 razy w okresie badań (2021, 2024) 2 razy w okresie badań (2021, 2024) 1 raz w okresie badań (2021) 1 raz w okresie badań (2021) 1 raz w okresie badań (2022) 1 raz w okresie badań (2022) 1 raz w okresie badań (2023) 1 raz w okresie badań (2023) 60 Rys. VI.13. Punkty monitoringu ichtiofauny w wodach przejściowych w latach 2020–2021 61 Rys. VI.14. Punkty monitoringu ichtiofauny w wodach przejściowych w latach 2022–2025 62 Tabela VI.17. Lokalizacja stanowisk monitoringu stanu środowiska morskiego Bałtyku w zakresie ichtiofauny; wody przejściowe – monitoring RDW Lata 2020–2021 A) Zalew Wiślany PLTW_I_WB_1, lipiec–sierpień Identyfikator ZW 1 ZW 2 ZW 3 ZW 4 Pozycja geograficzna N 54°16,850’ E 19°24,900’ N 54°18,550’ E 19°16,660’ N 54°20,580’ E 19°35,520’ N 54°26,780’ E 19°42,150’ Nazwa opisowa Południowo-zachodnia część Zalewu ‒ granica z Zatoką Elbląską Stawa Gdańsk (zachodnia część Zalewu) Łowisko Święty Kamień (pomiędzy Tolkmickiem a Fromborkiem) Korytarz masowej migracji ryb przy granicy PL-ROS Najbliższy PPK PMŚ T2 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne 8 5 2 Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne B) Zatoka Gdańska Wewnętrzna PLTW_IV_WB_4, lipiec–sierpień Identyfikator ZG 2 ZG 3 ZG5 ZG6 ZG7 Pozycja geograficzna N 54°28,200’ E 18°34,250’ N 54°27,150’ E 18°38,240’ N 54°22,763' E 18°44.773' N 54°22,763' E 18°44.773' N 54°22.198' E 19°13.268' Nazwa opisowa Sopot Najbliższy PPK PMŚ T11 Gdańsk Brzeźno Gdańsk Stogi Gdańsk Sobieszewo Kąty Rybackie T16a T16a OM3 C19a Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne C) Zatoka Pucka Zewnętrzna PLTW_III_WB_3, lipiec–sierpień Identyfikator ZPZ 1 ZPZ 2 ZPZ 3 Pozycja geograficzna N 54°36,180’ E 18°47,930’ N 54°40,920’ E 18°40,910’ N 54°36,910’ E 18°32,910’ Nazwa opisowa Hel Jastarnia Mechelinki Najbliższy PPK PMŚ P 104 T 14 T 14 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/6 wielopanelowych sieci stawnych Dwukrotnie/6 wielopanelowych sieci stawnych Dwukrotnie/6 wielopanelowych sieci stawnych D) Zalew Pucki PLTW_II_WB_2, lipiec–sierpień Identyfikator ZP 1 ZP 2 Pozycja geograficzna N 54°40,050’ E 18°30,900’ N 54°44,130’ E 18°33,210’ Nazwa opisowa Ryf Mew Najbliższy PPK PMŚ T7a Kuźnica T6A Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne 63 Identyfikator ZP 3 Pozycja geograficzna N 54°42,580’ E 18°28,244’ Nazwa opisowa Błądzikowo Najbliższy PPK PMŚ T6a Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne E) Ujście Wisły Przekop PLTW_V_WB_5, 25 lipca – 31 sierpnia Identyfikator UW 1 UW 2 UW 3 Pozycja geograficzna N 54°21,680’ E 19°01,860’ N 54°21,210’ E 18°59,000’ N 54°22,600’ E 18°57,280’ Nazwa opisowa Jantar Najbliższy ppk PMŚ OM3 Mikoszewo OM3 Tor wodny OM3 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Jedno- lub dwukrotnie/ 1 włok* Jedno- lub dwukrotnie/ 1 włok* Jedno- lub dwukrotnie/ 1 włok* * Możliwe zastosowanie alternatywnych narzędzi badawczych: 4 wielopanelowe sieci stawne. F) Zalew Szczeciński PLTW_I_WB_8, lipiec–sierpień Identyfikator ZS 1 A ZS 1 B ZS 2 A ZS 2 B ZS 3 A ZS 3 B Pozycja geograficzna N 53°47,340’ E 14°18,500’ N 53°47,100’ E 14°18,820’ N 53°47,500’ E 14°35,740’ N 53°47,750’ E 14°35,500’ N 53°40,750’ E 14°32,500’ N 53°40,670’ E 14°31,100’ Nazwa opisowa Mały Zalew Najbliższy PPK PMŚ H Zatoka Skoszewska Trzebież F E Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/2 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/2 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/2 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/2 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/2 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/2 wielopanelowe sieci stawne G) Zalew Kamieński PLTW_I_WB_9, lipiec–sierpień Identyfikator ZK 1 Pozycja geograficzna N 54°01,090’ E 14°47,620’ Nazwa opisowa Jezioro Wrzosowskie Najbliższy PPK PMŚ ZK Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne H) Ujście Dziwny PLTW_V_WB_6, 25 lipca – 31 sierpnia Identyfikator UD 1 Pozycja geograficzna N 54°02,300’ E 14°43,300’ Nazwa opisowa Trawers ujścia Dziwny Najbliższy PPK PMŚ DZ Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/1 włok I) Ujście Świny PLTW_V_WB_7, 25 lipca – 31 sierpnia Identyfikator US 1 US 2 Pozycja geograficzna N 53°55,900’ E 14°16,100’ N 53°56,600’ E 14°14,400’ Nazwa opisowa Trawers ujścia Świny Najbliższy PPK PMŚ SWR Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/1 włok Dwukrotnie/1 włok 64 Identyfikator US 3 Pozycja geograficzna N 53°56,400’ E 14°16,000’ Lata 2022–2025 Nazwa opisowa Najbliższy PPK PMŚ Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/1 włok A) Zalew Wiślany PLTW20001WB1, lipiec–sierpień Identyfikator ZW 1 ZW 2 ZW 3 ZW 4 Pozycja geograficzna N 54°16,850’ E 19°24,900’ N 54°18,550’ E 19°16,660’ N 54°20,580’ E 19°35,520’ N 54°26,780’ E 19°42,150’ Nazwa opisowa Zatoka Elbląska Stawa Gdańsk Święty Kamień Granica PL- RUS Najbliższy PPK PMŚ T2 8 5 2 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne B) Zatoka Gdańska Wewnętrzna PLTW20004WB6, lipiec–sierpień Identyfikator ZG 1 ZG 2 ZG 3 ZG 4 ZG 5 ZG 6 ZG 7 ZG 8 ZG 9 ZG 10 ZG 11 Pozycja geograficzna N 54°28,200’ E 18°34,250’ N 54°27,150’ E 18°38,240’ N 54°22,763' E 18°44.773' N 54°22,763' E 18°44.773' N 54°22.198' E 19°13.268' N 54°23,690' E 19°26,320' N 54°26,270' E 19°34,380' N 54°22,860' E 19°06,090' N 54°23,860' E 19°04,820' N 54°25,150' E 19°02,690' N 54°26,800' E 19°03,890' Nazwa opisowa Sopot Najbliższy PPK PMŚ T11 Gdańsk Brzeźno T16a Gdańsk Stogi T16a Gdańsk Sobieszewo Kąty Rybackie T16a C19a Krynica Morska C19a Piaski Zatoka Gdańska – 20 m Zatoka Gdańska – 30 m Zatoka Gdańska – 40 m Zatoka Gdańska – 60 m C19b OM3a OM3a OM3a OM3a Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne C) Zatoka Pucka Zewnętrzna PLTW20003WB5, lipiec–sierpień 65 Identyfikator ZPZ 1 ZPZ 2 ZPZ 3 Pozycja geograficzna N 54°36,180’ E 18°47,930’ N 54°40,920’ E 18°40,910’ N 54°36,910’ E 18°32,910’ Nazwa opisowa Hel Jastarnia Mechelinki Najbliższy PPK PMŚ P 104 T 14 T 14 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne D) Zalew Pucki PLTW20002WB4, lipiec–sierpień Identyfikator ZP 1 ZP 2 ZP 3 Pozycja geograficzna N 54°40,050’ E 18°30,900’ N 54°44,130’ E 18°33,210’ N 54°42,580’ E 18°28,244’ Nazwa opisowa Ryf Mew Kuźnica Błądzikowo Najbliższy PPK PMŚ T7a T6a T6a Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne E) Ujście Wisły Przekop PLTW20005WB7, 25 lipca – 31 sierpnia Identyfikator UW 1 UW 2 UW 3 Pozycja geograficzna N 54°21,680’ E 19°01,860’ N 54°21,210’ E 18°59,000’ N 54°22,600’ E 18°57,280’ Nazwa opisowa Jantar Najbliższy PPK PMŚ OM3 Mikoszewo OM3 Tor wodny OM3 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/ 1 włok Dwukrotnie/ 1 włok Dwukrotnie/ 1 włok F) Zalew Szczeciński PLTW60001WB2, lipiec–sierpień Identyfikator ZS 1 ZS 2 ZS 3 ZS 4 ZS 5 ZS 6 ZS 7 Pozycja geograficzna N 53°47,730' E 14°16,490' N 53°43,910' E 14°23,660' N 53°41,100' E 14°28,910' N 53°44,490' E 14°30,970' N 53°46,380' E 14°35,180' N 53°50,600' E 14°33,560' N 53°50,300' E 14°28,900' Nazwa opisowa Mały Zalew Najbliższy PPK PMŚ H Warnołęka Trzebież Czarnocin Zatoka Skoszewska Sułomino Karnocice C E F F F F Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne G) Zalew Kamieński PLTW60001WB3, lipiec–sierpień 66 Identyfikator ZK 1 ZK 2 ZK 3 Pozycja geograficzna N 54°01,090' E 14°47,620' N 53°56,870' E 14°45,320' N 53°58,580' E 14°42,220' Nazwa opisowa Zatoka Wrzosowska Zatoka Cicha Zastań Najbliższy ppk PMŚ DZRa DZRb DZRa Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne VI.3.2. Program gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Ze względu na zmiany w typologii JCWP przejściowych i przybrzeżnych monitoring tych obszarów podzielono na badania prowadzone w latach 2020–2021 oraz 2022‒2025. W latach 2020‒ 2021 monitoring w wodach przybrzeżnych nie będzie prowadzony, natomiast w latach 2022‒2025 monitoring prowadzony będzie w 4 JCWP przybrzeżnych (Tabela VI.19). Monitoring jest prowadzony raz w okresie oceny (Tabela VI.16). W stosunku do standardowego poboru prób, badania w ramach monitoringu ryb zawierają analizę poniższych elementów: • określenie masy i liczebności ryb innych gatunków niż przemysłowe (w tym gatunki • obce/inwazyjne) w każdym połowie, analizę ichtiologiczną reprezentatywnej próby ryb innych gatunków niż przemysłowe, uwzględniającą ich długość, masę osobniczą, płeć, stadium rozwoju gonad, stopień wypełnienia żołądka oraz wiek. Monitoring obejmie także przeprowadzenie analizy parametrów wspierających fizykochemicznych, niezbędnej na potrzeby testowania indeksów oraz konstrukcji metody oceny stanu ekologicznego wód przejściowych oraz oceny stanu środowiska dla wód przybrzeżnych i otwartego morza w oparciu o biologiczne elementy jakości. Tabela VI.18. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – ryby wód przybrzeżnych Element ekosystemu Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi ryby wody przybrzeżne (gatunki niekomercyjne); Tabela VI.19 ‒ określenie masy i liczebności ryb innych gatunków niż przemysłowe (w tym gatunki obce/inwazyjne) w każdym połowie, ‒ analiza ichtiologiczna reprezentatywnej próby ryb innych gatunków niż przemysłowe, uwzględniająca ich długość, masę osobniczą, płeć, stadium rozwoju gonad, stopień wypełnienia żołądka oraz wiek zgodnie z Tabelą VI.16 67 Rys. VI.15. Punkty monitoringu ichtiofauny w wodach przybrzeżnych w latach 2022–2025 Tabela VI.19. Lokalizacja stanowisk monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ichtiofauny; wody przybrzeżne Lata 2022–2025 A) Półwysep Hel PLCW20001WB1, lipiec–sierpień Identyfikator JUR A JUR B JUR C KUZ A KUZ B KUZ C ROZ A ROZ B ROZ C Pozycja geograficzna N 54°41,080' E 18°43,490' N 54°41,150' E 18°43,590' N 54°41,340' E 18°43,870' N 54°43,460' E 18°37,495' N 54°43,610' E 18°37,600' N 54°43,780' E 18°37,680' N 54°49,840' E 18°20,630' N 54°49,930' E 18°20,790' N 54°50,030' E 18°20,900' Nazwa opisowa Najbliższy PPK PMŚ Jurata C18 Kuźnica C18 Rozewie C15 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne 68 B) Polskie wody przybrzeżne Basenu Gotlandzkiego PLCW20001WB2, lipiec–sierpień Identyfikator DEB A DEB B DEB C LBT A LBT B LBT C LEB A LEB B LEB C CZP A CZP B CZP C ROW A ROW B ROW C UST A UST B UST C Pozycja geograficzna N 54°50,130' E 18°04,120' N 54°50,270' E 18°04,130' N 54°50,450' E 18°04,200' N 54°49,310' E 17°52,610' N 54°49,550' E 17°52,440' N 54°49,820' E 17°52,310' N 54°46,360' E 17°33,770' N 54°46,650' E 17°34,085' N 54°47,035' E 17°34,585' N 54°44,130' E 17°14,980' N 54°44,350' E 17°14,860' N 54°44,590' E 17°14,750' N 54°40,620' E 17°03,840' N 54°40,890' E 17°03,600' N 54°41,150' E 17°03,390' N 54°35,630' E 16°53,220' N 54°35,900' E 16°53,210' N 54°36,260' E 16°53,110' Nazwa opisowa Dębki Najbliższy PPK PMŚ C13b Lubiatowo C13b Łeba C12a Czołpino C12a Rowy C11a Ustka C9 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne C) Polskie wody przybrzeżne Basenu Bornholmskiego PLCW60001WB3, lipiec–sierpień Identyfikator JAR A JAR B JAR C DAR A DAR B Pozycja geograficzna N 54°33,080' E 16°33,620' N 54°33,350' E 16°33,410' N 54°33,640' E 16°33,170' N 54°26,640' E 16°23,010' N 54°26,720' Nazwa opisowa Jarosławiec Najbliższy PPK PMŚ C8 Darłowo 7a Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci 69 Nazwa opisowa Najbliższy PPK PMŚ Unieście 6a Ustronie Morskie 5a Kołobrzeg 5 Dźwirzyno 4a Identyfikator DAR C UNI A UNI B UNI C USM A USM B USM C KOL A KOL B KOL C DWI A DWI B DWI C Pozycja geograficzna E 16°22,790' N 54°26,810' E 16°22,650' N 54°17,250' E 16°08,200' N 54°17,430' E 16°07,990' N 54°17,630' E 16°07,760' N 54°14,360' E 15°49,690' N 54°14,680' E 15°49,470' N 54°15,150' E 15°49,250' N 54°10,840' E 15°32,020' N 54°10,990' E 15°31,910' N 54°11,110' E 15°31,820' N 54°09,430' E 15°20,540' N 54°09,550' E 15°20,510' N 54°09,690' E 15°20,480' Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne D) Wody przybrzeżne Zatoki Pomorskiej PLCW60001WB4, lipiec–sierpień Identyfikator NIE A NIE B NIE C DZI A DZI B DZI C MDZ A MDZ B MDZ C SWI A Pozycja geograficzna N 54°06,420' E 15°06,630' N 54°06,540' E 15°06,560' N 54°06,640' E 15°06,490' N 54°01,630' E 14°44,120' N 54°01,810' E 14°43,940' N 54°02,090' E 14°43,610' N 53°57,950' E 14°30,030' N 53°58,080' E 14°29,910' N 53°58,190' E 14°29,810' N 53°55,650' Nazwa opisowa Niechorze Najbliższy PPK PMŚ 3 Dziwnów DZ Międzyzdroje 2a Świnoujście SWI Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci 70 Identyfikator SWI B SWI C Pozycja geograficzna E 14°15,100' N 53°55,920' E 14°15,190' N 53°56,340' E 14°15,230' Nazwa opisowa Najbliższy PPK PMŚ Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne 71 VI.3.3. Program gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza W ramach kontynuacji programu monitoringu diagnostycznego ichtiofauny rozpoczętego w 2011 r. dla rejonów płytkowodnych otwartego morza wyróżniono 3 obszary (Ławica Słupska, Ławica Odrzana, Zatoka Pomorska), na których ustanowiono łącznie 14 punktów monitoringu ichtiofauny. Badania prowadzi się raz w okresie oceny. Rys. VI.16. Punkty monitoringu ichtiofauny w rejonach płytkowodnych Morza Bałtyckiego w Polskich Obszarach Morskich w latach 2020–2025 Tabela VI.20. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – ryby strefy płytkowodnej Element ekosystemu Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi ryby rejony płytkowodne otwartego morza (Ławica Słupska, Zatoka Pomorska i Ławica Odrzana) (Tabela VI.21) ‒ określenie masy i liczebności ryb innych gatunków niż przemysłowe (w tym gatunki obce/inwazyjne) w każdym połowie, ‒ analiza ichtiologiczna reprezentatywnej próby ryb innych gatunków niż przemysłowe, uwzględniająca ich długość, masę osobniczą, płeć, stadium rozwoju gonad, stopień wypełnienia żołądka oraz wiek badanie w 2020 r. ‒ analiza parametrów wspierających fizykochemicznych, niezbędna na potrzeby testowania indeksów oraz konstrukcji metody oceny stanu ekologicznego wód przejściowych oraz oceny stanu środowiska dla wód przybrzeżnych i otwartego morza w oparciu o biologiczne elementy jakości 72 Tabela VI.21. Propozycja lokalizacji stanowisk monitoringu stanu środowiska morskiego diagnostycznego ichtiofauny dla rejonów płytkowodnych otwartego morza w Polskich Obszarach Morskich A) Ławica Słupska, lipiec–sierpień Identyfikator LS 1 LS 2 LS 3 LS 4 Pozycja geograficzna N 54°56,540' E 16°31,400' N 54°58,610' E 16°40,910' N 54°53,670' E 16°39,510' N 54°53,670' E 16°48,160' Nazwa opisowa Ławica Słupska Najbliższy PPK PMŚ P 14 Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne B) Zatoka Pomorska i Ławica Odrzana; lipiec–sierpień Nazwa opisowa Zatoka Pomorska Liczba powtórzeń/każdorazowy nakład połowowy Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Ławica Odrzana Dwukrotnie/4 wielopanelowe sieci stawne Identyfikator ZPOM 1 ZPOM 2 ZPOM 3 ZPOM 4 ZPOM 5 ZPOM 6 LO 1 LO 2 LO 3 LO 4 Pozycja geograficzna N 54°00,680' E 14°22,460' N 54°03,780' E 14°36,890' N 54°11,300' E 14°42,100' N 54°08,100' E 14°52,960' N 54°16,900' E 15°01,510' N 54°12,870' E 15°19,090' N 54°09,180' E 14°25,110' N 54°13,200' E 14°27,420' N 54°20,890' E 14°35,170' N 54°19,870' E 14°40,140' 73 VI.3.4. Program gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Monitoring ichtiologiczny Polskiej Strefy Ekonomicznej w strefie głębokowodnej POM prowadzony jest w ramach PMŚ od 2011 r. w oparciu o dane pochodzące z rejsów typu BITS (Baltic International Trawl Surveys), rozumiane jako koordynowane przez ICES czasowo i przestrzennie rejsy statków poszczególnych krajów nadbałtyckich z zastosowaniem standardowego włoka o tej samej konstrukcji do połowów badawczych oraz przy zastosowaniu tej samej metody badawczej dotyczącej losowania miejsc wykonywania zaciągów, zbioru danych i zasilania wspólnej bazy danych ICES – DATRAS, uzupełniane o pomiar i analizę ichtiologiczną wszystkich występujących w połowie gatunków ryb (także niekomercyjnych). • • W ramach monitoringu diagnostycznego otwartego morza bada się następujące parametry: określenie masy i liczebności ryb wszystkich gatunków w każdym zaciągu, analiza ichtiologiczna reprezentatywnej próby ryb gatunków niekomercyjnych, uwzględniająca ich długość, masę osobniczą, płeć, stadium rozwoju gonad, stopień wypełnienia żołądka oraz wiek. Zaciągi przeprowadzane są na całej powierzchni Morza Bałtyckiego w podobszarach ICES 22‒ 28 na głębokościach od 10 do 120 m. Miejsca połowów kontrolnych ryb są wybierane losowo w poszczególnych podobszarach ICES (Rys. VI.17) na podstawie zbioru pozycji zaciągów przetestowanych w poprzednich latach. Następnie miejsca połowów przydziela się państwom członkowskim w taki sposób, aby dystans między planowanymi zaciągami był jak najmniejszy i aby, na ile to możliwe, odbywały się one w strefie połowowej danego państwa. Z uwagi na powyższe, obecnie nie jest możliwe określenie punktów poboru prób badawczych (połowów kontrolnych ryb), jakie będą wykonywane w przyszłych latach. Rys. VI.17. Podział Morza Bałtyckiego na podobszary przyjęty przez Międzynarodową Radę Badań Morza (ICES) 74 Tabela VI.22. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – ryby strefy głębokomorskiej Element ekosystemu Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi ryby strefa głębokowodna gatunki przemysłowe i niekomercyjne (BITS), ICES 25 i ICES 26 ‒ masa i liczebność wszystkich gatunków w każdym zaciągu, ‒ analiza ichtiologiczna reprezentatywnej liczby ryb: długość, masa osobnicza, płeć, wiek, stadium rozwoju gonad, stopień wypełnienia żołądka oraz wiek 1 raz/rok I kwartał roku program WPZDR realizowany przez MIR–PIB na zlecenie MGMiŻŚ. VI.3.5. Program gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia W ramach programu gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia są monitorowane dwa parametry: test mikrojądrowy ‒ wskaźnik genotoksyczności (monitorowany od 2014 r.) oraz zewnętrzne objawy chorób ryb (monitorowane od 1994 r.). Do wykonania testu mikrojądrowego są pobierane próbki krwi ryb pozyskanych raz do roku z 4 do 6 obszarów objętych oceną. Analiza aberracji metodą testu mikrojądrowego jest wykonywana metodą obserwacji mikroskopowych. Monitoringiem zewnętrznych objawów chorób ryb są objęte wszystkie gatunki ryb, które wystąpiły w połowach w ramach monitoringu ryb strefy głębokomorskiej, płytkowodnej otwartego morza oraz wód przejściowych i przybrzeżnych. MIR‒PIB rozpoczął obserwacje zewnętrznych zmian patologicznych u ryb bałtyckich w 1980 r., a od 1994 r. prowadzi systematyczny monitoring w tym zakresie. Metodologia stosowana w programie monitoringu realizowanym w MIR‒PIB została opracowana w oparciu o zalecenia Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES), która zajmuje się koordynacją badań w skali międzynarodowej. Narodowe raporty o występowaniu zewnętrznych objawów chorobowych u ryb są sporządzane corocznie i przedstawiane na spotkaniach Grupy Roboczej ICES do spraw patologii i chorób organizmów morskich (Working Group on Pathology and Diseases of Marine Organisms ‒ WGPDMO). Badania prowadzone w MIR‒PIB obejmują rejestrację jedynie 3 jednostek chorobowych (owrzodzenie, limfocystozę i deformacje szkieletu). W 2021 r. zostanie przeprowadzony dodatkowo pilotażowy monitoring zmian chorobowych u dwóch gatunków ryb ‒ dorsza Gadus morhua i storni Platichthys flesus – koniecznych do wyznaczenia wskaźnika chorób ryb – FDI (ang. Fish Decease Index) (6‒9 zmian patologicznych w zależności od gatunku). Wyselekcjonowane osobniki zostaną poddane standardowym analizom ichtiologicznym. Zostanie również określona masa gonad i wątroby badanych ryb. Analiza zmian patologicznych będzie ukierunkowana na rejestrowanie następujących jednostek chorobowych: • płastugi – limfocystozę, owrzodzenia, chorobę płetw, deformacje szkieletowe, obecność pasożytów (Lepeophtheirus pectoralis i Cryptocotyle sp.), widoczne makroskopowo guzy wątroby, niespecyficzne zmiany histopatologiczne wątroby, zmiany histopatologiczne wątroby specyficzne dla zanieczyszczeń; • dorsz – owrzodzenie, przerost nabłonka/brodawczaki, choroba płetw, deformacje szkieletowe, zmiany skrzelowe, obecność pasożytów (Lernaeocera branchialis i Cryptocotyle sp.), widoczne makroskopowo guzy wątroby, niespecyficzne zmiany histopatologiczne wątroby, zmiany histopatologiczne wątroby specyficzne dla zanieczyszczeń. Badania zostaną przeprowadzone w dwóch JCWP (Zatoka Pucka zewnętrzna oraz Zatoka Gdańska wewnętrzna) w celu szczegółowego zweryfikowania metodyki. W przypadku uzyskania 75 pozytywnych rezultatów, rekomendowana będzie kontynuacja monitoringu w tych dwóch JCWP do 2025 r. z częstością raz do roku. W przypadku uzyskania pozytywnej rekomendacji w kolejnych latach, począwszy od 2026 r., możliwe będzie rozszerzenie obszaru monitoringu o kolejne JCWP. a) Rys. VI.18. b) Sieć stacji monitoringowych dla elementów efekty biologiczne z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) (znaki identyfikujące rodzaj badań wskazują obszar badań, nie dokładną lokalizację odławiania ryb) 76 Tabela VI.23. Propozycja programu monitoringu efektów biologicznych w rybach i innych organizmach w zakresie wskaźnika (cechy C8) ‒ utrzymanie stężenia substancji zanieczyszczających na poziomie niepowodującym zanieczyszczenia wód morskich Wskaźnik/parametr Matryca Ilość próbek Obszar badań Częstotliwość badań Uwagi Test mikrojądrowy ‒ wskaźnik genotoksyczności Ryby (krew) Równoległe próbki z wytypowanych gatunków (śledź, okoń) 4‒6 wytypowanych obszarów zgodnych z obszarami oceny RDSM Zewnętrzne objawy chorób ryb dorsz, stornia, zimnica, śledź i szprot nie dotyczy wszystkie obszary monitoringu ryb w POM FDI dorsz, stornia płastugi: 20– 24 cm i 25–29 cm ‒ po 100 sztuk oraz > 29 cm ‒ 50 sztuk; dorsz: do 29 cm i 30–44 ‒ po 100 sztuk oraz > 45 cm ‒ 50 sztuk 2 (Zatoka Pucka zewnętrzna oraz Zatoka Gdańska wewnętrzna) 1 raz w roku zgodny z programem monitoringu ryb strefy głębokomorskiej, płytkowodnej otwartego morza oraz wód przejściowych i przybrzeżnych 1 raz w roku Testowe badania w 2021 r. W przypadku uzyskania pozytywnych rezultatów, rekomendowana będzie kontynuacja monitoringu w tych dwóch JCWP do 2025 r. VI.4. Monitoring przyłowu gatunków mobilnych VI.4.1. Program gatunki mobilne – poziom śmiertelności/obrażeń spowodowanych przypadkowym przyłowem w wyniku prowadzenia działalności rybackiej Monitorowanie przypadkowych połowów waleni wynika z realizacji przepisów unijnych rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1241 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie zachowania zasobów rybnych i ochrony ekosystemów morskich za pomocą środków technicznych, zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1967/2006, (WE) nr 1224/2009 i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013, (UE) 2016/1139, (UE) 2018/973, (UE) 2019/472 i (UE) 2019/1022 oraz uchylającego rozporządzenia Rady (WE) nr 894/97, (WE) nr 850/98, (WE) nr 2549/2000, (WE) nr 254/2002, (WE) nr 812/2004 i (WE) nr 2187/2005 (Dz. Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 105), zwanego dalej „rozporządzeniem 2019/1241”. Do 2019 r. monitoring przyłowu na statkach rybackich w polskich obszarach morskich był realizowany zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 812/2004 z dnia 26 kwietnia 2004 r. ustanawiającym środki dotyczące przypadkowych połowów waleni w rybołówstwie oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 88/98 (Dz. Urz. UE L 150 z 30.04.2004, str. 12, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem 812/2004”. Monitorowanie przypadkowych połowów jest realizowane w Polsce od 2006 r. Prace będą realizowane przez MIR‒PIB w ramach NPZDR. Niniejszy program będzie kontynuacją Programu Monitorowania Przypadkowych Połowów Waleni prowadzonego od 2015 r. jako część NPZDR. Do 77 2019 r. przypadkowe połowy ptaków, ryb oraz waleni na podstawie danych pozyskanych z NPZDR były raportowane do ICES przez ministra właściwego do spraw rybołówstwa. Rozporządzenie 2019/1241, w odróżnieniu od rozporządzenia 812/2004, nie precyzuje sposobu i trybu raportowania przypadkowych połowów do Komisji Europejskiej. Obowiązek raportowania będzie spoczywać na instytutach naukowych i będzie się odbywać w ramach tzw. ICES Data call (wezwanie do raportowania danych), zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1004 z dnia 17 maja 2017 r. w sprawie ustanowienia unijnych ram gromadzenia danych, zarządzania nimi i ich wykorzystywania w sektorze rybołówstwa oraz w sprawie wspierania doradztwa naukowego w zakresie wspólnej polityki rybołówstwa oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 199/2008 (Dz. Urz. UE L 157 z 20.06.2017, str. 1), gdzie dostęp do danych z programów wieloletnich jest szczegółowo określony. Zgodnie z powyższym rozporządzeniem od 2020 r. jednostką upoważnioną do raportowania przypadkowych połowów powinna być jednostka prowadzącą programy monitorowania rybołówstwa w ramach zbioru danych rybackich (DCF – Data Collection Framework). Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim (Dz. U. z 2020 r. poz. 277 i 285) oraz rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie wskazania instytutu realizującego programy zbierania danych niezbędnych do realizacji wspólnej polityki rybołówstwa Unii Europejskiej (Dz. U. poz. 883) takim instytutem w Polsce jest MIR‒PIB. Zakazem połowu są objęte gatunki wymienione w dyrektywie siedliskowej oraz Dyrektywie ptasiej. Natomiast gatunki wskazane do objęcia monitoringiem przypadkowego połowu zostały wymienione w tabeli 1D decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2016/1251 z dnia 12 lipca 2016 r. w sprawie przyjęcia wieloletniego unijnego programu gromadzenia danych, zarządzania nimi i ich wykorzystywania w sektorze rybołówstwa i akwakultury na lata 2017–2019 (Dz. Urz. UE L 207 z 01.08.2016, str. 113) oraz decyzji delegowanej Komisji (UE) 2019/910 z dnia 13 marca 2019 r. ustanawiającej wieloletni program Unii dotyczący gromadzenia danych biologicznych, środowiskowych, technicznych i społeczno-ekonomicznych oraz zarządzania nimi w sektorze rybołówstwa i akwakultury (Dz. Urz. UE L 145 z 04.06.2019, str. 27), będącej przedłużeniem decyzji z 2016 r. i obowiązującej na lata 2020‒2021. Minimalne rozmiary odniesienia do celów ochrony dla gatunków ryb w Morzu Bałtyckim zostały wymienione w załączniku VIII do rozporządzenia 2019/1241. Zgodnie z załącznikiem XIII do rozporządzenia 2019/1241 będzie kontynuowane prowadzenie działań ograniczających przypadkowy połów gatunków chronionych, które zostały zdefiniowane tak samo, jak w uchylonym rozporządzeniu 812/2004. Inne środki ochronne, niewymienione w załączniku XIII do obowiązującego rozporządzenia, będą uzgadniane na poziomie regionalnym, w ramach procesu regionalizacji ustanowionej w oparciu o Wspólną Politykę Rybołówstwa. W odniesieniu do waleni zastosowanie ma część A załącznika, natomiast w odniesieniu do ptaków – część B. Zgodnie z założeniami rozporządzenia 2019/1241, obserwacje przyłowów waleni powinny być prowadzone na statkach rybackich o długości powyżej 15 m poławiających przy użyciu narzędzi połowowych stawnych (GNS – sieci stawne oplątujące) oraz poławiających włokami pelagicznymi (OTM – włoki pelagiczne). Obserwacje na pokładzie statków rybackich będą prowadzone przez pracowników MIR– PIB odpowiednio przeszkolonych i zapoznanych z metodyką badań pod kątem monitorowania przypadkowych połowów waleni. Obserwacje połowów wykonywanych przy użyciu tuk pelagicznych, włoków dennych oraz przy użyciu haków nie są wymagane rozporządzeniem 2019/1241, zostały ujęte w ramach Wieloletniego Programu Zbierania Danych Rybackich (NPZDR). 78 Tabela VI.24. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – przyłów Element ekosystemu Gatunki mobilne (ryby, ptaki, ssaki) Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi polska wyłączna strefa ekonomiczna przyłów stałe raportowanie MRiRW MIR–PIB 79 VI.5. Programy monitoringu siedlisk pelagicznych VI.5.1. Program siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska Program monitoringu siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska obejmuje swym zakresem określenie charakterystyki i zmienności zbiorowisk fitoplanktonu oraz zooplanktonu w POM. Monitoring jest prowadzony corocznie w 10 lokalizacjach (Rys. VI.19) zgodnie z częstotliwością przedstawioną w Tabeli VI.25 zgodnie z wytycznymi przewodnika HELCOM (Załącznik 1 do aktualizacji programu monitoringu). Dla JCWP przejściowych i przybrzeżnych monitoring zostanie przeprowadzony dla 19 PPK w latach 2020‒2021 oraz 11 PPK w latach 2022‒ 2025 zgodnie z programem monitoringu RDW (Rys. VI.5 i Rys. VI.6), wykonywanym w ramach lata 2020‒2025 („Strategiczny Program programu monitoringu wód powierzchniowych na Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2020‒2025”), zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw klimatu w 2020 r., oraz programem wykonawczym wód powierzchniowych na określony rok badań, zatwierdzanym corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. a) 80 b) Rys. VI.19. Sieć stacji monitoringowych fitoplanktonu i zooplanktonu z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) Tabela VI.25. Program monitoringu parametrów w zakresie siedlisk pelagicznych Element ekosystemu Fitoplankton Zooplankton Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi Stacje strefy głębokowodnej: P1, P140, P5C Stacje strefy płytkowodnej: K6, P16, Ł7, P110, B13, Zalew Wiślany (KW) Stacja wysokiej częstotliwości ZP6 Stacje strefy głębokowodnej: P1, P140, P5C Stacje strefy płytkowodnej: K6, P16, Ł7, P110, B13, Zalew Wiślany (KW) Stacja wysokiej częstotliwości ZP6 skład taksonomiczny, liczebność, biomasa 5 razy/rok skład taksonomiczny, liczebność, biomasa 12 razy/rok skład taksonomiczny, liczebność, biomasa 5 razy/rok skład taksonomiczny, liczebność, biomasa 12 razy/rok 81 VI.5.2. Program zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) W zakresie zakwitów fitoplanktonu zbierane dane na temat częstotliwości i zasięgu zakwitów z programu siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska będą uzupełniane o informacje na temat stężeń chlorofilu a w kolumnie wody zbierane łącznie z 23 stacji zlokalizowanych w POM. Częstotliwość pomiarów wynosi 6 razy w roku, z wyjątkiem stacji wysokiej częstotliwości (ZP6), na której próbki pobierać należy 12 razy w roku (Rys. VI.20, Tabela VI.26). Dane na temat zakwitów fitoplanktonu oraz stężeń chlorofilu a uzupełniane będą o dostępne produkty ze źródeł otwartych z systemów satelitarnych. Dla JCWP przejściowych i przybrzeżnych monitoring zostanie przeprowadzony dla 19 PPK w latach 2020‒2021 oraz 11 PPK w latach 2022‒2025 (Rys. VI.5 i Rys. VI.6) zgodnie z programem monitoringu RDW, wykonywanym w ramach programu monitoringu wód powierzchniowych na lata 2020‒2025 („Strategiczny Program Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2020‒2025”), zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw klimatu w 2020 r., oraz programem wykonawczym wód powierzchniowych na określony rok badań, zatwierdzanym corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. a) 82 b) Rys. VI.20. Sieć stacji monitoringowych chlorofilu a z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) Tabela VI.26. Program monitoringu parametrów w zakresie zakwitów fitoplanktonu Element ekosystemu fitoplankton Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi Stacje strefy głębokowodnej: P1, P140, P5C, P2, P3, P39Z, P63, P116 Stacje strefy płytkowodnej: K6, P16, Ł7, P110, B15, M3, ZN4, K, P104, B13, KW (Zalew Wiślany), Z, Stacje referencyjne: P14, R4 Stacja wysokiej częstotliwości ZP6 (Zalew Pucki) POM stężenie chlorofilu a 6 razy/rok wykorzystanie gotowych produktów ze źródeł otwartych dla danych satelitarnych 12 razy/rok cały rok zasięg i częstotliwość zakwitów 83 VI.6. Programy monitoringu siedlisk bentosowych Programy monitoringu w zakresie siedlisk bentosowych obejmują: charakterystykę zbiorowisk fauny i roślinności dennej, liczebność lub biomasa, zasięg i rozmieszczenie siedlisk bentosowych oraz charakterystykę parametrów fizykochemicznych siedliska. VI.6.1. Program siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowisk VI.6.2. Program gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Charakterystyka zbiorowisk oraz liczebność lub biomasa gatunków są monitorowane co roku zgodnie z metodyką HELCOM z uwzględnieniem parametrów niezbędnych do oceny siedlisk bentosowych. Monitoring obejmuje pobór makrozoobentosu na 16 stanowiskach oraz makroglonów i roślin okrytozalążkowych w miejscach ich występowania w POM. Dla JCWP przejściowych i przybrzeżnych monitoring zostanie przeprowadzony dla 19 PPK w latach 2020‒2021 oraz 11 PPK w latach 2022‒2025 (Rys. VI.5 i Rys. VI.6) zgodnie z programem monitoringu RDW, wykonywanym w ramach programu monitoringu wód powierzchniowych na lata 2020‒2025 („Strategiczny Program Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2020‒2025”), zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw klimatu w 2020 r., oraz programem wykonawczym wód powierzchniowych na określony rok badań, zatwierdzanym corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. a) 84 b) Rys. VI.21. Sieć stacji monitoringowych siedlisk i gatunków bentosowych z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) Tabela VI.27. Program monitoringu parametrów w zakresie charakterystyki siedlisk bentosowych Element ekosystemu makrozoobentos makroglony i okrytozalążkowe Obszar/lokalizacja parametr Częstotliwość Uwagi Stacje strefy głębokowodnej: P1, P140, P5C, P2, P3 Stacje strefy płytkowodnej: K6, P14B, P16, Ł7, P110, M3, ZN4, P104, B13, Z, ZP6, wody przejściowe (Klif Orłowski, Jama Kuźnicka), wody przybrzeżne (Rowy, Woliński Park Narodowy), wody morza otwartego (Ławica Słupska), skład taksonomiczny, liczebność, biomasa 1 raz/rok skład taksonomiczny, biomasa, stopień pokrycia dna 2 razy/rok (czerwiec, wrzesień) Woliński Park Narodowy monitorowany jest do 2021 r. 85 VI.6.3. Program siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg W zakresie rozmieszczenia i zasięgu siedlisk bentosowych nie ma obecnie wdrożonej metodyki pomiarów i oceny siedlisk bentosowych. Istnieje konieczność wdrożenia monitoringu bazującego na mapowaniu dna. Obecnie nie ma wdrożonego monitoringu rozmieszczenia i zasięgu siedlisk, a jego realizacja jest uzależniona od pozyskania finansowania na ten cel w przyszłości. Tabela VI.28. Program monitoringu parametrów w zakresie rozmieszczenia i zasięgu siedlisk bentosowych Parametr Obszar/lokalizacja parametr Częstotliwość Uwagi Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg POM brak 1 raz /6 lat brak metodyki 86 VI.6.4. Program siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych Monitoring parametrów w zakresie programu siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych obejmuje monitoring parametrów hydromorfologicznych, które charakteryzują warunki morfologiczne, warunki morfometryczne, zmienność głębokości i strukturę ilościową i charakterystykę fizykochemiczną dna (Tabela VI.29), i jest realizowany w obszarze jednolitych części wód zgodnie z wykazem w Tabeli VI.30 na punktach pomiarowych i profilach pomiarowych (Rys. VI.22 – Rys. VI.26). Dodatkowymi parametrami wspomagającymi są dane meteorologiczne w zakresie prędkości i kierunku wiatru na stacjach (Tabela VI.31) oraz dane hydrologiczne w zakresie poziomów morza pozyskiwane na stacjach (Tabela VI.32). Monitoring będzie prowadzony raz w latach 2020‒2025. W obecnym cyklu gospodarowania wodami, obejmującym lata 2016‒2021, monitoring hydromorfologiczny został wykonany w 2019 r. Przeprowadzenie kolejnego monitoringu hydromorfologicznego jest zaplanowane do wykonania w następnym cyklu gospodarowania wodami, to jest w latach 2022‒2027, nie później niż po upływie 6 lat od wykonania poprzedniego monitoringu hydromorfologicznego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w prawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 2147). Rys. VI.22. Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych – w rejonie Zalewu Szczecińskiego i Zatoki Pomorskiej, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych 87 Rys. VI.23. Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie zachodniej części Wybrzeża, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych Rys. VI.24. Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie środkowej części Wybrzeża, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych 88 Rys. VI.25. Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie Zatoki Gdańskiej, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych Rys. VI.26. Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie Zalewu Wiślanego, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych 89 Tabela VI.29. Wykaz parametrów hydromorfologicznych Nazwa wskaźnika jakości wód Warunki morfologiczne Profile strefy brzegowej wychodzące w morze do 1 Mm od linii wody Parametry obliczeniowe (A) Warunki morfometryczne Szerokości skłonów przybrzeża ‒ sb, sr, sg (10 m p.p.m. i 1 Mm) Stan rew – liczba i pow. przekroju Zmienność głębokości za skłonem brzegowym za strefą rew w odległości 1 Mm Głębokość punktu pomiarowo-kontrolnego Struktura ilościowa i charakterystyka dna Uziarnienie – mediana średnicy ziaren Zawartość materii organicznej Zawartość biogenów (Nog i Pog) Chlorofil a Potencjał redox (Eh) i pH Zawartość zanieczyszczeń (Me, WWA, PCB, TBT) Jednostka miary m2 m m, m2 m p.p.m. m p.p.m. m p.p.m. m p.p.m. mm % suchej masy ‒ sm mg/kg sm mg/kg sm mV, pH mg/kg sm Tabela VI.30. Wykaz JCWP wraz z liczbą punktów i profili pomiarowych JCWP od 2022 r. (następny cykl gospodarowani wodami) JCWP do 2021 r. (bieżący cykl gospodarowani wodami) Kod JCW Nazwa jednolitych części wód Liczba punktów i profili Kod JCW Nazwa jednolitych części wód Liczba punktów i profili Wody przybrzeżne PL CW I WB2 Hel – Władysławowo PLCW20001WB1 Półwysep Hel 3 PL CW I WB3 Port Władysławowo PLCW20001WB2 Polskie wody przybrzeżne Basenu Gotlandzkiego 4 PL CW II WB4 PL CW III WB5 PL CW II WB6E PL CW II WB6W PLCW60001WB3 Polskie wody przybrzeżne Basenu Bornholmskiego 5 PL CW III WB7 Władysławowo – Jastrzębia Góra Jastrzębia Góra – Rowy Rowy – Jarosławiec wschód Rowy – Jarosławiec zachód Jarosławiec – Sarbinowo PLCW60001WB4 Wody przybrzeżne Zatoki Pomorskiej 5 PL CW II WB8 Sarbinowo – Dziwna PL TW V WB6 Ujście Dziwny PL CW III WB9 Dziwna – Świna PL TW V WB7 Ujście Świny 2 - 1 2 2 1 2 2 1 1 1 2 90 Wody przejściowe PLTW20001WB1 Zalew Wiślany PLTW60001WB2 Zalew Szczeciński PLTW60001WB3 Zalew Kamieński PLTW20002WB4 Zalew Pucki PLTW20003WB5 Zatoka Pucka Zewnętrzna PLTW20004WB6 Zatoka Gdańska Wewnętrzna PLTW20005WB7 Ujście Wisły Przekop 6 3 - - 3 3 2 PL TW I WB1 Zalew Wiślany PL TW I WB8 Zalew Szczeciński PL TW I WB9 Zalew Kamieński PL TW II WB2 Zalew Pucki PL TW III WB3 Zatoka Pucka zewnętrzna PL CW I WB1 Mierzeja Wiślana PL TW IV WB4 PL TW V WB5 Zatoka Gdańska wewnętrzna Ujście Wisły Przekop 6 3 - - 3 1 2 2 Tabela VI.31. Lokalizacja stacji ‒ pomiarów prędkości i kierunku wiatru JCWP od 2022 r. (następny cykl gospodarowani wodami) Kod JCW Nazwa jednolitych części wód Stacja pomiarowa (kierunek i prędkość wiatru) Wody przybrzeżne JCWP do 2021 r. (bieżący cykl gospodarowani wodami) Kod JCW Nazwa jednolitych części wód PLCW20001WB1 Półwysep Hel PLCW I WB 3 Port Władysławowo Hel PLCW I WB 2 Półwysep Hel PLCW20001WB2 Polskie wody przybrzeżne Basenu Gotlandzkiego PLCW60001WB3 Polskie wody przybrzeżne Basenu Bornholmskiego Rozewie PLCW II WB 4 Władysławowo ‒ Jastrzębia Góra Łeba Ustka PLCW III WB 5 Jastrzębia Góra ‒ Rowy PLCW II WB 6E PLCW II WB 6W Rowy ‒ Jarosławiec Wschód Rowy ‒ Jarosławiec Zachód Darłowo PLCW III WB 7 Jarosławiec ‒ Sarbinowo Kołobrzeg PLCW II WB 8 Sarbinowo ‒ Dziwna PLCW60001WB4 Wody przybrzeżne Zatoki Pomorskiej PLTW V WB 6 Ujście Dziwny Świnoujście PLCW III WB 9 Dziwna ‒ Świna PLTW V WB 7 Ujście Świny Wody przejściowe PLTW20001WB1 Zalew Wiślany Elbląg PLTW I WB 1 Zalew Wiślany PLTW60001WB2 Zalew Szczeciński PLTW I WB 8 Zalew Szczeciński PLTW60001WB3 Zalew Kamieński PLTW I WB 9 Zalew Kamieński Świnoujście PLTW20002WB4 Zalew Pucki Gdynia PLTW II WB 2 Zalew Pucki 91 JCWP od 2022 r. (następny cykl gospodarowani wodami) Kod JCW Nazwa jednolitych części wód PLTW20003WB5 PLTW20004WB6 Zatoka Pucka Zewnętrzna Zatoka Gdańska Wewnętrzna Stacja pomiarowa (kierunek i prędkość wiatru) JCWP do 2021 r. (bieżący cykl gospodarowani wodami) Kod JCW Nazwa jednolitych części wód Hel PLTW III WB 3 Zatoka Pucka Zewnętrzna PLCW I WB 1 Mierzeja Wiślana PLTW IV WB 4 Zatoka Gdańska Wewnętrzna Gdańsk Świbno PLTW20005WB7 Ujście Wisły Przekop PLTW V WB 5 Ujście Wisły Przekop Tabela VI.32. Lokalizacja stacji ‒ pomiarów poziomu morza JCWP od 2022 r. (następny cykl gospodarowani wodami) Kod JCW Nazwa jednolitych części wód Stacja pomiarowa poziomów morza Wody przybrzeżne JCWP do 2021 r. (bieżący cykl gospodarowani wodami) Kod JCW Nazwa jednolitych części wód PLCW20001WB1 Półwysep Hel PLCW I WB 3 Port Władysławowo Hel PLCW I WB 2 Półwysep Hel PLCW20001WB2 PLCW60001WB3 Polskie wody przybrzeżne Basenu Gotlandzkiego Polskie wody przybrzeżne Basenu Bornholmskiego Władysławowo PLCW II WB 4 Władysławowo ‒ Jastrzębia Góra PLCW III WB 5 Jastrzębia Góra ‒ Rowy Łeba Ustka PLCW II WB 6E Rowy ‒ Jarosławiec Wschód PLCW II WB 6W Rowy ‒ Jarosławiec Zachód Darłowo PLCW III WB 7 Jarosławiec ‒ Sarbinowo Kołobrzeg PLCW II WB 8 Sarbinowo ‒ Dziwna PLCW60001WB4 Wody przybrzeżne Zatoki Pomorskiej Świnoujście PLCW III WB 9 Dziwna ‒ Świna PLTW V WB 6 Ujście Dziwny PLTW V WB 7 Ujście Świny Wody przejściowe PLTW20001WB1 Zalew Wiślany Krynica Morska PLTW I WB 1 Zalew Wiślany PLTW60001WB2 Zalew Szczeciński PLTW I WB 8 Zalew Szczeciński Wolin PLTW60001WB3 Zalew Kamieński PLTW I WB 9 Zalew Kamieński PLTW20002WB4 Zalew Pucki Puck PLTW II WB 2 Zalew Pucki PLTW20003WB5 PLTW20004WB6 Zatoka Pucka Zewnętrzna Zatoka Gdańska Wewnętrzna Gdynia PLTW III WB 3 Zatoka Pucka Zewnętrzna PLCW I WB 1 Mierzeja Wiślana PLTW IV WB 4 Zatoka Gdańska Wewnętrzna PLTW20005WB7 Ujście Wisły Przekop PLTW V WB 5 Ujście Wisły Przekop Gdańsk Świbno 92 VI.7. Programy monitoringu gatunków nierodzimych VI.7.1. Program gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych VI.7.2. Program gatunki nierodzime – liczebność lub biomasa Monitoring gatunków nierodzimych będzie oparty na dwóch programach (Tabela VI.33). Pierwszy odnoszący się do dopływu gatunków ze specyficznych źródeł – dotyczy pozyskiwania danych o pojawiających się gatunkach obcych na podstawie informacji przekazywanych przez armatora we wniosku, o którym mowa w art. 20 d ust. 1 ustawy z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (Dz. U. z 2020 r. poz. 1955), o udzielenie statkowi podróżującemu pomiędzy określonymi portami lub miejscami lub statkowi eksploatowanemu wyłącznie pomiędzy określonymi portami lub miejscami zwolnienia, o którym mowa w prawidle A-4 załącznika do Międzynarodowej konwencji o kontroli i postępowaniu ze statkowymi wodami balastowymi i osadami, 2004, sporządzonej w dniu 13 lutego 2004 r. w Londynie (Dz. U. z 2020 r.). Drugi program realizowany od 2018 r. ma na celu określenie wpływu gatunków nierodzimych na funkcjonowanie ekosystemu i bazuje na zbieraniu informacji o liczebności oraz biomasie gatunków nierodzimych zanotowanych w ramach realizacji monitoringu gatunków mobilnych, siedlisk pelagicznych oraz bentosowych. Tabela VI.33. Program monitoringu parametrów w zakresie gatunków obcych Program Element środowiska Obszar/lokalizacja parametr Częstotliwość Uwagi Gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych wszystkie komponenty ekosystemu porty, objęte Wspólną Zharmonizowana Procedurą dla Państw ‒ Stron HELCOM i OSPAR w zakresie udzielania zwolnień w ramach Międzynarodowej konwencji o kontroli i postępowaniu ze statkowymi wodami balastowymi i osadami, Prawidło A- 4 ‒ skład taksonomiczny pojawianie się nowych gatunków obcych, ciągły Gatunki nierodzime – liczebność i/lub biomasa wszystkie komponenty ekosystemu polska wyłączna strefa ekonomiczna ‒ liczebność i biomasa zgodnie z monitoringiem gatunków mobilnych i siedlisk bentosowych oraz pelagicznych Dane pozyskiwane od właściwego dla portu zawinięcia statku regionalnego dyrektora ochrony środowiska w oparciu o opinie wydawane na podstawie art. 20 d ust.5 i 7 ustawy z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki Dane zbierane w ramach realizacji programów monitoringu gatunków mobilnych i siedlisk bentosowych oraz pelagicznych 93 VI.8. Programy monitoringu parametrów fizykochemicznych kolumny wody VI.8.1. Program charakterystyka chemiczna kolumny wody Monitoring parametrów chemicznych jest prowadzony w obszarach oceny zgodnie z aktualnymi wytycznymi HELCOM (Załącznik 1 do aktualizacji programu monitoringu). Monitoring obejmuje pomiary łącznie na 24 stacjach pomiarowych zlokalizowanych w strefie głębokomorskiej oraz płytkowodnej, jak również w Zalewie Wiślanym i Zatoce Gdańskiej. Częstotliwość badań w ciągu roku wynosi 6 pomiarów w roku, wyjątek stanowi stacja wysokiej częstotliwości monitorowana 12 razy do roku oraz 6 stacji płytkowodnych monitorowanych od 1 do 6 razy w roku. in situ wykonywane corocznie Dla JCWP przejściowych i przybrzeżnych monitoring zostanie przeprowadzony dla 19 PPK w latach 2020‒2021 oraz 11 PPK w latach 2022‒2025 (Rys. VI.5 i Rys. VI.6) zgodnie z programem monitoringu RDW, wykonywanym w ramach programu monitoringu wód powierzchniowych na lata 2020‒2025 („Strategiczny Program Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2020‒2025”), zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw klimatu w 2020 r., oraz programem wykonawczym wód powierzchniowych na określony rok badań, zatwierdzanym corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. a) 94 b) Rys. VI.27. Sieć stacji monitoringowych dla elementów fizykochemicznych z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) Tabela VI.34. Propozycja monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie parametrów chemicznych charakteryzujących kolumnę wody Parametr Matryca Ilość próbek Obszar badań Częstotliwość badań Uwagi tlen/siarkowodór, pH, sole biogenne, pCO2 woda Poziomy standardowe (zgodnie z przewodnikiem HELCOM) Stacje strefy głębokowodnej: P1, P140, P5C, P2, P3, P39Z, P63, P116 Stacje strefy płytkowodnej: K6, P16, Ł7, P110, B15, M3, ZN4, K, P104, B13, KW, Z, ZN2 Stacja wysokiej częstotliwości: ZP6 Stacje referencyjne: P14, R4 6 razy w roku 12 razy w roku 6 razy w roku ogólny węgiel organiczny (OWO) woda - - - pH, pCO2, krzemiany ‒ parametry nie podlegające aktualnie ocenie, wykorzystywane do charakterystyki warunków środowiskowych Dane dla ogólnego węgla organicznego pochodzą z monitoringu wód przejściowych i przybrzeżnych RDW 95 VI.8.2. Program charakterystyka fizyczna kolumny wody Monitoring parametrów fizycznych jest prowadzony w obszarach oceny zgodnie z aktualnymi wytycznymi HELCOM (Załącznik 1 do aktualizacji programu monitoringu). Monitoring obejmuje pomiary in situ wykonywane corocznie łącznie na 30 stacjach pomiarowych zlokalizowanych w strefie głębokomorskiej oraz płytkowodnej, jak również w Zalewie Wiślanym i Zatoce Gdańskiej. Częstotliwość badań w ciągu roku wynosi 6 pomiarów w roku, wyjątek stanowi stacja wysokiej częstotliwości monitorowana 12 razy do roku oraz 6 stacji płytkowodnych monitorowanych od 1 do 6 razy w roku. Dla JCWP przejściowych i przybrzeżnych monitoring zostanie przeprowadzony dla 19 PPK w latach 2020‒ 2021 oraz 11 PPK w latach 2022‒2025 (Rys. VI.5 i Rys. VI.6) zgodnie z programem monitoringu RDW wykonywanym w ramach programu monitoringu wód powierzchniowych na lata 2020‒2025 („Strategiczny Program Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2020‒2025”), zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw klimatu w 2020 r., oraz programem wykonawczym wód powierzchniowych na określony rok badań, zatwierdzanym corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. W celu zwiększenia częstotliwości oraz rozdzielczości danych pomiary in situ temperatury i zasolenia mogą zostać uzupełnione o pomiary ciągłe z systemu Ferry Box (automatyczny system pomiarowy, instalowany na jednostkach pływających, zazwyczaj promach [ang. ferry]; pomiary parametrów wody morskiej są wykonywane podczas płynięcia statku; system umożliwia również pobieranie próbek wody morskiej do wykonania analiz w laboratorium na lądzie) oraz dane satelitarne (tylko dla temperatury wody morskiej). Tabela VI.35. Propozycja monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie parametrów fizycznych charakteryzujących kolumnę wody Parametr Matryca Ilość próbek Obszar badań Częstotliwość badań Uwagi przezroczystość, temperatura, zasolenie woda Poziomy standardowe (zgodnie z przewodnikiem HELCOM) temperatura, zasolenie temperatura, zasolenie woda Pomiar ciągły POM Temperatura obszar POM cały rok, Stacje strefy głębokowodnej: P1, P140, P5C, P2, P3, P39Z, P63, P116 Stacje strefy płytkowodnej: K6, P16, Ł7, P110, B15, M3, ZN4, K, P104, B13, KW, Z, ZN2 Stacja wysokiej częstotliwości: ZP6 Stacje referencyjne: P14, R4 Stacje strefy płytkowodnej: SW3, ŁS, RO, KO, JK 6 razy w roku 6 razy w roku 12 razy w roku 6 razy w roku raz w roku Dostępność danych uzależniona od pracy systemu Temperatura i zasolenie nie podlegają ocenie, wykorzystywane do charakterystyki warunków środowiskowych Wykorzystanie danych z systemu Ferry-Box uzależnione od ich dostępności Wykorzystanie 96 Parametr Matryca Ilość próbek Obszar badań Częstotliwość badań przy braku zachmurzenia Uwagi produktów satelitarnych, informacje uzależnione od dostępności danych VI.9. Program monitoringu presji fizycznych na dno morskie VI.9.1. Program monitoringu straty fizyczne dna morskiego – zasięg przestrzenny i rozkład VI.9.2. Program monitoringu zaburzenia dna morskiego Monitoring parametrów w zakresie strat fizycznych oraz fizycznych zaburzeń dna morskiego jest prowadzony pośrednio przez GIOŚ na podstawie danych przekazywanych m.in. przez Urzędy Morskie, które zbierają informacje m.in. na temat zabudowy hydrotechnicznej brzegu w wodach przejściowych i przybrzeżnych, pogłębiania torów wodnych. Straty fizyczne są rozumiane jako trwała zmiana dna morskiego, która trwa lub oczekuje się, że będzie trwać przez okres dwóch cykli gospodarczych (12 lat) lub większej ich liczby. Zakłócenia fizyczne są rozumiane jako zmiana dna morskiego, która może się cofnąć, jeśli działalność powodująca presję zakłóceń ustanie. W odniesieniu do określenia powierzchni dna podlegającej zaburzeniu na skutek działalności połowowej narzędziami wleczonymi dane są zbierane przez ICES. Tabela VI.36. Monitoring w zakresie parametrów charakteryzujących presje fizyczne na dno morskie Program monitoringu Program monitoringu straty fizyczne dna morskiego Program monitoringu zaburzenia dna morskiego Parametry Częstotliwość Obszar Uwagi Informacje na temat zabudowy hydrotechnicznej brzegu w wodach przejściowych i przybrzeżnych, w tym: ‒ długość opasek brzegowych, ‒ liczba ostróg (długość brzegu na jakiej występują i zasięg w kierunku morza) ‒ zasilanie brzegu, ‒ kotwicowiska ‒ dane na temat intensywności połowowej dennymi narzędziami wleczonymi przeliczone na powierzchnię podlegającą zaburzeniu (SAR) Informacje na temat zasięgu czasowego i przestrzennego związanego z: ‒ pogłębianiem torów wodnych, ‒ składowaniem urobku z pogłębiania torów wodnych i portów, ‒ dragowaniem i innymi pracami mającymi wpływ na powierzchniowe osady Wody przybrzeżne i przejściowe Dane na temat zmian linii brzegu (zabudowa podłużna i poprzeczna, refulacja) pozyskiwane od Urzędów Morskich Dane zbierane raz na okres oceny POM Informacje na temat liczby, obszarów i długości połowów prowadzonych narzędziami wleczonymi po dnie POM Dane o wielkości usuwanego do morza urobku z pogłębiania torów wodnych i portów pozyskiwane od Urzędów Morskich 97 denne ‒ informacje na temat zasięgu czasowego i przestrzennego prac związanych z wydobyciem piasku i żwiru POM Dane o wielkości wydobywanego kruszywa gromadzone przez ministra właściwego do spraw środowiska 98 VI.10. Programy monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających VI.10.1. Program monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych ryb tkance mięśniowej Program stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych obejmuje badania ryb pozyskiwanych raz w roku w sezonie letnim z 7 lokalizacji: łowisko władysławowskie, łowisko kołobrzesko-darłowskie, Basen Gdański, Zatoka Pomorska, Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany i pas środkowego Wybrzeża, badania małży pozyskiwanych raz w roku w sezonie letnim w jednej lokalizacji w rejonie Sopotu oraz badania roślin makrofitobentosowych pozyskiwanych z 4 lokalizacji: Klif Orłowski, Jama Kuźnicka, Ławica Słupska, Rowy (Rys. VI.28 – Rys. VI.30). W są analizowane polibromowane difenyloetery, heksabromocyklododekan, kwas perfluorooktanosulfonowy, kwas perfluorooktanowy, polichlorowane difenyloetery, organiczne związki cyny, pestycydy chloroorganiczne, rtęć i arsen oraz 137Cs. W wątrobie ryb są analizowane ołów, kadm, cynk i miedź. W żółci ryb są analizowane metabolity wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. W tkance mięśniowej małży są analizowane polibromowane difenyloetery, heksabromocyklododekan, kwas perfluorooktanosulfonowy, kwas perfluorooktanowy, polichlorowane difenyloetery, organiczne związki cyny, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, pestycydy chloroorganiczne, ołów, kadm, rtęć, arsen, cynk i miedź. W tkankach roślin makrofitobentosowych są analizowane: ołów, kadm, rtęć, arsen, cynk i miedź oraz 137Cs. Program obejmuje również pomiary analizy arsenu w rybach jako wskaźnika potencjalnego skażenia, którego źródłem są BŚT. Arsen jest analizowany w tkance mięśniowej ryb z czterech lokalizacji w obszarach głębokowodnych (Rys. VI.31, Tabela VI.37). Dane dla dioksyn, furanów i dioksynopodobnych polichlorowanych difenyloeterów są pozyskiwane z monitoringu dioksyn realizowanego w ramach Krajowego programu badań kontrolnych dioksyn (PCDD), furanów (PCDF), dioksynopodobnych polichlorowanych bifenyli (dl- PCB) i niedioksynopodobnych PCB (ndl-PCB) w żywności pochodzenia zwierzęcego, realizowanego przez Głównego Inspektora Weterynarii. Dane w zakresie stężeń 11 wybranych substancji priorytetowych w organizmach w wodach powierzchniowych według wymagań dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/39/UE z dnia 12 sierpnia 2013 r. zmieniającej dyrektywy 2000/60/WE i 2008/105/WE w zakresie substancji priorytetowych w dziedzinie polityki wodnej (pozyskiwanych w jednolitych częściach wód) pochodzą z monitoringu realizowanego w ramach RDW (Rys. VI.5, Rys. VI.6) wykonywanym w ramach programu monitoringu wód powierzchniowych na lata 2020‒2025 („Strategiczny Program Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2020‒2025”), zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw klimatu w 2020 r., oraz programem wykonawczym wód powierzchniowych na określony rok badań, zatwierdzanym corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych, przekroczenie wartości dobrego stanu chemicznego dla substancji syntetycznych i niesyntetycznych oraz substancji priorytetowych w ramach monitoringu diagnostycznego w matrycy woda lub matrycy biota, przeprowadzonego w roku n, skutkuje wprowadzeniem tych substancji do monitoringu operacyjnego w roku n+2. 99 a) Rys. VI.28. b) Sieć stacji monitoringowych dla elementów substancje szkodliwe – metale w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) 100 a) Rys. VI.29. b) Sieć stacji monitoringowych dla elementów substancje szkodliwe – trwałe zanieczyszczenia organiczne w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) 101 a) Rys. VI.30. b) Sieć stacji monitoringowych dla elementów radionuklidy w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022– 2025 (b) 102 Rys. VI.31. Lokalizacja stacji pobierania próbek osadów dennych do badań arsenu, iperytu siarkowego i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych i obszarów pozyskania ryb do badań arsenu (lokalizacja obszarów zatopienia broni chemicznej na podstawie projektu CHEMSEA, lokalizacja zatopienia wraków na podstawie http://divingbaltic.pl/ - t/s Franken (18° 57’ 58,90", 54° 32’ 18,60"), s/s Stuttgart (18° 36’ "E, 54° 33’ "N)) 103 4 0 1 e c ą j a z c z s y z c e i n a z e j c n a t s b u s – 8 C:) h c e c (w ó k i n ź a k s w e i s e r k a z w h c a m z i n a g r o h c y n n i i h c a b y r w h c y w i l d o k z s i j c n a t s b u s e i s e r k a z w w ó r t e m a r a p g n i r o t i n o M V a l e b a T a z r o m h c a c o w o i h c a b y r w e w i l d o k z s e j c n a t s b u s – 9 C z a r o ń e z c z s y z c e i n a z y t k e f e i i g a w U ć ś o w i l t o t s ę z C ń a d a b k e b ó r p u r o b o p r a z s b O u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 o k s i w o ł) 2; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z o g e w o k d o r ś s a p; a ż e z r b y W - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d) 3) 4) 5) 6) 7; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 o k s i w o ł) 2; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o g e w o k d o r ś s a p; a ż e z r b y W) 3) 4) 5) 6) 7; t o p o S n o j e r) 1; t o p o S n o j e r) 1 k e b ó r p ć ś o l I j e n d e j a l d i j c a z i l a k o l w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 w ó k i n b o s o 5 1 a i n o k o z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k w ó k i n b o s o) g 0 8. n i m (a k b ó r p 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o w ó k i n b o s o 5 1 i n r o t s a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k w ó k i n b o s o a h c e C a c y r t a M r t e m a r a p / k i n ź a k s W, 8 C 9 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m 8 C e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t () a k k ę i m, 8 C 9 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m 8 C e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t (y r e t e o l y n e f i d e n a w o m o r b i l o P, 3 5 1, 0 0 1, 9 9, 7 4, 8 2:) 4 5 1 n a k e d o d o l k y c o m o r b a s k e H) (5 0 1 u g n i r o t i n o m z e n a w i k s y z o p ą s e n a D o g e w o j a r K h c a m a r w n y s k o i d, n y s k o i d h c y n l o r t n o k ń a d a b u m a r g o r p w i l y n e f i b h c y n a w o r o l h c i l o p, w ó n a r u f, o g e c ę z r e i w z a i n e z d o h c o p i c ś o n w y ż y n w ó ł G e j u r o z d a n ę j c a z i l a e r o g e r ó t k t s e j e n z c e i n o k (i i r a n y r e t e W r o t k e p s n I h c y n d ę z r ł ó p s w e i n a z a k s w) b y r u w o ł d o c s j e i m h c y n z c i f a r g o e g u k o r w z a r i e i k s r o m o p: a w t z d ó w e j o w e i k s r o m o p o i n d o h c a z b y r i k n u t a g e n ż ó r, 8 C 9 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m i y n a r u f, y n y s k o i D B C P e n b o d o p o n y s k o i d u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o k s i w o ł) 2; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z o g e w o k d o r ś s a p; a ż e z r b y W) 3) 4) 5) 6) 7 w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o w ó k i n b o s o 5 1 i n r o t s, 8 C 9 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m y n y c i k z ą i w z e n z c i n a g r O) T h P T, T B D, T B M, T B T (i g a w U ć ś o w i l t o t s ę z C ń a d a b k e b ó r p u r o b o p r a z s b O u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o k s i w o ł) 2; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z o g e w o k d o r ś s a p; a ż e z r b y W) 3) 4) 5) 6) 7 w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o w ó k i n b o s o 5 1 i n r o t s k e b ó r p ć ś o l I j e n d e j a l d i j c a z i l a k o l) g 0 8. n i m (w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś) a k k ę i m a h c e C a c y r t a M r t e m a r a p / k i n ź a k s W w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s 8 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m, y w o n o f l u s o n a t k o o r o u l f r e p s a w K y w o n a t k o o r o u l f r e p s a w K 6 0 1 i g a w U ć ś o w i l t o t s ę z C ń a d a b k e b ó r p u r o b o p r a z s b O u k o r w z a r ‒ ń e i p r e i s ń e i s e z r w; u t o p o S n o j e r) 1; u t o p o S n o j e r) 1 u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o k s i w o ł) 2; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z) 3) 4) 5) 6 o g e w o k d o r ś s a p) 7; a ż e z r b y w; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o k s i w o ł) 2 k e b ó r p ć ś o l I j e n d e j a l d i j c a z i l a k o l a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k. n i m (w ó k i n b o s o) g 0 8 a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k. n i m (w ó k i n b o s o). m m g 0 8 a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i z d e l ś a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o a k b ó r p 1 5 1 z a n a w o r g e t n i z i n r o t s w ó k i n b o s o a h c e C a c y r t a M r t e m a r a p / k i n ź a k s W 8 C 8 C e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t () a k k ę i m e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t () a k k ę i m e w o i n e i c ś r e i p o l e i W e n z c y t a m o r a y r o d o w o l g ę w, n e t n a r o u l f:, n e t n a r o u l f) b (o z n e b, n e t n a r o u l f) k (o z n e b, n e r i p) a (o z n e b, n e l y r e p) i, h, g (o z n e b) n e r i p) d, c - 3, 2, 1 (o n e d n i 8 C y b y R *) ć ł ó ż (h c y w o i n e i c ś r e i p o l e i w y t i l o b a t e M h c y n z c y t a m o r a w ó r o d o w o l g ę w - 1: y t i l o b a t e m 2 – A W W (, n e r i p y s k o r d y h) n e r t n a n e f y s k o r d y h - 1 w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś, 8 C 9 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m e n z c i n a g r o o r o l h c y d y c y t s e P, H C H, y t i l o b a t e m o g e j i T D D () n a f l u s o d n e, B C H 7 0 1 z h c a k b ó r p w y n a w o z i l a n a t s e j n e s r A 4 ‒ 1 i j c a z i l a k o l u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w – u k o r w z a r k e b ó r p r ó b o p – ń e i p r e i s ń e i s e z r w i g a w U ć ś o w i l t o t s ę z C ń a d a b k e b ó r p u r o b o p r a z s b O; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z) 3) 4) 5) 6 k e b ó r p ć ś o l I j e n d e j a l d i j c a z i l a k o l w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o o g e w o k d o r ś s a p) 7 w ó k i n b o s o 5 1 a h c e C a c y r t a M r t e m a r a p / k i n ź a k s W; a ż e z r b y W; u t o p o S n o j e r) 1; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o k s i w o ł) 2; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z o g e w o k d o r ś s a p; a ż e z r b y W) 3) 4) 5) 6) 7; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o k s i w o ł) 2; u t o p o S n o j e r) 1 i n r o t s a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k. n i m (w ó k i n b o s o) g 0 8 w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o w ó k i n b o s o 5 1 i n r o t s a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k. n i m (w ó k i n b o s o) g 0 8 w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś, 8 C 9 C 8 C e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t () a k k ę i m, 8 C 9 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m 8 C e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t () a k k ę i m y b y R ‒ s A, g H (a k n a k t; a w o i n ś ę i m ‒ b P i d C e l y n e f i b e n a w o r o l h c i l o P, 3 5 1, 8 1 1, 1 0 1, 2 5, 8 2: s B C P 7 () 0 8 1, 8 3 1: e l a t e M,) g H (ć ę t r,) b P (w ó ł o,) d C (m d a k) s A (n e s r a 8 0 1 e c ą j a g a m o p s w y r t e m a r a P u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z o g e w o k d o r ś s a p; a ż e z r b y W) 3) 4) 5) 6) 7; e i k s w o w a ł s y d a ł w o k s i w o ł) 1 o k s i w o ł) 2; a k s r o m o P a k o t a Z; i k s ń a d G n e s a B; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z - o k s e z r b o ł o k; e i k s w o ł r a d o g e w o k d o r ś s a p; a ż e z r b y W) 3) 4) 5) 6) 7; u t o p o S n o j e r) 1; u t o p o S n o j e r) 1 i g a w U ć ś o w i l t o t s ę z C ń a d a b k e b ó r p u r o b o p r a z s b O u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w; i k s ń i c e z c z S w e l a Z; y n a l ś i W w e l a Z) 1) 2 k e b ó r p ć ś o l I j e n d e j a l d i j c a z i l a k o l w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o w ó k i n b o s o 5 1 i n r o t s a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k. n i m (w ó k i n b o s o) g 0 8 w ó k i n b o s o 5 1 – 2 1 a i z d e l ś w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 i n r o t s w ó k i n b o s o 5 1 – 0 1 a i n o k o w ó k i n b o s o 5 1 i n r o t s a k b ó r p 1 z a n a w o r g e t n i z u i c ę i s e i z d u k l i k w ó k i n b o s o i k b ó r P w e n a w o r g e t n i z u k n u t a g h c a m a r) ń o k o () a b o r t ą w a h c e C a c y r t a M r t e m a r a p / k i n ź a k s W 8 C e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t () a k k ę i m 8 C y b y R) a b o r t ą w (8 C 8 C e ż ł a M s u l i t y M s u l u s s o r t a k n a k t () a k k ę i m y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m: e l a t e M,) n Z (k n y c,) u C (ź d e i m s C 7 3 1 9 0 1 j e w o w t s ń a P z e n a w i k s y z o p ą s e n a D i k y t s i m o t A i j c n e g A u k o r w z a r – ń e i p r e i s ń e i s e z r w n e s a B i n d o h c s W; i k s ń a d G n e s a B) 1) 2; i k s m l o h n r o B; i k z d n a l t o G n e s a B) 3 i g a w U ć ś o w i l t o t s ę z C ń a d a b k e b ó r p u r o b o p r a z s b O k e b ó r p ć ś o l I j e n d e j a l d i j c a z i l a k o l i k b ó r P w e n a w o r g e t n i z w ó k n u t a g h c a m a r, a i n r o t s, ź d e l ś () t o r p z s, z s r o d 8 C y b y R a k n a k t () a w o i n ś ę i m s C 7 3 1 a h c e C a c y r t a M r t e m a r a p / k i n ź a k s W Tabela VI.38. Monitoring parametrów w zakresie substancji szkodliwych w roślinach makrofitobentosowych Matryca Ilość próbek Wskaźnik/ parametr Metale: kadm (Cd), ołów (Pb), rtęć (Hg), nikiel (Ni), miedź (Cu) i cynk (Zn) Rośliny makrofitobentosowe 1–7 próbek Polysiphonia fucoides, Furcellaria lumbricalis lub innych gatunków 1–3 próbek Stuckenia spp., Chara baltica lub innych gatunków 1–7 próbek Polysiphonia fucoides, Furcellaria lumbricalis lub innych gatunków 1–3 próbek Stuckenia spp., Chara baltica lub innych gatunków 137Cs Rośliny makrofitobentosowe Częstotliwość badań Uwagi raz/rok raz/rok Obszar badań 1) Klif Orłowski; 2) Rowy; 3) Ławica Słupska; 4) Jama Kuźnicka; 1) Klif Orłowski; 2) Rowy; 3) Ławica Słupska; 4) Jama Kuźnicka; 110 VI.10.2. Program monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających w osadach Program monitoringu stężenia substancji zanieczyszczających w osadach obejmuje analizy pestycydów chloroorganicznych, polichlorowanych bifenyli, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, kadmu, ołowiu, rtęci, glinu, arsenu, miedzi, cynku, organicznych związków cyny i iperytu siarkowego w stratyfikowanych osadach dennych pobieranych raz na 6 lat w czterech lokalizacjach: Głębia Gdańska, Głębia Bornholmska, wschodni Basen Gotlandzki, Basen Bornholmski, pobieranych raz na 3 lata w 2 lokalizacjach Zalew Wiślany i Zalew Szczeciński (Rys. VI.28, Rys. VI.29). Program obejmuje również pomiary analizy arsenu i iperytu siarkowego jako wskaźników potencjalnego skażenia, którego źródłem są bojowe środki trujące, oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych jako wskaźników skażenia produktami ropopochodnymi, których źródłem jest paliwo z zatopionych wraków. Arsen i iperyt siarkowy są analizowane w próbkach osadów dennych z sześciu lokalizacji znajdujących się w obszarach morza otwartego i Zatoce Gdańskiej. Monitoring wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych obejmuje analizy próbek osadów dennych z pięciu lokalizacji w Zatoce Puckiej i Zatoce Gdańskiej. (Tabela VI.39, Rys. VI.31). Próbki do badań są pobierane raz na rok. Dane w zakresie stężeń izotopów promieniotwórczych: w stratyfikowanych osadach dennych pochodzą z monitoringu nadzorowanego przez Państwową Agencję Atomistyki (Rys. VI.30). i 238Pu, 239+240Pu 137Cs, 90Sr Tabela VI.39. Monitoring parametrów w zakresie substancji szkodliwych w osadach Wskaźnik/parametr Matryca Ilość próbek Pestycydy chloroorganiczne (DDT i jego metabolity, HCH, HCB) Stratyfikowany osad denny 8 warstw Polichlorowane bifenyle (7 PCBs: 28, 52, 101, 118, 153, 138, 180) Stratyfikowany osad denny 8 warstw Częstotliwość poborów Uwagi raz na 6 lat raz na 6 lat Obszar badań P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski, KW* – Zalew Wiślany, GJ* – Zalew Szczeciński P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski, KW* – Zalew Wiślany, GJ* – Zalew Szczeciński 111 Wskaźnik/parametr Matryca Ilość próbek Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (6 WWA: fluoranten, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(a)piren, benzo(g,h,i)perylen, indeno(1,2,3-c,d)piren) Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (6 WWA: fluoranten, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(a)piren, benzo(g,h,i)perylen, indeno(1,2,3-c,d)piren) Stratyfikowany osad denny 8 warstw Osad denny - Metale: kadm (Cd), ołów (Pb), rtęć (Hg), glin (Al) Stratyfikowany osad denny 8 warstw Metale: arsen (As) Osad denny - Częstotliwość poborów Uwagi raz na 6 lat raz na rok W 2020 r. osad stratyfikowany, pozostałe lata warstwa powierzchniowa raz na 6 lat raz na rok W 2020 r. osad stratyfikowany, pozostałe lata warstwa powierzchniowa Obszar badań P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski, KW* – Zalew Wiślany, GJ* – Zalew Szczeciński P110 i P116 – Zatoka Gdańska ZP_1, ZP_2, ZP_3 – Zatoka Pucka P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski, KW* – Zalew Wiślany, GJ* – Zalew Szczeciński P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski, P110 i P116 – Zatoka Gdańska, ZP_1, ZP_2, ZP_3 – Zatoka Pucka 112 Wskaźnik/parametr Matryca Ilość próbek Metale: miedź (Cu) i cynk (Zn) Stratyfikowany osad denny 8 warstw Organiczne związki cyny (TBT) Stratyfikowany osad denny 8 warstw Iperyt siarkowy i pochodne (gaz musztardowy) Osad denny - 137Cs Stratyfikowany osad denny 12 warstw Częstotliwość poborów Uwagi raz na 6 lat Parametry wspomagające raz na 6 lat raz na rok W 2020 r. osad stratyfikowany, pozostałe lata warstwa powierzchniowa raz na rok Dane pozyskiwane z Państwowej Agencji Atomistyki Obszar badań P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski, KW* – Zalew Wiślany, GJ* – Zalew Szczeciński P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – basen Bornholmski, KW* – Zalew Wiślany, GJ* – Zalew Szczeciński P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – basen Bornholmski, P110 i P116 – Basen Gdański P110 i P116 – Zatoka Gdańska, P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski 113 Wskaźnik/parametr Matryca Ilość próbek 90Sr Niestratyfikowany osad denny 1 próbka 238Pu, 239+240Pu Stratyfikowany osad denny 12 warstw Częstotliwość poborów Uwagi raz na rok Dane pozyskiwane z Państwowej Agencji Atomistyki raz na 3 lata Dane pozyskiwane z Państwowej Agencji Atomistyki Obszar badań P110 i P116 – Zatoka Gdańska, P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski P110 i P116 – Zatoka Gdańska, P1 – Głębia Gdańska, P5C – Głębia Bornholmska, P140 – wschodni Basen Gotlandzki, P39Z – Basen Bornholmski *Częstość poboru osadów w obszarach wód przejściowych zwiększona do raz na 3 lata. VI.10.3. Program monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających w wodzie Program monitoringu stężenia substancji zanieczyszczających w wodzie obejmuje analizy 137Cs w 90Sr w próbkach wody morskiej pobieranych raz w roku na 17 stacjach pomiarowych z powierzchni i przy dnie oraz z poziomów co 20 m na 5 stacjach pomiarowych (Rys. VI.30) oraz analizy farmaceutyków: diklofenaku i 17 ‒ alfa etynyloestradiolu w próbkach powierzchniowej wody morskiej, pobieranych raz w roku na 9 stacjach pomiarowych (Rys. VI.32). Dane w zakresie stężeń izotopów promieniotwórczych: 40K i 3H w wodzie morskiej pochodzą z monitoringu nadzorowanego przez Państwową Agencję Atomistyki. Dane w zakresie specyficznych zanieczyszczeń syntetycznych i niesyntetycznych (Tabela V.7) i substancji priorytetowych (Tabela V.7) pochodzą z monitoringu realizowanego w ramach RDW (Rys. VI.5, Rys. VI.6), wykonywanego w ramach programu monitoringu wód powierzchniowych na lata 2020‒2025 („Strategiczny Program Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2020‒2025”), zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw klimatu w 2020 r., oraz programem wykonawczym wód powierzchniowych na określony rok badań, Inspektora Ochrony Środowiska. Zgodnie z zatwierdzanym corocznie przez Głównego rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych, przekroczenie wartości dobrego stanu chemicznego dla substancji syntetycznych i niesyntetycznych oraz substancji priorytetowych w ramach monitoringu diagnostycznego w matrycy woda lub matrycy biota, przeprowadzonego w roku n, skutkuje wprowadzeniem tych substancji do monitoringu operacyjnego w roku n+2. a) 114 b) Rys. VI.32. Sieć stacji monitoringowych dla elementów substancje szkodliwe ‒ farmaceutyki w polskich obszarach morskich w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b), z uwzględnieniem przypisania do obszarów zgodnych ze Strategią Monitoringu i Ocen HELCOM 115 Tabela VI.40. Monitoring parametrów w zakresie substancji szkodliwych w wodzie morskiej Obszar badań POM (stacje: ZN4, P110, Ł7, P16, M3, K6, SW3, B13, B15, P39Z, P5C, P3, P2, P140, P1, P116, ZN2) POM (stacje: ZN4, P110, Ł7, P16, M3, K6, SW3, B13, B15, P39Z, P5C, P3, P2, P140, P1, P116, ZN2) POM (stacje: P110, P116, P1, P5C, P140, P39Z) POM (stacje: P110, P116, P1, P5C, P140, P39Z) POM (stacje: Ł7, P16, K6, SW3, P5C, P140, P1, P104, ZN2) Wskaźnik/parametr Matryca Ilość próbek 137Cs 90Sr 40K 3H Woda morska (powierzchniowa, przydenna i na wybranych stacjach co 20 m wzdłuż profili pionowych 17 stacji Woda morska (powierzchniowa, przydenna i na wybranych stacjach co 20 m wzdłuż profili pionowych Woda morska (powierzchniowa i przydenna i na wybranych stacjach) Woda morska (powierzchniowa i przydenna i na wybranych stacjach) 17 stacji 6 stacji 6 stacji Farmaceutyki: diklofenak 17-alfa etynyloestradiol Specyficzne zanieczyszczenia syntetyczne i niesyntetyczne wymienione w Tabeli V.7 Substancje priorytetowe wymienione w Tabeli V.7 Woda morska (powierzchniowa) 9 stacji Woda morska woda morska obszary wód przybrzeżnych i przejściowych obszary wód przybrzeżnych i przejściowych Częstotliwość badań Uwagi raz na rok raz na rok raz na rok raz na rok raz na rok Dane są pozyskiwane z Państwowej Agencji Atomistyki Dane są pozyskiwane z Państwowej Agencji Atomistyki Dane są pozyskiwane z monitoringu realizowanego w ramach RDW Dane są pozyskiwane z monitoringu realizowanego w ramach RDW 116 VI.10.4. Program monitoringu zanieczyszczeń o charakterze nagłym, w tym rozlewów olejowych Parametrem charakteryzującym rozlewy olejowe jest średnia roczna objętość rozlewu wyrażona w m3 w określonym obszarze oceny. Dane dla tego parametru są pozyskiwane z obserwacji lotniczych – monitoringu realizowanego przez Morski Oddział Straży Granicznej. Dane dotyczące rozlewów olejowych pozyskiwane podczas inspekcji wykonywanych przez urzędy morskie są również raportowane corocznie do HELCOM. Dane są pozyskiwane z ocen HELCOM przeprowadzanych w ramach wskaźnika HELCOM Core Indicator: Operational oil spills from ship (https://helcom.fi/balticsea-trends/indicators/). 117 VI.11. Programy monitoringu odpadów morskich VI.11.1. Program monitoringu odpadów morskich – charakterystyka, liczebność/objętość na brzegu, w wodzie powierzchniowej, na dnie W ramach programu odpady morskie – charakterystyka, liczebność/objętość na brzegu, w i rodzaju odpadów jest prowadzony monitoring wodzie powierzchniowej, na dnie gromadzonych na brzegu, pływających na powierzchni wody oraz zdeponowanych na dnie. Monitorowanie odpadów na brzegu obejmuje zliczanie wszystkich rodzajów odpadów (zgodnie z aktualnym wykazem odpadów uzgodnionym na forum grupy zadaniowej Komisji Europejskiej do spraw odpadów – Task Group on Marine Litter – TG ML) i zakwalifikowaniu ich do jednej z 7 kategorii (plastik, guma, papier i karton, szkło i ceramika, drewno, metal, materiały i tekstylia) lub do grupy odpadów innych, występujących na 15 odcinkach o długości 1 km wzdłuż polskiego wybrzeża. Monitoring jest prowadzony 4 razy w roku, w sezonie wiosennym, letnim, jesiennym i zimowym. liczby Monitoring odpadów pływających na powierzchni wody realizowany jest 4 razy w roku w trakcie rejsów, podczas których są prowadzone obserwacje na 4 stacjach w obszarze pełnomorskim oraz dwóch lokalizacjach znajdujących się na przedpolu ujścia Wisły i Odry. Odpady zdeponowane na dnie są monitorowane przez MIR‒PIB. Dane te są pozyskiwane podczas rejsów na r/v Baltica, realizowanych w ramach Wieloletniego Programu Zbierania Danych Rybackich prowadzonego przez MIR‒PIB. a) 118 b) Rys. VI.33. Sieć stacji monitoringowych odpadów morskich w polskich obszarach morskich w latach 2020– 2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b), z uwzględnieniem przypisania do obszarów zgodnych ze Strategią Monitoringu i Ocen HELCOM Tabela VI.41. Monitoring parametrów w zakresie odpadów na linii brzegu Wskaźnik/ parametr Liczba i rodzaj odpadów gromadzonych na brzegu Kategorie odpadów 1. Plastik/materiały polimerowe 2. Guma 3. Materiały i tekstylia 4. Szkło i ceramika 5. Papier/karton 6. Drewno 7. Metal 8. Inne Obszar badań 15 odcinków o długości 1 km (Tabela VI.42) Częstotliwość badań Etap I – w kwietniu (1 – 30. IV) Etap II – na przełomie czerwca i lipca (15. VI – 15. VII) Etap III – na przełomie września i października (15. IX – 15. X) Etap IV – na przełomie grudnia i stycznia (15. XII – 15. I) Tabela VI.42. Wykaz odcinków do prowadzenia monitoringu odpadów gromadzonych na linii brzegu Lp. Nazwa odcinka Współrzędne końca zachodniego Współrzędne końca wschodniego Typ plaży 1 2 3 4 Świnoujście Dziwnów Trzebiatów Kołobrzeg 5 Mielno 6 7 Darłowo Ustka 53° 55' 18.9" N; 14° 15' 51.9" E 54° 01’ 22.71" N; 14° 43’ 58.43" E 54° 08' 48.4" N; 15° 17' 10.9" E 54° 12’ 0.96" N; 15° 40’ 20.81" E 54° 15’ 45.58" N; 16° 03’ 13.27" E 54° 23’ 27.14" N; 16° 19’ 25.33" E 54° 36’ 19.91" N; 53° 55' 18.9" N; 14° 15' 51.9" E 54° 01’ 22.71" N; 14° 43’ 58.43" E 54° 08' 48.4" N; 15° 17' 10.9" E 54° 12’ 0.96" N; 15° 40’ 20.81" E 54° 15' 58.4" N; 16° 04' 04.8" E 54° 24’ 19.41" N; 16° 20’ 30.67" E 54° 36’ 19.91" N; miejska miejska miejska wiejska miejska miejska wiejska 119 Lp. Nazwa odcinka 8 9 Smołdzino Choczewo 10 Hel I 11 Hel II 12 Gdynia 13 Gdańsk 14 Stegna 15 Krynica Morska Współrzędne końca zachodniego 16° 55’ 55.80" E 54° 45’ 32.11" N; 17° 29’ 29.74" E 54° 48’ 41.98" N; 17° 50’ 9.42" E 54° 40’ 35.46" N; 18° 44’ 11.67" E 54° 37’ 19.18" N; 18° 46’ 39.30" E 54° 34’ 21.64" N; 18° 32’ 50.80" E 54° 21’ 12.02" N; 18° 50’ 28.91" E 54° 20’ 36.09" N; 18° 59’ 29.81" E 54° 26’ 25.08" N; 19° 36’ 15.82" E Współrzędne końca wschodniego 16° 55’ 55.80" E 54° 45’ 32.11" N; 17° 29’ 29.74" E 54° 48’ 51.67" N; 17° 51’ 2.39" E 54° 40’ 12.82" N; 18° 44’ 52.87" E 54° 37’ 48.61" N; 18° 46’ 15.96" E 54° 33’ 50.48" N; 18° 33’ 1.89" E 54° 21’ 1.49" N; 18° 51’ 20.96" E 54° 20’ 35.75" N; 19° 00’ 25.11" E 54° 26’ 25.08" N; 19° 36’ 15.82" E Typ plaży wiejska wiejska wiejska wiejska miejska miejska wiejska wiejska Tabela VI.43. Lokalizacja stacji monitorowania odpadów pływających na powierzchni wody Nazwa stacji P110 P1 P140 P5C Współrzędne geograficzne N 54° 30,00’ 54° 50,00’ 55° 33,30’ 55° 13,02’ E 19° 06,80’ 19° 20,00’ 18° 24,00’ 16° 02,43’ Głębokość [m] 72 109 89 89 Stacja na przedpolu Wisły (Zatoka Gdańska) Stacja na przedpolu Odry (Zatoka Pomorska) VI.11.2. Program monitoringu mikrocząstek – liczebność lub objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych Badania mikrocząstek prowadzone w ramach programu mikrocząstki – liczebność lub objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych obejmują analizy mikroskopowe próbek wody morskiej i osadów dennych pobranych raz w roku w ośmiu lokalizacjach: czterech pełnomorskich (Basen Bornholmski, wschodni Basen Gotlandzki, Basen Gdański), dwóch obszarach zalewów (Zalewu Szczecińskiego i Zalewu Wiślanego) oraz rejonach ujścia Wisły i Odry, mających na celu określenie liczebności mikrocząstek z uwzględnieniem podziału na dwie kategorie: plastik i materiały inne. Tabela VI.44. Lokalizacja stacji monitorowania mikrocząstek w wodzie morskiej i osadach dennych Nazwa stacji Matryca P110 P1 P140 P5C GJ* KW* ZN2 i ZN2’ SW3 i SW3’ woda i osady woda i osady woda i osady woda i osady woda i osady woda i osady woda woda Częstotliwość raz na rok raz na rok raz na rok raz na rok raz na 3 lata* raz na 3 lata* raz na rok raz na rok * W latach pobierania próbek osadów do analiz substancji niebezpiecznych z wyłączeniem 2020 r., w którym próbki zostaną pobrane. 120 VI.12. Programy monitoringu dźwięku w wodzie W POM są realizowane dwa programy monitoringu dźwięku w wodzie: program monitoringu antropogenicznego dźwięku impulsowego oraz program antropogenicznego ciągłego dźwięku o niskiej częstotliwości. VI.12.1. Program monitoringu antropogenicznego dźwięku impulsowego W ramach monitorowania dźwięków impulsowych, rejestracja zdarzeń obejmuje informacje o źródłach dźwięków impulsowych związanych z badaniami sejsmicznymi techniką refleksyjną, eksplozjami, palowaniem oraz sonarami, działającymi w badanych częstotliwościach oraz urządzeniami płoszącymi. W przypadku eksplozji monitoring jest wykonywany w oparciu o informacje o działaniach w zakresie bezpieczeństwa i obronności, polegających na detonacji ładunków wybuchowych na siedmiu poligonach wojskowych (P-9, P-10, P-20, P-21, P-32, P-33, P-34). Na poziomie UE określono progi, powyżej których oddziaływanie dźwięków impulsowych jest uważane za szkodliwe i dla których dźwięki powinny być rejestrowane. Tabela VI.45. Monitoring parametrów w zakresie antropogenicznego dźwięku impulsowego Wskaźnik/parametr Obszar badań rozkład/zasięg przestrzenny, czas trwania emisji dźwięku impulsowego, poziom dźwięku impulsowego kwadraty polskiego sektora Morza Bałtyckiego Częstotliwość badań pozyskiwanie danych odnośnie występowania dźwięków impulsowych, z dostępnych źródeł (raz na rok) Uwagi Tabela VI.46. Proponowane progi wartości minimalnych dla poszczególnych źródeł hałasu, stanowiących podstawę do zaraportowania danych dotyczących dźwięku impulsowego Źródła emisji hałasu Eksplozje Obszary badane (pulse-blocks) Badania sejsmiczne techniką refleksyjną Sonary niskich i średnich częstotliwości wszystkie kwadraty podane w Tabeli VI.47 Urządzenia płoszące Inne źródła dźwięków impulsowych Minimalne progi hałasu podwodnego raportowanie wszystkich zdarzeń spełniających warunek: mTNTeq > 8g raportowanie wszystkich zdarzeń spełniających warunek: SLz-p > 209 dB re 1 µPa m raportowanie wszystkich zdarzeń spełniających warunek: SL > 176 dB re 1 µPa m raportowanie wszystkich zdarzeń spełniających warunek: SL > 176 dB re 1 µPa m raportowanie wszystkich zdarzeń spełniających warunek: SLE > 186 dB re 1 µPa² m² s SL – poziom źródła (ang. Sound Level) SLE – poziom źródła energii (ang. Energy Sound Level) SLz-p − poziom źródła od zera do jego szczytowej wartości (ang. Zero to Peak Source Level) 121 Tabela VI.47. Podział polskiego sektora Morza Bałtyckiego na kwadraty (pulse-blocks), dla parametru dotyczącego rozkładu/zasięgu przestrzennego, czasu trwania emisji dźwięku impulsowego, poziomu dźwięku impulsowego Bloki (pulse-blocks) Kwadrat G01 Kwadrat G02 Kwadrat G03 Kwadrat H02 Kwadrat H03 Kwadrat H04 Kwadrat I02 Kwadrat I03 Kwadrat I04 Kwadrat J03 Kwadrat J04 Kwadrat K02 Kwadrat K03 Kwadrat K04 Kwadrat K05 Kwadrat L02 Kwadrat L03 Kwadrat L04 Kwadrat L05 Długość geograficzna Szerokość geograficzna 14,0-15,0 14,0-15,0 14,0-15,0 15,0-16,0 15,0-16,0 15,0-16,0 16,0-17,0 16,0-17,0 16,0-17,0 17,0-18,0 17,0-18,0 18,0-19,0 18,0-19,0 18,0-19,0 18,0-19,0 19,0-20,0 19,0-20,0 19,0-20,0 19,0-20,0 53,5-54,0 54,0-54,5 54,5-55,0 54,0-54,5 54,5-55,0 55,5-56,0 54,0-54,5 54,5-55,0 55,5-56,0 54,5-55,0 55,0-55,5 54,0-54,5 54,5-55,0 55,0-55,5 55,5-56,0 54,0-54,5 54,5-55,0 55,0-55,5 55,5-56,0 VI.12.2. Program monitoringu antropogenicznego ciągłego dźwięku o niskiej częstotliwości Monitoring dźwięków podwodnych w zakresie programu antropogenicznego dźwięku impulsowego i programu antropogenicznego ciągłego dźwięku o niskiej częstotliwości jest realizowany w POM. W odniesieniu do dźwięków ciągłych rozmieszczenie poszczególnych przyrządów pomiarowych zaplanowano w taki sposób, aby uzyskać charakterystyki dźwięków ciągłych dla poszczególnych obszarów oceny: Basen Bornholmski, wschodni Basen Gotlandzki, Basen Gdański oraz obszar polskich wód przybrzeżnych Basenu Gdańskiego. Rejestracja poziomu ciśnienia akustycznego (SPL) ciągłego dźwięku o niskiej częstotliwości odbywa się dla zakresów pasm częstotliwości 63 Hz, 125 Hz oraz 2000 Hz w paśmie 1/3 oktawy, w odniesieniu do 1 µPa, zgodnie z wytycznymi (HELCOM Guidelines for monitoring continuous noise). 122 a) Rys. VI.34. b) Sieć stacji monitoringowych antropogenicznego dźwięku ciągłego o niskiej częstotliwości w polskich obszarach morskich w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b), z uwzględnieniem przypisania do obszarów zgodnych ze Strategią Monitoringu i Ocen HELCOM 123 Tabela VI.48. Monitoring parametrów w zakresie antropogenicznego ciągłego dźwięku o niskiej częstotliwości Wskaźnik/parametr rozkład/zasięg przestrzenny, poziom dźwięku ciągłego Obszar badań określone stacje pomiarowe w POM Częstotliwość badań pomiar ciągły, dla zakresów pasm częstotliwości 63 Hz, 125 Hz oraz 2000 Hz w paśmie 1/3 oktawy, częstotliwość próbkowania 48 kHz Uwagi Tabela VI.49. Lokalizacja stacji pomiarowych (hydrofonów) w celu monitoringu dźwięku ciągłego Nazwa stacji Stacja_1 Stacja_2 Stacja_3 Stacja_4 Stacja_5 Stacja_6 Współrzędne geograficzne N 54.7699 54.9083 54.6699 54.5212 53.9833 54.8112 E 16.2166 17.5834 18.9045 18.7575 14.2780 17.7115 Głębokość [m] 45 28 84 32 12 15 124 Załącznik 1. Metodyki referencyjne dla poszczególnych wskaźników lub warunki zapewnienia jakości pomiarów Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Elementy biologiczne Lp. 1. Metoda Metodyka 1.1 Fitoplankton Obliczeniowa Utermöhla (sedymentacyjna, mikroskopowa, ilościowa i jakościowa) 1.2 Chlorofil a Spektrofotometryczna 1.3 Zooplankton Mikroskopowa; Obliczeniowa ilościowa i jakościowa 1.4 Makroglony i rośliny okrytozalążkowe Obliczeniowa ilościowa i jakościowa 1.5 Makrobezkręgowce bentosowe Mikroskopowa; Obliczeniowa ilościowa i jakościowa 1.6 Ichtiofauna Sieci stawne o różnych rodzajach oczek oraz narzędzia ciągnione Przewodnik metodyczny do badań terenowych i analiz laboratoryjnych fitoplanktonu w wodach przejściowych i przybrzeżnych; GIOŚ 2010 lub jego aktualizacja2) www.gios.gov.pl HELCOM https://helcom.fi/media/documents/ Water-column-habitats- Phytoplankton-speciescomposition-abundance-andbiomass.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM „Przewodnik do prowadzenia monitoringu chlorofilu a” http://www.helcom.fi/media/public ations/Guidelines-for-measuringchlorophyll-a.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM Guidelines for monitoring of mesozooplankton lub jego aktualizacja Przewodnik metodyczny do badań terenowych i analiz laboratoryjnych flory wodnej w wodach przejściowych i przybrzeżnych; GIOŚ 2010 lub jego aktualizacja2) www.gios.gov.pl HELCOM Manual for Marine Monitoring in the COMBINE Programme of HELCOM, Annexes to Part C, Annex C-9 lub jego aktualizacja Przewodnik metodyczny do badań terenowych i analiz laboratoryjnych makrobezkręgowców bentosowych w wodach przejściowych i przybrzeżnych; GIOŚ 2010 lub jego aktualizacja2) www.gios.gov.pl HELCOM Recommendations and guidelines for benthic habitat monitoring in the Baltic Sea lub jego aktualizacja. Przewodnik metodyczny do badań terenowych i analiz laboratoryjnych ichtiofauny w wodach przejściowych i przybrzeżnych; GIOŚ 2014 lub jego aktualizacja2) www.gios.gov.pl Guidelines for COASTAL FISH Symbol metody monitoringu HELCOM1) HEL-015 HEL-009 HEL-012 HEL-032 HEL-030 125 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) monitoring sampling methods of HELCOM, HELCOM 2015 lub jego aktualizacja https://helcom.fi/wpcontent/uploads/2019/08/Guidelines -for-Coastal-fish-Monitoring-of- HELCOM.pdf Monitoring Zimujących Ptaków Morskich. Instrukcja prac terenowych: http://www.monitoringptakow.gios. gov.pl/, z dnia 14.11.2019 Monitoring Zimujących Ptaków Wód Przejściowych. Instrukcja prac terenowych: http://www.monitoringptakow.gios. gov.pl/, z dnia 14.11.2019 Monitoring Kormorana. Instrukcja prac terenowych.: http://www.monitoringptakow.gios. gov.pl/, z dnia 14.11.2019 1.7 Awifauna Obliczeniowa ilościowa i jakościowa Monitoring Rybitwy Czubatej. Instrukcja prac terenowych: http://www.monitoringptakow.gios. gov.pl/, z dnia 14.11.2019 HEL-031 Monitoring Produktywności Bielika. Instrukcja prac terenowych: http://www.monitoringptakow.gios. gov.pl/, z dnia 14.11.2019 Monitoring Gatunków Rzadkich. Instrukcja prac terenowych. Biegus zmienny: http://www.monitoringptakow.gios. gov.pl/, z dnia 14.11.2019 Wetlands International 2015. Wetlands International. Waterbird population estimates – Fifth Edition. http://wpe.wetlands.org/, z dnia 14.11.2019 Guidelines for seal abundance monitoring in theHELCOM area 2014 lub jego aktualizacja, https://helcom.fi/media/documents/ Guidelines-for-Seal-Abundance- Monitoring-HELCOM-2014.pdf http://morskiesiedliska.gios.gov.pl/i mages/1364_Foka_szara_OST.pdf http://morskiesiedliska.gios.gov.pl/i mages/1365_Foka_pospolita.pdf HEL-016, HEL-017 126 1.8 Ssaki morskie – foki Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) Lp. 1.9 Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Ssaki morskie – morświn DPD (dni pozytywnej detekcji) DPM (minuty pozytywnej detekcji) HELCOM Guidelines for monitoring reproductive status of seals in the HELCOM area lub jego aktualizacja. http://morskiesiedliska.gios.gov.pl/i mages/1365_Foka_pospolita.pdf Zaleca się, aby analizy danych akustycznych były wykonywane za pomocą oprogramowania CPOD.exe. Głównej klasyfikacji zebranych dźwięków dokonuje się za pomocą klasyfikatora KERNO. Poprzez ten algorytm oprogramowanie C-POD automatycznie identyfikuje kliki morświnów i umieszcza je w czterech różnych klasach jakości (np.: wysokiej lub średniej) na podstawie prawdopodobieństwa pochodzenia nagranych dźwięków od waleni, na przykład morświnów. Do analizy są wykorzystywane tylko nagrania zakwalifikowane jako wysokiej lub średniej jakości (zgodnie z instrukcją obsługi C- POD). Kolejnym etapem analizy danych C-POD jest filtrowanie otrzymanych nagrań przy użyciu klasyfikatora wtórnego – Hel1 – algorytmu opracowanego specjalnie dla Morza Bałtyckiego w celu ograniczenia liczby fałszywie pozytywnych detekcji morświnów, z uwagi na charakterystyczne warunki akustyczne panujące w Bałtyku. Dla każdego C-PODa jest obliczana miesięczna suma: dni pozytywnej detekcji (DPD) oraz minut pozytywnej detekcji (DPM) W oparciu o wartości DPM należy obliczyć zagęszczenie morświnów na każdej stacji CPOD w każdym miesiącu prowadzonego monitoringu, zgodnie ze wzorem: gdzie: Dm,d – zagęszczenie morświnów [N/km2] nm,d – liczba minut pozytywnej detekcji morświnów [DPM] ĉ – średnia liczba pozytywnych 127 Pasywna detekcja akustyczna Zagęszczenie morświna Pasywna detekcja akustyczna Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) – (EDA fałszywe liczba minut detekcji morświnów, które w zostały weryfikacji procesie odrzucone (false jako positive detection) Tm,d – całkowita detekcji [min] vm – powierzchnia efektywnego monitorowania ang. effective detection area) [km2] pc – prawdopodobieństwo detekcji morświna na urządzeniu C-POD Guidelines for non-indigenous species monitoring by extended Rapid Assessment Survey (eRAS) lub jego aktualizacja Gatunki obce w wodach balastowych http://jointbwmexemptions.org/ball ast_water_RA/apex/f?p=104:13 Zweryfikowana metoda monitoringu i oceny hydromorfologicznej wód przejściowych i przybrzeżnych (GIOŚ 2018 lub jej aktualizacja)2) www.gios.gov.pl Procedura badawcza2) HELCOM Guidelines for determination of salinity and temperature using CTD https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-determination-ofsalinity-and-temperature-using- CTD.pdf HELCOM Guidelines for measuring Secchi depth https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-measuring-Secchidepth.pdf lub jego aktualizacja.2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of dissolved oxygen https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-dissolvedoxygen.pdf lub jego aktualizacja.2) HELCOM Guidelines for determination of salinity and temperature using CTD https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-determination-ofsalinity-and-temperature-using- HEL-013 HEL-039 HEL-008 HEL-010 HEL-004 HEL-008 128 1.10 Gatunki obce 2. Elementy hydromorfologiczne 2.1 Warunki morfologiczne Bezpośrednia 3. Wskaźniki fizykochemiczne 3.1 Temperatura wody Termometria (pomiar in situ podczas pobierania próbki) 3.2 Przezroczystość Widzialność krążka Secchiego – wizualna 3.3 Tlen rozpuszczony Metoda Winklera 3.4 Zasolenie Grawimetryczna (wagowa), elektrometryczna, konduktometryczna pomiar in situ podczas pobierania próbki Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Lp. 3.5 Ogólny węgiel organiczny Spektrofotometria w podczerwieni Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) 3.6 Odczyn pH Potencjometryczna 3.7 Zawiesina ogólna Grawimetryczna (wagowa) 3.8 Amoniak Spektrofotometryczna 3.9 Azotany Spektrofotometryczna 3.10 Azotyny Spektrofotometryczna 3.11 Azot całkowity Spektrofotometryczna 3.12 Fosforany Spektrofotometryczna 3.13 Fosfor całkowity Spektrofotometryczna 3.14 Krzemiany Spektrofotometryczna 3.15 Siarkowodór Spektrofotometryczna HEL-020 HEL-022 HEL-018 CTD.pdf lub jego aktualizacja2) Procedura badawcza na podstawie PN-EN 14842) HELCOM Guidelines for sampling and determination of pH https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-pH.pdf lub jego aktualizacja2) Procedura badawcza na podstawie PN-EN 8722) HELCOM Guidelines for sampling and determination of ammonium https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-ammonium.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of nitrate https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-nitrate.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of nitrite https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-nitrite.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of total nitrogen https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-total-nitrogen.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of phosphate https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-phosphate.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of total phosphorus https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-totalphosphorus.pdf lub jego aktualizacja2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of silicate https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-silicate.pdf lub jego aktualizacja.2) HELCOM Guidelines for sampling HEL-019 HEL-026 HEL-024 HEL-027 HEL-021 HEL-023 129 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) and determination of hydrogen sulphide https://portal.helcom.fi/meetings/ST ATE%20- %20CONSERVATION%205- 2016- 363/MeetingDocuments/2MA- 7%20Determination%20of%20hydr ogen%20sulphide%20- %20draft%20monitoring%20guidel ines.pdf lub jego aktualizacja.2) HELCOM Guidelines for sampling and determination of total alkalinity https://helcom.fi/media/publications /Guidelines-for-sampling-anddetermination-of-totalalkalinity.pdf lub jego aktualizacja. 3.16 Stężenie parcjalne dwutlenku węgla (pCO2) Miareczkowa 4. Specyficzne zanieczyszczenia syntetyczne i niesynytetyczne 4.1 Aldehyd mrówkowy Arsen 4.2 4.3 Bar 4.4 Bor Chromatografia cieczowa (HPLC) z detekcją UV po derywatyzacji DNPH Spektrofotometryczna Fotometryczna – testy saszetkowe Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z generacją wodorków Spektrometria mas z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 119692) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 11885 Procedura badawcza Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) HEL-025 WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 130 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka 4.5 Chrom sześciowartościowy 4.6 Chrom ogólny (suma Cr+3 i Cr+6) 4.7 Cynk 4.8 Miedź Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Spektrofotometryczna Chromatografia jonowa (IC) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 184122) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 10304-32) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 239132) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Analiza przepływowa Po strąceniu Cr+3 oznaczanie metodami wymienionymi dla chromu ogólnego Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa z atomizacją płomieniową albo bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Spektrometria mas z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa metodą płomieniową (FAAS) Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Spektrometria mas z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria PN-ISO 8288 Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN 12332) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) PN-EN ISO 17294-2:2016-112) Procedura badawcza2) PN-ISO 82882) Procedura badawcza na 2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) PN-EN ISO 17294-2:2016-112) Procedura badawcza2) Symbol metody monitoringu HELCOM1) WFD-007 WFD-007 HEL-002, WFD-007, OTH HEL-002, WFD-007, OTH 131 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników 4.9 Fenole lotne – indeks fenolowy 4.10 Węglowodory ropopochodne – indeks oleju mineralnego 4.11 Glin 4.12 Cyjanki wolne 4.13 Cyjanki związane 4.14 Molibden 4.15 Selen Metoda Metodyka atomowa metodą płomieniową (FAAS) Spektrofotometryczna Analiza przepływowa Procedura badawcza PN-ISO 64392) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 14402:20042) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 9377-22) Chromatografia gazowa (GC) Procedura badawcza2) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją płomieniową Spektrofotometryczna Miareczkowa Analiza przepływowa Spektrofotometryczna Obliczeniowa w przypadku wykonywania badania cyjanków całkowitych metodą przepływową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) PN-EN ISO 120202) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 144032) Procedura badawcza2) Procedura badawcza i procedura obliczeniowa2) Norma przenosząca normę ISO 144032) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) Symbol metody monitoringu HELCOM1) WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 132 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Absorpcyjna spektrometria atomowa z generacją wodorków Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) PN-ISO 99652) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) WFD-007 WFD-007 Procedura badawcza2) WFD-007 Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) WFD-007 WFD-007 133 4.16 Srebro 4.17 Tal 4.18 Tytan 4.19 Wanad 4.20 Antymon Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników 4.21 Fluorki 4.22 Beryl 4.23 Kobalt 4.24 Cyna Metoda Metodyka Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Atomowa spektrometria fluorescencyjna (ASF) Potencjometryczna z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej Analiza przepływowa Chromatografia jonowa (IC) Spektrofotometryczna Elektrochemiczna Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 10304-12) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 15923-12) Procedura badawcza2) PN-C-04588-03:19782) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Symbol metody monitoringu HELCOM1) WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 134 Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka atomizacją bezpłomieniową Atomowa spektrometria fluorescencyjna (ASF) Procedura badawcza2) Symbol metody monitoringu HELCOM1) Grupa wskaźników chemicznych charakteryzujących występowanie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego Cez (137Cs) Spektrometria gamma Procedura badawcza HEL-014, OTH Lp. 5. 5.1 5.2 Stront 90Sr Metoda radiochemiczna ‒ pomiar promieniowania beta Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS HPLC-MS HPLC-MS-MS Chromatografia cieczowa (HPLC) Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia cieczowa (HPLC) HPLC-MS HPLC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Procedura badawcza HEL-014 PN-EN ISO 106952) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932)”Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3) 2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 179932) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166912) Procedura badawcza2)”Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270) 2) Procedura badawcza PN-EN ISO 113692) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 106952) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i WFD-007 WFD-007 WFD-007 135 5.3 Alachlor 5.4 Antracen 5.5 Atrazyna Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3) 2) Procedura badawcza2)”Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270) 2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-ISO 11423-12) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3) 2) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166942) „Oznaczanie wybranych pestycydów i wybranych uniepalniaczy w wodzie pitnej z zastosowaniem metody ekstrakcji do fazy stałej (SPE) i kapilarnej chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 527) 2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-ISO 8288 Procedura badawcza PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 120102) Procedura badawcza2) GC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa (GC) GC-MS-MS LC-MS-MS Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) metodą płomieniową Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) WFD-007 WFD-007, WFD-033 WFD-007, WFD-033, HEL-002, OTH WFD-007 136 5.6 Benzen 5.7 Bromowane difenyloetery 5.8 Kadm i jego związki 5.9 Chloroalkany – C10- C13 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników 5.10 Chlorfenwinfos 5.11 Chlorpyrifos 5.12 1,2-dichloroetan (EDC) 5.13 Dichlorometan Metoda Metodyka GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 106952) PN-EN 129182) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3) 2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270) 2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 106952) PN-EN 129182) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3) 2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-ISO 103012) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) PN-ISO 103012) Procedura badawcza2) Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze PN-EN ISO 156802) Symbol metody monitoringu HELCOM1) WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 137 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa (GC) 5.14 Ftalan di(2-etyloheksylu) (DEHP) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) 5.15 Diuron 5.16 Endosulfan 5.17 Fluoranten 5.18 Heksachlorobenzen (HCB) GC-MS-MS Chromatografia cieczowa (HPLC) HPLC-MS HPLC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia cieczowa (HPLC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) PN-EN ISO 188562) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 113692) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 106952) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 179932) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166912) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i WFD-007 WFD-007 WFD-007, HEL-005 WFD-007, WFD-033. HEL-006 WFD-007, WFD-033, HEL-005 138 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS 5.19 Heksachlorobutadien (HCBD) 5.20 Heksachlorocykloheksan (HCH) 5.21 Izoproturon 5.22 Ołów i jego związki Chromatografia cieczowa (HPLC) HPLC-MS HPLC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria PN-EN ISO 155862) chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) PN-ISO 103012) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 113692) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 106952) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) WFD-007 WFD-007, HEL-005 WFD-007 WFD-007, WFD-033, HEL-002, OTH 139 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) metodą płomieniową Atomowa spektrometria fluorescencyjna (ASF) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z generacją zimnych par Atomowa spektrometria absorpcyjna (ASA) z techniką amalgamacji Chromatografia cieczowa (HPLC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Optyczna spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-OES) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) z atomizacją bezpłomieniową Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP-MS) Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS) metodą płomieniową Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Procedura badawcza2) PN-ISO 8288 Procedura badawcza PN-EN ISO 178522) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 128462) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 179932) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza Norma przenosząca normę ISO 118852) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 155862) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę ISO 17294-22) Procedura badawcza2) PN-ISO 8288 Procedura badawcza PN-EN ISO 18857-12) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 18857-12) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) 5.23 Rtęć i jej związki 5.24 Naftalen 5.25 Nikiel i jego związki 5.26 Nonylofenole (4-nonylofenol) 5.27 Oktylofenol (4-(1,1’, 3,3’- tetrametylobutylo)- fenol) 5.28 Pentachlorobenzen WFD-007, WFD-033, HEL-002, OTH WFD-007 WFD-007, OTH WFD-007 WFD-007 WFD-007 140 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN 126732) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS GC-MS-ECD Chromatografia cieczowa (HPLC, UPLC) HPLC-MS HPLC-MS-MS HPLC-MS Chromatografia cieczowa (HPLC, UPLC) GC-MS-MS Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia cieczowa z detektorem fluorescencyjnym (HPLC-F) Chromatografia cieczowa (HPLC) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze Procedura badawcza2) PN-EN ISO 179932) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166912) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 17993:2005 Procedura badawcza PN-EN ISO 113692) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 106952) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków WFD-007 WFD-007, WFD-033, HEL-006 WFD-007 141 5.29 Pentachlorofenol (PCP) 5.30 Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) Benzo(a)piren Benzo(b)fluoranten Benzo(k)fluoranten Benzo(g,h,i)perylen Indeno(1,2,3-cd)piren Metabolity WWA 5.31 Symazyna Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa (GC) 5.32 Związki tributylocyny (kation tributylocyny) 5.33 Trichlorobenzeny (TCB) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) 5.34 Trichlorometan (chloroform) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa (GC) 5.35 Trifluralina Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 173532) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) PN-ISO 103012) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-ISO 103012) Procedura badawcza PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 106952) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z WFD-007, WFD-033 WFD-007 WFD-007 WFD-007 142 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa z wysokorozdzielczą spektrometrią mas (GC- HRMS) Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią WFD-007, WFD-033 WFD-033 WFD-007 WFD-033 WFD-007 WFD-007 143 5.36 Dikofol 5.37 Kwas perfluorooktanosulfo nowy i jego pochodne 5.38 Chinoksyfen 5.39 Dioksyny i związki dioksynopodobne 5.40 Aklonifen 5.41 Bifenoks Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników Metoda Metodyka Symbol metody monitoringu HELCOM1) 5.42 Cybutryna 5.43 Cypermetryna 5.44 Dichlorfos 5.45 Heksabromocyklodod ekan (HBCDD) 5.46 Heptachlor i epoksyd heptachloru mas (GC-MS-MS) HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007, WFD-033 WFD-007, WFD-033 144 Metoda Metodyka Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników 5.47 Terbutryna 5.48 Tetrachlorometan 5.49 Aldryna HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa z tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS) HPLC-MS HPLC-MS-MS LC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (P&T GC-MS) Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) 5.50 Dieldryna Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) PN-ISO 103012) PN-EN ISO 156802) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas Symbol metody monitoringu HELCOM1) WFD-007 WFD-007 WFD-007 WFD-007 145 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników 5.51 Endryna 5.52 Izodryna 5.53 DDT całkowity Metoda Metodyka Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) Symbol metody monitoringu HELCOM1) WFD-007 WFD-007 WFD-007, HEL-005 146 Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników 5.54 para-para DDT 5.55 Trichloroetylen (TRI) 5.56 Tetrachloroetylen (PER) 5.57 DDT i jego metabolity Metoda Metodyka Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (P&T GC-MS) Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (P&T GC-MS) Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-ISO 103012) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) PN-ISO 103012) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 156802) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 524.3)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) Procedura badawcza2) Norma przenosząca normę EN 166932) „Oznaczanie wybranych półlotnych związków organicznych w próbkach wody z zastosowaniem ekstrakcji SPE (ciecz-ciało stałe) i chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS)” (EPA 525.3)2) Procedura badawcza2) „Oznaczanie lotnych związków organicznych w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GCMS)” (EPA 8270)2) Procedura badawcza2) PN-EN ISO 64682) PN-C-04579-1:19992) Symbol metody monitoringu HELCOM1) WFD-007, HEL-005 WFD-007 WFD-007 HEL-005 HEL-005 147 5.58 Polichlorowane bifenyle (PCB) Chromatografia gazowa (GC) Lp. Nazwa elementu, grupy wskaźników i poszczególnych wskaźników 5.59 Iperyt siarkowy 5.60 Diklofenak 17-alfa etynyloestradiol Efekty biologiczne Test mikrojądrowy Odpady morskie Symbol metody monitoringu HELCOM1) Metoda Metodyka Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) GC-MS-MS Chromatografia gazowa (GC) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC- MS) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza2) Procedura badawcza Procedura badawcza Procedura badawcza Mikroskopowa Procedura badawcza 5.61 6. 6.1 7. 7.1 7.2 7.3 8. Odpady morskie na brzegu Obserwacje Mikrocząstki w wodzie Mikrocząstki w osadach Hałas podwodny Mikroskopowa Mikroskopowa 8.1 Dźwięk ciągły Pomiar za pomocą hydrofonów HEL-040 Procedura badawcza w oparciu o HELCOM Guidelines for monitoring beach litter https://helcom.fi/media/documents/ Guidelines-for-monitoring-beachlitter.pdf lub jej aktualizacja. Procedura badawcza Procedura badawcza Procedura badawcza w oparciu o HELCOM Guidelines for monitoring continuous noise https://www.helcom.fi/wpcontent/uploads/2019/08/Guidelines -for-monitoring-continuousnoise.pdf lub jej aktualizacja. 1) HTTP://CDR.EIONET.EUROPA.EU/HELP/MSFD/MSFD%20ART11. 2) Metodyka zgodna z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 2147). 148 Spis ilustracji Rys. I.1. Rys. II.1. Rys. II.2. Rys. II.3. Rys. III.1. Rys. VI.1. Rys. VI.2. Rys. VI.3. Rys. VI.4. Rys. VI.5 Rys. VI.6. Rys. VI.7. Rys. VI.8. Rys. VI.9. Rys. VI.10. Rys. VI.11. Rys. VI.12. Rys. VI.13. Rys. VI.14. Rys. VI.15. Rys. VI.16. Rys. VI.17. Rys. VI.18. Rys. VI.19. Rys. VI.20. w ramach implementacją RDSM Cechy wykorzystywane do oceny stanu środowiska Morza Bałtyckiego (źródło: aktualizacja wstępnej oceny stanu środowiska morskiego wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, przedłożona Komisji Europejskiej po uzyskaniu zgody Rady Ministrów wyrażonej w drodze uchwały nr 8 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich)....................... 10 Schemat powiązań pomiędzy cechami (wskaźnikami) zgodnymi z RDSM oraz PMŚ realizowanymi monitoringami………………………………………………………………………...13 Schemat powiązania strategii, programów, zgodnych z wytycznymi RDSM i parametrów uwzględnianych przy opracowaniu aktualizacji programu monitoringu wód morskich………………………………………………………………………………14 Przykładowy schemat powiązania strategii, programów, zgodnych z wytycznymi RDSM i parametrów uwzględnianych przy opracowaniu aktualizacji programu monitoringu wód morskich.......................................................................................... 14 z Podział polskich obszarów morskich objętych uwzględnieniem podziału jednolitych części wód przybrzeżnych i przejściowych obowiązującego do 2021 r. (a) i od 2022 r. (b)............................................................ 16 Podział polskich obszarów morskich na obszary oceny w latach 2020–2021............. 39 Podział polskich obszarów morskich na obszary oceny w latach 2022–2025............. 40 Sieć stacji monitoringowych w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021.................................................. 40 Sieć stacji monitoringowych w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2022–2025.................................................. 41 Sieć punktów pomiarowo-kontrolnych w jednolitych częściach wód przybrzeżnych i przejściowych zgodnie z podziałem obowiązującym do 2021 r.................................. 42 Sieć punktów pomiarowo-kontrolnych w jednolitych częściach wód przybrzeżnych i przejściowych zgodnie z podziałem obowiązującym od 2022 r.................................. 43 Lokalizacja stanowisk rekomendowanych do monitoringu morświna........................ 45 Lokalizacja stanowiska monitorowania foki szarej..................................................... 47 Stanowisko polskie wybrzeże objęte monitoringiem lotniczym foki pospolitej......... 49 Transekty wyznaczone dla Monitoringu Zimujących Ptaków Morskich.................... 51 Obszary wyznaczone dla Monitoringu Zimujących Ptaków Wód Przejściowych...... 53 Obszar wyznaczony dla Monitoringu Produktywności Bielika.................................. 58 Punkty monitoringu ichtiofauny w wodach przejściowych w latach 2020–2021....... 61 Punkty monitoringu ichtiofauny w wodach przejściowych w latach 2022–2025....... 62 Punkty monitoringu ichtiofauny w wodach przybrzeżnych w latach 2022–2025....... 68 Punkty monitoringu ichtiofauny w rejonach płytkowodnych Morza Bałtyckiego w Polskich Obszarach Morskich w latach 2020–2025.................................................... 72 Podział Morza Bałtyckiego na podobszary przyjęty przez Międzynarodową Radę Badań Morza (ICES)................................................................................................... 74 Sieć stacji monitoringowych dla elementów efekty biologiczne z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b) (znaki identyfikujące rodzaj badań wskazują obszar badań, nie dokładną lokalizację odławiania ryb)............................................................................................................ 76 Sieć stacji monitoringowych fitoplanktonu i zooplanktonu z uwzględnieniem latach przypisania do obszarów oceny w 2022–2025 (b)……………………………………………………………………….. 81 Sieć stacji monitoringowych chlorofilu a z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b)...................................... 83 latach 2020–2021 (a) oraz w 149 Rys. VI.21. Rys. VI.22. Rys. VI.23. Rys. VI.24. Rys. VI.25. Rys. VI.26. Rys. VI.27. Rys. VI.28. Rys. VI.29. Rys. VI.30. Rys. VI.31. Rys. VI.32. Rys. VI.33. Rys. VI.34. w w do do (a) (a) (a) jest jest latach latach których których obszarów obszarów oceny w oceny w monitoring 2020–2021 2020–2021 prowadzony prowadzony monitoring Sieć stacji monitoringowych siedlisk i gatunków bentosowych z uwzględnieniem przypisania oraz w latach 2022–2025 (b)................................................................................................... 85 Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych – w rejonie Zalewu Szczecińskiego i Zatoki Pomorskiej, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych............................................................................. 87 Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie zachodniej części Wybrzeża, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych................................................................................................. 88 Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie środkowej części Wybrzeża, w których jest prowadzony monitoring parametrów hydromorfologicznych................................................................................................. 88 Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie Zatoki Gdańskiej, parametrów hydromorfologicznych................................................................................................. 89 Lokalizacja profili hydromorfologicznych i stanowisk badawczych w rejonie Zalewu parametrów Wiślanego, hydromorfologicznych................................................................................................. 89 Sieć stacji monitoringowych dla elementów fizykochemicznych z uwzględnieniem przypisania oraz w latach 2022–2025 (b)................................................................................................... 95 Sieć stacji monitoringowych dla elementów substancje szkodliwe – metale w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 2022–2025 (b)…………………………………………………………………………………...100 Sieć stacji monitoringowych dla elementów substancje szkodliwe – trwałe zanieczyszczenia organiczne w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2022–2025 (b)............................................................................................................ 101 Sieć stacji monitoringowych dla elementów radionuklidy w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b)..................................................................................... 102 Lokalizacja stacji pobierania próbek osadów dennych do badań arsenu, iperytu siarkowego i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych i obszarów pozyskania ryb do badań arsenu (lokalizacja obszarów zatopienia broni chemicznej na podstawie projektu CHEMSEA, lokalizacja zatopienia wraków na podstawie http://divingbaltic.pl/ - t/s Franken (18° 57’ 58,90", 54° 32’ 18,60"), s/s Stuttgart (18° 36’ "E, 54° 33’ "N))................................................................................................... 103 Sieć stacji monitoringowych dla elementów substancje szkodliwe – farmaceutyki w polskich obszarach morskich w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b), z uwzględnieniem przypisania do obszarów zgodnych ze Strategią Monitoringu i Ocen HELCOM.................................................................................................................. 115 Sieć stacji monitoringowych odpadów morskich w polskich obszarach morskich w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b), z uwzględnieniem przypisania do Ocen obszarów HELCOM……………………………………………………………………………119 Sieć stacji monitoringowych antropogenicznego dźwięku ciągłego o niskiej częstotliwości w polskich obszarach morskich w latach 2020–2021 (a) oraz w latach 2022–2025 (b), z uwzględnieniem przypisania do obszarów zgodnych ze Strategią Monitoringu i Ocen HELCOM.................................................................................. 123 latach 2020–2021 (a) oraz w Monitoringu zgodnych Strategią latach oraz ze w i 150 Spis tabel Tabela V.5. Tabela V.6. Tabela V.4. Tabela V.7. Tabela V.3. Tabela V.2. Tabela V.8. Tabela V.9. Tabela VI.1. Tabela VI.2. Tabela IV.1. Tabela IV.2. Tabela V.1. Tabela I.1. Zestaw właściwości (cech) typowych dla dobrego stanu środowiska uwzględnianych w ocenie stanu środowiska morskiego i objętych programem monitoringu............................. 9 Strategie i programy.................................................................................................. 17 Programy i kryteria................................................................................................... 19 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z gatunkami mobilnymi............................................................... 21 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z siedliskami pelagicznymi.......................................................... 24 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z siedliskami bentosowymi.......................................................... 25 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z gatunkami nierodzimymi.......................................................... 27 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie parametrów charakteryzujących kolumnę wody................................................................. 28 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie presji fizycznych na dno morskie................................................................................................. 29 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu w zakresie substancji zanieczyszczających w środowisku morskim i żywności pochodzenia morskiego oraz efektów ich oddziaływania na organizmy........................................................................... 30 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu odpadów morskich............... 37 Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu w zakresie hałasu podwodnego i innych źródeł energii........................................................................................................ 38 Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – morświna.................... 45 Metodyka monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ssaków morskich – morświn............................................................................................... 45 Lokalizacje stacji badawczych programu monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ssaków morskich – morświn............................................. 46 Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – foka szara................... 47 Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – foka pospolita............. 49 Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – zimujące ptaki morskie................................................................................................................................ 51 Tabela VI.7. Wykaz stanowisk Monitoringu Zimujących Ptaków Morskich (MZPM). Stanowiska MZPM to transekty liniowe, zaprezentowano tu koordynaty centralnego punktu............. 51 Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – zimujące ptaki wód przejściowych..................................................................................................................... 53 Tabela VI.9. Wykaz stanowisk Monitoringu Zimujących Ptaków Wód Przejściowych (MZPWP). Stanowiska monitoringu MZPWP to obiekty o zmiennej geometrii, dlatego prezentujemy tu jedynie koordynaty centralnego punktu.......................................................................... 53 Tabela VI.10. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – lęgowe ptaki morskie. 56 Tabela VI.11. Wykaz stanowisk Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM). Monitoring Kormorana (MKO)............................................................................................................. 56 Tabela VI.12. Wykaz stanowisk Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM). Monitoring Biegusa Zmiennego (MBZ)................................................................................................ 56 Tabela VI.13. Wykaz stanowisk Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM). Monitoring Rybitwy Czubatej (MRC)................................................................................................... 57 Tabela VI.14. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – bielik........................... 58 Tabela VI.15. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – Tabela VI.4. Tabela VI.5. Tabela VI.6. Tabela VI.8. Tabela VI.3. ryby wód Tabela VI.16. Częstotliwość przejściowych..................................................................................................................... 60 częściach wód badawczych w powierzchniowych w latach 2020–2025............................................................................. 60 Lokalizacja stanowisk monitoringu stanu środowiska morskiego Bałtyku w zakresie ichtiofauny; wody przejściowe – monitoring RDW........................................................... 63 jednolitych połowów Tabela VI.17. 151 Tabela VI.18. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – ryby wód Tabela VI.21. Tabela VI.23. Tabela VI.19. Tabela VI.28. parametrów w Tabela VI.20. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – Tabela VI.22. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – przybrzeżnych..................................................................................................................... 67 Lokalizacja stanowisk monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ichtiofauny; wody przybrzeżne......................................................................... 68 ryby strefy płytkowodnej...................................................................................................................... 72 Propozycja lokalizacji stanowisk monitoringu stanu środowiska morskiego diagnostycznego ichtiofauny dla rejonów płytkowodnych otwartego morza w Polskich Obszarach Morskich........................................................................................................... 73 ryby strefy głębokomorskiej.................................................................................................................. 75 Propozycja programu monitoringu efektów biologicznych w rybach i innych organizmach w zakresie wskaźnika (cechy C8) – utrzymanie stężenia substancji zanieczyszczających na poziomie niepowodującym zanieczyszczenia wód morskich...... 77 Tabela VI.24. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – przyłów....................... 79 Program monitoringu parametrów w zakresie siedlisk pelagicznych....................... 81 Tabela VI.25. Program monitoringu parametrów w zakresie zakwitów fitoplanktonu................... 83 Tabela VI.26. siedlisk Program monitoringu Tabela VI.27. bentosowych....................................................................................................................... 85 Program monitoringu parametrów w zakresie rozmieszczenia i zasięgu siedlisk bentosowych....................................................................................................................... 86 Tabela VI.29. Wykaz parametrów hydromorfologicznych.............................................................. 90 Tabela VI.30. Wykaz JCWP wraz z liczbą punktów i profili pomiarowych................................... 90 Lokalizacja stacji – pomiarów prędkości i kierunku wiatru..................................... 91 Tabela VI.31. Lokalizacja stacji – pomiarów poziomu morza......................................................... 92 Tabela VI.32. Program monitoringu parametrów w zakresie gatunków obcych............................. 93 Tabela VI.33. Propozycja monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie Tabela VI.34. parametrów chemicznych charakteryzujących kolumnę wody.......................................... 95 Propozycja monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie parametrów fizycznych charakteryzujących kolumnę wody.............................................. 96 Tabela VI.36. Monitoring w zakresie parametrów charakteryzujących presje fizyczne na dno morskie................................................................................................................................ 97 Tabela VI.37. Monitoring parametrów w zakresie substancji szkodliwych w rybach i innych organizmach w zakresie wskaźników (cech): C8 – substancje zanieczyszczające i efekty zanieczyszczeń oraz C9 – substancje szkodliwe w rybach i owocach morza................... 104 roślinach Monitoring parametrów w zakresie substancji szkodliwych w makrofitobentosowych...................................................................................................... 110 Tabela VI.39. Monitoring parametrów w zakresie substancji szkodliwych w osadach................. 111 Tabela VI.40. Monitoring parametrów w zakresie substancji szkodliwych w wodzie morskiej... 116 Tabela VI.41. Monitoring parametrów w zakresie odpadów na linii brzegu................................. 119 Tabela VI.42. Wykaz odcinków do prowadzenia monitoringu odpadów gromadzonych charakterystyki Tabela VI.35. Tabela VI.38. zakresie Tabela VI.43. Tabela VI.44. na linii brzegu................................................................................................................... 119 Lokalizacja stacji monitorowania odpadów pływających na powierzchni wody... 120 Lokalizacja stacji monitorowania mikrocząstek w wodzie morskiej i osadach dennych............................................................................................................................. 120 Tabela VI.45. Monitoring parametrów w zakresie antropogenicznego dźwięku impulsowego.... 121 Proponowane progi wartości minimalnych dla poszczególnych źródeł hałasu, Tabela VI.46. dźwięku stanowiących zaraportowania impulsowego..................................................................................................................... 121 Podział polskiego sektora Morza Bałtyckiego na kwadraty (pulse-bloks), dla parametru dotyczącego rozkładu/zasięgu przestrzennego, czasu trwania emisji dźwięku impulsowego, poziomu dźwięku impulsowego................................................................ 122 Tabela VI.48. Monitoring parametrów w zakresie antropogenicznego ciągłego dźwięku o niskiej częstotliwości.................................................................................................................... 124 Tabela VI.47. dotyczących podstawę danych do 152 Tabela VI.49. Lokalizacja stacji pomiarowych (hydrofonów) w celu monitoringu dźwięku ciągłego............................................................................................................................. 124 153