Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 17 sierpnia 2011 r. w sprawie wytycznych dla obwodowych komisji wyborczych, dotyczących zadań i trybu przygotowania oraz przeprowadzenia głosowania w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 9 października 2011 r.

Ustala się wytyczne dla obwodowych komisji

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia wyborczych, dotyczące zadań i trybu przygotowania i podlega ogłoszeniu. g 1) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r. Nr 94, poz. 550, Nr 102, poz. 588, Nr 134, poz. 777, Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej: Nr 147, poz. 881, Nr 149, poz. 889 i Nr 171, poz. 1016. wz. K. Czaplicki. Załącznik do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 17 sierpnia 2011 r. (poz. 806) l WYTYCZNE DLA OBWODOWYCH KOcMISJI WYBORCZYCH, DOTYCZĄCE ZADAŃ I TRYBU PRZYGOTOWANIA ORAZ PRZEPROWADZENIA GŁOSOWANIA W WYBORACH DO SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ I DO SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, ZARZĄDZONYCH NA DZIEŃ 9 PAŹDZIERNIKA 2011 R. Członkowie komisji (art. 49 § 3 Kodeksu wyborczego). Przypadki rzakłócenia głosowania odnotowuje się w punk- 1. Członkowie komisji otrzymują od przewodniczące- cie 16 protokołów głosowania w obwodzie. go komisji dokumenty potwierdzające członkostwo i funkcje pełnione w komisji. Dokument po- Mężowie zaufania i obserwatorzy między-. twierdzający pełnienie funkcji przewodniczącego narodowi komisji wystawia zastępca przewodniczącego. W dniu wyborów członkowie komisji są obowiąza- 3. Mężowie zaufania wyznaczeni przez pełnomocniw ni nosić identyfikatory z imieniem i nazwiskiem ków wyborczych komitetów wyborczych, które zaoraz funkcją pełnioną w komisji. rejestrowały listę kandydatów na posłów lub kan- Członkowie komisji nie mogą udzielać wyborcom dydata na senatora w danym okręgu wyborczym pomocy w głosowaniu, z wyjątkiem pomocy (lub upoważnione przez nich osoby), mogą być udzielanej wyborcom niepełnosprawnym w zakre- obecni w dniu wyborów w lokalu wyborczym podsie, o którym mowa w art. 37c § 2 Kodeksu wybor- czas wszystkich czynności wykonywanych przez czego, oraz polegającej na udzielaniu wyborcom komisję. Do każdej komisji pełnomocnik wyborczy w informacji, o których mowa w pkt 20 i 23 niniej- komitetu wyborczego spełniającego powyższy waszych wytycznych. runek może zgłosić po jednym mężu zaufania (art. 103 § 1 Kodeksu wyborczego). Mężowie za- 2. Przewodniczący komisji kieruje pracami komisji, ufania przedstawią komisji zaświadczenie podzwołuje jej posiedzenia i przewodniczy im. W razie pisane przez pełnomocnika wyborczego lub uponieobecności przewodniczącego jego obowiązki ważnioną przez niego osobę, sporządzone według pełni zastępca przewodniczącego komisji. wzoru ustalonego przez Państwową Komisję WywPodczas głosowania przewodniczący komisji od- borczą uchwałą z dnia 9 maja 2011 r. w sprawie powiada za utrzymanie porządku i spokoju, czuwa wzoru zaświadczenia dla mężów zaufania do obnad przestrzeganiem tajności głosowania, prze- wodowych komisji wyborczych w wyborach do strzeganiem zakazu prowadzenia w lokalu wybor- Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu czym i na terenie budynku, w którym lokal ten się Rzeczypospolitej Polskiej, w wyborach Prezydenta znajduje, w jakiejkolwiek formie agitacji wyborczej Rzeczypospolitej Polskiej oraz w wyborach do Par- (art. 107 § 2 Kodeksu wyborczego) i przestrzega- lamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polniem właściwego toku czynności podczas głoso- skiej (M. P. Nr 35, poz. 415). Jeżeli zaświadczenie wania. Ma prawo zażądać opuszczenia lokalu przez wystawiła osoba upoważniona przez pełnomocniosoby naruszające porządek i spokój (art. 49 § 2 ka, mąż zaufania okazuje komisji kserokopię tego Kodeksu wyborczego), a w razie potrzeby zwrócić upoważnienia. Zaświadczenia mogą różnić się się do komendanta właściwego miejscowo komi- między sobą wyglądem i układem graficznym, ale sariatu Policji o zapewnienie koniecznej pomocy ich treść musi odpowiadać wzorowi ustalonemu l Nr 80 — 6392 — Poz. 806 p przez Państwową Komisję Wyborczą. Komisja Dziennikarze sprawdza zgodność treści przedłożonego zaświadczenia z ustalonym wzorem oraz tożsamość osoby 6. W czasie głosowania w lokalu mogą przebywać okazującej zaświadczenie. dziennikarze posiadający ważne legitymacje dziennikarskie. 4. Podczas obecności w lokalu wyborczym mężowie Dziennikarze są obo.wiązani zgłosić swoją obeczaufania noszą identyfikatory z imieniem, nazwi- ność przewodniczącemu komisji oraz stosować się skiem, funkcją oraz nazwą komitetu wyborczego, do zarządzeń mających na celu zapewnienie poktóry reprezentują. Identyfikatory nie mogą zawie- wagi i tajnośvci głosowania. Dziennikarze nie mogą rać elementów kampanii wyborczej. przeprowadzać wywiadów w lokalu, w którym od- Mężowie zaufania mają prawo obserwować bywa się głosowanie, ani przebywać w tym lokalu wszystkie czynności obwodowej komisji wyborprzed rozpoczęciem głosowania oraz po jego zaczej, zarówno przed rozpoczęciem głosowania, kończeniu. w trakcie jego trwania oraz po jego zakończeniu o (art. 42 § 4 Kodeksu wyborczego), zgłaszać prze- Lokal wyborczy wodniczącemu komisji na bieżąco uwagi i zastrzeżenia, wnosić uwagi do protokołu głosowania 7. W lokalu wyborczym powinny znajdować się: godło w obwodzie, z wymienieniem konkretnych zarzu- Rzeczypospolitej Polskiej, urna, pomieszczenia lub tów (art. 75 § 6 Kodeksu wyborczego), oraz być osłony zapewniające tajność głosowania umieszg obecni przy transmisji danych z protokołów do czone w takiej liczbie i w taki sposób, aby zapewnić okręgowej komisji wyborczej, a także przy przeka- sprawny jego przebieg. Miejsca za osłonami pozywaniu protokołów głosowania pełnomocnikowi winny być wyposażone w przybory do pisania. okręgowej komisji wyborczej, a następnie okręgo- W miejscach tych należy także umieścić plakat inwej komisji wyborczej. formacyjny Państwowej Komisji Wyborczej o spo- Mężowie zaufania nie mogą wykonywać żadn.ych sobie głosowania i warunkach ważności głosu. czynności członka komisji, pomagać wyborcom Lokal wyborczy powinien — w miarę możliwości w głosowaniu ani udzielać im wyjaśnień. Mężowie — być tak urządzony, aby wyborca po otrzymaniu zaufania nie są uprawnieni także do liczenila ani do kart do głosowania bezpośrednio kierował się do przeglądania kart do głosowania przed rozpoczę- miejsca za osłoną, a następnie w stronę urny. ciem głosowania, w trakcie głoso c wania i po jego Komisja obowiązana jest sprawdzić, czy urna jest zakończeniu. takiej wielkości, że pomieści wszystkie oddane kar- Obserwacja czynności wykonywanych przez komi- ty do głosowania, oraz czy wykonana jest w taki sję obwodową nie uprawnia mężów zaufania do sposób, aby przez cały czas, od jej zamknięcia utrwalania pracy komisji za pomocą aparatów i opieczętowania do jej otwarcia po zakończeniu fotograficznych lub kamer. r Dopuszczalne jest na- głosowania, nie było możliwe wrzucenie do niej tomiast fotografowanie oraz filmowanie protoko- kart w inny sposób niż przez otwór do tego przełów głosowania podanych do wiadomości publicz- znaczony, ani wyjęcie bądź wysypanie się kart. nej przez obwodową komisję wyborczą. Wykonywanie uprawnie. ń mężów zaufania nie mo- 8. Na widocznym miejscu w lokalu wywiesza się że utrudniać pracy komisji, zakłócać powagi głoso- urzędowe obwieszczenia i informacje: wania ani naruszać jego tajności. Niedopuszczalne w 1) o numerze i granicach okręgu wyborczego do jest także wchodzenie przez mężów zaufania do Sejmu i liczbie posłów wybieranych w tym okrępomieszczenia za zasłoną, zapewniającego tajność gu oraz o numerze i granicach okręgu wyborgłosowania, w chwili, gdy w pomieszczeniu tym czego do Senatu; znajduje się wyborca, nawet jeśli wyraził on na to zgodę. 2) o numerach i granicach obwodów głosowania Przewodniczący komisji może wydawać polece- oraz siedzibach obwodowych komisji wybornia o charakterze porządkowym, w przypadku czych; wgdy działania mężów zaufania wykraczają poza 3) o zarejestrowanych w danym okręgu wyborich uprawnienia, utrudniają pracę komisji, zakłó- czym listach kandydatów na posłów, tj. o numecają powagę głosowania lub naruszają jego taj- rach i nazwach tych list wraz z danymi o kandyność. Fakt ten należy odnotować w punkcie 13 datach oraz informacje o skreślonych z list kanprotokołów głosowania w obwodzie. dydatach; Przewodniczący komisji informuje mężów zaufa- 4) o zarejestrowanych kandydatach na senatora; nia o przysługujących im prawach i wskazuje im wmiejsce w lokalu wyborczym, z którego będą mo- 5) o sposobie głosowania i warunkach ważności gli obserwować przebieg głosowania. głosu; 5. Przy wszystkich czynnościach komisji mogą być 6) o składzie komisji. również obecni obserwatorzy międzynarodowi za- Obwieszczenia i informacje powinny być dodatkoproszeni przez Państwową Komisję Wyborczą. Obwo umieszczone na wysokości umożliwiającej ich serwatorzy międzynarodowi przedstawią komisji odczytanie przez wyborców niepełnosprawnych zaświadczenie wydane przez Państwową Komisję o ograniczonej sprawności ruchowej (art. 37c § 1 Wyborczą. Obserwatorzy posiadają uprawnienia Kodeksu wyborczego). mężów zaufania, z wyjątkiem prawa do wnoszenia uwag do protokołów (art. 50 § 2 Kodeksu wybor- 9. Komisja powinna mieć w swojej siedzibie zapewczego). Nie mogą oni wykonywać żadnych czyn- niony dostęp do telefonu oraz znać numery teleności członka komisji, pomagać wyborcom w gło- fonów, pod którymi pełnione będą dyżury członsowaniu ani udzielać im wyjaśnień. ków okręgowej komisji wyborczej oraz dyżury l Nr 80 — 6393 — Poz. 806 p w urzędzie gminy, a także numer telefonu do peł- 14. Komisja odbiera, najpóźniej w przeddzień głosonomocnika ustanowionego przez okręgową komi- wania, karty do głosowania, formularze protokosję wyborczą, upoważnionego do telefonicznego łów głosowania, pieczęć oraz spis wyborców wraz przyjęcia danych, o których mowa w pkt 30. z listą wyborców, którzy udzielili pełnomocnictwa do głosowania. Do wykonania tego zadania komi- 10. W lokalu wyborczym oraz na terenie budynku (we- sja wyznacza co na.jmniej trzy osoby ze swego wnątrz i na zewnątrz), w którym mieści się ten loskładu, przy czym jedną z nich powinien być przekal, nie mogą być umieszczone hasła, napisy lub wodniczący komisji lub jego zastępca. Komisja ulotki oraz inne materiały o charakterze agitacyj- v ustala także miejsce i sposób przechowywania nym (art. 107 § 2 Kodeksu wyborczego). Kontroli odebranych materiałów do dnia głosowania. Przy w tym zakresie komisja dokonuje bezpośrednio odbiorze upoważnieni członkowie komisji dokładprzed dniem głosowania oraz ponownie przed roznie sprawdzają, czy: poczęciem głosowania, a także — w razie potrzeby — w trakcie głosowania. W razie umieszczenia ta- 1) k oarty do głosowania zostały dostarczone w odkich materiałów komisja usuwa je; w przypadku powiedniej liczbie oraz czy dotyczą one właścigdyby usunięcie ich przez komisję we własnym wego okręgu; zakresie nie było możliwe, zwraca się ona o po- 2) k arty do głosowania w wyborach do Sejmu są moc do wójta (burmistrza, prezydenta miasta). kompletne, tj. czy zawierają wszystkie listy kandydatów zarejestrowane w danym okręgu; 11. W terminie uzgodnionym z wójtem (burmistrzem,g prezydentem miasta), nie później jednak niż 3) p rzekazano właściwą liczbę formularzy protokow przeddzień wyborów, komisja skontroluje stan łów głosowania (po 4 egzemplarze): wyposażenia lokalu oraz oznakowania budynku, a) protokołu głosowania w obwodzie na listy w którym odbędzie się głosowanie. O stwierdzokandydatów na posłów wraz z wkładkami do nych brakach lub nieprawidłowościach komisja zaprotokołu zawierającymi wszystkie listy kan-. wiadamia wójta (burmistrza, prezydenta miasta), dydatów zarejestrowane w danym okręgu, a następnie sprawdza, czy zostały one usunięte. b) protokołu głosowania w obwodzie na kandy- Komisja właściwa dla lokalu dostosowanego do ldatów na senatora wraz z wydrukowanymi potrzeb wyborców niepełnosprawnych sprawdza, nazwiskami zarejestrowanych kandydatów nie później niż na 7 dni przed dniem wyborów, czy lokal oraz elementy jego wyposcażenia spełniają na senatora, a w okręgach wyborczych, w których zarejestrowano tylko jednego kanwarunki, o których mowa w rozporządzeniu Minidydata na senatora — protokołu głosowania stra Infrastruktury z dnia 29 lipca 2011 r. w sprawie w obwodzie na kandydata na senatora; lokali obwodowych komisji wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych 4) p rzekazano właściwy spis wyborców, wraz (Dz. U. Nr 158, poz. 938). rO stwierdzonych nie- z listą wyborców, którzy udzielili pełnomocniczgodnościach komisja niezwłocznie powiadamia twa do głosowania; pisemnie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a następnie sprawdza, w. przeddzień wyborów, czy 5) p rzekazano komisji właściwą pieczęć (nazwa zostały one usunięte. komisji wyborczej, numer i siedziba — miejscowość); Zadania komwisji przed dniem wyborów 6) p rzekazano nakładki na karty do głosowania 12. Niezwłocznie po powołaniu komisja odbywa sporządzone w alfabecie Braille’a (każda komipierwsze posiedzenie, na którym dokonuje wybo- sja powinna otrzymać po 3 egzemplarze nakłaru przewodniczącego komisji i jego zastępcy oraz, dek na karty do głosowania w wyborach do Sejpo zapoznaniu się z niniejszymi wytycznymi, usta- mu i do Senatu); la sposób wykonania swoich zadań. 7) p rzekazano formularze zaświadczeń potwier- Niezwłocznie po ukonstytuowaniu się komisja powdaje do publicznej wiadomości, w sposób zwycza- dzających wzięcie udziału w głosowaniu; jowo przyjęty, informację o swoim składzie 8) p rzygotowane zostały potrzebne materiały biuz uwzględnieniem pełnionych funkcji. W dniu gło- rowe (poduszka do stempli, przybory do pisasowania informację o składzie komisji wywiesza nia, koperty, papier, sznurek, nawilżacze, taśma się w lokalu wyborczym. klejąca itp.). 13. Nie później niż na 3 dni przed dniem głosowania Komisja wyznaczona dla celów głosowania koreprzewodniczący zwołuje posiedzenie komisji po- spondencyjnego przez wyborców niepełnospraww święcone organizacji jej pracy przed i w dniu gło- nych sprawdza ponadto, czy w spisie wyborców sowania. W czasie tego posiedzenia komisja usta- umieszczone są nazwiska wyborców, przy których la w szczególności godziny rozpoczęcia pracy w rubryce „uwagi” umieszczona jest adnotacja w dniu głosowania. Informację o godzinie rozpo- o wysłaniu pakietu wyborczego. częcia pracy podaje się do publicznej wiadomości Odbiór dokumentów potwierdza się na piśmie, przede wszystkim przez jej wywieszenie w budyn- wymieniając ich rodzaj i ilość, w tym liczbę otrzyku, w którym mieści się lokal wyborczy, i w urzę- manych kart do głosowania (odrębnie do Sejmu dzie gminy. Informacja ta jest przeznaczona dla i do Senatu). Protokół odbioru otrzymuje organ mężów zaufania i obserwatorów międzynarodo- przekazujący, a jego kopię włącza się do dokumenwych w celu umożliwienia im obecności przy tacji komisji. wszystkich czynnościach komisji poprzedzających Gdyby komisji nie przekazano nakładek na karty otwarcie lokalu. Komisja współdziała w tym zakre- do głosowania, komisja, odbierając wskazane wysie z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta). żej dokumenty, sprawdza w dziale ewidencji ludl Nr 80 — 6394 — Poz. 806 p ności urzędu gminy, czy żaden wyborca niepełno- Zadania komisji w dniu wyborów przed otsprawny nie zgłosił zamiaru głosowania przy uży- warciem lokalu ciu nakładki w tym obwodzie głosowania. Spis wyborców (wraz z listą wyborców, którzy 16. W dniu wyborów komisja zbiera się w lokalu wyudzielili pełnomocnictwa do głosowania) przeka- borczym w możliwie pełnym składzie, z udziałem zuje się przewodniczącemu komisji w przeddzień przewodniczącego k.omisji lub jego zastępcy, na głosowania, gdyby zatem przekazanie pozostałych tyle wcześnie, aby wykonać wszystkie czynności dokumentów wymienionych wyżej nastąpiło związane z przygotowaniem głosowania, lecz nie wcześniej, przekazanie spisu należy potwierdzić później niż ov godz. 600. odrębnie. 17. Przed rozpoczęciem głosowania komisja, w możli- 15. W przypadku gdy komisji zapewniono obsługę in- wie pełnym składzie: formatyczną, przewodniczący komisji odbiera, za 1) sprawdza dostarczone jej dokumenty oraz piepośrednictwem koordynatora gminnego do spraw c o zęć komisji; obsługi informatycznej, login i hasło upoważniające do złożenia żądania wydania licencji oraz, po 2) ponownie przelicza karty do głosowania, odrębzatwierdzeniu i podpisaniu żądania, do pobrania, nie do Sejmu i do Senatu; z systemu komputerowego dostarczonego komisji 3) ostemplowuje karty do głosowania — w miejprzez Państwową Komisję Wyborczą, licencji do g scu na to przeznaczonym — swoją pieczęcią; zauwierzytelniania danych z protokołów głosowania leca się ostemplowanie wszystkich kart do głosporządzanych w systemie informatycznym, i ich sowania przed otwarciem lokalu, tj. przed gozapisu na nośniku elektronicznym. W przypadku dziną 700; w razie niemożności wykonania tej gdy przewodniczący komisji nie może odebrać lo- czynności przed rozpoczęciem głosowania naleginu i hasła, odbioru dokonuje, na podstawie ży ostemplować karty bezpośrednio po godzipisemnego upoważnienia wystawionego p.rzez nie 700, możliwie przed rozpoczęciem wydawaprzewodniczącego komisji, zastępca przewodni- nia kart wyborcom; po ostemplowaniu wszystczącego komisji. Odbiór loginu i hasła — wyłącz- kich kart pieczęcią komisji należy je wraz z piel nie po okazaniu dokumentu tożsamości oraz doku- częcią komisji odpowiednio zabezpieczyć; mentu potwierdzającego pełnienie funkcji w komisji osobie dokonującej przekazancia — potwierdza 4) r ozkłada spis wyborców oraz karty do głosowania w sposób ułatwiający prowadzenie głososię na piśmie. Protokół odbioru otrzymuje organ wania; dokonujący przekazania, a jego kopię włącza się do dokumentacji komisji. 5) s prawdza, czy w lokalu wyborczym w widocz- Informacja o loginie i haśle zostanie przekazana na nym miejscu wywieszone są urzędowe obkartce zabezpieczonej przedr odczytaniem tego lo- wieszczenia i informacje, o których mowa ginu i hasła przez osoby niepowołane. Na kartce w pkt 8, sprawdza również, czy dodatkowo są zostaną umieszczone dane identyfikujące komisję, one umieszczone na wysokości umożliwiającej dla której przeznaczone.są login i hasło (określenie ich odczytanie z wózka inwalidzkiego; w razie gminy, numeru i siedziby właściwej obwodowej stwierdzenia nieprawidłowości w tym zakresie komisji wyborczej oraz imię i nazwisko przewodni- komisja podejmuje niezwłocznie działania dla czącego kowmisji obwodowej). Przewodniczący ich usunięcia; składa żądanie wydania licencji najpóźniej do godziny 1300 w dniu głosowania, a najpóźniej do go- 6) s prawdza, czy w lokalu wyborczym oraz wedziny 2000 w dniu głosowania pobiera licencję. wnątrz i na zewnątrz budynku, w którym mieści się lokal, nie znajdują się elementy służące pro- W trakcie procedury składania żądania wydania wadzeniu kampanii wyborczej (plakaty, ulotki, licencji przewodniczący ustala indywidualne hasło napisy); w razie umieszczenia takich materiałów zabezpieczające tę licencję. Przewodniczący komikomisja usuwa je; w przypadku gdyby komisja wsji zabezpiecza otrzymaną licencję przed dostęnie mogła tego uczynić sama, zwraca się o popem innych osób. moc do wójta (burmistrza, prezydenta miasta); W razie zniszczenia lub utraty otrzymanego loginu kontrolę w tym zakresie należy przeprowadzać lub hasła przed złożeniem żądania wydania licencji również w toku głosowania; lub pobraniem licencji albo utraty licencji przewodniczący komisji niezwłocznie kontaktuje się 7) s prawdza, czy urna jest pusta, a następnie z koordynatorem gminnym do spraw obsługi in- zamyka ją i opieczętowuje; urna powinna być formatycznej w celu unieważnienia utraconego lo- ustawiona w takim miejscu, by była przez cały w ginu i hasła lub licencji i otrzymania nowego logi- czas głosowania widoczna dla członków kominu i hasła. Na podstawie nowego loginu i hasła sji i mężów zaufania oraz obserwatorów przewodniczący komisji może złożyć żądanie wy- międzynarodowych; ponadto możliwe jest dania licencji i pobrać nową licencję. wyznaczenie jednego członka komisji (rotacyj- Ze względu na konieczność zachowania poufności nie), którego zadaniem będzie czuwanie nad hasła przekazanie nowego hasła w dniu głosowa- urną. Urny nie wolno wynosić z lokalu wybornia może okazać się niemożliwe; w takim przypad- czego; dotyczy to również urny zasadniczej ku utrata hasła ograniczy możliwość korzystania w obwodach głosowania utworzonych w zaprzez komisję ze wspomagania informatycznego. kładach opieki zdrowotnej i domach pomocy Przewodniczący komisji najpóźniej w przeddzień społecznej oraz urny do wrzucania kopert na głosowania ustala z osobą odpowiedzialną za ob- kartę do głosowania w obwodach głosowania sługę informatyczną miejsce i harmonogram jej utworzonych za granicą, wyznaczonych do głopracy. sowania korespondencyjnego. l Nr 80 — 6395 — Poz. 806 p Zadania komisji w trakcie głosowania Komisje wyborcze wyznaczone do głosowania korespondencyjnego sprawdzają ponadto, czy 18. O godzinie 700 komisja otwiera lokal. Od chwili w rubryce spisu wyborców „Uwagi” odpowiadarozpoczęcia głosowania do czasu jego zakończe- jącej nazwisku danego wyborcy nie jest umiesznia komisja wykonuje swoje zadania w składzie czona informacja o wysłaniu do niego pakietu wyzapewniającym wyborcom udział w głosowaniu borczego. W przypad.ku umieszczenia takiej inforbez zakłóceń przy wydawaniu kart do głosowa- macji komisja odmawia wydania kart do głosowania. Jeżeli wyborca poinformuje komisję, że nie nia, ale co najmniej 3-osobowym, w tym zawsze v otrzymał pakietu wyborczego, wówczas przewodz udziałem przewodniczącego komisji bądź jego niczący komisji lub jego zastępca telefonicznie pozastępcy (art. 42 § 3 Kodeksu wyborczego). Wytwierdza w dziale ewidencji ludności urzędu gmimóg obecności co najmniej 3 osób z komisji oznany, czy urząd posiada informację o niedoręczeniu cza stałe przebywanie takiej liczby członków temu wyborcy pakietu. W przypadku potwierdzew pomieszczeniu, w którym znajduje się urna. o nia przez urząd niedoręczenia pakietu, przewodniczący lub jego zastępca skreśla adnotację w spisie 19. Głosowanie w obwodach głosowania utworzoo wysłaniu pakietu, w to miejsce wpisuje adnotanych w zakładach opieki zdrowotnej i domach pocję „pakiet niedoręczony” i opatruje ją parafą, mocy społecznej może być rozpoczęte później niż a komisja wydaje wyborcy karty do głosowania. o godzinie 700. Ustaleń w tym zakresie dokonuje g Wyborca głosujący za granicą otrzymuje kartę do obwodowa komisja wyborcza w uzgodnieniu głosowania po okazaniu komisji obwodowej ważz okręgową komisją wyborczą. O ustaleniach tych nego polskiego paszportu. W obwodach głosowapowiadamia się wcześniej wyborców przez wy- nia utworzonych za granicą na obszarze Unii Eurowieszenie informacji bądź w inny sposób zwycza- pejskiej oraz państw, do których można wjechać jowo przyjęty i informuje wójta (burmistrza, prezy- na podstawie polskiego dowodu osobistego, wy-. denta miasta) oraz dyrektora (kierownika) zakładu borca może zamiast paszportu okazać komisji ważopieki zdrowotnej lub domu pomocy społecznej ny polski dowód osobisty. (art. 39 § 5 Kodeksu wyborczego). l 22. Wyborcy wydaje się po jednej karcie do głosowania w wyborach do Sejmu i Senatu. 20. Jeżeli w okresie po wydrukowaniu kart do głosocKomisja odmawia ponownego wydania karty niewania, a przed dniem wyborów, okręgowa komizależnie od przyczyn tego żądania (np. z powodu sja wyborcza skreśli z zarejestrowanej listy kandypomyłkowego wypełnienia karty, zniszczenia jej datów na posłów nazwisko kandydata na posła lub itp.). unieważni rejestrację listy kandydatów bądź skreśli kandydata na senatora, rwówczas obowiązana 23. Przy wydawaniu kart do głosowania obwodowa jest niezwłocznie zawiadomić o tym fakcie wszyst- komisja sprawdza, czy wydawane karty są ostemkie obwodowe komisje wyborcze na obszarze da- plowane jej pieczęcią. nego okręgu wyborczeg.o. Ponadto komisja zwraca uwagę, by wyborca po- W takim przypadku nie dokonuje się druku no- twierdził własnoręcznym podpisem, w przeznawych kart do głosowania. Okręgowa komisja wy- czonej na to rubryce spisu wyborców, fakt otrzyborcza sporwządza więc informację o nowym, pra- mania kart. W przypadku odmowy złożenia podpisu przewodniczący komisji w rubryce spisu wywidłowym brzmieniu karty do głosowania przez borców „Uwagi” czyni adnotację „odmowa pododwzorowanie właściwego arkusza takiej karty ze pisu” i opatruje ją swoją parafą. Podobnie należy skreślonym nazwiskiem kandydata lub skreśloną postąpić w przypadku, gdy wyborca odmówił listą kandydatów oraz o warunkach ważności głoprzyjęcia jednej z kart do głosowania. Adnotacja su oddanego na takiej karcie. Otrzymaną informapowinna wówczas brzmieć „bez Sejmu” lub „bez cję o dokonanych skreśleniach i nowym brzmieniu Senatu”. w karty do głosowania komisja obwodowa umiesz- Jeżeli wyborca, który odmówił przyjęcia jednej cza w lokalu wyborczym przy właściwym obwiesz- z kart do głosowania, następnie będzie chciał czeniu oraz informuje ustnie o tym wyborców. otrzymać kartę do głosowania w wyborach, Niedopuszczalne jest dokonywanie przez komisję w których nie uczestniczył, komisja wydaje wyjakichkolwiek skreśleń i adnotacji na kartach do borcy tę kartę. Przewodniczący komisji w rubryce głosowania. spisu wyborców w rubryce „Uwagi” skreśla adnotację odpowiednio „bez Sejmu” lub „bez Senaw 21. Przed wydaniem karty do głosowania komisja: tu” i skreślenie to opatruje swoją parafą. Przy czynności potwierdzania przez wyborców 1) sprawdza tożsamość wyborcy na podstawie do- otrzymania kart należy baczyć, by podpisy składawodu osobistego lub każdego innego doku- ne były w miejscach (w linii) odpowiadających namentu z fotografią, pod warunkiem że ustalenie zwiskom. Możliwe jest składanie podpisu bez odtożsamości wyborcy na jego podstawie nie bu- wracania spisu. dzi wątpliwości (art. 52 § 1 Kodeksu wyborcze- Na wniosek wyborcy komisja jest obowiązana wygo). Dokumentem tym nie może być „książecz- jaśnić mu sposób głosowania w wyborach do Sejkowy” dowód osobisty; mu i do Senatu oraz warunki ważności głosu, zgodnie z informacjami umieszczonymi na karcie 2) ustala, czy wyborca jest uprawniony do głoso- do głosowania. wania w tym obwodzie, przez sprawdzenie, czy Ponadto komisja jest obowiązana, na prośbę wyjego nazwisko jest ujęte w spisie wyborców. borcy niepełnosprawnego, do przekazania ustnie l Nr 80 — 6396 — Poz. 806 p treści obwieszczeń wyborczych w zakresie infor- niem do spisu obywatela polskiego stale zamacji o komitetach wyborczych biorących udział mieszkałego za granicą komisja jest obowiązaw wyborach oraz zarejestrowanych kandydatach na sprawdzić, czy w paszporcie nie ma odcisku i listach kandydatów. Przekaz dotyczący kandyda- pieczęci innej komisji z datą 9 października tów i list kandydatów powinien się ograniczać do 2011 r.; w takim przypadku należy odmówić dopoinformowania wyborcy o liczbie zarejestrowa- pisania nazwiska w. yborcy do spisu, gdyż odcisk nych list kandydatów na posłów w danym okręgu pieczęci komisji w paszporcie świadczy o wcześwyborczym, ich numerach i numerze strony, na niejszym udziale w głosowaniu. Po dopisaniu v której lista jest umieszczona na karcie do głosowa- do spisu obywatela polskiego zamieszkałego za nia, oraz o liczbie kandydatów na konkretnej wska- granicą, komisja jest obowiązana umieścić zanej przez wyborcę liście kandydatów. Odpo- w paszporcie na ostatniej wolnej stronie przewiednio, w odniesieniu do kandydatów na senato- znaczonej na adnotacje wizowe odcisk swojej ra, komisja informuje wyborcę o liczbie kandydapieczęci i wpisać datę wyborów — „9 paździero tów. Czynności, o których mowa, wykonuje przenika 2011 r.”. Umieszczanie odcisku pieczęci obwodniczący komisji lub zastępca przewodniczącewodowej komisji w paszporcie nie dotyczy przygo w obecności członka komisji zgłoszonego przez padków, gdy do głosowania przystępuje osoba inny komitet wyborczy. zamieszkała w kraju, której nazwisko jest ujęte w spisie, lub osoba przedkładająca zaświadcze- 24. W dniu głosowania komisja dopisuje, zgodnie gnie o prawie do głosowania, posługująca się z art. 51 § 2—4 Kodeksu wyborczego, do spisu wypaszportem w celu umożliwienia ustalenia jej borców i umożliwia głosowanie: tożsamości; 1) osobie przedkładającej zaświadczenie o prawie 5) o sobie, która chce głosować w obwodzie utwodo głosowania, które to zaświadczenie zatrzyrzonym w zakładzie opieki zdrowotnej, domu muje i dołącza do spisu; odnosi się to także do.pomocy społecznej, zakładzie karnym, areszcie osób, które na podstawie zaświadczenia chcą głosować w „swoim” obwodzie (wyborca otrzy- śledczym, w oddziale zewnętrznym takiego zamał zaświadczenie w związku z zamiarlem gło- kładu lub aresztu, a przybyła do tej jednostki sowania np. w innej miejscowości, a później przed dniem głosowania; dla dopisania tej osoodstąpił od tego zamiaru); by do spisu nie jest wymagane posiadanie zac świadczenia o prawie do głosowania; w celu 2) osobie pominiętej w spisie, jeżeli udokumentuje uniknięcia trudności z bieżącym potwierdzaona (np. przedstawiając dowód osobisty), iż sta- niem przybycia do jednostki komisja wcześniej le zamieszkuje na terenie tego obwodu głoso- powinna zwrócić się do jej kierownika o udowania, a dział ewidencji ludności urzędu gminy, stępnienie wykazu osób, które zostały przyjęte na żądanie komisji, potwirerdzi telefonicznie, że przed dniem głosowania, a nie były ujęte w wypominięcie jest wynikiem pomyłki powstałej kazie przekazanym urzędowi gminy w celu spoprzy sporządzaniu spisu; rządzenia spisu wyborców.. 3) osobie skreślonej ze spisu dla danego obwodu Komisja nie jest uprawniona do dokonywania jagłosowania w związku z umieszczeniem w spi- kichkolwiek innych zmian w spisie wyborców. sie wyborców w zakładzie opieki zdrowotnej, w domu pomocy społecznej, zakładzie karnym, 25. Komisja dopuszcza do głosowania również osoby areszcie śledczym, w oddziale zewnętrznym ta- posiadające pełnomocnictwo do głosowania kiego zakładu lub aresztu, jeżeli udokumentuje w imieniu wyborcy ujętego w spisie wyborców. ona, iż opuściła tę jednostkę przed dniem głoso- Wyborca, który udzielił pełnomocnictwa do głowania; sowania w jego imieniu, może w dniu głosowania doręczyć komisji oświadczenie o cofnięciu pełno- 4) obywatelowi polskiemu stale zamieszkującemu mocnictwa, a także głosować osobiście, jeżeli nie wza granicą, a głosującemu w kraju na podstawie głosował jeszcze w jego imieniu pełnomocnik. ważnego polskiego paszportu, jeśli udokumen- Głosowanie osobiste wyborcy powoduje wygaśtuje, iż stale zamieszkuje za granicą. Podstawą nięcie pełnomocnictwa do głosowania w jego dopisania takiego wyborcy do spisu jest wyimieniu. łącznie ważny polski paszport. Podstawą nie Komisja nie dopuści natomiast do głosowania wymoże być okazanie dowodu osobistego, nawet borcy, którego pełnomocnik wziął udział w głosow przypadku wyborców zamieszkujących stale za granicą na obszarze Unii Europejskiej, czy in- waniu w jego imieniu wcześniej. Również złożenie w nego państwa, do którego można wjechać na oświadczenia o cofnięciu pełnomocnictwa jest podstawie polskiego dowodu osobistego. Udo- w takiej sytuacji bezskuteczne. kumentowanie zamieszkiwania za granicą pole- Fakt cofnięcia lub wygaśnięcia pełnomocnictwa ga na okazaniu komisji dokumentu potwierdza- do głosowania komisja obowiązana jest odnotojącego ten fakt. Dokumentem takim jest np.: wać w spisie wyborców oraz na otrzymanej wraz karta stałego pobytu, dokument potwierdzający ze spisem liście wyborców, którzy udzielili pełnozatrudnienie za granicą, dokument potwierdza- mocnictwa do głosowania w ich imieniu. jący uprawnienie do korzystania ze świadczeń Pełnomocnik przed przystąpieniem do głosowania ubezpieczenia społecznego za granicą itp. Dane okazuje swój dowód osobisty lub inny dokument objęte spisem wpisuje się w odpowiednich rub- z fotografią oraz akt pełnomocnictwa sporządzony rykach spisu na podstawie paszportu. W rubry- przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub ce spisu „Uwagi” wpisuje się numer paszportu pracownika urzędu gminy działającego z upoważoraz miejsce i datę jego wydania. Przed dopisa- nienia wójta (burmistrza, prezydenta miasta). l Nr 80 — 6397 — Poz. 806 p Przed wydaniem karty do głosowania komisja sobu głosowania lub na głosowaniu w zastępsprawdza w spisie wyborców, czy wyborca, który stwie tego wyborcy; dopuszczalne jest, aby na żyudzielił pełnomocnictwa, jest ujęty w spisie wy- czenie osoby niepełnosprawnej w pomieszczeniu borców, a także czy wyborca nie głosował wcześ- za zasłoną przebywała osoba udzielająca pomocy. niej osobiście oraz czy w spisie nie odnotowano, Pomocy w głosowaniu nie może udzielać członek że pełnomocnictwo wygasło z innej przyczyny lub komisji ani mąż zau.fania (art. 53 Kodeksu wyborzostało cofnięte. Jeżeli wyborca, który udzielił peł- czego). Przeprowadzanie głosowania poza lokanomocnictwa, nie jest ujęty w spisie wyborców, lem możliwe jest wyłącznie w zakładach opieki v komisja jest obowiązana wyjaśnić telefonicznie zdrowotnej i domach pomocy społecznej przy zaw dziale ewidencji ludności urzędu gminy przyczy- stosowaniu urny pomocniczej, o czym mowa nę nieumieszczenia wyborcy w spisie wyborców. w pkt 63 i 64. Komisja odmawia wydania pełnomocnikowi karty Komisja zwraca uwagę, by wyborcy nie wynosili do głosowania i zatrzymuje akt pełnomocnictwa kart do głosowania poza lokal wyborczy. W przyo do głosowania w przypadku wcześniejszego gło- padku gdy komisja zauważy, że wyborca wyniósł sowania osobistego wyborcy, wygaśnięcia pełno- kartę do głosowania na zewnątrz, lub otrzyma inmocnictwa z innej przyczyny lub cofnięcia pełno- formację, że w lokalu wyborczym lub poza nim mocnictwa. oferowane jest odstąpienie karty, obowiązana Po stwierdzeniu, że wyborca nie głosował osobiś- jest niezwłocznie zawiadomić Policję i fakt ten cie, pełnomocnictwo nie wygasło z innej przyczy-gopisać w punkcie 16 obu protokołów głosowania ny i nie zostało cofnięte, komisja odnotowuje na- w obwodzie. zwisko i imię (imiona) pełnomocnika wyborcy Komisja zwraca również uwagę, aby wyborcy nie w spisie wyborców w rubryce „Uwagi” odpowia- wrzucali do urny innych przedmiotów niż karty dającej pozycji, pod którą umieszczono nazwisko do głosowania. W razie stwierdzenia takich przywyborcy, wraz z oznaczeniem „pełnomocnik”, akt padków fakt ten należy opisać w punkcie 16 obu. pełnomocnictwa do głosowania załącza do spisu protokołów głosowania w obwodzie. i wydaje pełnomocnikowi karty do głosowania. Ponadto komisja odnotowuje fakt głosowania 28. W obwodowych komisjach wyborczych wyznaczol przez pełnomocnika na otrzymanej wraz ze spi- nych do głosowania korespondencyjnego, komisem wyborców liście wyborców, którzy udzielili sja przeprowadza głosowanie korespondencyjnie, c pełnomocnictwa do głosowania w ich imieniu. postępując w sposób określony w uchwałach Pań- W przypadku pełnomocnika przedkładającego za- stwowej Komisji Wyborczej: z dnia 6 czerwca świadczenie o prawie do głosowania komisja do- 2011 r. w sprawie warunków technicznych głosopisuje pełnomocnika do spisu wyborców (pkt 24 wania korespondencyjnego w obwodach głosoppkt 1), a następnie postępuje w sposób, o którym wania utworzonych za granicą (M. P. Nr 47, r mowa wyżej. poz. 541) i z dnia 1 sierpnia 2011 r. w sprawie spo- Pełnomocnik potwierdza otrzymanie kart do gło- sobu postępowania z kopertami zwrotnymi i pasowania własnym czytelnym podpisem w rubryce kietami wyborczymi w wyborach do Sejmu spisu przeznaczonej na. potwierdzenie otrzymania Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczykart do głosowania przez wyborcę udzielającego pospolitej Polskiej, w głosowaniu korespondenpełnomocnictwa do głosowania. cyjnym przeprowadzanym w kraju (M. P. Nr 75, w). Komisje te, w trakcie przeprowadzania 26. W komisjach, w których wyborcy zgłosili zamiar głosowania, na bieżąco ustalają: głosowania przy użyciu nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille’a, 1) liczbę otrzymanych kopert zwrotnych; komisja wraz z kartami do głosowania wydaje wyborcy niepełnosprawnemu, na jego prośbę, na- 2) l iczbę kopert zwrotnych, w których nie było kładki na te karty. Komisja informuje wyborcę, że oświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu wpo oddaniu głosu obowiązany jest on zwrócić głosu; komisji nakładki na karty. Komisja zwraca uwagę, 3) l iczbę kopert zwrotnych, w których oświadczeaby wyborca wraz z kartami nie wrzucił nakładek nie o osobistym i tajnym oddaniu głosu nie było na karty do urny. podpisane przez wyborcę; 27. W czasie głosowania komisja zwraca uwagę, by 4) l iczbę kopert zwrotnych, w których nie było kouprawnieni głosowali osobiście i w taki sposób, perty na kartę do głosowania; aby nienaruszona została tajność głosowania, w a także aby głosowanie nie zostało wykorzystane 5) l iczbę kopert zwrotnych, w których znajdowała przez wyborców do prowadzenia agitacji wybor- się niezaklejona koperta na kartę do głosowaczej. Karty do głosowania wyborcy powinni wrzu- nia; cać do urny w taki sposób, aby strona zadrukowa- 6) l iczbę kopert na kartę do głosowania wrzucona była niewidoczna (art. 52 § 7 Kodeksu wybornych do urny. czego). Niedopuszczalne jest głosowanie za członka rodziny lub za inną osobę. Zakaz ten nie dotyczy W przypadku gdy informacje z ppkt 2—5 dotyczą osób posiadających pełnomocnictwo do głosowa- jednej koperty zwrotnej, należy je uwzględnić nia, o którym mowa w pkt 25. Osobie niepełno- w każdym z tych punktów. sprawnej, na jej prośbę, może pomagać w głoso- Dane, o których mowa, są zapisywane na arkuszu waniu inna osoba, w tym także niepełnoletnia; po- pomocniczym prowadzonym przez wskazanego moc ta może mieć tylko techniczny charakter; nie członka komisji pod nadzorem przewodniczącego może ona polegać na sugerowaniu wyborcy spo- lub zastępcy przewodniczącego komisji. l Nr 80 — 6398 — Poz. 806 p 29. Głosowania nie wolno przerywać, chyba że w wy- „Zaświadczenie niku nadzwyczajnych wydarzeń zostanie ono przejściowo lub trwale uniemożliwione. Przez nad- Obwodowa Komisja Wyborcza Nr... zwyczajne wydarzenie należy rozumieć wyłącznie w....................................... zaświadcza, że Pan/Pani takie, które realnie uniemożliwia głosowanie (np...................................... otrzymał/otrzymała kartę/y katastrofa budowlana dotycząca budynku, w któ- (imię i nazwisko wybor.cy) rym znajduje się lokal wyborczy); nie są nadzwy- do głosowania w wyborach do Sejmu Rzeczyczajnymi wydarzeniami sytuacje o charakterze pospolitej Polskiej/i do/Senatu Rzeczypospolitej v techniczno-organizacyjnym (brak właściwej pie- Polskiej w dniu 9 października 2011 r. częci, trudność w dostaniu się do budynku lub lo-....................................................................” kalu przed rozpoczęciem głosowania itp.). O przyczynach uzasadniających — zdaniem komi- (miejscowość, data) (podpis) sji — zarządzenie przerwy w głosowaniu, jego Jeżoeli z wnioskiem o wydanie zaświadczenia wyprzedłużenie lub odroczenie komisja powiadamia stąpił pełnomocnik głosujący w imieniu wyborcy niezwłocznie okręgową komisję wyborczą i za jej ujętego w spisie, wówczas w zaświadczeniu po zgodą podejmuje uchwałę w tej sprawie. Uchwałę wyrazach „otrzymał/otrzymała” należy dodać wyo zarządzeniu przerwy w głosowaniu, jego przerazy „jako pełnomocnik wyborcy”. dłużeniu lub odroczeniu komisja bezzwłocznie po- Zaświadczenie podpisuje przewodniczący komisji daje do publicznej wiadomości oraz przesyła właś-g lub zastępca przewodniczącego i opatruje pieczęciwej okręgowej komisji wyborczej i wójtowi (burcią komisji. mistrzowi, prezydentowi miasta). Zaświadczenie sporządza się w dwóch egzempla- W razie przerwania lub odroczenia głosowania rzach — jeden przekazuje się wyborcy, a drugi zakomisja zakleja i opieczętowuje wlot urny, liczy niełącza się do spisu. Formularze zaświadczeń zapewwykorzystane karty do głosowania, a następnie.nia wójt (burmistrz, prezydent miasta). spis wyborców i niewykorzystane karty do głosowania umieszcza w odrębnych pakietach, opieczę- Zadania komisji po zakończeniu głosowania towuje je i opisuje. Urnę wraz z pakietami oddaje l na przechowanie przewodniczącemu komisji. 32. O godzinie 2100 przewodniczący komisji zarządza Z czynności tych należy sporządzić protokół i podać zakończenie głosowania. Komisja zamyka lokal; c w nim liczbę niewykorzystanych kart do głosowaosobom przybyłym do lokalu przed tą godziną nania, odrębnie do Sejmu i do Senatu. Pieczęć komisji leży umożliwić oddanie głosu. Po opuszczeniu looddaje się zastępcy przewodniczącego, a gdyby zakalu przez ostatniego wyborcę komisja zapieczętostępca był nieobecny — innemu członkowi komisji. wuje wlot urny, zaklejając go paskiem papieru Przed wznowieniem głosowania komisja stwier- opatrzonym pieczęcią komisji i podpisami jej r dza protokolarnie, czy pieczęcie na urnie i pakie- członków. W przypadku podjęcia przez komisję tach z kartami oraz spisem nie zostały naruszone. uchwały o przedłużeniu głosowania lokal wybor- Uchwałę o przerwaniu lub odroczeniu głosowania czy jest zamykany później niż o godz. 2100, tj. o gokomisja załącza do prot.okołów głosowania w ob- dzinie wynikającej z uchwały. wodzie i czyni o tym adnotację w protokołach głosowania (w punkcie 13). W razie naruszenia pie- 33. W obwodach głosowania utworzonych w zakładach częci lub brwaku pakietów albo dokumentów komi- opieki zdrowotnej, domach pomocy społecznej, zasja opisuje stwierdzony stan w protokołach głoso- kładach karnych, aresztach śledczych, w oddziałach wania, zawiadamia o tym niezwłocznie okręgową zewnętrznych takich zakładów i aresztów oraz w dokomisję wyborczą oraz wójta (burmistrza, prezy- mach studenckich i zespołach domów studenckich, denta miasta) i następnie wykonuje czynności a także na polskich statkach morskich komisja może wskazane przez okręgową komisję wyborczą. zarządzić wcześniejsze zakończenie głosowania, pod warunkiem że wszyscy wyborcy wpisani do 30.w Komisja przekazuje Państwowej Komisji Wybor- spisu wyborców oddali swoje głosy. Zarządzenie czej dane o liczbie osób uprawnionych do głoso- wcześniejszego zakończenia głosowania może nawania oraz o liczbie wyborców, którym wydano stąpić nie wcześniej niż o godzinie 1800. O zarząkarty do głosowania w trakcie głosowania. Dane te dzeniu zakończenia głosowania przewodniczący przekazuje się według stanu na godzinę 900, 1400 komisji niezwłocznie zawiadamia osobę kierującą oraz 1800, w trybie i na zasadach określonych jednostką, w której utworzono obwód głosowania w uchwale Państwowej Komisji Wyborczej z dnia wyżej wskazany, wójta (burmistrza, prezydenta w 8 sierpnia 2011 r. w sprawie trybu i sposobu prze- miasta) oraz okręgową komisję wyborczą. kazywania przez okręgowe i obwodowe komisje wyborcze Państwowej Komisji Wyborczej w trak- 34. Po zamknięciu lokalu i po zakończeniu głosowania cie głosowania danych o liczbie osób uprawnio- komisja przystępuje w możliwie pełnym składzie nych do głosowania oraz o liczbie wyborców, któ- do wykonania kolejnych czynności. W lokalu morym wydano karty do głosowania w wyborach do gą przebywać poza członkami komisji wyłącznie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu mężowie zaufania i obserwatorzy międzynarodo- Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień wi. Nie mogą oni uczestniczyć w liczeniu głosów 9 października 2011 r. (M. P. Nr 75, poz. 743). ani pomagać członkom komisji w wykonywaniu ich zadań. 31. Komisja, na żądanie wyborcy, obowiązana jest W przypadku gdy komisji zapewniono obsługę inwydać zaświadczenie potwierdzające wzięcie formatyczną, w lokalu w miejscu wyznaczonym udziału w głosowaniu. Zaświadczenie powinno za- przez przewodniczącego może przebywać również wierać następującą (odpowiednio) treść: osoba odpowiedzialna za tę obsługę. l Nr 80 — 6399 — Poz. 806 p 35. Komisja przed przystąpieniem do sporządzenia Zestawienie powinno być podpisane przez przeprotokołów głosowania w obwodzie ustala liczbę wodniczącego komisji lub jego zastępcę i doręczowyborców, którzy głosowali na podstawie za- ne okręgowej komisji wyborczej wraz z protokołaświadczenia o prawie do głosowania. Liczbę tę mi głosowania w obwodzie. komisja ustala na podstawie liczby zaświadczeń dołączonych do spisu wyborców. Następnie komi- 36. Komisja przystępuje. do ustalenia wyników głososja, uwzględniając ustalenia, o których mowa wania i sporządzenia projektów: protokołu głosow pkt 28, sporządza zestawienie zawierające tytuł wania w obwodzie na listy kandydatów na posłów „Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do i protokołu vgłosowania w obwodzie na kandyda- Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 9 paź- tów na senatora. W okręgach wyborczych, w któdziernika 2011 r.” oraz następujące informacje: rych zarejestrowano tylko jednego kandydata na senatora, sporządza się projekt protokołu głoso- 1) numer obwodu; wania w obwodzie na kandydata na senatora. 2) adres komisji obwodowej; (Ileokroć w dalszej części wytycznych mowa jest 3) imię i nazwisko przewodniczącego komisji ob- o „protokole głosowania w obwodzie na kandywodowej lub zastępcy przewodniczącego; datów na senatora”, należy przez to rozumieć również „protokół głosowania w obwodzie na 4) liczba osób głosujących na podstawie zaświadkandydata na senatora”). Do tego celu wykorzyczenia o prawie do głosowania; stuje się dostarczone formularze protokołów. 5) liczba otrzymanych przez komisję kopert zwrot-g Czynności opisane w pkt 37—51 dotyczą przygonych; towania projektów protokołów, ale należy wyko- 6) liczba kopert zwrotnych, w których nie było nywać je na formularzach protokołów głosowaoświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu nia. Ze względów praktycznych we wskazanych głosu; wyżej punktach dla uproszczenia używane jest 7) liczba kopert zwrotnych, w których oświad.cze- pojęcie „protokołu głosowania”, a nie „projektu protokołu głosowania” lub „formularza protokołu nie o osobistym i tajnym oddaniu głosu nie bygłosowania”. ło podpisane przez wyborcę; l 8) liczba kopert zwrotnych, w których nie było ko- 37. Liczby w protokołach głosowania w obwodzie perty na kartę do głosowania; wpisuje się w następujący sposób: liczby jednoc 9) liczba kopert zwrotnych, w których znajdowała cyfrowe wpisuje się w ostatniej kratce z prawej się niezaklejona koperta na kartę do głosowa- strony, liczby dwucyfrowe — w dwóch ostatnich nia; kratkach z prawej strony, liczby trzycyfrowe — w trzech ostatnich kratkach z prawej strony itd., 10) liczba kopert na kartę do głosowania wrzucoczyli tak, aby ostatnia cyfra wpisywanej liczby nych do urny. r wypadła w ostatniej kratce z prawej strony. W przypadku gdy w danym obwodzie głosowania Jeżeli ustalona przez komisję liczba wynosi zero, żaden wyborca nie głosował na podstawie za- w ostatniej kratce z prawej strony należy wpisać świadczenia o prawie do głosowania, w zestawie- cyfrę „0”. niu należy wpisać „0”. Ppkt 5—10 wypełniają komisje wyznaczone dla ce- 38. W pierwszej kolejności komisja dokonuje rozliczelów głosowania korespondencyjnego. nia kart do głosowania. I. ROZLICZENIE KART DO GŁOSOWANIA

l Nr 80 — 6400 — Poz. 806 p Komisja wpisuje w punkcie 2 protokołów głosowa- Liczbę wyborców głosujących przez pełnomocninia w obwodzie ustaloną przed rozpoczęciem gło- ka wpisuje się w punkcie 3a odpowiednio protosowania liczbę otrzymanych kart do głosowania kołu głosowania w obwodzie na listy kandydatów w wyborach do Sejmu i w wyborach do Senatu. na posłów i protokołu głosowania w obwodzie na Następnie komisja przelicza niewykorzystane kar- kandydatów na senatora. Komisje w obwodach ty do głosowania, odrębnie do Sejmu i do Senatu. głosowania utworzo.nych w zakładach opieki zdro- Liczby te wpisuje się w punkcie 4 protokołów. wotnej, domach pomocy społecznej, zakładach Karty niewykorzystane należy zapakować w pakie- karnych, aresztach śledczych, w oddziałach zev ty, odrębnie karty do Sejmu i do Senatu, opieczę- wnętrznych takich zakładów i aresztów oraz dotować je i opisać. mach studenckich i zespołach domów studen- Komisja ustala liczbę wyborców uprawnionych do ckich, a także za granicą i na polskich statkach głosowania, tj. umieszczonych w spisie, łącznie morskich, w tym punkcie protokołów głosowania z osobami dopisanymi przez komisję w trakcie wpisują cyfrę „0”. o głosowania. Liczby uprawnionych do głosowania Na podstawie ustalonych danych komisja dokonuw wyborach do Sejmu i do Senatu muszą być rów- je rozliczenia kart do głosowania, tzn. ustala, czy ne. suma liczby kart niewykorzystanych (punkt 4 pro- Liczbę tę wpisuje się w punkcie 1 protokołów. tokołu) i liczby wyborców, którym wydano karty W dalszej kolejności komisja ustala liczbę wybor- do głosowania (punkt 3 protokołu), jest równa ców, którym wysłano pakiety wyborcze. Liczbę tęg liczbie kart, które otrzymała komisja (punkt 2 proustala się na podstawie liczby adnotacji w spisie tokołu). Rozliczenia należy dokonać oddzielnie wyborców zawierających informacje o wysłaniu w każdym z protokołów. pakietu wyborczego do wyborcy. Ustaleń tych do- W razie stwierdzenia niezgodności należy ponowkonują komisje wyznaczone do głosowania kore- nie przeliczyć podpisy w spisie, a jeśli wynik rozspondencyjnego, pozostałe komisje wpisują cyfrę liczenia kart będzie ten sam — przypuszczalną „0” w tym punkcie protokołów..przyczynę niezgodności należy opisać w punk- Liczbę wyborców, którym wysłano pakiety wy- cie 11 właściwego protokołu. borcze w wyborach do Sejmu, wpisuje się l39. Komisja sprawdza, czy pieczęcie na urnie oraz na w punkcie 1a protokołu głosowania w obwodzie wlocie do urny pozostały nienaruszone, po czym na listy kandydatów na posłów, a liczbę wyborców, którym wysłano pakiety wycborcze w wybo- otwiera urnę i wyjmuje z niej karty do głosowania. Zaleca się zachowanie staranności przy wyjmowarach do Senatu, wpisuje się w punkcie 1a protoniu kart z urny, aby nie zostały one uszkodzone. kołu głosowania w obwodzie na kandydatów na Komisja wyznaczona do głosowania koresponsenatora. dencyjnego za granicą, przed przystąpieniem do Kolejną czynnością komisji jest ustalenie liczby wskazanych wyżej czynności, wykonuje czynwyborców, którym wydanor karty do głosowania ności określone w pkt 11 załącznika do uchwały do Sejmu i do Senatu. Państwowej Komisji Wyborczej w sprawie wa- Ustalenia tego dokonuje się na podstawie liczby runków technicznych głosowania korespondenpodpisów w spisie wy.borców potwierdzających cyjnego w obwodach głosowania utworzonych otrzymanie karty do głosowania (łącznie z adnotaza granicą. cjami „odmowa podpisu” zastępującymi pod- Komisja wyznaczona do głosowania koresponpisy). Należwy zwrócić szczególną uwagę na adnodencyjnego w kraju, po otwarciu urny i wyjęciu tacje umieszczone w rubryce „Uwagi” spisu dotyz niej kart, przystępuje do wykonania zadań okreśczące sytuacji, gdy wyborcy pobrali jedną kartę do lonych w § 2 ust. 6 uchwały Państwowej Komisji głosowania, np. „tylko do Sejmu” bądź „tylko do Wyborczej z dnia 1 sierpnia 2011 r. w sprawie spo- Senatu”. sobu postępowania z kopertami zwrotnymi i pa- Liczby wyborców, którym wydano karty do głosokietami wyborczymi w wyborach do Sejmu wania w wyborach do Sejmu i do Senatu, mogą Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczywbyć różne. pospolitej Polskiej, w głosowaniu koresponden- Liczbę wyborców, którym wydano karty do głosocyjnym przeprowadzanym w kraju. wania w wyborach do Sejmu, wpisuje się w punkcie 3 protokołu głosowania w obwodzie na listy 40. Komisja przegląda wszystkie karty i wydziela z nich kandydatów na posłów, a liczbę wyborców, któ- części kart całkowicie przedartych na dwie lub więrym wydano karty do głosowania w wyborach do cej części, których nie bierze się pod uwagę przy Senatu, wpisuje się w punkcie 3 protokołu głoso- obliczeniach. Jako karty całkowicie przedarte trakw wania w obwodzie na kandydatów na senatora. tuje się, w przypadku kart zbroszurowanych, także Następnie komisja ustala liczbę wyborców głosu- te karty, w których odłączono poszczególne strony jących przez pełnomocnika. bądź ich części. Ustalenia tego dokonuje się na podstawie liczby Karty takie należy zapakować w pakiet, opieczętopodpisów pełnomocników głosujących w imieniu wać go i opisać. wyborców ujętych w spisie, znajdujących się obok dopisku „pełnomocnik” w rubryce spisu „Uwagi”. 41. Komisja oddziela karty do głosowania w wybo- Uzyskaną liczbę komisja porównuje z liczbą otrzy- rach do Sejmu od kart do głosowania w wyborach manych aktów pełnomocnictwa, z pominięciem do Senatu, liczy je (odrębnie do Sejmu i do Senaaktów pełnomocnictwa, które komisja otrzymała tu) i odpowiednie liczby wpisuje w punkcie 5 właśod osób, których pełnomocnictwo wygasło lub zo- ciwego protokołu. stało cofnięte. Liczby te powinny być równe. Jeżeli Komisje wyznaczone do głosowania koresponzachodzi rozbieżność pomiędzy tymi liczbami, dencyjnego podają w punkcie 5a właściwego prokomisja dokonuje ponownego przeliczenia. tokołu liczby kart do głosowania wyjętych z kopert Nr 80 — 6401 — Poz. 806 na karty do głosowania, ustalone w sposób okreś- Liczby te należy uwzględnić przy ustalaniu liczb lony w uchwałach, o których mowa w pkt 39. kart wyjętych z urny, o których mowa wyżej.

Jeżeli liczba kart wyjętych z urny (punkt 5 protoko- Pozostałe komisje wpisują cyfrę „0” w punkcie 5a łu) pomniejszona o liczbę kart wyjętych z kopert na protokołów. karty do głosowania (punkt 5a protokołu) nie jest równa liczbie wyborców, którym wydano karty do 42. Komisja wydziela i liczy karty nieważne, tj. inne głosowania (punkt 3 protokołu), wówczas przy- niżo ustalone urzędowo lub nieopatrzone pieczępuszczalną przyczynę tego stanu rzeczy należy cią komisji obwodowej, oddzielnie karty do Sejomówić w punkcie 12 protokołu. Przyczynę tę na- mu i do Senatu. Ustalone liczby kart nieważnych leży ustalić po przeliczeniu kart ważnych i nieważ- wpisuje się w punkcie 6 właściwego protokołu. nych. Analogicznie należy postąpić, jeżeli liczba Karty nieważne należy zapakować w pakiety, odkart wyjętych z kopert na karty do głosowania rębnie do Sejmu i do Senatu, opieczętować je (punkt 5a protokołu) jest większa od liczby wybor- i opisać. ców, którym wysłano pakiety wyborcze (punkt 1a Pozostałe karty są kartami ważnymi i na ich podprotokołu). stawie ustala się wyniki głosowania. Czynności te wykonuje się odrębnie w protokole Karty ważne należy policzyć, odrębnie do Sejmu głosowania w obwodzie na listy kandydatów na i do Senatu. posłów i w protokole głosowania w obwodzie na Liczbę kart ważnych wpisuje się w punkcie 7 kandydatów na senatora. właściwego protokołu.

Suma kart nieważnych (punkt 6 protokołu) i kart zwiskach kandydatów z różnych list kandydaważnych (punkt 7 protokołu) musi być równa licz- tów (tj. z więcej niż jednej listy) bądź nie postar bie kart wyjętych z urny (punkt 5 protokołu). wił znaku w kratce przy nazwisku kandydata na Komisja pakuje karty do głosowania w wyborach żadnej liście (art. 227 § 2 Kodeksu wyborczego), do Senatu w tymczasowy pakiet i odkłada je. — jeżeli na karcie do głosowania wyborca posta-. wił znak „x” w kratce obok nazwisk dwóch lub 43. Z kart ważnych do Sejmu komisja ustala liczbę głowięcej kandydatów z tej samej listy, to głos taki sów nieważnych oraz głosów ważnych oddanych uważa się za ważnie oddany na daną listę i zana wszystkiwe listy kandydatów. licza kandydatowi, którego nazwisko jest Komisja jest obowiązana przejrzeć całą kartę do umieszczone wyżej na tej liście od innych nagłosowania, a nie poprzestać na miejscu, w któzwisk, przy których również postawiono znak rym wyborca postawił znak „x”, gdyż może się „x” (art. 227 § 5 Kodeksu wyborczego), okazać, że znak taki wyborca postawił przy nazwi- — jeżeli znak „x” został postawiony przy nazwisku skach kandydatów na więcej niż jednej liście, co kandydata, którego okręgowa komisja wyborpowoduje nieważność głosu. cza skreśliła z zarejestrowanej listy kandydatów wW trakcie przeglądania kart do głosowania komina posłów lub (oraz) unieważniła rejestrację sja odkłada osobno karty z głosami nieważnymi listy kandydatów, wówczas przy ocenie, czy i osobno karty z głosami ważnymi. głos jest ważny, należy kierować się także zasa- Dla ustalenia, czy głos na karcie jest ważny, czy dami, o których mowa w pkt 48, nieważny, komisja stosuje poniższe reguły: — wszelkie znaki, wykreślenia, przekreślenia, — znakiem „x” postawionym w kratce są dwie w tym również i znak „x” postawiony przez przecinające się linie, których punkt przecięcia wyborcę poza przeznaczoną na to kratką, trakznajduje się w obrębie kratki (art. 227 § 1 Kotuje się jako dopiski, które nie wpływają na deksu wyborczego). Ustalenie, czy znak „x” poważność głosu. Natomiast wszelkie znaki grastawiony jest w kratce, czy poza nią, należy do ficzne naniesione w obrębie kratki, w szczególkomisji, ności zamazanie kratki, przekreślenie znaku — uznania głosu za nieważny komisja dokonuje „x” w kratce itp., powodują nieważność głosu. po okazaniu karty wszystkim członkom komisji Karty z głosami nieważnymi należy policzyć i ustauczestniczącym w ustalaniu wyniku głosowaloną liczbę wpisać w punkcie 8 protokołu głosonia, wania na listy kandydatów na posłów. Karty te — nieważne są głosy, jeżeli na karcie do głosowanależy zapakować w pakiet, opieczętować go i opinia wyborca postawił znak „x” w kratce przy nasać „Głosy nieważne z kart ważnych do Sejmu”.

Nr 80 — 6402 — Poz. 806 44. Po wydzieleniu i policzeniu głosów nieważnych komisja liczy głosy ważne i ich liczbę wpisuje w punkcie 9.

Następnie komisja sumuje liczby głosów nieważ- 45. Komisja ustala liczbę głosów ważnych oddanych (punkt 8 protokołu) i głosów ważnych nych na każdą z list kandydatów. W tym celu (punkt 9 protokołu) i porównuje wynik z wcześniej odrębnie grupuje karty z głosami oddanymi na wpisaną liczbą w punkcie 7. Liczby te muszą być poszczególne listy. Oblicza liczbę głosów oddaidentyczne. Jeżeli występuje rozbieżność, należy nych na każdą z list i wpisuje ją przy numerze poszukać przyczyny błędu i po sprostowaniu obli- i nazwie listy na przygotowanych wcześniej arczeń właściwe liczby wpisać do protokołu. kuszach pomocniczych — odrębnych dla każdej listy z jej numerem i nazwą oraz nazwiskami i imionami umieszczonych na niej kandydatów.

Po dokonaniu tej czynności należy podsumować znak „x” w kratce obok nazwiska kandydata głosy ważne oddane na wszystkie listy kandyda- z innej (ale tylko jednej) listy, to głos jest ważny tów. Otrzymana liczba musi być identyczna z. licz- i oddany na kandydata z innej listy i tę listę; bą wpisaną w punkcie 9. 3) j eżeli wyborca postawił znak „x” jedynie w kratce obok nazwiska skreślonego kandydata, to 46. Kolejną czynnością jest ustalenie liczby lgłosów głos jest ważny i oddany na listę, ale głosu tego oddanych na poszczególnych kandydatów z każnie zalicza się żadnemu kandydatowi z tej listy dej listy. Ustalone liczby komisja wpisuje przy nac(art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego); zwiskach poszczególnych kandydatów na arkuszach pomocniczych. 4) j eżeli wyborca postawił znak „x” w kratce obok Następnie komisja sprawdza prawidłowość usta- nazwiska kandydata z listy, której rejestrację lenia liczby głosów ważnych oddanych na każdą unieważniono, oraz postawił znak „x” w kratce z list. obok nazwiska kandydata z innej (ale tylko jedr W tym celu dodaje liczby głosów oddanych na po- nej) listy, to głos jest ważny i oddany na kandyszczególnych kandydatów z danej listy i uzyskany data z innej listy i tę listę; wynik wpisuje na arkuszu pomocniczym w rubryce „Razem”. Uzyskany. wynik powinien być taki, 5) j eżeli wyborca postawił znak „x” jedynie w kratjak liczba głosów ważnych oddanych na listę, usta- ce obok nazwiska kandydata z listy, której rejelona w sposób opisany w pkt 45. Wyjątkiem od tej strację unieważniono, to głos jest nieważny. w zasady jest sytuacja, gdy na liście znajduje się na- Skreślone nazwisko kandydata umieszcza się (pozwisko skreślonego kandydata. zostawia) w odpowiedniej części protokołu głosowania w obwodzie z adnotacją przy jego nazwisku 47. Dane dotyczące punktu 10 („Na poszczególne listy „skreślony” w miejscu przeznaczonym na wpisakandydatów i umieszczonych na nich kandydanie liczby głosów. Analogicznie postępuje się tów oddano następujące liczby głosów ważnych”) w przypadku unieważnionej rejestracji listy kandywypełnia się odrębnie, wpisując z arkuszy pomocdatów. wniczych do protokołu po prawej stronie przy numerze i nazwie każdej listy liczbę głosów, które 49. Po sprawdzeniu prawidłowości danych komisja oddano na tę listę, a przy nazwiskach i imionach pakuje, w odrębne pakiety według numerów kandydatów — otrzymaną przez nich liczbę gło- i nazw list, karty ważne z głosami ważnymi. sów. Staranne wykonanie tej czynności pozwoli na szybkie wyjaśnienie ewentualnych błędów w obli- 48. Jeżeli w okresie po wydrukowaniu kart do głosoczeniach, a także zarzutów wynikających z uwag wania, a przed dniem wyborów, okręgowa komiw mężów zaufania lub protestów wyborców. sja wyborcza skreśliła z zarejestrowanej listy na- Następnie komisja wypełnia w pozostałych punkzwisko kandydata na posła lub unieważniła rejetach protokół głosowania w obwodzie na listy kanstrację listy kandydatów, wówczas tryb postępodydatów na posłów. wania przy obliczaniu i ustalaniu wyników głosowania jest następujący: 50. Komisja sprawdza, czy pakiet zawierający ważne karty do głosowania w wyborach do Senatu nie 1) jeżeli wyborca postawił znak „x” w kratce obok został naruszony, i przystępuje do ustalenia wyninazwiska skreślonego kandydata oraz postawił ków głosowania na kandydatów na senatora. znak „x” w kratce obok nazwiska innego kandy- Przy ustalaniu wyników głosowania w wyborach data z tej samej listy, to głos jest ważny i zalicza do Senatu komisja odpowiednio stosuje opisane się nieskreślonemu kandydatowi; w pkt 43 zasady dotyczące definicji znaku „x” 2) jeżeli wyborca postawił znak „x” w kratce obok i ewentualnych dopisków na karcie do głosowanazwiska skreślonego kandydata oraz postawił nia. l Nr 80 — 6403 — Poz. 806 p Komisja uznaje za nieważne głosy, jeżeli na karcie jest ważny, należy stosować odpowiednio zasady, do głosowania wyborca postawił znak „x” w krat- o których mowa w pkt 48, z tym że: kach przy nazwiskach więcej niż jednego kandyda- 1) j eżeli wyborca postawił znak „x” w kratce obok ta bądź nie postawił znaku „x” w kratce przy żad- nazwiska skreślonego kandydata na senatora nym nazwisku kandydata. oraz postawił znak „x” w kratkach obok nazwi-. W okręgu wyborczym, w którym został zarejestro- ska tylko jednego nieskreślonego kandydata, wany tylko jeden kandydat, komisja uznaje za nie- głos taki uważa się za ważny i oddany na tego ważne głosy, jeżeli na karcie do głosowania wy- (nieskreślonego) kandydata; borca postawił zarówno znak „x” w kratce ozna- 2) j eżeli wyborca postawił znak „x” tylko w kratce czonej słowem „TAK”, jak i w kratce oznaczonej obok nazwiska skreślonego kandydata, głos taki słowem „NIE”, lub nie postawił znaku „x” w żad- uważa się za nieważny. nej kratce. Karty z głosami nieważnymi należy policzyć i usta- Jeżeli okręgowa komisja wyborcza skreśliła kan- loną liczbę wpisać w punkcie 8 protokołu głosodydata na senatora, wówczas przy ocenie, czy głos wania na kandydatów na senatora.

Karty te należy zapakować w pakiet, opieczętować Następnie ustala się liczbę kart ważnych z głosago i opisać „Głosy nieważne z kart ważnych do Se- mi ważnymi i wpisuje w punkcie 9 protokołu głonatu”. sowania na kandydatów na senatora.

. Następnie komisja sumuje liczby głosów nieważ- Sumę liczb głosów ważnych za wyborem kandynych (punkt 8 protokołu) i głosów ważnych data i przeciw wyborowi kandydata komisja wpi- (punkt 9 protokołu) i porównuje wynik z wcześniej suje w rubryce „Razem”. l wpisaną liczbą w punkcie 7. Liczby te muszą być Komisja sprawdza, czy suma liczb głosów ważidentyczne. Jeżeli występuje rozbieżność, należy nych za wyborem kandydata i przeciw wyborowi c poszukać przyczyny błędu i po sprostowaniu obli- kandydata wpisana w rubryce „Razem” jest równa czeń właściwe liczby wpisać do protokołu. liczbie głosów ważnych wpisanej w punkcie 9 protokołu głosowania. W przypadku gdy warunek ten 51. Komisja ustala liczbę głosów ważnych oddanych nie jest spełniony, komisja ponownie sprawdza na poszczególnych kandydatów na senatora. poprawność ustalenia wyników głosowania na Ustalenia tego komisja dokornuje na przygotowa- kandydata na senatora. nych wcześniej arkuszach pomocniczych z nazwi- Komisja pakuje karty ważne z głosami ważnymi skami i imionami wszystkich kandydatów na sena- w pakiet, opieczętowuje go i opisuje „Głosy ważne tora.. z kart ważnych do Senatu”. Żaden z kandydatów nie może otrzymać więcej Następnie komisja wypełnia w pozostałych punkgłosów, niż wynosi liczba głosów ważnych. tach protokół głosowania w obwodzie na kandy- Komisja oblwicza sumę głosów oddanych na wszyst- datów na senatora. kich kandydatów i sprawdza, czy jest ona równa liczbie głosów ważnych wpisanej w punkcie 9 pro- 52. Do protokołu głosowania w obwodzie na listy kantokołu głosowania. W przypadku gdy któryś z po- dydatów na posłów i do protokołu głosowania wyższych warunków nie jest spełniony, komisja w obwodzie na kandydatów na senatora mogą ponownie sprawdza poprawność ustalenia wyni- wnieść uwagi mężowie zaufania obecni przy praków głosowania na kandydatów na senatora. cach komisji oraz członkowie komisji uczestnicząwPo sprawdzeniu prawidłowości ustalenia liczby cy w jej pracach. Uwagi mężów zaufania wpisuje głosów ważnych oddanych na poszczególnych się bezpośrednio do protokołu w punkcie 14, kandydatów na senatora komisja wypełnia a uwagi członków komisji w punkcie 15, bądź dopunkt 10 protokołu. łącza w formie załącznika do protokołu. Komisja Sumę liczb głosów ważnych oddanych na wszyst- ma obowiązek ustosunkować się do wniesionych kich kandydatów komisja wpisuje w rubryce „Ra- zarzutów, załączając do protokołu wyjaśnienia. Jezem”. żeli mężowie zaufania i/lub członkowie komisji nie Komisja sprawdza, czy suma liczb głosów waż- wnieśli uwag, we właściwym punkcie protokołu w nych oddanych na wszystkich kandydatów wpisa- należy wpisać wyrazy „brak zarzutów”. na w rubryce „Razem” jest równa liczbie głosów ważnych wpisanej w punkcie 9 protokołu głoso- 53. Komisja jest obowiązana sporządzić protokoły głowania. W przypadku gdy warunek ten nie jest speł- sowania według wzorów określonych uchwałą niony, komisja ponownie sprawdza poprawność Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 11 lipca ustalenia wyników głosowania na kandydata na 2011 r. w sprawie wzorów protokołów głosowania senatora. i protokołów z wyborów stosowanych w wybo- Jeżeli w okręgu wyborczym zarejestrowano tylko rach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senajednego kandydata na senatora, liczbę głosów tu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. Nr 69, poz. 682). ważnych za wyborem kandydata i liczbę głosów Protokoły głosowania sporządza się w dostarczoważnych przeciw wyborowi kandydata komisja nym komisji systemie informatycznym, zatwierwpisuje w odpowiednich pozycjach w punkcie 10 dzonym do użytku przez Państwową Komisję Wyprotokołu głosowania. borczą. Jeżeli komisja nie ma obsługi informatyczl Nr 80 — 6404 — Poz. 806 p nej lub zachodzą przeszkody w wykorzystaniu sys- ku elektronicznym, drukowane są również dotemu informatycznego, protokoły sporządza się datkowe protokoły wyników głosowania; należy ręcznie. w nich skreślić: — wyraz „protokół” i wpisać „kopia protokołu”, 54. Sporządzenie protokołów w systemie informatycznym odbywa się w następujący sposób: — punkty 11—16,. — ramkę z miejscem na symbol kontrolny sys- 1) przewodniczący komisji przekazuje osobie odtemu informatycznego i jego kod kreskowy. powiedzialnej za obsługę informatyczną sporzą- v dzone przez komisję projekty: protokołu głoso- Awaria drukarki lub inne przeszkody w wydruwania w obwodzie na listy kandydatów na po- kowaniu protokołów nie zwalniają komisji posłów i protokołu głosowania w obwodzie na siadającej obsługę informatyczną z obowiązku kandydatów na senatora; osoba ta dwukrotnie wprowadzenia danych z protokołów do systewprowadza wszystkie dane z projektów proto- omu informatycznego; kołów do systemu informatycznego. W trakcie 5) k omisja sprawdza zgodność danych w wydruwprowadzania danych system może sygnalizo- kowanych protokołach z ustalonymi wynikami wać na ekranie monitora błędy (w kolorze czer- głosowania; sprawdzenia dokonuje się poprzez wonym) i ostrzeżenia (w kolorze niebieskim). odczytanie na głos danych z wydrukowanego Mimo tej sygnalizacji przygotowane dane licz- protokołu i porównanie ich z danymi z projektu g bowe należy wprowadzić do końca; protokołu przekazanego osobie odpowiedzialnej za obsługę informatyczną komisji; 2) w przypadku gdy po wprowadzeniu wszystkich 6) j eżeli pozwalają na to możliwości techniczne, danych liczbowych system sygnalizuje błędy osoba odpowiedzialna za obsługę informatyczlub błędy i ostrzeżenia, należy wydrukować zeną komisji dokonuje transmisji danych z protostawienia błędów i ostrzeżeń, bowiem bez.usukołu za pośrednictwem publicznej sieci przesynięcia błędów protokół nie zostanie wydrukołania danych; przewodniczący komisji uwierzywany. Obowiązkiem komisji jest ustalenie przytelnia licencją, o której mowa w pkt 15, zgodczyny błędu i jego usunięcie przez wprlowadzeność przesyłanych danych z danymi zawartymi nie w odpowiednich rubrykach prawidłowych w protokole przyjętym przez komisję; danych liczbowych. W tym celuc komisja powin- 7) o soba odpowiedzialna za obsługę informatyczna przeanalizować treść komunikatu o błędzie, ną komisji dokonuje zapisu danych z protokosprawdzić odpowiednie dane liczbowe na arkułów na nośniku elektronicznym; przewodnicząszach pomocniczych, sprawdzić prawidłowość cy komisji uwierzytelnia w systemie zapis licendziałań arytmetycznych, a jeśli to jest konieczne cją, o której mowa w pkt 15, zgodność danych — powtórzyć czynności zrwiązane z ustaleniem zapisanych na nośniku z danymi zawartymi wyników głosowania. Wydrukowane zestawiew protokołach przyjętych przez komisję. Nośnik nie błędów i ostrzeżeń podpisują wszystkie osoprzekazywany jest pełnomocnikowi okręgowej by wchodzące w s.kład komisji obwodowej komisji wyborczej. uczestniczące w ustalaniu wyników głosowania. Dokument ten nie jest przesyłany do okręgowej 55. Protokoły głosowania w obwodzie (każdy komisji wwyborczej; w dwóch egzemplarzach) podpisują wszyscy członkowie komisji obecni przy ich sporządzeniu, 3) w przypadku gdy system informatyczny nie sygtakże ci, którzy wnieśli do nich uwagi; opatruje nalizuje błędów (zostały usunięte lub ich nie bysię je pieczęcią komisji. Powyższe obowiązki doło), a jedynie sygnalizuje ostrzeżenia, należy tyczą zarówno komisji, w których protokoły zowydrukować raport ostrzeżeń. Obowiązkiem stały sporządzone ręcznie, jak i komisji, w których komisji jest przeanalizowanie treści ostrzeżeń protokoły zostały sporządzone w systemie infori — w razie stwierdzenia ich zasadności — dokow matycznym. nanie korekty danych liczbowych w protokole. Jeżeli komisja, po analizie ostrzeżeń, dojdzie do 56. Komisja sporządza po jednej kopii protokołu głowniosku, że dane liczbowe są prawidłowe, po- sowania w obwodzie na listy kandydatów na powinna wpisać zajęte stanowisko na wydruku ra- słów i protokołu głosowania w obwodzie na kanportu ostrzeżeń. W każdym przypadku raport dydatów na senatora, które wywiesza w miejscu ostrzeżeń podpisują wszystkie osoby wchodzą- łatwo dostępnym dla zainteresowanych i widoczce w skład komisji obwodowej uczestniczące nym po zamknięciu lokalu. Kopia protokołu pow w ustalaniu wyników głosowania. Obwodowa winna być wywieszona w taki sposób, żeby możlikomisja wyborcza przesyła wraz z protokołem we było jej odczytanie także z wózka inwalidzkiedo okręgowej komisji wyborczej podpisany go. Wywieszenie kopii protokołów powinno nastąwydruk raportu ostrzeżeń, jeśli aprobowała pić niezwłocznie po ich sporządzeniu. protokół bez wprowadzania zmian w zakresie Jako kopię protokołu można wykorzystać wydruk sygnalizowanym raportem ostrzeżeń; dodatkowego egzemplarza projektu protokołu (w komisjach korzystających ze wspomagania in- 4) jeśli system informatyczny nie sygnalizował formatycznego), kserokopię protokołu lub odręczbłędów lub zostały one usunięte, drukowane są nie sporządzoną kopię na formularzu protokołu. protokoły głosowania. Jeżeli ze względów tech- Kopię poświadczają za zgodność z oryginałem nicznych nie dokonano transmisji danych do członkowie komisji obecni przy jej sporządzeniu, okręgowej komisji wyborczej i nie było możliwe podpisując ją, parafując każdą stronę kopii i opadokonanie zapisu danych z protokołu na nośni- trując ją pieczęcią obwodowej komisji wyborczej. l Nr 80 — 6405 — Poz. 806 p W przypadku sprostowań dokonywanych w proto- w punktach 1—10; pozostałe punkty oraz ramkę kole komisja obowiązana jest podać niezwłocznie z miejscem na symbol kontrolny systemu informatreść sprostowanego protokołu do publicznej wia- tycznego i jego kod kreskowy należy wykreślić. domości. Kopie protokołów podpisują wszyscy członkowie komisji obecni przy ich sporządzeniu; opatruje się 57. Po jednym egzemplarzu protokołu głosowania je pieczęcią komisji..Obowiązki te dotyczą zaróww obwodzie na listy kandydatów na posłów i pro- no komisji, w których kopie protokołu zostały tokołu głosowania w obwodzie na kandydatów na sporządzone ręcznie, jak i komisji, w których zosenatora umieszcza się w odrębnych kopertach; stały one sp v orządzone w systemie informatyczkoperty zakleja się, pieczętuje na złączeniach oraz nym, w sposób określony w pkt 54 ppkt 4. odpowiednio opisuje: Jeżeli po wprowadzeniu przez pełnomocnika „Wybory do Sejmu wszystkich danych liczbowych do systemu informatycznego system sygnalizuje błędy lub błędy Okręg wyborczy nr...... o i ostrzeżenia, należy wydrukować zestawienia błę- Obwód głosowania nr...... Gmina.......................... dów i ostrzeżeń, które pełnomocnik przekazuje Adres siedziby Obwodowej Komisji Wyborczej przewodniczącemu komisji obwodowej. Przewod-.................................................................................... niczący niezwłocznie zwołuje posiedzenie komisji w celu usunięcia błędów. Komisja w tym celu stotel..................”. gsuje odpowiednio pkt 54 ppkt 2. „Wybory do Senatu Jeżeli system nie sygnalizował błędów, a jedynie Okręg wyborczy nr...... ostrzeżenia, należy wydrukować raport ostrzeżeń, które pełnomocnik przekazuje przewodniczącemu Obwód głosowania nr...... Gmina........................... komisji obwodowej. Przewodniczący niezwłocznie Adres siedziby Obwodowej Komisji Wyborczej zwołuje posiedzenie komisji w celu analizy treści...................................................................................... raportu. Komisja w tym celu stosuje odpowiednio pkt 54 ppkt 3. tel..................”. Jeżeli system nie sygnalizował błędów lub zostały l 58. Z abezpieczone, w sposób opisany wyżej, protokoły one usunięte, pełnomocnik przesyła dane z protokomisja przekazuje pełnomocnikowi okręgowej kołu głosowania do okręgowej komisji wyborczej c komisji wyborczej w rejonowym punkcie odbioru. oraz zapisuje je na nośniku elektronicznym. Prze- Ponadto, jeżeli komisja obwodowa miała obsługę wodniczący komisji obwodowej uwierzytelnia informatyczną, pełnomocnikowi okręgowej komisji licencją, o której mowa w pkt 15, zgodność danych wyborczej przekazywany jest nośnik, o którym mo- przesyłanych przez pełnomocnika i zapisywanych wa w pkt 54 ppkt 7, oraz raport ostrzeżeń, o którym na nośniku z danymi zawartymi w protokole głor mowa w pkt 54 ppkt 3 (jeżeli został sporządzony). sowania przyjętym przez komisję. W rejonowym punkcie odbioru protokoły może Pełnomocnik drukuje kopię protokołu głosowania odbierać wyłącznie pełnomocnik okręgowej komi- i raport ostrzeżeń, o którym mowa w pkt 58, które, sji wyborczej lub osoba. przez niego upoważniona, po podpisaniu przez przewodniczącego komisji a przekazanie protokołów z komisji obwodowych obwodowej, są przekazywane okręgowej komisji potwierdza się na piśmie; protokoły z punktu od- wyborczej wraz z protokołem głosowania sporząbioru dostawrcza się w stanie nienaruszonym okrę- dzonym przez komisję obwodową oraz nośnikiem, gowej komisji wyborczej. W osobnej kopercie do- na którym zapisano dane z protokołu. starcza się nośnik wraz z raportem ostrzeżeń, O sposobie sprostowania błędów arytmetycznych o których wyżej mowa. W czasie przewożenia komisja obwodowa zawiadamia telefonicznie pełi przekazywania kopert z protokołami mogą być nomocnika okręgowej komisji wyborczej i po uzyobecni mężowie zaufania i obserwatorzy między- skaniu potwierdzenia, że błędy usunięto, sporząnarodowi. dza nowy protokół głosowania z poprawnymi daw nymi arytmetycznymi. Protokół zawierający błędy 59. Komisja, która nie korzystała ze wspomagania in- stanowi dokument z głosowania. Na pierwszej formatycznego lub nie miała możliwości transmi- stronie protokołu należy uczynić adnotację „WADsji danych liczbowych z protokołów do okręgowej LIWY”. Adnotację tę opatrują podpisami wszyscy komisji wyborczej, doręcza pełnomocnikowi rów- członkowie komisji obecni przy tej czynności. Adnież kopie protokołów głosowania w obwodzie na notację opatruje się pieczęcią. listy kandydatów na posłów i protokołu głosowania w obwodzie na kandydatów na senatora. 60. Jeżeli w komisji posiadającej obsługę informatyczw W przypadku komisji posiadających obsługę infor- ną nie było możliwości dokonania transmisji damatyczną, które nie miały możliwości transmisji nych z protokołu za pośrednictwem publicznej siedanych liczbowych, pełnomocnikowi doręcza się ci przesyłania danych, pełnomocnik okręgowej również nośnik oraz raport ostrzeżeń, o których komisji wyborczej, w zastępstwie komisji obwodomowa w pkt 58. wej, dokonuje transmisji tych danych (zapisanych Kopie protokołów w komisjach, które nie mają ob- na nośniku dostarczonym przez przewodniczącesługi informatycznej, sporządza się z wykorzysta- go komisji) do okręgowej komisji wyborczej. niem dodatkowych formularzy protokołów głoso- Dane z protokołów dostarczonych przez komisje, wania, odrębnie do Sejmu i do Senatu; w tytule które nie posiadały obsługi informatycznej, wproformularza należy wykreślić wyraz „protokół” wadzane są do systemu informatycznego przez i wpisać wyrazy „kopia protokołu”. W kopii proto- pełnomocnika okręgowej komisji wyborczej i przez kołu wpisuje się wyłącznie dane w tabeli na górze niego są przesyłane do okręgowej komisji wyborpierwszej strony oraz dane liczbowe w tabelach czej. l Nr 80 — 6406 — Poz. 806 p Przewodniczący komisji obwodowej uwierzytelnia 3) k omisja ustala orientacyjną liczbę kart do głosolicencją, o której mowa w pkt 15, zgodność danych wania, z pewną nadwyżką w stosunku do wcześprzesyłanych przez pełnomocnika z danymi zawar- niejszych zgłoszeń (na wypadek zgłoszeń dodattymi w protokołach przyjętych przez komisję. kowych dokonanych w trakcie głosowania), i przygotowuje pokwitowanie przyjęcia tych kart 61. Drugie egzemplarze protokołów głosowania w ob- przez członków k.omisji, którzy przeprowadzą wodzie, spis wyborców wraz z dołączonymi do głosowanie poza lokalem wyborczym; niego zaświadczeniami oraz aktami pełnomocnic- 4) k omisja, wv drodze uchwały, określa czas (godzitwa, listę wyborców, którzy udzielili pełnomocnicny) głosowania poza lokalem wyborczym i przetwa do głosowania, na którym komisja odnotowyrwę w głosowaniu, w tym czasie, w lokalu przy wała fakt głosowania przez pełnomocnika, oraz wykorzystaniu urny zasadniczej i spisu wyborsporządzone wcześniej pakiety zawierające poseców. Zaleca się, aby przerwę w głosowaniu zagregowane karty do głosowania, a także wszystkie roządzić w czasie, gdy większość wyborców arkusze pomocnicze i niewykorzystane formularze umieszczonych w spisie oddała głosy w lokalu protokołów (także błędnie wypełnione), pakuje się wyborczym. Przerwa w głosowaniu, o której w zbiorczą paczkę, którą opisuje się, pieczętuje mowa, nie stanowi podstawy do przedłużenia i zabezpiecza. Pozostałą dokumentację komisji czasu głosowania. Uchwałę komisji obwodowej (protokoły posiedzeń, uchwały, drugie egzemplao przerwie w głosowaniu należy wywiesić przed rze raportu ostrzeżeń, itp.) komisja pakuje w od-g rozpoczęciem głosowania na drzwiach lokalu rębną paczkę, którą opisuje i pieczętuje. wyborczego. Uchwała powinna być wywieszona w taki sposób, żeby możliwe było jej odczy- 62. Po otrzymaniu informacji o przyjęciu protokołów tanie także z wózka inwalidzkiego; głosowania w obwodzie przez okręgową komisję wyborczą przewodniczący obwodowej komisji 5) przed przystąpieniem do głosowania poza loka-. przekazuje w depozyt wójtowi (burmistrzowi, pre- lem wyborczym komisja pieczętuje wlot urny zazydentowi miasta) wszystkie paczki z dokumenta- sadniczej, a członkom komisji, którzy będą promi oraz pieczęć komisji. Sposób przekazan l ia nale- wadzili głosowanie przy wykorzystaniu urny poży uzgodnić wcześniej z osobami, którym depozyt mocniczej, wydaje za pokwitowaniem spis wyjest przekazywany. Dokumenty stanowiące depo- borców, odpowiednią liczbę kart do głosowania c zyt przechowywane są w archiwum urzędu gmi- oraz roboczy wykaz pacjentów zakładu opieki ny i mogą być udostępnione wyłącznie na żądanie zdrowotnej lub pensjonariuszy domu pomocy Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, proku- społecznej umożliwiający sprawne dotarcie do ratury i Policji. wyborców, którzy wyrazili wolę głosowania w pomieszczeniu, w którym przebywają. Nar Szczególne zadania komisji w obwodach stępnie komisja sprawdza, czy urna jest pusta utworzonych w zakładach opieki zdrowotnej i pieczętuje ją. Komisja jest obowiązana dotrzeć i domach pomocy społecznej z urną do każdego wyborcy, który wyraził wolę. skorzystania z tej formy udziału w głosowaniu, 63. Jedynie w obwodach głosowania utworzonych a także umożliwić głosowanie innym wyborcom; w zakładach opieki zdrowotnej i domach pomocy w 6) g łosowanie poza lokalem wyborczym może społecznej dopuszczalne jest głosowanie przy zaprowadzić co najmniej dwóch członków komistosowaniu urny pomocniczej. sji przez nią wyznaczonych, zgłoszonych przez Komisja obwodowa powołana dla takiego obworóżne komitety wyborcze; członkom komisji du, po uzgodnieniu z okręgową komisją wyborczą, mogą towarzyszyć mężowie zaufania; może stosować w głosowaniu (oprócz urny zasadniczej) urnę pomocniczą (art. 44 § 1 i 2 Kodeksu 7) w yborca po otrzymaniu kart do głosowania kwiwyborczego). tuje ich odbiór podpisem w spisie, a członek w Urna pomocnicza służy do głosowania poza loka- komisji w rubryce spisu „Uwagi” umieszcza lem tylko przez tych wyborców, którzy są wpisani litery „UP” (jako skrót od nazwy „urna pomocdo spisu wyborców w danym obwodzie głosowa- nicza”), w celu późniejszego rozliczenia kart do nia i wyrażą wolę takiego głosowania. głosowania; podczas głosowania należy dbać o to, aby zachowana była tajność głosowania; 64. Głosowanie przy użyciu urny pomocniczej odbywa się w następujący sposób: 8) p o zakończeniu głosowania poza lokalem komiw sji członkowie komisji rozliczają się protokolar- 1) komisja ogłasza w zakładzie opieki zdrowotnej nie z liczby otrzymanych wcześniej kart do głolub domu pomocy społecznej przed dniem gło- sowania (uwzględniając ich liczbę wymienioną sowania informację o możliwości głosowania w pokwitowaniu oraz liczbę znaków „UP” w spiw pomieszczeniach, w których przebywają pa- sie), zwracają niewykorzystane karty do głosocjenci obłożnie chorzy i pensjonariusze mający wania i pieczętują wlot urny pomocniczej; zatrudności w poruszaniu się; pieczętowaną urnę oddaje się pod dozór przewodniczącemu komisji; 2) komisja zbiera informacje, którzy wyborcy chcą głosować w pomieszczeniu, w którym przeby- 9) o twarcia urny pomocniczej komisja dokonuje wają, a następnie sporządza roboczy wykaz na- po zakończeniu głosowania w obwodzie, przed zwisk i imion tych osób, ze wskazaniem nume- otwarciem urny zasadniczej; po otwarciu urny rów pomieszczeń, do których członkowie komi- pomocniczej komisja sprawdza, czy liczba kart sji powinni przynieść urnę; każdego rodzaju wyjętych z urny pomocniczej l Nr 80 — 6407 — Poz. 806 p odpowiada liczbie osób, które głosowały przy 1) z adania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wykorzystaniu urny pomocniczej. Jeżeli komisja związane z obsługą i zapewnieniem technicznonie stwierdzi rozbieżności, karty wyjęte z urny -materialnych warunków pracy komisji wykonupomocniczej włącza się do obliczeń wyników je odpowiednio konsul lub kapitan statku; głosowania dokonywanych dla całego obwodu; w przypadku stwierdzenia różnic należy wyjaś- 2) w obwodach głoso.wania utworzonych za graninić ich przypuszczalną przyczynę i omówić cą i na polskich statkach morskich nie przeprow punkcie 12 odpowiedniego protokołu głoso- wadza się głosowania przez pełnomocnika v wania lub w formie załącznika do protokołu; i przy użyciu nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille’a; 10) w aktach komisji pozostają: roboczy wykaz wyborców, którzy zamierzali głosować przy użyciu 3) k omisji tych nie dotyczą pkt 58—60; tryb przekaurny pomocniczej, uchwała komisji o przerwie zania wyników głosowania oraz protokołów w głosowaniu, pokwitowanie kart do głosowa- gołosowania okręgowym komisjom wyborczym nia, protokół rozliczenia kart do głosowania, reguluje odrębna uchwała Państwowej Komisji a także protokół sprawdzenia, czy pieczęcie Wyborczej. urny zasadniczej na wlocie zapieczętowanym na czas przerwy nie zostały naruszone. 66. Komisje w obwodach utworzonych za granicą gwłaściwe dla celów głosowania korespondencyj- Zadania komisji w obwodach utworzonych nego wykonują zadania, stosując odpowiednio niza granicą oraz na polskich statkach morniejsze wytyczne dotyczące głosowania koresponskich dencyjnego w obwodach głosowania w kraju oraz 65. Komisje w obwodach utworzonych za granicą oraz przepisy uchwały Państwowej Komisji Wyborczej na polskich statkach morskich wykonują swoje za- w sprawie warunków technicznych głosowania. dania w sposób określony w niniejszych wytycz- korespondencyjnego w obwodach głosowania nych, z tym że: utworzonych za granicą. l c r. w w w