§ 16.

1. Zakres wiedzy i umiejętności objętych szkoleniem niezbędny do uzyskania licencji maszynisty obejmuje zagadnienia dotyczące:

1) specyfiki i środowiska pracy maszynisty, w tym jego roli i odpowiedzialności w ruchu kolejowym oraz wymagań zawodowych i predyspozycji niezbędnych do wykonywania pracy na tym stanowisku;

2) technologii transportu kolejowego, w tym przepisów bezpieczeństwa i eksploatacji kolei;

3) infrastruktury kolejowej;

4) radiołączności pociągowej;

5) wiedzy o pociągach, ich składach oraz wymagań technicznych dotyczących lokomotyw, zespołów trakcyjnych, wagonów osobowych i towarowych oraz innego rodzaju taboru kolejowego;

6) zagrożeń występujących w ruchu kolejowym;

7) podstawowych zasad fizyki;

8) sygnalizacji kolejowej.

2. Szkolenie kandydatów na maszynistów ubiegających się o licencję maszynisty obejmuje wiedzę ogólną z zakresu zagadnień, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem zasad, które stosuje się niezależnie od określonego rodzaju i typu taboru kolejowego lub infrastruktury kolejowej.

3. Program oraz czas trwania szkolenia kandydatów na maszynistów ubiegających się o licencję maszynisty określa załącznik nr 4 do rozporządzenia.

4. W wyniku ukończonego szkolenia kandydat na maszynistę ubiegający się o licencję maszynisty:

1) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1:

a) zna akty prawne i regulacje dotyczące bezpieczeństwa kolei w zakresie związanym z wykonywaniem pracy na stanowisku maszynisty, określające:

zasady przyznawania uprawnień maszynistom,

warunki wykonywania przewozu towarów niebezpiecznych,

zasady ochrony środowiska i ochrony przeciwpożarowej w miejscu pracy,

b) posiada wiedzę o wymaganiach stawianych maszynistom, w tym o wymaganiach niezbędnych do wykonywania obowiązków maszynisty, dotyczących:

prowadzenia pociągu,

zmiennego rytmu dobowego pracy,

konieczności stosowania środków ochrony indywidualnej i innego wyposażenia ochronnego,

posługiwania się dokumentacją związaną z pracą maszynisty, w tym bieżącego jej aktualizowania,

c) posiada wiedzę, które zachowania są zgodne z zakresem odpowiedzialności maszynisty za kluczowe kwestie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, i zna czynniki wpływające negatywnie na jego pracę, dotyczące:

przyjmowania określonych leków,

spożywania alkoholu,

zażywania narkotyków lub innych substancji psychoaktywnych,

chorób,

stresu,

zmęczenia,

d) umie wskazać dokumenty niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku maszynisty:

akty prawne,

służbowe rozkłady jazdy,

e) umie określić zasady odpowiedzialności oraz zadania pracowników wykonujących czynności związane z bezpieczeństwem i prowadzeniem ruchu kolejowego,

f) posiada wiedzę o znaczeniu dokładności wykonywania zadań i metod wykonywania pracy,

g) posiada wiedzę o zasadach bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie:

zachowania na obszarze kolejowym,

postępowania przy wsiadaniu do pojazdu kolejowego i wysiadaniu z pojazdu kolejowego,

ergonomii, bezpieczeństwa personelu kolejowego i używanych środków ochrony indywidualnej,

h) zna sposoby radzenia sobie ze stresem i w sytuacjach ekstremalnych,

i) umie stosować zasady ochrony środowiska w pracy maszynisty, w tym techniki jazdy minimalizujące negatywny wpływ na środowisko;

2) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2:

a) zna akty prawne, procedury i regulacje z zakresu bezpieczeństwa i eksploatacji kolei,

b) umie określić zasady odpowiedzialności oraz zadania pracowników wykonujących czynności związane z bezpieczeństwem i eksploatacją kolei;

3) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, zna:

a) budowę toru kolejowego i stacji kolejowych, w tym stacji rozrządowych,

b) budowle kolejowe,

c) techniki prowadzenia ruchu kolejowego,

d) stosowane systemy zabezpieczenia ruchu i łączności,

e) urządzenia związane z bezpieczeństwem ruchu kolejowego,

f) budowę sieci trakcyjnej;

4) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 4:

a) zna zasady działania i znaczenie radiołączności pociągowej,

b) umie wskazać pracowników, z którymi maszynista kontaktuje się w trakcie jazdy za pomocą urządzeń radiołączności pociągowej, w tym dyżurnego ruchu i członków drużyny pociągowej,

c) umie identyfikować sytuacje, które wymagają nawiązania łączności za pomocą urządzeń radiołączności pociągowej,

d) zna metody nawiązywania łączności oraz połączeń alarmowych w systemie radiołączności analogowej i cyfrowej;

5) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 5:

a) zna rodzaje trakcji,

b) umie opisać główne elementy, systemy, układy i podzespoły pojazdu kolejowego,

c) zna sposoby oznakowania pojazdów kolejowych,

d) zna dokumenty, które powinny znajdować się w pojeździe kolejowym,

e) zna zasadę działania poszczególnych rodzajów urządzeń hamulcowych i zna sposoby obliczania masy hamującej,

f) umie określić maksymalną prędkość pociągu,

g) umie wskazać maksymalne obciążenie i siły działające na sprzęg,

h) zna działanie i funkcje systemów sterowania pociągiem;

6) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 6:

a) zna zasady bezpieczeństwa ruchu kolejowego,

b) zna zagrożenia związane z ruchem kolejowym oraz różne środki stosowane do ich ograniczania,

c) umie rozpoznawać zdarzenia mające znaczenie dla bezpieczeństwa ruchu kolejowego i zna sposoby reakcji w przypadku ich wystąpienia,

d) zna procedury mające zastosowanie do zdarzeń z udziałem osób;

7) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 7:

a) umie określić rozkład sił działających na koła pojazdu kolejowego oraz czynniki wpływające na skuteczność przyspieszenia i hamowania,

b) zna pojęcia i zasady z zakresu elektrotechniki oraz zna metody pracy i warunki zachowania bezpieczeństwa przy urządzeniach elektroenergetycznych zainstalowanych w pojazdach kolejowych;

8) w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 8, zna:

a) sygnały nadawane przez semafory, sygnalizatory powtarzające, tarcze ostrzegawcze semaforowe, tarcze ostrzegawcze przejazdowe, tarcze manewrowe i tarcze rozrządowe,

b) zasady umieszczenia sygnalizatorów,

c) sygnały zamknięcia toru,

d) sygnały zatrzymania i zmniejszenia prędkości podawane przenośnymi tarczami,

e) sygnały ogólnego stosowania podawane przez uprawnione osoby,

f) sygnały podawane dźwiękowym urządzeniem ostrzegającym pojazdu kolejowego,

g) sygnały podawane przy wyprawianiu i przepuszczaniu pociągów,

h) sygnały na pociągach i pojazdach kolejowych,

i) sygnały alarmowe,

j) wskaźniki, w tym wskaźniki stosowane do prowadzenia ruchu pociągów z wykorzystaniem systemu ERTMS/ ETCS,

k) sygnały i wskaźniki stosowane wyłącznie na wyznaczonych liniach kolejowych i stacjach,

l) sygnały na semaforach świetlnych, tarczach ostrzegawczych i sygnalizatorach powtarzających, stosowane do odwołania.

5. Wzór dokumentu potwierdzającego ukończenie szkolenia w celu uzyskania licencji maszynisty określa załącznik nr 5 do rozporządzenia.