Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 21 kwietnia 2008 r. w sprawie wytycznych dla obwodowych komisji wyborczych, dotyczących zadań i trybu przygotowania i przeprowadzenia głosowania w wyborach uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej

345 UCHWA¸A PA¡STWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 21 kwietnia 2008 r. w sprawie wytycznych dla obwodowych komisji wyborczych, dotyczàcych zadaƒ i trybu przygotowania i przeprowadzenia g∏osowania w wyborach uzupe∏niajàcych do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy § 2. Traci moc uchwa∏a Paƒstwowej Komisji Wyz dnia 12 kwietnia 2001 r. — Ordynacja wyborcza do borczej zdnia 10 marca 2003 r. wsprawie wytycznych Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczy- dla obwodowych komisji wyborczych, dotyczàcych pospolitej Polskiej (Dz. U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360) przygotowania i przeprowadzenia g∏osowania w wy- Paƒstwowa Komisja Wyborcza uchwala, co nast´- borach uzupe∏niajàcych do Senatu Rzeczypospolitej puje: Polskiej (M. P. Nr 15, poz. 218). § 1. Ustala si´ wytyczne dla obwodowych komisji § 3. Uchwa∏a wchodzi w ˝ycie z dniem podj´cia wyborczych, dotyczàce zadaƒ i trybu przygotowania i podlega og∏oszeniu. iprzeprowadzenia g∏osowania wwyborach uzupe∏niajàcych do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, stanowià- Przewodniczàcy Paƒstwowej Komisji Wyborczej: ce za∏àcznik do uchwa∏y. F. Rymarz Za∏àcznik do uchwa∏y Paƒstwowej Komisji Wyborczej zdnia 21 kwietnia 2008 r. (poz. 345) WYTYCZNE DLA OBWODOWYCH KOMISJI WYBORCZYCH, DOTYCZÑCE ZADA¡ I TRYBU PRZYGOTOWANIA I PRZEPROWADZENIA G¸OSOWANIA W WYBORACH UZUPE¸NIAJÑCYCH DO SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Cz∏onkowie komisji wyborczà”), a w razie potrzeby zwróciç si´ do komendanta w∏aÊciwej jednostki Policji o zapewnie- 1. Cz∏onkowie komisji otrzymujà od przewodniczàce- nie koniecznej pomocy (art. 66 ust. 3 Ordynacji wygo komisji dokumenty potwierdzajàce cz∏onko- borczej). Przypadki zak∏ócenia g∏osowania odnostwo i funkcje pe∏nione w komisji. Dokument po- towuje si´ w protokole g∏osowania w obwodzie twierdzajàcy pe∏nienie funkcji przewodniczàcego na kandydatów na senatorów, zwanego dalej komisji wystawia zast´pca przewodniczàcego. „protoko∏em g∏osowania”. Wdniu wyborów cz∏onkowie komisji sà obowiàzani nosiç identyfikatory z imieniem i nazwiskiem M´˝owie zaufania oraz funkcjà pe∏nionà w komisji. 3. M´˝owie zaufania wyznaczeni przez pe∏nomocni- Cz∏onkowie komisji nie mogà udzielaç wyborcom ków wyborczych komitetów, które zarejestrowa∏y pomocy w g∏osowaniu. kandydata na senatora (lub upowa˝nione przez nich osoby), mogà byç obecni w dniu wyborów 2. Przewodniczàcy komisji kieruje pracami komisji, w lokalu wyborczym podczas wszystkich czynnozwo∏uje jej posiedzenia iprzewodniczy im. Wrazie Êci wykonywanych przez komisj´. Do ka˝dej kominieobecnoÊci przewodniczàcego jego obowiàzki sji pe∏nomocnik ka˝dego komitetu wyborczego pe∏ni zast´pca przewodniczàcego komisji. mo˝e zg∏osiç po jednym m´˝u zaufania (art. 154 Podczas g∏osowania przewodniczàcy komisji od- ust. 1 Ordynacji wyborczej). M´˝owie zaufania powiada za utrzymanie porzàdku i spokoju, czuwa przedstawià komisji zaÊwiadczenie podpisane nad przestrzeganiem tajnoÊci g∏osowania, prze- przez pe∏nomocnika wyborczego lub upowa˝niostrzeganiem zakazu prowadzenia w jakiejkolwiek nà przez niego osob´, sporzàdzone wed∏ug wzoru formie kampanii wyborczej iprzestrzeganiem w∏a- ustalonego przez Paƒstwowà Komisj´ Wyborczà Êciwego toku czynnoÊci podczas g∏osowania. Ma uchwa∏à z dnia 10 marca 2003 r. w sprawie wzoru prawo za˝àdaç opuszczenia lokalu przez osoby na- zaÊwiadczenia dla m´˝ów zaufania do obwodoruszajàce porzàdek i spokój (art. 66 ust. 2 ustawy wych komisji wyborczych w wyborach uzupe∏niaz dnia 12 kwietnia 2001 r. — Ordynacja wyborcza jàcych do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Nr 15, poz. 219). Je˝eli zaÊwiadczenie wystawi∏a Rzeczypospolitej Polskiej, zwanej dalej „Ordynacjà osoba upowa˝niona przez pe∏nomocnika, mà˝ za-

ufania okazuje komisji kserokopi´ tego upowa˝- Komisja obowiàzana jest sprawdziç, czy urna wykonienia. ZaÊwiadczenia mogà ró˝niç si´ mi´dzy so- nana jest w taki sposób, aby przez ca∏y czas, od jej bà wyglàdem i uk∏adem graficznym, ale ich treÊç zamkni´cia i opiecz´towania do jej otwarcia po zamusi odpowiadaç wzorowi ustalonemu przez Paƒ- koƒczeniu g∏osowania, nie by∏o mo˝liwe wrzucenie stwowà Komisj´ Wyborczà. Komisja sprawdza do niej kart w inny sposób ni˝ przez otwór do tego zgodnoÊç treÊci przed∏o˝onego zaÊwiadczenia przeznaczony, ani wyj´cie (wysypanie si´) kart. zustalonym wzorem oraz to˝samoÊç osoby okazu- 7. Na widocznym miejscu w lokalu wywiesza si´ jàcej zaÊwiadczenie. urz´dowe obwieszczenia i informacje: 4. Podczas obecnoÊci w lokalu wyborczym m´˝owie 1) o numerze i granicach okr´gu wyborczego do zaufania noszà identyfikatory z imieniem, nazwi- Senatu, liczbie wybieranych senatorów i siedziskiem, funkcjà oraz nazwà komitetu wyborczego, bie okr´gowej komisji wyborczej; który reprezentujà. Identyfikatory nie mogà zawieraç elementów kampanii wyborczej. 2) o numerach i granicach obwodów g∏osowania oraz siedzibach obwodowych komisji wybor- M´˝owie zaufania majà prawo obserwowaç czych; wszystkie czynnoÊci komisji, zg∏aszaç przewodniczàcemu komisji na bie˝àco uwagi i zastrze˝enia 3) o zarejestrowanych kandydatach na senatora; oraz wnosiç uwagi do protoko∏u g∏osowania. 4) o sposobie g∏osowania i warunkach wa˝noÊci M´˝owie zaufania nie mogà wykonywaç ˝adnych g∏osu; czynnoÊci cz∏onka komisji, pomagaç wyborcom 5) o sk∏adzie komisji. wg∏osowaniu ani udzielaç im wyjaÊnieƒ. Wykony- W lokalach przystosowanych do g∏osowania dla wanie uprawnieƒ m´˝ów zaufania nie mo˝e tak˝e osób niepe∏nosprawnych obwieszczenia iinformautrudniaç pracy komisji, zak∏ócaç powagi g∏osocje powinny byç dodatkowo umieszczone na wywania ani naruszaç jego tajnoÊci. Przewodniczàcy sokoÊci umo˝liwiajàcej ich odczytanie z wózka inkomisji mo˝e wydawaç polecenia o charakterze walidzkiego. porzàdkowym, w wypadku gdy dzia∏ania m´˝ów zaufania wykraczajà poza ich uprawnienia. Fakt 8. W lokalu wyborczym oraz na terenie budynku ten nale˝y odnotowaç w punkcie 13 protoko∏u (wewnàtrz i na zewnàtrz), w którym mieÊci si´ ten g∏osowania. lokal, nie mogà byç umieszczone has∏a, napisy lub Przewodniczàcy komisji informuje m´˝ów zaufa- ulotki oraz inne materia∏y o charakterze agitacyjnia o przys∏ugujàcych im prawach i wskazuje im nym (art. 87 ust. 2 Ordynacji wyborczej). Kontroli miejsce w lokalu wyborczym, z którego b´dà mo- w tym zakresie komisja dokonuje bezpoÊrednio gli obserwowaç przebieg g∏osowania. przed dniem g∏osowania oraz ponownie przed rozpocz´ciem g∏osowania. W razie umieszczenia ta- Dziennikarze kich materia∏ów komisja usuwa je; w wypadku gdyby usuni´cie ich przez komisj´ we w∏asnym 5. W czasie g∏osowania w lokalu mogà przebywaç zakresie nie by∏o mo˝liwe, zwraca si´ ona o podziennikarze posiadajàcy wa˝ne legitymacje dzienmoc do wójta (burmistrza, prezydenta miasta). nikarskie. 9. W terminie uzgodnionym z wójtem (burmistrzem, Dziennikarze sà obowiàzani zg∏osiç swojà obecprezydentem miasta), nie póêniej jednak ni˝ noÊç przewodniczàcemu komisji oraz stosowaç w przeddzieƒ g∏osowania, komisja skontroluje si´ do zarzàdzeƒ majàcych na celu zapewnienie stan przygotowania lokalu i budynku, w którym powagi i tajnoÊci g∏osowania. Dziennikarze nie odb´dzie si´ g∏osowanie. O stwierdzonych bramogà przeprowadzaç wywiadów w lokalu, w któkach lub nieprawid∏owoÊciach komisja zawiadarym odbywa si´ g∏osowanie, ani przebywaç mia wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a nawtym lokalu przed rozpocz´ciem ipo zakoƒczeniu st´pnie sprawdza, czy zosta∏y one usuni´te. g∏osowania. Zadania komisji przed dniem wyborów Lokal wyborczy 10. Niezw∏ocznie po powo∏aniu komisja odbywa 6. W lokalu powinny znajdowaç si´: god∏o paƒstwopierwsze posiedzenie, na którym dokonuje wybowe, urna mogàca pomieÊciç wszystkie oddane ru przewodniczàcego komisji i jego zast´pcy oraz, karty do g∏osowania, pomieszczenia lub os∏ony po zapoznaniu si´ zniniejszymi wytycznymi, ustazapewniajàce tajnoÊç g∏osowania umieszczone la sposób wykonania swoich zadaƒ. w takiej liczbie i w taki sposób, aby zapewniç sprawny jego przebieg. Miejsca za os∏onami po- Niezw∏ocznie po ukonstytuowaniu si´ komisja powinny byç wyposa˝one w przybory do pisania. daje do publicznej wiadomoÊci, wsposób zwycza- W miejscach tych nale˝y tak˝e umieÊciç plakat in- jowo przyj´ty, informacj´ o swoim sk∏adzie, formacyjny o sposobie g∏osowania i warunkach z uwzgl´dnieniem pe∏nionych funkcji. W dniu g∏owa˝noÊci g∏osu. sowania informacj´ o sk∏adzie komisji wywiesza si´ w lokalu wyborczym. Lokal powinien — w miar´ mo˝liwoÊci — byç tak urzàdzony, aby wyborca po otrzymaniu kart do 11. Nie póêniej ni˝ na 3 dni przed dniem g∏osowania g∏osowania bezpoÊrednio kierowa∏ si´ do miejsca przewodniczàcy zwo∏uje posiedzenie komisji poza os∏onà, a nast´pnie w stron´ urny. Êwi´cone organizacji jej pracy w przeddzieƒ

i w dniu g∏osowania. W czasie tego posiedzenia Informacja ologinie ihaÊle zostanie przekazana na komisja ustala w szczególnoÊci godziny rozpocz´- kartce zabezpieczonej w cz´Êci obejmujàcej login cia pracy w dniu g∏osowania. Informacj´ o godzi- ihas∏o przed odczytaniem przez osoby niepowo∏anie rozpocz´cia pracy podaje si´ do publicznej ne. Na kartce zostanà umieszczone dane identyfiwiadomoÊci przede wszystkim przez jej wywiesze- kujàce komisj´, dla której przeznaczone sà login nie w budynku, w którym mieÊci si´ lokal wybor- i has∏o (okreÊlenie gminy, numeru i siedziby w∏aczy, iwurz´dzie gminy. Informacja ta jest przezna- Êciwej obwodowej komisji wyborczej oraz imi´ czona dla m´˝ów zaufania wcelu umo˝liwienia im i nazwisko przewodniczàcego komisji obwodoobecnoÊci przy wszystkich czynnoÊciach komisji wej). Przewodniczàcy pobiera licencj´ najpóêniej poprzedzajàcych otwarcie lokalu. Komisja wspó∏- do godziny 1200 w dniu g∏osowania. dzia∏a wtym zakresie zwójtem (burmistrzem, pre- W trakcie procedury pobierania licencji przewodzydentem miasta). niczàcy ustali indywidualne has∏o zabezpieczajàce 12. Komisja odbiera, najpóêniej w przeddzieƒ g∏oso- t´ licencj´. Za pomocà licencji przewodniczàcy wania, karty do g∏osowania, formularze protoko∏u uwierzytelnia protokó∏ g∏osowania. Przewodniczàg∏osowania, piecz´ç oraz spis wyborców. Do wy- cy komisji zabezpieczy otrzymanà licencj´ przed konania tego zadania komisja wyznacza co naj- dost´pem innych osób. mniej dwie osoby ze swego sk∏adu, przy czym Wrazie zniszczenia lub utraty otrzymanego loginu jednà z nich powinien byç przewodniczàcy komii/lub has∏a przed pobraniem licencji albo utraty lisji lub jego zast´pca. Komisja ustala tak˝e miejsce cencji, przewodniczàcy komisji powinien niei sposób przechowywania odebranych materiazw∏ocznie skontaktowaç si´ z koordynatorem ∏ów do dnia wyborów. Przy odbiorze upowa˝nieni gminnym do spraw obs∏ugi informatycznej wcelu cz∏onkowie komisji dok∏adnie sprawdzajà, czy: uniewa˝nienia utraconego loginu ihas∏a lub licen- 1) karty do g∏osowania zosta∏y dostarczone w od- cji iotrzymania nowego loginu ihas∏a. Na podstapowiedniej liczbie; wie nowego loginu ihas∏a przewodniczàcy komisji mo˝e pobraç nowà licencj´. 2) przekazano w∏aÊciwà liczb´ (6 egzemplarzy) formularzy protoko∏u g∏osowania wraz zwydruko- Ze wzgl´du na koniecznoÊç zachowania poufnowanymi nazwiskami zarejestrowanych kandy- Êci has∏a przekazanie nowego has∏a wdniu g∏osodatów na senatora; wania mo˝e okazaç si´ niemo˝liwe; wtakim przypadku utrata has∏a ograniczy mo˝liwoÊç korzysta- 3) przekazano w∏aÊciwy spis wyborców; nia przez komisj´ ze wspomagania informatycz- 4) przekazano w∏aÊciwà piecz´ç komisji (nazwa konego. misji, numer i siedziba — miejscowoÊç); Przewodniczàcy komisji najpóêniej w przeddzieƒ 5) przygotowane zosta∏y potrzebne materia∏y biug∏osowania ustala z osobà odpowiedzialnà za obrowe (poduszka do stempli, przybory do pisania, s∏ug´ informatycznà komisji miejsce i harmonopapier, sznurek, nawil˝acze, taÊma klejàca itp.). gram jej pracy. Odbiór dokumentów potwierdza si´ na piÊmie, W wypadku gdy komisji zapewniono obs∏ug´ inwymieniajàc ich rodzaj i iloÊç, w tym liczb´ otrzyformatycznà, przewodniczàcy komisji najpóêniej manych kart do g∏osowania. Protokó∏ odbioru wprzeddzieƒ g∏osowania ustala zosobà odpowieotrzymuje organ przekazujàcy, ajego kopi´ w∏àcza dzialnà za obs∏ug´ informatycznà miejsce iharmosi´ do dokumentacji komisji. nogram jej pracy. Spis wyborców przekazuje si´ przewodniczàcemu komisji w przeddzieƒ g∏osowania, gdyby zatem Zadania komisji w dniu wyborów przed przekazanie pozosta∏ych dokumentów wymienio- otwarciem lokalu nych wy˝ej nastàpi∏o wczeÊniej, przekazanie spisu nale˝y potwierdziç odr´bnie. 13. W dniu wyborów komisja zbiera si´ w lokalu wyborczym w mo˝liwie pe∏nym sk∏adzie, z udzia∏em Ponadto, w przypadku gdy komisji zapewniono przewodniczàcego komisji lub jego zast´pcy, na obs∏ug´ informatycznà, przewodniczàcy komisji tyle wczeÊnie, aby wykonaç wszystkie czynnoÊci odbiera, za poÊrednictwem koordynatora gminzwiàzane z przygotowaniem g∏osowania, lecz nie nego do spraw obs∏ugi informatycznej, login ihapóêniej ni˝ o godz. 500. s∏o upowa˝niajàce do pobrania, z systemu komputerowego dostarczonego komisji przez Paƒ- 14. Przed rozpocz´ciem g∏osowania komisja, w mo˝listwowà Komisj´ Wyborczà, licencji do potwier- wie pe∏nym sk∏adzie: dzenia prawdziwoÊci danych z protoko∏u g∏osowania, sporzàdzanego w systemie informatycz- 1) sprawdza dostarczone jej dokumenty oraz pienym, iich zapisu na noÊniku elektronicznym (dys- cz´ç komisji; kietce). W przypadku gdy przewodniczàcy komi- 2) ponownie przelicza karty do g∏osowania; sji nie mo˝e odebraç loginu i has∏a, odbioru dokonuje zast´pca przewodniczàcego komisji. Od- 3) ostemplowuje karty do g∏osowania swojà piebiór loginu ihas∏a potwierdza si´ na piÊmie. Pro- cz´cià; zaleca si´ ostemplowanie wszystkich tokó∏ odbioru otrzymuje organ dokonujàcy prze- kart do g∏osowania przed otwarciem lokalu, tj. kazania, a jego kopi´ w∏àcza si´ do dokumentacji przed godzinà 600; w razie niemo˝noÊci wykokomisji. nania tej czynnoÊci przed rozpocz´ciem g∏oso-

wania nale˝y ostemplowaç karty bezpoÊrednio 2) ustala, czy wyborca jest uprawniony do g∏osopo godzinie 600, w lokalu wyborczym; po wania w tym obwodzie, przez sprawdzenie, czy ostemplowaniu wszystkich kart piecz´cià komi- jego nazwisko jest uj´te w spisie wyborców. sji nale˝y je wraz z piecz´cià komisji odpowiednio zabezpieczyç; 18. Wyborcy wydaje si´ jednà kart´ do g∏osowania. 4) rozk∏ada spis wyborców oraz karty do g∏osowa- Komisja odmawia ponownego wydania karty nienia w sposób u∏atwiajàcy prowadzenie g∏oso- zale˝nie od przyczyn tego ˝àdania (np. z powodu wania; pomy∏kowego wype∏nienia karty, zniszczenia jej itp.). 5) sprawdza, czy w lokalu wyborczym w widocznym miejscu wywieszone sà urz´dowe obwiesz- 19. Przy wydawaniu kart do g∏osowania komisja czenia i informacje, o których mowa w punk- sprawdza, czy wydawana karta jest ostemplowacie 7; w razie stwierdzenia nieprawid∏owoÊci na piecz´cià komisji obwodowej. wtym zakresie komisja podejmuje dzia∏ania dla Ponadto komisja baczy, by wyborca potwierdzi∏ ich usuni´cia; w∏asnor´cznym podpisem, w przeznaczonej na to 6) sprawdza, czy w lokalu wyborczym oraz rubryce spisu wyborców, fakt otrzymania karty. wewnàtrz i na zewnàtrz budynku, w którym W wypadku odmowy z∏o˝enia podpisu przewodnimieÊci si´ lokal, nie znajdujà si´ elementy s∏u˝àczàcy komisji wrubryce spisu „Uwagi” czyni adnoce prowadzeniu kampanii wyborczej (plakaty, tacj´ „odmowa podpisu” iopatruje jà swojà parafà. ulotki, napisy) i usuwa je; w wypadku gdyby to nie by∏o mo˝liwe, zwraca si´ ona o pomoc do Przy czynnoÊci potwierdzania przez wyborców wójta (burmistrza, prezydenta miasta); otrzymania kart nale˝y baczyç, by podpisy sk∏ada- 7) sprawdza, czy urna jest pusta, a nast´pnie za- ne by∏y wmiejscach (wlinii) odpowiadajàcych namyka jà i opiecz´towuje; urna powinna byç zwiskom. Mo˝liwe jest sk∏adanie podpisu bez odustawiona w takim miejscu, by by∏a przez ca∏y wracania spisu. czas g∏osowania widoczna dla cz∏onków komisji Na wniosek wyborcy komisja jest obowiàzana wyim´˝ów zaufania; ponadto mo˝liwe jest wyzna- jaÊniç mu sposób g∏osowania oraz warunki wa˝- czenie jednego cz∏onka komisji (rotacyjnie), któ- noÊci g∏osu, zgodnie z informacjà umieszczonà na rego zadaniem b´dzie czuwanie nad urnà. karcie do g∏osowania. Zadania komisji w trakcie g∏osowania 20. W dniu g∏osowania komisja dopisuje, zgodnie z art. 67 ust. 2 i 3 Ordynacji wyborczej, do spisu 15. Ogodzinie 600komisja otwiera lokal. Od chwili rozwyborców i umo˝liwia g∏osowanie: pocz´cia g∏osowania do czasu jego zakoƒczenia komisja wykonuje swoje zadania w sk∏adzie 1) osobie przedk∏adajàcej zaÊwiadczenie o prawie co najmniej 3-osobowym, w tym zawsze z udzia- do g∏osowania, które to zaÊwiadczenie zatrzy- ∏em przewodniczàcego komisji bàdê jego zast´pcy muje i do∏àcza do spisu; odnosi si´ to tak˝e do (art. 61 ust. 3 Ordynacji wyborczej). osób, które na podstawie zaÊwiadczenia chcà g∏osowaç w „swoim” obwodzie (wyborca 16. Je˝eli w okresie po wydrukowaniu kart do g∏osootrzyma∏ zaÊwiadczenie w zwiàzku z zamiarem wania, a przed dniem wyborów, okr´gowa komig∏osowania, np. winnej miejscowoÊci, apóêniej sja wyborcza skreÊli nazwisko kandydata na senaodstàpi∏ od tego zamiaru); tora, wówczas obowiàzana jest niezw∏ocznie zawiadomiç o tym fakcie wszystkie obwodowe ko- 2) osobie pomini´tej w spisie, je˝eli udokumentumisje wyborcze. je ona (np. przedstawiajàc dowód osobisty), i˝ W takim przypadku nie dokonuje si´ druku no- stale zamieszkuje na terenie obwodu g∏osowawych kart do g∏osowania. Okr´gowa komisja wy- nia, adzia∏ ewidencji ludnoÊci urz´du gminy, na borcza sporzàdza wi´c informacj´ o nowym, pra- ˝àdanie komisji, potwierdzi telefonicznie, ˝e powid∏owym brzmieniu karty do g∏osowania przez mini´cie jest wynikiem pomy∏ki powsta∏ej przy odwzorowanie w∏aÊciwego arkusza takiej karty ze sporzàdzaniu spisu; skreÊlonym nazwiskiem kandydata oraz o warun- 3) osobie skreÊlonej ze spisu dla danego obwodu kach wa˝noÊci g∏osu oddanego na takiej karcie. g∏osowania w zwiàzku z umieszczeniem w spi- Otrzymanà informacj´ o dokonanych skreÊleniach sie wyborców w szpitalu lub zak∏adzie pomocy i nowym brzmieniu karty do g∏osowania komisja spo∏ecznej, je˝eli udokumentuje ona, i˝ opuÊciobwodowa umieszcza w lokalu wyborczym przy ∏a szpital lub zak∏ad pomocy spo∏ecznej w∏aÊciwym obwieszczeniu oraz informuje ustnie w przeddzieƒ wyborów; o tym wyborców. 4) osobie stale zamieszka∏ej na obszarze danego Niedopuszczalne jest dokonywanie przez komisj´ okr´gu wyborczego, która chce g∏osowaç wobjakichkolwiek skreÊleƒ i adnotacji na kartach do wodzie utworzonym w szpitalu lub zak∏adzie g∏osowania. pomocy spo∏ecznej, a przyby∏a do szpitala lub 17. Przed wydaniem karty do g∏osowania komisja: zak∏adu w przeddzieƒ wyborów; dla dopisania 1) sprawdza to˝samoÊç wyborcy na podstawie do- tej osoby do spisu nie jest wymagane posiadawodu osobistego lub innego dokumentu zfoto- nie zaÊwiadczenia o prawie do g∏osowania; grafià (art. 68 ust. 1 Ordynacji wyborczej); wcelu unikni´cia trudnoÊci zbie˝àcym potwier-

dzaniem przybycia do szpitala lub do zak∏adu tów komisja opisuje stwierdzony stan w protokopomocy spo∏ecznej komisja wczeÊniej powinna le g∏osowania, zawiadamia o tym niezw∏ocznie zwróciç si´ do dyrektora placówki o udost´p- okr´gowà komisj´ wyborczà oraz wójta (burminienie wykazu osób, które zosta∏y przyj´te strza, prezydenta miasta) i nast´pnie wykonuje w przeddzieƒ wyborów. czynnoÊci wskazane przez okr´gowà komisj´ wyborczà. Komisja nie jest uprawniona do dokonywania jakichkolwiek innych zmian w spisie wyborców. Zadania komisji po zakoƒczeniu g∏osowania 21. W czasie g∏osowania komisja baczy, by uprawnie- 23. O godz. 2000 komisja zamyka lokal; osobom przyni g∏osowali osobiÊcie, w taki sposób, aby nie naby∏ym do lokalu przed tà godzinà nale˝y umo˝liruszona zosta∏a tajnoÊç g∏osowania, a tak˝e aby wiç oddanie g∏osu. Po opuszczeniu lokalu przez g∏osowanie nie zosta∏o wykorzystane przez wyostatniego wyborc´ komisja zapiecz´towuje wlot borców do prowadzenia agitacji wyborczej. Nieurny, zaklejajàc go paskiem papieru opatrzonym dopuszczalne jest g∏osowanie za cz∏onka rodziny piecz´cià komisji i podpisami jej cz∏onków. lub za innà osob´. Osobie niepe∏nosprawnej, na jej proÊb´, mo˝e pomagaç w g∏osowaniu inna W obwodach g∏osowania utworzonych w szpitaosoba; pomocy w g∏osowaniu nie mo˝e udzielaç lach i zak∏adach pomocy spo∏ecznej komisja mo˝e cz∏onek komisji ani mà˝ zaufania (art. 69 Ordyna- zarzàdziç wczeÊniejsze zakoƒczenie g∏osowania po cji wyborczej). Przeprowadzanie g∏osowania poza oddaniu g∏osu przez wszystkich wyborców. Skrólokalem mo˝liwe jest wy∏àcznie w szpitalach i zacenie czasu g∏osowania zarzàdza si´ po porozuk∏adach pomocy spo∏ecznej przy zastosowaniu mieniu z kierownikiem szpitala lub zak∏adu pomourny pomocniczej, o czym mowa w punktach 45 cy spo∏ecznej, powiadamiajàc o tym wyborców, i 46. wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz w∏aÊci- Komisja baczy, by wyborcy nie wynosili kart do wà okr´gowà komisj´ wyborczà. g∏osowania poza lokal wyborczy. 24. Po zamkni´ciu lokalu ipo zakoƒczeniu g∏osowania 22. G∏osowania nie wolno przerywaç, chyba ˝e w wy- komisja przyst´puje w mo˝liwie pe∏nym sk∏adzie niku nadzwyczajnych wydarzeƒ zostanie ono do wykonania kolejnych czynnoÊci. W lokalu moprzejÊciowo lub trwale uniemo˝liwione. Przez nad- gà przebywaç poza cz∏onkami komisji wy∏àcznie zwyczajne wydarzenie nale˝y rozumieç wy∏àcznie m´˝owie zaufania. Nie mogà oni uczestniczyç wlitakie, które realnie uniemo˝liwia g∏osowanie (np. czeniu g∏osów ani pomagaç cz∏onkom komisji katastrofa budowlana dotyczàca budynku, w któ- w wykonywaniu ich zadaƒ. rym znajduje si´ lokal wyborczy); nie sà nadzwy- W wypadku gdy komisji zapewniono obs∏ug´ inczajnymi wydarzeniami sytuacje o charakterze formatycznà, w lokalu mo˝e przebywaç równie˝ techniczno-organizacyjnym (brak w∏aÊciwej pieosoba odpowiedzialna za t´ obs∏ug´, w miejscu cz´ci, trudnoÊç w dostaniu si´ do budynku lub lowyznaczonym przez przewodniczàcego. kalu przed rozpocz´ciem g∏osowania itp.). Zarzàdzenie o przerwie w g∏osowaniu, jego przed∏u˝e- 25. Komisja przyst´puje do sporzàdzenia projektu proniu lub odroczeniu komisja bezzw∏ocznie podaje toko∏u g∏osowania, wykorzystujàc w tym celu dodo publicznej wiadomoÊci. Uchwa∏´ wtej sprawie starczone formularze protoko∏u g∏osowania. Czynprzesy∏a si´ w∏aÊciwej okr´gowej komisji wybornoÊci opisane wpunktach 26—34 dotyczà przygotoczej oraz wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi wania projektu protoko∏u g∏osowania, ale nale˝y miasta). wykonywaç je na formularzach protoko∏u. Ze wzgl´- Wrazie przerwania lub odroczenia g∏osowania ko- dów praktycznych we wskazanych wy˝ej punktach misja zakleja iopiecz´towuje wlot urny, aspis wy- dla uproszczenia u˝ywane jest poj´cie „protoko∏u borców i niewykorzystane karty do g∏osowania g∏osowania”, a nie „projektu protoko∏u g∏osowaumieszcza w odr´bnych pakietach, opiecz´towuje nia” lub „formularza protoko∏u g∏osowania”. je iopisuje. Nast´pnie urn´ wraz zpakietami oddaje na przechowanie przewodniczàcemu komisji. 26. Liczby w protokole g∏osowania wpisuje si´ w na- Niewykorzystane karty do g∏osowania nale˝y poli- st´pujàcy sposób: liczby jednocyfrowe wpisuje czyç. Z czynnoÊci tych nale˝y sporzàdziç protokó∏ si´ wostatniej kratce zprawej strony, liczby dwui podaç w nim liczb´ niewykorzystanych kart do cyfrowe — w dwóch ostatnich kratkach z prawej g∏osowania. Piecz´ç komisji oddaje si´ zast´pcy strony, liczby trzycyfrowe — w trzech ostatnich przewodniczàcego, a gdyby zast´pca by∏ nieobec- kratkach z prawej strony itd., czyli tak, aby ostatny — innemu cz∏onkowi komisji. nia cyfra wpisywanej liczby wypad∏a w ostatniej Przed wznowieniem g∏osowania komisja stwier- kratce z prawej strony. dza protokolarnie, czy piecz´cie na urnie ipakiecie Je˝eli ustalona przez komisj´ liczba wynosi zero, kart oraz spisu nie zosta∏y naruszone. Uchwa∏´ w ostatniej kratce z prawej strony nale˝y wpisaç o przerwaniu lub odroczeniu g∏osowania komisja cyfr´ „0”. za∏àcza do protoko∏u g∏osowania iczyni otym adnotacj´ w protokole g∏osowania (w punkcie 13). 27. W pierwszej kolejnoÊci komisja dokonuje rozlicze- W razie naruszenia piecz´ci lub braku dokumen- nia kart do g∏osowania.

I. ROZLICZENIE KART DO G¸OSOWANIA

Komisja wpisuje w punkcie 2 protoko∏u g∏osowa- Na podstawie ustalonych danych komisja dokonunia ustalonà przed rozpocz´ciem g∏osowania licz- je rozliczenia kart do g∏osowania, tzn. ustala, czy b´ otrzymanych kart do g∏osowania. liczba kart niewykorzystanych (punkt 4 protoko∏u g∏osowania) i liczba wyborców, którym wydano Nast´pnie komisja przelicza niewykorzystane karty karty do g∏osowania (punkt 3 protoko∏u g∏osowado g∏osowania. Liczb´ niewykorzystanych kart do nia), stanowià w sumie liczb´ kart, które otrzymag∏osowania wpisuje si´ w punkcie 4 protoko∏u ∏a komisja (punkt 2 protoko∏u g∏osowania). g∏osowania. W razie stwierdzenia niezgodnoÊci nale˝y ponow- Karty niewykorzystane nale˝y zapakowaç wpakiet, nie przeliczyç podpisy w spisie, a jeÊli wynik rozliopiecz´towaç go i opisaç. czenia kart b´dzie ten sam — przypuszczalnà przy- Komisja ustala liczb´ wyborców uprawnionych do czyn´ niezgodnoÊci nale˝y opisaç w punkcie 11 g∏osowania, tj. umieszczonych w spisie, ∏àcznie protoko∏u g∏osowania. zosobami dopisanymi przez komisj´ wtrakcie g∏osowania. 28. Komisja sprawdza, czy piecz´cie na urnie oraz na wlocie do urny pozosta∏y nienaruszone, po czym Liczb´ t´ wpisuje si´ w punkcie 1 protoko∏u g∏ootwiera urn´ iwyjmuje zniej karty do g∏osowania. sowania. Zaleca si´ zachowanie starannoÊci przy wyjmowa- Kolejnà czynnoÊcià komisji jest ustalenie liczby niu kart zurny, aby karty do g∏osowania nie zostawyborców, którym wydano karty do g∏osowa- ∏y uszkodzone. nia. 29. Komisja przeglàda wszystkie karty iwydziela znich Ustalenia tego dokonuje si´ na podstawie liczby karty ca∏kowicie przedarte na dwie lub wi´cej cz´- podpisów potwierdzajàcych otrzymanie karty do Êci, których nie bierze si´ pod uwag´ przy obliczeg∏osowania (∏àcznie zadnotacjami „odmowa podpisu” zast´pujàcymi podpisy). niach. Karty takie nale˝y zapakowaç w pakiet, opiecz´towaç go i opisaç. Liczb´ wyborców, którym wydano karty do g∏osowania, wpisuje si´ w punkcie 3 protoko∏u g∏oso- 30. Komisja liczy karty wyj´te z urny i ustalonà liczb´ wania. wpisuje w punkcie 5 protoko∏u g∏osowania.

Je˝eli liczba kart wyj´tych zurny(punkt 5 protoko- misji obwodowej. Ustalonà liczb´ kart niewa˝- ∏u g∏osowania) nie jest równa liczbie wyborców, nych wpisuje si´ wpunkcie 6 protoko∏u g∏osowaktórym wydano karty do g∏osowania (punkt 3 pro- nia. Karty niewa˝ne nale˝y zapakowaç w pakiet, toko∏u g∏osowania), wówczas przypuszczalnà przy- opiecz´towaç go i opisaç. czyn´ tego stanu rzeczy nale˝y omówiç w punkcie12 protoko∏u g∏osowania. Przyczyn´ t´ nale˝y Pozosta∏e karty sà kartami wa˝nymi i na ich podustaliç po przeliczeniu kart wa˝nych iniewa˝nych. stawie ustala si´ wyniki g∏osowania. 31. Komisja wydziela iliczy karty niewa˝ne, tj. inne ni˝ Karty wa˝ne nale˝y policzyç i ustalonà liczb´ wpiustalone urz´dowo lub nieopatrzone piecz´cià ko- saç w punkcie 7 protoko∏u g∏osowania.

Suma kart niewa˝nych (punkt 6 protoko∏u g∏oso- ce przy nazwisku wi´cej ni˝ jednego zkandydatów wania) i kart wa˝nych (punkt 7 protoko∏u g∏oso- (zgodnie z pouczeniem umieszczonym na karcie wania) musi byç równa liczbie kart wyj´tych do g∏osowania), bàdê nie postawi∏ znaku „x” z urny (punkt 5 protoko∏u g∏osowania). w kratce przy ˝adnym nazwisku kandydata. 32. Z kart wa˝nych komisja ustala liczb´ g∏osów nie- Je˝eli okr´gowa komisja wyborcza skreÊli∏a kanwa˝nych oraz g∏osów wa˝nych. dydata na senatora, wówczas przy ustalaniu wyników g∏osowania obwodowa komisja traktuje skreÊ- W trakcie przeglàdania kart do g∏osowania komilonego kandydata tak, jak gdyby nazwiska kandysja odk∏ada osobno karty z g∏osami niewa˝nymi data nie by∏o na karcie do g∏osowania, a znak „x” i osobno karty z g∏osami wa˝nymi. postawiony przez wyborc´ w kratce obok nazwi- Ustalajàc, czy g∏os na karcie jest wa˝ny czy nie- ska skreÊlonego kandydata traktuje na równi zdowa˝ny, komisja stosuje poni˝sze regu∏y: piskiem niewp∏ywajàcym na wa˝noÊç g∏osu. W zwiàzku z tym: 1) uznania g∏osu za niewa˝ny komisja dokonuje po okazaniu karty wszystkim cz∏onkom komisji — je˝eli wyborca postawi∏ znak „x” wkratce obok uczestniczàcym wustalaniu wyniku g∏osowania; nazwiska skreÊlonego kandydata na senatora oraz postawi∏ znak „x” wkratce obok nazwiska 2) wprzypadkach wàtpliwych nale˝y przyjmowaç, tylko jednego z kandydatów, g∏os taki uwa˝a ˝e znakiem „x” postawionym w kratce sà dwie si´ za wa˝ny ioddany na tego (nieskreÊlonego) linie przecinajàce si´, których punkt przeci´cia kandydata; znajduje si´ w obr´bie kratki. Ustalenie, czy znak „x” postawiony jest wkratce czy poza nià, — je˝eli wyborca postawi∏ znak „x” tylko wkratce nale˝y do komisji; obok nazwiska skreÊlonego kandydata, g∏os taki uwa˝a si´ za niewa˝ny. 3) wszelkie znaki, wykreÊlenia, przekreÊlenia, w tym równie˝ i znak „x” postawiony przez Karty zg∏osami niewa˝nymi nale˝y policzyç iustawyborc´ poza przeznaczonà na to kratkà, trak- lonà liczb´ wpisaç w punkcie 8 protoko∏u g∏osotuje si´ jako dopiski, które nie wp∏ywajà na wania. wa˝noÊç g∏osu. Natomiast wszelkie znaki gra- Nale˝y przy tym pami´taç, ˝e jednym g∏osem nieficzne naniesione wobr´bie kratki, wszczególwa˝nym jest jedna karta do g∏osowania, na któnoÊci zamazanie kratki, przekreÊlenie znaku rej wyborca g∏osowa∏ w sposób powodujàcy niew kratce itp. powoduje niewa˝noÊç g∏osu. wa˝noÊç g∏osu, bez wzgl´du na to, ile razy wy- Komisja uznaje za niewa˝ne g∏osy, je˝eli na karcie stàpi∏a wada g∏osowania ina ilu kandydatów g∏odo g∏osowania wyborca postawi∏ znak „x” w krat- sowa∏.

Karty te nale˝y zapakowaç w pakiet, opiecz´to- Nast´pnie ustala si´liczb´ kart wa˝nych zg∏osami waç go i opisaç „G∏osy niewa˝ne z kart wa˝- wa˝nymi. Nale˝y przy tym pami´taç, ˝e jednym nych”. g∏osem wa˝nym jest jedna karta do g∏osowania iwpisuje si´ wpunkcie 9protoko∏u g∏osowania.

Nast´pnie komisja sumuje liczby g∏osów niewa˝- ˚aden z kandydatów nie mo˝e otrzymaç wi´cej nych (punkt 8 protoko∏u g∏osowania) i g∏osów g∏osów ni˝ wynosi liczba g∏osów wa˝nych. W wywa˝nych (punkt 9 protoko∏u g∏osowania)iporów- padku gdyby liczba g∏osów otrzymanych przez nuje wynik z wczeÊniej wpisanà liczbà w punk- kandydata by∏a wi´ksza, nale˝y dokonaç ponowcie7. Liczby te muszà byç identyczne. Je˝eli wy- nego przeliczenia g∏osów oddanych na poszczególnych kandydatów. st´puje rozbie˝noÊç, nale˝y poszukaç przyczyny b∏´du i po sprostowaniu obliczeƒ w∏aÊciwe liczby Komisja oblicza sum´ g∏osów oddanych na wszystkich kandydatów i sprawdza, czy jest ona wpisaç do protoko∏u g∏osowania. równa liczbie g∏osów wa˝nych. W przypadku gdy ten warunek nie jest spe∏niony, komisja ponownie 33. Komisja ustala liczb´ g∏osów wa˝nych oddanych sprawdza poprawnoÊç ustalenia wyników g∏osona poszczególnych kandydatów na senatora. wania na kandydatów na senatora. Ustalenia tego komisja dokonuje na przygotowa- Po sprawdzeniu prawid∏owoÊci ustalenia liczby g∏onych wczeÊniej arkuszach pomocniczych z nazwi- sów wa˝nych oddanych na poszczególnych kandyskami iimionami wszystkich kandydatów na sena- datów na senatora komisja wype∏nia punkt 10 protora. toko∏u g∏osowania.

Komisja pakuje karty wa˝ne z g∏osami wa˝nymi wiednie dane liczbowe na arkuszach pomocniw pakiet, opiecz´towuje go i opisuje „G∏osy wa˝- czych, sprawdziç prawid∏owoÊç dzia∏aƒ arytne z kart wa˝nych”. metycznych, a jeÊli to jest konieczne — powtórzyç czynnoÊci zwiàzane zustaleniem wyni- Nast´pnie komisja wype∏nia w pozosta∏ych punkków g∏osowania. Wydrukowane zestawienie tach protokó∏ g∏osowania. b∏´dów i ostrze˝eƒ podpisujà wszystkie osoby 34. Do protoko∏u g∏osowania mogà wnieÊç uwagi m´- wchodzàce wsk∏ad komisji obwodowej uczest- ˝owie zaufania obecni przy pracach komisji oraz niczàce w ustalaniu wyników g∏osowania. Docz∏onkowie komisji uczestniczàcy w jej pracach. kument ten nie jest przesy∏any do okr´gowej Uwagi m´˝ów zaufania wpisuje si´ bezpoÊrednio komisji wyborczej; do protoko∏u g∏osowania w punkcie 14, a uwagi 3) w wypadku gdy system informatyczny nie sycz∏onków komisji — w punkcie 15, bàdê do∏àcza gnalizuje b∏´dów (zosta∏y usuni´te lub ich nie wformie za∏àcznika do protoko∏u g∏osowania. Koby∏o), a jedynie sygnalizuje ostrze˝enia, nale˝y misja ma obowiàzek ustosunkowaç si´ do wniewydrukowaç raport ostrze˝eƒ. Obowiàzkiem sionych zarzutów, za∏àczajàc do protoko∏u g∏osokomisji jest przeanalizowanie treÊci ostrze˝eƒ wania wyjaÊnienia. i — w razie stwierdzenia ich zasadnoÊci — do- 35. Komisja jest obowiàzana sporzàdziç protokó∏ g∏o- konanie korekty danych liczbowych w protokosowania i zestawienia wyników g∏osowania we- le g∏osowania. Je˝eli komisja, po analizie d∏ug wzorów okreÊlonych uchwa∏à Paƒstwowej ostrze˝eƒ, dojdzie do wniosku, ˝e dane liczbo- Komisji Wyborczej z dnia 13 czerwca 2005 r. we sà prawid∏owe, powinna wpisaç swoje staw sprawie wzorów protoko∏ów g∏osowania i pro- nowisko na wydruku raportu ostrze˝enia. toko∏ów wyborów stosowanych w wyborach do Wka˝dym przypadku raport ostrze˝eƒ podpisu- Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rze- jà wszystkie osoby wchodzàce w sk∏ad komisji czypospolitej Polskiej (M. P. Nr 36, poz. 503 obwodowej uczestniczàce w ustalaniu wynioraz z 2007 r. Nr 58, poz. 659) oraz uchwa∏à Paƒ- ków g∏osowania. Obwodowa komisja wyborstwowej Komisji Wyborczej z dnia 27 czerwca cza przesy∏a wraz z protoko∏em g∏osowania do 2005 r. wsprawie wzorów zestawieƒ wyników g∏o- okr´gowej komisji wyborczej podpisany wysowania w obwodzie stosowanych w wyborach druk raportu ostrze˝eƒ, jeÊli aprobowa∏a protodo Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu kó∏ g∏osowania bez wprowadzania zmian w za- Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. Nr 39, poz. 532 kresie sygnalizowanym raportem ostrze˝eƒ; oraz z 2007 r. Nr 66, poz. 735). Protoko∏y g∏osowa- 4) jeÊli system informatyczny nie sygnalizowa∏ nia i zestawienia wyników g∏osowania sporzàdza b∏´dów lub zosta∏y one usuni´te, drukowany si´ wdostarczonym komisji systemie informatycz- jest protokó∏ g∏osowania; wprzypadku powo∏anym, zatwierdzonym do u˝ytku przez Paƒstwowà nia przez okr´gowà komisj´ wyborczà pe∏no- Komisj´ Wyborczà. Je˝eli komisja nie ma obs∏ugi mocnika do sprawdzenia zgodnoÊci arytmeinformatycznej lub zachodzà przeszkody w wyko- tycznej ustalonych przez komisj´ obwodowà rzystaniu systemu informatycznego, protoko∏y wyników g∏osowania wobwodzie (art. 47 ust. 1 g∏osowania i zestawienia sporzàdza si´ r´cznie. Ordynacji wyborczej), ale tylko wówczas, gdy ze wzgl´dów technicznych nie dokonano trans- 36. Sporzàdzenie protoko∏u g∏osowania i zestawienia misji danych do okr´gowej komisji wyborczej w systemie informatycznym odbywa si´ w nast´- i nie by∏o mo˝liwe dokonanie zapisu danych pujàcy sposób: z protoko∏u g∏osowania na noÊniku elektronicz- 1) przewodniczàcy komisji przekazuje osobie od- nym (dyskietce), drukowany jest równie˝ dodatpowiedzialnej za obs∏ug´ informatycznà pro- kowy protokó∏ g∏osowania; nale˝y wnim skreÊliç: jekt protoko∏u g∏osowania, sporzàdzony zgod- — wyraz „protokó∏” iwpisaç „zestawienie wynie z punktami 26—34; osoba ta wprowadza ników” g∏osowania, wszystkie dane z projektu protoko∏u g∏osowa- — punkty 11—16, nia do systemu informatycznego. W trakcie wprowadzania danych system mo˝e sygnalizo- — ramk´ zmiejscem na symbol kontrolny syswaç na ekranie monitora b∏´dy (wkolorze czer- temu informatycznego. wonym) i ostrze˝enia (w kolorze niebieskim). Awaria drukarki lub inne przeszkody wwydru- Mimo tej sygnalizacji przygotowane dane licz- kowaniu protoko∏u g∏osowania nie zwalniajà bowe nale˝y wprowadziç do koƒca; komisji posiadajàcej obs∏ug´ informatycznà zobowiàzku wprowadzenia danych zprotoko- 2) w wypadku gdy po wprowadzeniu wszystkich ∏u g∏osowania do systemu informatycznego; danych liczbowych system sygnalizuje b∏´dy i ostrze˝enia, nale˝y wydrukowaç zestawienia 5) komisja sprawdza zgodnoÊç danych w wydrub∏´dów i ostrze˝eƒ, bez usuni´cia b∏´dów bo- kowanym protokole g∏osowania i zestawieniu wiem protokó∏ g∏osowania nie zostanie wydru- z ustalonymi wynikami g∏osowania; sprawdzekowany. Obowiàzkiem komisji jest zlokalizowa- nia dokonuje si´ poprzez odczytanie na g∏os nie b∏´du i jego usuni´cie przez wprowadzenie danych zwydrukowanego protoko∏u g∏osowado systemu informatycznego w odpowiednich nia i porównanie ich z danymi z zestawienia rubrykach prawid∏owych danych liczbowych. izprojektu protoko∏u g∏osowania przekazane- W tym celu komisja powinna przeanalizowaç go osobie odpowiedzialnej za obs∏ug´ infortreÊç komunikatu o b∏´dzie, sprawdziç odpo- matycznà komisji;

6) je˝eli pozwalajà na to mo˝liwoÊci techniczne, Przed przekazaniem protoko∏u g∏osowania okr´goosoba odpowiedzialna za obs∏ug´ informatycz- wej komisji wyborczej przewodniczàcy komisji nà komisji dokonuje transmisji danych z proto- ustala z cz∏onkami sposób komunikowania si´ ko∏u g∏osowania za poÊrednictwem publicznej w razie potrzeby zwo∏ania posiedzenia. sieci przesy∏ania danych; przewodniczàcy komisji uwierzytelnia licencjà, o której mowa 40. Je˝eli okr´gowa komisja wyborcza powo∏a∏a pe∏- w punkcie 12, zgodnoÊç przesy∏anych danych nomocnika do sprawdzenia zgodnoÊci arytmetyczz danymi zawartymi w protokole g∏osowania nej ustalonych przez komisj´ obwodowà wyników przyj´tym przez komisj´; g∏osowania w obwodzie, komisja dor´cza pe∏nomocnikowi zestawienie wyników g∏osowania na 7) osoba odpowiedzialna za obs∏ug´ informatycz- kandydatów na senatorów tylko w razie niekorzynà komisji dokonuje zapisu danych z protoko∏u stania ze wspomagania informatycznego lub gdyg∏osowania na noÊniku elektronicznym (dys- by komisja obwodowa nie mia∏a mo˝liwoÊci transkietce); przewodniczàcy komisji uwierzytelnia misji danych liczbowych z protoko∏u g∏osowania w systemie zapis licencjà, o której mowa do okr´gowej komisji wyborczej. Wprzypadku kow punkcie 12, zgodnoÊç danych zapisanych na misji posiadajàcych obs∏ug´ informatycznà pe∏nodyskietce zdanymi zawartymi wprotokole g∏o- mocnikowi dor´cza si´ równie˝ noÊnik, o którym sowania przyj´tym przez komisj´. Dyskietka mowa w punkcie 36 podpunkt 7, oraz raport przekazywana jest pe∏nomocnikowi okr´gowej ostrze˝eƒ, o którym mowa w punkcie 36 podkomisji wyborczej, ajeÊli pe∏nomocnika nie po- punkt3, (je˝eli zosta∏ sporzàdzony). wo∏ano — okr´gowej komisji wyborczej. Zestawienie w komisjach, które nie majà obs∏ugi 37. Protokó∏ g∏osowania (w dwóch egzemplarzach) informatycznej, sporzàdza si´ z wykorzystaniem podpisujà wszyscy cz∏onkowie komisji obecni przy dodatkowych formularzy protoko∏u g∏osowania; jego sporzàdzeniu, tak˝e ci, którzy wnieÊli do niego wtytule formularza nale˝y wykreÊliç wyraz „protouwagi; opatruje si´ go piecz´cià komisji. Powy˝sze kó∏” iwpisaç „zestawienie wyników”. Wzestawieobowiàzki dotyczà zarówno komisji, w których niu wpisuje si´ wy∏àcznie dane w tabeli na górze protokó∏ g∏osowania zosta∏ sporzàdzony r´cznie, pierwszej strony oraz dane liczbowe w tabelach jak ikomisji, wktórych protokó∏ g∏osowania zosta∏ w punktach 1—10; pozosta∏e punkty oraz ramk´ sporzàdzony wsystemie informatycznym. zmiejscem na symbol kontrolny systemu informatycznego nale˝y wykreÊliç. 38. Komisja sporzàdza kopi´ protoko∏u g∏osowania, Zestawienie podpisujà wszyscy cz∏onkowie komiktórà wywiesza wmiejscu ∏atwo dost´pnym dla zasji obecni przy jego sporzàdzeniu; opatruje si´ go interesowanych iwidocznym po zamkni´ciu lokalu. piecz´cià komisji. Obowiàzki te dotyczà zarówno Wywieszenie kopii protoko∏u g∏osowania powinno komisji, wktórych zestawienie zosta∏o sporzàdzonastàpiç niezw∏ocznie po jej sporzàdzeniu. ne r´cznie, jak ikomisji, wktórych zestawienie zo- Jako kopi´ protoko∏u g∏osowania mo˝na wykorzy- sta∏o sporzàdzone w systemie informatycznym, staç wydruk dodatkowego egzemplarza projektu wsposób okreÊlony wpunkcie 36 podpunkt 4. protoko∏u (w komisjach korzystajàcych ze wspo- Wwypadku gdy pe∏nomocnik stwierdzi, ˝e ustalomagania informatycznego), kserokopi´ protoko∏u ne wyniki g∏osowania wobwodzie zawierajà b∏´dy lub odr´cznie sporzàdzonà kopi´ na formularzu arytmetyczne, komisja obwodowa obowiàzana protoko∏u. Kopi´ poÊwiadczajà za zgodnoÊç z ory- jest wyeliminowaç pomy∏ki. Je˝eli jest to konieczgina∏em cz∏onkowie komisji obecni przy jej sporzà- ne dla sprostowania pomy∏ek, komisja powinna dzeniu, podpisujàc jà, parafujàc ka˝dà stron´ kopii ponownie obliczyç wyniki g∏osowania w obwoiopatrujàc jà piecz´cià obwodowej komisji wybor- dzie, przeliczajàc karty do g∏osowania i oddane czej tak samo jak przy sporzàdzaniu protoko∏u g∏o- g∏osy. sowania. O sposobie sprostowania b∏´dów arytmetycznych W wypadku sprostowaƒ dokonywanych w proto- komisja obwodowa zawiadamia telefonicznie pe∏- kole g∏osowania komisja obowiàzana jest podaç nomocnika okr´gowej komisji wyborczej i po uzytreÊç sprostowanego protoko∏u g∏osowania do skaniu potwierdzenia, ˝e b∏´dy usuni´to, sporzàdza publicznej wiadomoÊci. nowy protokó∏ g∏osowania z poprawnymi danymi arytmetycznymi. Protokó∏ g∏osowania zawierajàcy 39. Jeden egzemplarz protoko∏u g∏osowania umieszb∏´dy stanowi dokument z g∏osowania. Nale˝y cza si´ wkopercie; zakleja si´ jà, piecz´tuje na z∏àuczyniç na pierwszej stronie protoko∏u g∏osowania czeniach oraz opisuje: adnotacj´ „WADLIWY”. Adnotacj´ t´ opatrujà podpisami wszyscy cz∏onkowie komisji obecni przy tej „Wybory uzupe∏niajàce do Senatu czynnoÊci. Adnotacj´ opatruje si´ piecz´cià. Okr´g wyborczy nr ...... (Tryb przekazywania i post´powania z zestawie- Obwód g∏osowania nr ...... Gmina ........................... niami ustalony zgodnie z art. 74 ust. 3 Ordynacji wyborczej.) Adres siedziby Obwodowej Komisji Wyborczej 41. W wypadku gdy w komisji posiadajàcej obs∏ug´ ..................................................................................... informatycznà nie by∏o mo˝liwoÊci dokonania tel. .............................”. transmisji danych z protoko∏u g∏osowania za po-

Êrednictwem publicznej sieci przesy∏ania danych, 44. Po otrzymaniu informacji o przyj´ciu protoko∏u pe∏nomocnik, októrym mowa wpunkcie 40, wza- g∏osowania przez okr´gowà komisj´ wyborczà st´pstwie komisji obwodowej dokonuje transmisji przewodniczàcy obwodowej komisji przekazuje tych danych (zapisanych na dyskietce dostarczo- w depozyt wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi nej przez przewodniczàcego komisji) do okr´go- miasta) wszystkie paczki z dokumentami oraz piewej komisji wyborczej. cz´ç komisji. Sposób przekazania nale˝y uzgodniç wczeÊniej z osobami, którym dokumentacja jest Dane z protoko∏ów g∏osowania dostarczonych przekazywana. Dokumenty stanowiàce depozyt przez komisje, które nie posiada∏y obs∏ugi inforprzechowywane sà w archiwum urz´du i mogà matycznej, wprowadzane sà do systemu informabyç udost´pnione wy∏àcznie na ˝àdanie Paƒstwotycznego przez pe∏nomocnika, o którym mowa wej Komisji Wyborczej, Sàdu Najwy˝szego, sàwpunkcie 40, iprzez niego sà przesy∏ane do okr´- dów powszechnych i prokuratury. gowej komisji wyborczej. (Sposób przekazywania dokumentów z g∏osowa- Przewodniczàcy komisji obwodowej uwierzytelnia nia i piecz´ci komisji ustalony zgodnie z art. 77 licencjà, o której mowa w punkcie 12, zgodnoÊç Ordynacji wyborczej.) danych przesy∏anych przez pe∏nomocnika z danymi zawartymi w protokole g∏osowania przyj´tym Szczególne zadania komisji w obwodach przez komisj´. utworzonych w szpitalach i zak∏adach pomocy spo∏ecznej 42. Kopert´ zprotoko∏em g∏osowania przewodniczàcy komisji obwodowej lub jego zast´pca dor´cza 45. Jedynie w obwodach g∏osowania utworzonych okr´gowej komisji wyborczej. Ponadto, je˝eli ko- w szpitalach i zak∏adach pomocy spo∏ecznej domisja obwodowa mia∏a obs∏ug´ informatycznà, puszczalne jest g∏osowanie przy zastosowaniu okr´gowej komisji wyborczej przekazywany jest urny pomocniczej. noÊnik, októrym mowa wpunkcie 36 podpunkt 7, Komisja obwodowa powo∏ana dla takiego obwooraz raport ostrze˝eƒ, o którym mowa w punk- du, po uzgodnieniu zokr´gowà komisjà wyborczà, cie36 podpunkt 3, (je˝eli zosta∏ sporzàdzony). mo˝e stosowaç wg∏osowaniu (oprócz urny zasadniczej) urn´ pomocniczà (art. 62 ust. 1 i 2 Ordyna- Przekazanie mo˝e byç dokonane bezpoÊrednio do cji wyborczej). okr´gowej komisji wyborczej, a jeÊli zgodnie z ustaleniami organizacyjnymi utworzono rejono- Urna pomocnicza s∏u˝y do g∏osowania poza lokawe punkty odbioru protoko∏ów — za ich poÊred- lem tylko tym osobom, które figurujà wspisie wynictwem. borców w danym obwodzie g∏osowania i wyra˝à wol´ takiego g∏osowania. W rejonowym punkcie odbioru protoko∏y g∏osowania mo˝e odbieraç wy∏àcznie osoba upowa˝- 46. G∏osowanie przy u˝yciu urny pomocniczej odbyniona przez okr´gowà komisj´ wyborczà, aprzeka- wa si´ w nast´pujàcy sposób: zanie protoko∏ów g∏osowania z komisji obwodo- 1) komisja og∏asza wszpitalu lub zak∏adzie pomowych potwierdza si´ na piÊmie; protoko∏y g∏oso- cy spo∏ecznej przed dniem g∏osowania inforwania z punktu odbioru dostarcza si´ okr´gowej macj´ omo˝liwoÊci g∏osowania wpomieszczekomisji wyborczej wodr´bnych zapiecz´towanych niach, w których przebywajà pacjenci ob∏o˝nie kopertach. W osobnej kopercie dostarcza si´ noÊ- chorzy ipensjonariusze majàcy trudnoÊci wponik, o którym mowa w punkcie 36 podpunkt 7, ruszaniu si´; wraz z raportem ostrze˝eƒ, o którym mowa 2) komisja zbiera informacje, którzy wyborcy chcà w punkcie36 podpunkt 3, (je˝eli zosta∏ sporzàdzog∏osowaç w pomieszczeniu, w którym przebyny). W czasie przewo˝enia i przekazywania koperwajà, anast´pnie sporzàdza roboczy wykaz naty zprotoko∏em g∏osowania mogà byç obecni m´- zwisk i imion tych osób, ze wskazaniem nume- ˝owie zaufania. rów pomieszczeƒ, do których cz∏onkowie komi- (Tryb przekazywania i przyjmowania protoko∏ów sji powinni przynieÊç urn´; g∏osowania ustalony zgodnie zart. 76 ust. 2 Ordy- 3) komisja ustala orientacyjnà liczb´ kart do g∏onacji wyborczej.) sowania, z pewnà nadwy˝kà w stosunku do 43. Drugi egzemplarz protoko∏u g∏osowania, spis wy- wczeÊniejszych zg∏oszeƒ (na wypadek zg∏oszeƒ dodatkowych dokonanych w trakcie g∏osowaborców wraz zdo∏àczonymi do niego zaÊwiadczenia), i przygotowuje pokwitowanie przyj´cia niami oraz sporzàdzone wczeÊniej pakiety zawietych kart przez cz∏onków komisji, którzy przerajàce posegregowane karty do g∏osowania, prowadzà g∏osowanie poza lokalem wybora tak˝e wszystkie arkusze pomocnicze i niewykoczym; rzystane formularze protoko∏u g∏osowania (tak˝e b∏´dnie wype∏nione) pakuje si´ w jednà paczk´, 4) komisja w formie uchwa∏y okreÊla czas (godziktórà opisuje si´, piecz´tuje i zabezpiecza. Pozo- ny) g∏osowania poza lokalem wyborczym sta∏à dokumentacj´ komisji (protoko∏y posiedzeƒ, i przerw´ w g∏osowaniu, w tym czasie, w lokauchwa∏y, drugi egzemplarz raportu ostrze˝eƒ, lu przy wykorzystaniu urny zasadniczej i spisu októrym mowa wpunkcie 36 podpunkt 3, itp.) ko- wyborców. Zaleca si´, aby przerw´ wg∏osowamisja pakuje w jednà paczk´, którà opisuje i pie- niu zarzàdziç w czasie, gdy wi´kszoÊç wyborcz´tuje. ców umieszczonych wspisie odda∏a g∏osy wlo-

kalu wyborczym. Uchwa∏´ komisji obwodowej 8) po zakoƒczeniu g∏osowania poza lokalem komio przerwie w g∏osowaniu nale˝y wywiesiç sji cz∏onkowie komisji rozliczajà si´ protokolarprzed rozpocz´ciem g∏osowania na drzwiach nie z liczby otrzymanych wczeÊniej kart do g∏olokalu wyborczego; sowania (uwzgl´dniajàc ich liczb´ wymienionà w pokwitowaniu oraz liczb´ znaków „UP” 5) przed przystàpieniem do g∏osowania poza lokaw spisie), zwracajà niewykorzystane karty do lem wyborczym komisja piecz´tuje wlot urny g∏osowania ipiecz´tujà wlot urny pomocniczej; zasadniczej, a cz∏onkom komisji, którzy b´dà zapiecz´towanà urn´ oddaje si´ pod dozór prowadzili g∏osowanie przy wykorzystaniu przewodniczàcemu komisji; urny pomocniczej, wydaje za pokwitowaniem spis wyborców, odpowiednià liczb´ kart do g∏o- 9) otwarcia urny pomocniczej komisja dokonuje sowania oraz roboczy wykaz pacjentów szpita- po zakoƒczeniu g∏osowania w obwodzie, przed la lub pensjonariuszy zak∏adu pomocy spo∏ecz- otwarciem urny zasadniczej; po otwarciu urny nej umo˝liwiajàcy sprawne dotarcie do upraw- pomocniczej komisja sprawdza, czy liczba kart nionych, którzy wyrazili wol´ g∏osowania wpo- wyj´tych zurny pomocniczej odpowiada liczbie mieszczeniu, w którym przebywajà; nast´pnie osób, które g∏osowa∏y przy wykorzystaniu urny komisja sprawdza, czy urna jest pusta i piecz´- pomocniczej. Je˝eli komisja nie stwierdzi roztuje jà. Komisja jest obowiàzana dotrzeç z urnà bie˝noÊci, karty wyj´te zurny pomocniczej w∏àdo ka˝dego wyborcy, który wyrazi∏ wol´ skorzycza si´ do obliczeƒ wyników g∏osowania dokostania z tej formy udzia∏u w g∏osowaniu, a taknywanych dla ca∏ego obwodu; w wypadku ˝e umo˝liwiç g∏osowanie innym wyborcom; stwierdzenia ró˝nicy nale˝y wyjaÊniç jej przy- 6) g∏osowanie poza lokalem wyborczym mo˝e puszczalnà przyczyn´ i omówiç w punkcie 12 prowadziç co najmniej 2 cz∏onków komisji protoko∏u g∏osowania lub w formie za∏àcznika przez nià wyznaczonych; cz∏onkom komisji mo- do protoko∏u; gà towarzyszyç m´˝owie zaufania; 10) w aktach komisji pozostajà: roboczy wykaz wy- 7) wyborca po otrzymaniu karty do g∏osowania borców, którzy zamierzali g∏osowaç przy u˝yciu kwituje jej odbiór podpisem wspisie, acz∏onek urny pomocniczej, uchwa∏a komisji o przerwie komisji w rubryce spisu „Uwagi” umieszcza li- w g∏osowaniu, pokwitowanie kart do g∏osowatery „UP” (jako skrót od nazwy „urna pomocni- nia, protokó∏ rozliczenia kart do g∏osowania, cza”), w celu póêniejszego rozliczenia kart do a tak˝e protokó∏ sprawdzenia, czy piecz´cie g∏osowania; podczas g∏osowania nale˝y dbaç urny zasadniczej na wlocie zapiecz´towanym o to, aby zachowana by∏a tajnoÊç g∏osowania; na czas przerwy nie zosta∏y naruszone.