§ 2.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. a) wścieklizny (Rabies), który jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia, Prezes Rady Ministrów: D. Tusk Nr 82 — 5028 — Poz. 452 Załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 marca 2011 r. (poz. 452) Załącznik nr 1 PROGRAM ZWALCZANIA WŚCIEKLIZNY (RABIES) 1. Identyfikacja programu W 1993 r. stwierdzono 2648 przypadków wścieklizny u zwierząt, w tym 2166 u zwierząt dzikich, z czego Państwo członkowskie: Rzeczpospolita Polska 1803 u lisów. Choroba: wścieklizna (Rabies) W 1994 r. stwierdzono 2238 przypadków wścieklizny u zwierząt, w tym u zwierząt dzikich 1788, z czego Wniosek o współfinansowanie na rok: 2011 1506 u lisów. Wysłano do Komisji Europejskiej dnia: 30 kwietnia W 1995 r. stwierdzono 1973 przypadki u zwierząt, 2010 r. w tym 1528 u zwierząt dzikich, z czego 1280 u lisów. 2. Dane historyczne dotyczące sytuacji epizootycznej w zakresie wścieklizny W 1996 r. stwierdzono 2527 przypadków u zwierząt, w tym 2064 u zwierząt dzikich, z czego 1779 W okresie międzywojennym oraz w pierwszych la- u lisów. tach po II wojnie światowej głównym nosicielem wścieklizny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej W 1997 r. stwierdzono 1494 przypadki u zwierząt, były psy. Wprowadzenie w 1949 r. obowiązkowego w tym 1239 u zwierząt dzikich, z czego 1091 u lisów. szczepienia psów przeciwko wściekliźnie pozwoliło na opanowanie problemu występowania tej choroby. Efektem nieustającego przeprowadzania szczepień Liczba przypadków wścieklizny wśród zwierząt obni- w zachodniej części terytorium Rzeczypospolitej Polżyła się z ponad 3600 w 1946 r. do 73 przypadków skiej był spadek liczby przypadków wścieklizny, w 1956 r. Problem wścieklizny ponownie się pojawił, a zwłaszcza bardziej zadowalający fakt braku jej wykiedy zaczęto rejestrować coraz więcej przypadków tej stępowania od dłuższego czasu na obszarach wojechoroby w środowisku zwierząt wolno żyjących. W la- wództw: zachodniopomorskiego, lubuskiego i dolnotach 1946—1956 zgłaszano rocznie od 1 do 6 przypad- śląskiego. ków wścieklizny wśród zwierząt dzikich. W 1956 r. i 1957 r. nie zanotowano żadnego przypadku wściekliz- W 1998 r. stwierdzono 1329 przypadków u zwieny u zwierząt dzikich. W latach następnych zauważal- rząt, w tym 1120 u zwierząt dzikich, z czego 927 ny był wzrost zachorowań wśród zwierząt dzikich, u lisów. a w szczególności u lisów. Pod koniec lat siedemdziesiątych zachorowania u zwierząt dzikich przekraczały W 1999 r. stwierdzono 1148 przypadków u zwieliczbę zachorowań u zwierząt domowych. rząt, w tym 721 u lisów. W 1990 r. w Rzeczypospolitej Polskiej stwierdzono W 2000 r. stwierdzono 2224 przypadki u zwierząt, 2045 przypadków wścieklizny, w tym 1668 przypadw tym u lisów 1583, a w 2001 r. stwierdzono 2964 ków wśród zwierząt dzikich (1374 przypadki u lisów). przypadki u zwierząt, w tym u lisów 2224. Najwięcej przypadków wścieklizny zanotowano w ówczesnych województwach: poznańskim (157), opol- W trakcie przeprowadzanych akcji szczepień zaobskim (139), koszalińskim (133), szczecińskim (130), serwowano „przemieszczanie się” wścieklizny do bydgoskim (123), słupskim (103). Nie notowano ich wschodniej części terytorium Rzeczypospolitej Polw bialskopodlaskim, a pojedyncze przypadki odnotoskiej, czyli na obszary nieobjęte do tej pory szczepiewano w lubelskim, łomżyńskim, łódzkim, przemyniami, oraz występowanie pojedynczych przypadków skim. wścieklizny na terenach przygranicznych z Republiką Czeską. W 1991 r. stwierdzono 2287 przypadków wścieklizny, w tym 1864 u zwierząt dzikich, z czego 1513 przy- W 2002 r. liczba przypadków wścieklizny u zwiepadków u lisów. Wścieklizny nie odnotowano w ówrząt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wyniosła czesnym województwie lubelskim, a pojedyncze przy- 1119, z czego 1038 przypadków zanotowano u zwiepadki wystąpiły w przemyskim, łódzkim, łomżyńskim, rząt dzikich, w tym 884 u lisów. W 2002 r. największą krośnieńskim. liczbę przypadków wścieklizny zanotowano w województwie wielkopolskim — 339 przypadków. W 1992 r. stwierdzono 3084 przypadki wścieklizny, w tym u zwierząt dzikich 2549, z czego 2079 W 2003 r. stwierdzono 388 przypadków u zwierząt, u lisów. w tym 314 u zwierząt dzikich, z czego 233 u lisów. Jak wykazują dane za lata 2004—2009, liczba przypadków Z uwagi na rozprzestrzenianie się wścieklizny wścieklizny na terytorium państwa uległa dalszemu, w 1993 r. rozpoczęto akcję doustnych szczepień lisów znacznemu zmniejszeniu (załączniki nr 1—6 do prowolno żyjących przeciwko wściekliźnie. gramu). Nr 82 — 5029 — Poz. 452 W ostatnich latach przypadki wścieklizny u zwie- W 1999 r. zmieniony został podział administracyjrząt występują najczęściej na terenach położonych ny państwa z 49 województw na 16 województw wzdłuż północno-wschodniej i wschodniej granicy i wówczas szczepieniami objęto całkowicie wojewódz- Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie zauważono przecho- twa: dolnośląskie, lubuskie, zachodniopomorskie, dzenie zwierząt zakażonych wścieklizną z terenów wielkopolskie, śląskie, pomorskie, opolskie, małopol- Ukrainy oraz z terenów Federacji Rosyjskiej (obwód skie, natomiast częściowo województwa: kujawskokaliningradzki). -pomorskie, lubelskie, łódzkie, warmińsko-mazurskie, mazowieckie, podkarpackie. Natomiast w województwie podlaskim i świętokrzyskim nie prowadzono Na przełomie 1991 r. i 1992 r. opracowano założeszczepień. nia do programu zwalczania wścieklizny w Rzeczypospolitej Polskiej. W 2000 r. obszar szczepień nie uległ zmianie. W wyniku gwałtownego wzrostu zachorowań zwierząt W pierwszym etapie realizacji programu zwalczana wściekliznę na terenach, gdzie nie prowadzono nia wścieklizny wykładanie szczepionki przeciwko szczepień lisów przeciwko wściekliźnie, oraz na graniwściekliźnie miało objąć teren położony w pasie przycy „obszaru szczepionego” z „obszarem nieszczepiogranicznym z Republiką Federalną Niemiec (Szczecin, nym” w 2001 r. wprowadzono zmodernizowany pro- Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra, Jelenia Góra, gram szczepień lisów wolno żyjących przeciwko Wałbrzych, Legnica, Opole, Wrocław, Poznań, Piła, wściekliźnie, w którym zrezygnowano w akcji wiosen- Leszno, Koszalin), gdzie wścieklizna u lisów wystąpiła nej ze szczepień w zachodniej części terytorium Rzeendemicznie i stwierdzano najczęściej przypadki tej czypospolitej Polskiej, gdzie od dłuższego czasu nie choroby. Zaproponowano wykładanie szczepionki odnotowywano przypadków wścieklizny u zwierząt. dwa razy w roku — wiosną i jesienią — po 16 dawek Obszar objęty szczepieniami to: (przynęt) na km2. Wykładanie szczepionki miało być przeprowadzane ręcznie. Stopniowo akcja miała być 1) w województwie zachodniopomorskim powiat rozszerzana o kolejne województwa w kierunku wałecki; wschodnim. Wraz z wykładaniem szczepionki miała być prowadzona kontrola szczepień określająca wskaź- 2) w województwie dolnośląskim powiaty: dzierżonik przyjęcia szczepionki przez lisy oraz wskaźnik naniowski, ząbkowicki i kłodzki; bytej odporności. 3) w województwie mazowieckim powiaty: warszaw- Jednak w 1992 r. zmieniono sposób rozrzucania ski zachodni, gostyniński, sochaczewski, żyrarszczepionki z ręcznego na wyrzucanie z samolotów, dowski, grodziski, pruszkowski, piaseczyński, gróa liczbę województw objętych szczepieniem zmienio- jecki, białobrzeski, przysuski, radomski, szydłowiecno z 12 do 6. Odstąpiono od rozrzucania szczepionki ki, zwoleński, lipski, kozienicki, sierpecki, płoński, w ówczesnych województwach: opolskim, wrocław- nowodworski, ciechanowski, mławski, żuromiński, skim, leszczyńskim, pilskim, poznańskim, koszaliń- przasnyski, ostrołęcki, makowski, legionowski skim. i pułtuski; 4) w województwie lubelskim gmina Janowiec i część Ostatecznie na terytorium Rzeczypospolitej Polgminy Puławy; skiej rozpoczęto program szczepień lisów przeciwko wściekliźnie w 1993 r. 5) w województwie podkarpackim powiaty: bieszczadzki, brzozowski, dębicki, jasielski, kolbuszow- W 1994 r. obszar szczepień został powiększony ski, krośnieński, łańcucki, mielecki, ropczycki, rzeo 6 ówczesnych województw: koszalińskie, słupskie, szowski, sanocki, strzyżowski i tarnobrzeski w capilskie, katowickie, bielskie, skierniewickie. łości oraz powiat jarosławski, leżajski, niżański, przemyski, przeworski i stalowowolski w części na południe od linii rzeki San; W 1995 r. obszar szczepień został powiększony o kolejne 10 ówczesnych województw: gdańskie, byd- 6) w ojewództwo warmińsko-mazurskie, kujawskogoskie, konińskie, leszczyńskie, poznańskie, kaliskie, -pomorskie, wielkopolskie, małopolskie, opolskie, wrocławskie, opolskie, częstochowskie, warszawskie. śląskie, łódzkie, świętokrzyskie; W 1996 r. obszar szczepień został powiększony 7) w ojewództwo pomorskie, z wyjątkiem powiatów: o dalsze 4 ówczesne województwa: krośnieńskie, no- słupskiego, lęborskiego i bytowskiego. wosądeckie, elbląskie, piotrkowskie. Natomiast w akcji jesiennej 2001 r. szczepieniami W 1997 r. obszar szczepień został powiększony objęto większość terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o województwo krakowskie. poza województwem podlaskim oraz częścią województw: lubelskiego i podkarpackiego. W 1998 r. obszar szczepień został powiększony o kolejnych 5 województw: tarnowskie, sieradzkie, ra- Od 2002 r. akcja szczepień obejmuje całe terytodomskie, łódzkie, lubelskie — 1 gmina. rium Rzeczypospolitej Polskiej. Nr 82 — 5030 — Poz. 452 Tabela 1 Wyniki badań monitoringowych akcji szczepień

* Na podstawie wstępnych wyników badań. 3. Opis przedłożonego programu Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zalesienia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dzi- Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochro- kich oraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale nie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaź- nie powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 ponych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342, wierzchni. z późn. zm.) wścieklizna należy do chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania na Badania monitoringowe, wykonywane w celu terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (załącznik nr 2 do określenia efektywności doustnych szczepień lisów ustawy). wolno żyjących przeciwko wściekliźnie, przeprowadza się na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa Lisy wolno żyjące na obszarach określonych przez i Rozwoju Wsi z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie ministra właściwego do spraw rolnictwa, zgodnie określenia jednostek chorobowych, sposobu prowaz art. 56 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie dzenia kontroli oraz zakresu badań kontrolnych zakazdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych żeń zwierząt (Dz. U. Nr 282, poz. 2813, z późn. zm.). Zgodnie z tym rozporządzeniem w celu kontroli wściekzwierząt, podlegają obowiązkowemu szczepieniu lizny pobiera się do badań tkankę mózgową, surowiochronnemu przeciwko wściekliźnie. cę i żuchwę od 8 lisów odstrzelonych na każdych 100 km2 obszaru, na którym lisy wolno żyjące zostały Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa objęte szczepieniem ochronnym przeciwko wściekliźi Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie nie. Natomiast w celu izolacji i określenia szczepu wiszczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania rusa wścieklizny do badań przesyła się tkankę mózgoochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwwą lisów wolno żyjących, u których w badaniu laborako wściekliźnie (Dz. U. Nr 142, poz. 1509) szczepienia toryjnym potwierdzono wściekliznę. ochronne lisów wolno żyjących przeprowadza wojewódzki lekarz weterynarii. Zgodnie z tym rozporządze- 4. Środki przewidziane w programie niem szczepionka jest rozrzucana z samolotu lub wykładana ręcznie dwa razy w ciągu roku kalendarzowe- 4.1. Skrócony opis środków przewidzianych w progo na obszarach lasów oraz we wszystkich miejscach gramie bytowania lisów wolno żyjących. Szczepionka może Rok: 2011 być podana raz w roku, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw graniczących z tym woje- S kontrola S zwalczanie wództwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast S badania S badania szczepień ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw gra- S szczepienia niczących z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny w okresie trzech kolejnych lat. S monitorowanie Nr 82 — 5031 — Poz. 452 4.2. Organizacja i nadzór nad realizacją programu Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Olsztynie, Poznaniu, Szczecinie oraz przez krajowe laborato- Zgodnie z art. 57 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca rium referencyjne PIW-PIB w Puławach — przy użyciu 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu immunofluorescencji odcisków mózgowych z monochorób zakaźnych zwierząt Główny Lekarz Weterynarii walentnym koniugatem antynukleokapsydowym. Ponadzoruje realizację programu zwalczania chorób za- nadto badania izolacji wirusa na myszach wykonywakaźnych zwierząt, a w przypadku programu współfi- ne są przez 8 ZHW: we Wrocławiu, w Bydgoszczy, nansowanego ze środków pochodzących z Unii Euro- Lublinie, Gorzowie Wielkopolskim, Krakowie, Krośnie, pejskiej — informuje Komisję Europejską o postępach Białymstoku i Szczecinie. Natomiast badania izolacji w jego realizacji zgodnie z obowiązującymi przepisa- wirusa na kulturach komórkowych neuroblastomy mi Unii Europejskiej. wykonuje się w ZHW w Opolu oraz Poznaniu, a także w krajowym laboratorium referencyjnym PIW-PIB Organem odpowiedzialnym za nadzór i koordynaw Puławach. Genotypizację izolatów wirusa wścieklizcję działań zapewniających realizację programu moniny przeprowadza wyłącznie krajowe laboratorium retoringu i zwalczania wścieklizny jest na poziomie kraferencyjne PIW-PIB w Puławach. jowym Główny Lekarz Weterynarii. Badania monitoringowe w celu sprawdzenia sku- Odpowiedzialność terenowych organów Inspekcji teczności szczepienia lisów wolno żyjących przepro- Weterynaryjnej za realizację programów została okreśwadza się przy zastosowaniu: lona w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 112, poz. 744, 1) immunofluorescencji odcisków mózgowych — z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. badanie w kierunku wścieklizny w 16 ZHW: o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób we Wrocławiu, w Bydgoszczy, Lublinie, Gorzowie zakaźnych zwierząt. Wielkopolskim, Łodzi, Krakowie, Warszawie, Opolu, Krośnie, Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Kielcach, Olsztynie, Poznaniu, Szczecinie oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie krajowych laboraw krajowym laboratorium referencyjnym PIW-PIB toriów referencyjnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 8, poz. 38) w Puławach; wyznaczyło Zakład Wirusologii Państwowego Instytutu Weterynaryjnego — Państwowego Instytutu Ba- 2) szlifów kostnych żuchwy — badania na obecność dawczego (PIW-PIB) w Puławach jako krajowe laboramarkera (TC — tetracykliny) w 6 ZHW: w Opolu, torium referencyjne dla wścieklizny. Ostrołęce, Bydgoszczy, Łodzi, Krośnie i Poznaniu oraz w krajowym laboratorium referencyjnym Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnic- PIW-PIB w Puławach; twa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania 3) testu seroneutralizacji (RFFIT) — określenie miana ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciw- przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep ko wściekliźnie szczepienia ochronne lisów wolno ży- z serca lub płyn z klatki piersiowej) w 3 ZHW: jących przeprowadzają wojewódzcy lekarze weteryna- w Opolu, Ostrołęce, Bydgoszczy oraz w krajowym rii. Diagnostyka wścieklizny przy wystąpieniu podejlaboratorium referencyjnym PIW-PIB w Puławach; rzenia tej jednostki chorobowej jest przeprowadzana przez 16 zakładów higieny weterynaryjnej (ZHW): we 4) z bierania i analizowania danych epidemiologicz- Wrocławiu, w Bydgoszczy, Lublinie, Gorzowie Wielko- nych na temat zdiagnozowanych przypadków polskim, Łodzi, Krakowie, Warszawie, Opolu, Krośnie, wścieklizny na obszarze objętym szczepieniem. 4.3. Opis regionów administracyjnych, na których program ma być wdrożony Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Nr 82 — 5032 — Poz. 452

4.4. Opis środków przewidzianych w programie osób mających kontakt ze zwierzętami, w szczególności w związku z wykonywaniem obowiązków służbo- 4.4.1. Powiadomienie o chorobie wych lub zawodowych. Wójt (burmistrz, prezydent Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochro- miasta) niezwłocznie informuje organ Inspekcji Wetenie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaź- rynaryjnej o otrzymaniu ww. zawiadomienia. Podmiot nych zwierząt (załącznik nr 2 do ustawy) wścieklizna świadczący usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej należy do chorób zakaźnych zwierząt podlegających niezwłocznie informuje organ Inspekcji Weterynaryjobowiązkowi zwalczania na terytorium Rzeczypospo- nej, jeżeli na podstawie otrzymanego zawiadomienia litej Polskiej. podejrzewa wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt podlegającej obowiązkowi zwalczania. Zgodnie z art. 42 tej ustawy w przypadku podejrzenia wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt obowiązek 4.4.2. Zwierzęta i populacja zwierząt objęte prograniezwłocznego zawiadomienia organu Inspekcji Wete- mem rynaryjnej albo najbliższego podmiotu świadczącego usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej, albo wójta Programem jest objęta populacja lisów wolno ży- (burmistrza, prezydenta miasta) dotyczy wszystkich jących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Metoda obliczania populacji: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam

4.4.3. Zastosowane badania i plany pobierania c) izolacja wirusa: próbek — izolacja wirusa na myszach — zgodnie z Pod- Badania i analizy używane do diagnostyki wściek- ręcznikiem OIE (rozdział 2.1.13 B.1.c.ii) — wylizny i nadzoru nad programem szczepień: konywana przez 8 ZHW: we Wrocławiu, Bydgoszczy, Lublinie, Gorzowie Wielkopolskim, 1) badania serologiczne: test seroneutralizacji Krakowie, Krośnie, Białymstoku i Szczecinie, (RFFIT) — zgodnie z Podręcznikiem OIE (rozdział 2.1.13. B.2.b) — wykonywany przez ZHW — izolacja wirusa wścieklizny w hodowli komów Opolu, Ostrołęce i Bydgoszczy, wyznaczone do rek mysiej neuroblastomy — zgodnie z Podprzeprowadzania badań monitoringowych okreś- ręcznikiem OIE (rozdział 2.1.13 B.1.c.ii) — wylających efektywność szczepień doustnych lisów konywana jedynie przez krajowe laboratowolno żyjących przeciwko wściekliźnie, oraz przez rium referencyjne PIW-PIB w Puławach oraz krajowe laboratorium referencyjne dla wścieklizny przez ZHW w Opolu i Poznaniu; PIW-PIB w Puławach; 3) i nne badania to szlify kostne żuchwy — badanie 2) badania wirusologiczne i immunochemiczne: na obecność markera (TC) — wykonywane przez a) immunofluorescencja odcisków mózgowych 6 ZHW: w Opolu, Ostrołęce, Bydgoszczy, Łodzi, z monowalentnym koniugatem antynukleokap- Krośnie i Poznaniu, wyznaczonych do przeprowasydowym (FAT fluorescent antibody test) — dzania testów monitoringowych w celu określenia zgodnie z Podręcznikiem OIE (rozdział 2.1.13 poziomu podjęcia szczepionki przez lisy wolno ży- B.1.c.i) — test w kierunku wścieklizny wykonyjące, oraz przez krajowe laboratorium referencyjne wany przez 16 ZHW, PIW-PIB w Puławach; b) różnicowanie szczepów wirusa wścieklizny — badanie wykonywane jedynie przez krajowe la- 4) m onitoring szczepień w Rzeczypospolitej Polskiej boratorium referencyjne PIW-PIB w Puławach, obejmuje przeprowadzenie następujących badań: Nr 82 — 5033 — Poz. 452 a) test seroneutralizacji (RFFIT) w celu określenia Badania monitoringowe (RFFIT, TC), wykonywapoziomu uodpornienia lisów wolno żyjących, ne w celu określenia efektywności doustnych szczea tym samym efektywności szczepień doust- pień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie, nych, wykonywany przez 3 wyznaczone ZHW: przeprowadza się zgodnie z rozporządzeniem Miniw Bydgoszczy, Ostrołęce i Opolu oraz przez kra- stra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 grudnia jowe laboratorium referencyjne PIW-PIB w Pu- 2004 r. w sprawie określenia jednostek chorobowych, ławach, sposobu prowadzenia kontroli oraz zakresu badań kontrolnych zakażeń zwierząt. Zgodnie z tym rozpob) badanie na obecność markera (TC) w celu okreśrządzeniem w celu kontroli wścieklizny pobiera się do lenia poziomu podjęcia szczepionki przez lisy badań tkankę mózgową, surowicę i żuchwę od wolno żyjące, wykonywane przez 6 wyznaczo- 8 lisów odstrzelonych na każdych 100 km2 obszaru, nych ZHW: w Opolu, Ostrołęce, Bydgoszczy, Łona którym lisy zostały objęte szczepieniem ochrondzi, Krośnie i Poznaniu oraz przez krajowe labonym przeciwko wściekliźnie. Natomiast w celu izolacji ratorium referencyjne PIW-PIB w Puławach, i określenia szczepu wirusa wścieklizny do badań c) różnicowanie szczepów wirusa wścieklizny przesyła się tkankę mózgową lisów wolno żyjących, w celu rozróżnienia terenowych szczepów wiruu których badaniem laboratoryjnym potwierdzono sa od szczepów szczepionkowych, wykonywawściekliznę. ne przez krajowe laboratorium referencyjne PIW-PIB w Puławach. Badania monitoringowe (RFFIT, TC) wykonywane w celu określenia efektywności doustnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie

Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Nr 82 — 5034 — Poz. 452 4.4.4. Zastosowane szczepionki i programy szczepień powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 powierzchni. Stosowane szczepionki: zgodne z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE), Świa- 4.4.5. Środki podejmowane w przypadku uzyskania towej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz standardami dodatniego wyniku badania laboratoryjnego UE (Raport Komitetu Naukowego ds. Zdrowia Zwie- Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochrorząt i Ochrony Zwierząt przyjęty dnia 23 października nie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaź- 2002 r.), dopuszczone do stosowania w Polsce zgodnych zwierząt oraz rozporządzeniem Ministra Rolnicnie z odrębnymi przepisami krajowymi. Szczepionkatwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 stycznia 2005 r. w sprawie mi obecnie zarejestrowanymi w Polsce są Fuchsoral zwalczania wścieklizny (Dz. U. Nr 13, poz. 103), w przy- (SAD B19) i Lysvulpen (SAD Bern). Jest dostępna takpadku stwierdzenia choroby powiatowy lekarz weteże szczepionka Rabigen SAG2 (SAG2) zarejestrowana rynarii wyznacza ognisko choroby oraz obejmuje je w EMEA. Szczepionki używane w akcji szczepień są nadzorem, a także niezwłocznie powiadamia państwowybierane corocznie w trybie ustawy z dnia 29 styczwego powiatowego inspektora sanitarnego o wyznania 2004 r. — Prawo zamówień publicznych (Dz. U. czeniu ogniska choroby oraz wyznacza obszar zagroz 2010 r. Nr 113, poz. 759, z późn. zm.). Oferty na zakup żony wokół ogniska choroby. szczepionki są składane na początku roku w każdym województwie. Szczepionka jest poddawana badaniu, Powiatowy lekarz weterynarii podejmuje również w celu kontroli jakości, w kierunku określenia miana pozostałe czynności, zgodnie z przepisami rozporząwirusa. dzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 stycznia 2005 r. w sprawie zwalczania wścieklizny. Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie 4.4.6. K ontrola wdrażania programu i sprawozdawszczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania czość ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie szczepienia ochronne lisów wolno ży- Zgodnie z art. 57 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca jących przeprowadza wojewódzki lekarz weterynarii. 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu Zgodnie z tym rozporządzeniem szczepionka jest roz- chorób zakaźnych zwierząt Główny Lekarz Weterynarii rzucana z samolotu lub wykładana ręcznie dwa razy nadzoruje realizację programu zwalczania chorób zaw ciągu roku kalendarzowego na obszarach lasów kaźnych zwierząt, a w przypadku programu współoraz we wszystkich miejscach bytowania lisów wolno finansowanego ze środków Unii Europejskiej — inforżyjących. Szczepionka może być podana raz w roku, muje Komisję Europejską o postępach w jego realizajeżeli na terenie województwa i na terenach woje- cji zgodnie z przepisami Unii Europejskiej. wództw graniczących z tym województwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny 5. Korzyści programu w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast szczepień ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie Celem programu jest spadek liczby przypadków województwa i na terenach województw graniczących wścieklizny u zwierząt dzikich. z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny w okresie trzech kolejnych lat. 6. Dane epidemiologiczne dotyczące rozwoju choroby w ciągu ostatnich pięciu lat Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zalesienia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dzikich 6.1. Dane rozwarstwione dotyczące nadzoru i przeoraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale nie prowadzonych badań laboratoryjnych Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* W tym 258 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz badanie przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Nr 82 — 5035 — Poz. 452 Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* W tym 198 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz badanie przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* W tym 182 próbki przebadano również testem izolacji wirusa na myszach oraz 5 próbek przebadano testem izolacji wirusa na kulturach komórkowych neuroblastomy. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Nr 82 — 5036 — Poz. 452 Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* W tym 117 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach oraz 10 próbek przebadano testem izolacji wirusa na kulturach komórkowych neuroblastomy. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz badanie przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* Na podstawie wstępnych wyników badań. ** W tym 107 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach oraz 7 próbek przebadano testem izolacji wirusa na kulturach komórkowych neuroblastomy. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Nr 82 — 5037 — Poz. 452 6.2. Dane dotyczące zakażenia Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe

Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe

Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe

Nr 82 — 5038 — Poz. 452 Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe

Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe

6.3. Dane dotyczące programów szczepień lub leczenia Rok: 2004 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Nr 82 — 5039 — Poz. 452 Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Nr 82 — 5040 — Poz. 452 Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Rok: 2010 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* Planowana do wyłożenia liczba dawek szczepionki. Nr 82 — 5041 — Poz. 452 Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* Planowana do wyłożenia liczba dawek szczepionki. Opis stosowanych szczepień, działań terapeutycznych lub innych: wiosenna i jesienna akcja szczepień w 2011 r. obejmie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze 280 813,56 km2. Akcje będą prowadzone na tych samych zasadach co w latach poprzednich. Planuje się wyłożenie co najmniej 20 dawek szczepionki/km2. W sumie zostaną zastosowane 11 232 542 dawki szczepionki. 6.4. Dane dotyczące dzikiej zwierzyny 6.4.1. Oszacowanie liczebności populacji dzikiej zwierzyny Rok: 2005 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam

Rok: 2006 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam

Rok: 2007 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam

Nr 82 — 5042 — Poz. 452 Rok: 2008 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam

Rok: 2009 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam

6.4.2. Monitorowanie dzikiej zwierzyny Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Nr 82 — 5043 — Poz. 452 Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* Na podstawie wstępnych wyników badań. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Nr 82 — 5044 — Poz. 452 6.4.3. Dane dotyczące szczepień lub leczenia dzikiej zwierzyny Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

* Całkowita powierzchnia województwa. ** Powierzchnia województwa objęta szczepieniem. *** Całkowita powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej. **** Powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej objęta programem szczepień. Opis zastosowanego programu szczepień, terapeutycznego lub innego Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie szczepienia ochronne lisów wolno żyjących przeprowadza wojewódzki lekarz weterynarii. Zgodnie z ww. rozporządzeniem szczepionka jest rozrzucana z samolotu lub wykładana ręcznie dwa razy w ciągu roku kalendarzowego na obszarach lasów oraz we wszystkich miejscach bytowania lisów wolno żyjących. Szczepionka może być podana raz w roku, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw graniczących z tym województwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast szczepień ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw graniczących z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny w okresie trzech kolejnych lat. Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zalesienia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dzikich oraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale nie powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 powierzchni. Nr 82 — 5045 — Poz. 452 7. Założenia programu 7.1. Założenia związane z badaniami 7.1.1. Założenia w zakresie badań diagnostycznych Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące

7.1.2. Założenia w zakresie szczepień lub leczenia jeżeli na terenie województwa i na terenach wojedzikiej zwierzyny wództw graniczących z tym województwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast szczepień i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania województwa i na terenach województw graniczących ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciw- z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny ko wściekliźnie szczepienia ochronne lisów wolno ży- w okresie trzech kolejnych lat. jących przeprowadza wojewódzki lekarz weterynarii. Zgodnie z tym rozporządzeniem szczepionka jest roz- Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zalerzucana z samolotu lub wykładana ręcznie dwa razy sienia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dziw ciągu roku kalendarzowego na obszarach lasów kich oraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale oraz we wszystkich miejscach bytowania lisów wolno nie powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 pożyjących. Szczepionka może być podana raz w roku, wierzchni. Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierzęcia: lisy wolno żyjące

Nr 82 — 5046 — Poz. 452

* Całkowita powierzchnia województwa. ** Powierzchnia województwa objęta szczepieniem. *** Całkowita powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej. **** Powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej objęta programem szczepień. 8. Szacunkowa analiza kosztów programu1)

1) Nie wlicza się kosztów stałych. Wszystkie wartości podane bez VAT. Nr 82 — 5047 — Poz. 452

* Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostosowane do wielkości wydatków zaplanowanych na zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt w ustawie budżetowej na rok 2011. ** Wyliczenie kosztów według średniego kursu NBP na dzień 3 lutego 2010 r. (1 euro = 3,9690 zł). Nr 82 — 5048 — Poz. 452 Załączniki do programu zwalczania wścieklizny Załącznik nr 1 Załącznik nr 2 Nr 82 — 5049 — Poz. 452 Załącznik nr 3 Przypadki wścieklizny Kraj: Polska(POL) Okres sprawozdawczy(kwartał/rok): I-IV |2006 województwo Przypadki wścieklizny zwierzęta domowe zwierzęta wolno żyjące inne łasicowate bezdomny pies inne mięsożerne nietoperz dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie | podkarpackie podlaskie | pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie Razem Zwierzęta domowe Zwierzęta wolno żyjące RAZEM Załącznik nr 4 Przypadki wścieklizny Kraj: Polska(POL) Okres sprawozdawczy(kwartał/rok): I-IV |2007 województwo Przypadki wściek zwierzęta domowe zwierzęta wolno żyjące inne łasicowate inne mięsożerne nietoperz bezdomny pies dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie | podlaskie | pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie Razem Zwierzęta domowe Zwierzęta wolno żyjące RAZEM Nr 82 — 5050 — Poz. 452 Załącznik nr5 Przypadki wścieklizny Kraj: Polska(POL) Okres sprawozdawczy(kwartał/rok): I-IV |2008 Przypadki wścieklizny zwierzęta domowe zwierzęta wolno żyjące - 2 o a s|5 N > [e) [o] [oj województwo Ę | © aj o) S £ Ko 3 NE * Q = £ dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie 1 lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie | podkarpackie. 1 | podlaskie 1 pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie 2 wielkopolskie zachodniopomorskie Razem 1 1 3 Zwierzęta domowe | 5 Zwierzęta wolno żyjące | 24 | RAZEM Załącznik nr 6 Przypadki wścieklizny Kraj: Polska(POL) Okres sprawozdawczy(kwartał/rok): I-IV |2009 województwo Przypadki wściekliz zwierzęta domowe zwierzęta wolno żyjące bezdomny pies inne łasicowate inne mięsożerne nietoperz dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie | podkarpackie podlaskie | pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie Razem Zwierzęta domowe 33 Zwierzęta wolno żyjące | 8 | RAZEM Nr 82 — 5051 — Poz. 452 Załącznik nr 2 PROGRAM ZWALCZANIA GĄBCZASTEJ ENCEFALOPATII BYDŁA (BOVINE SPONGIFORM ENCEPHALOPATHY — BSE) 1. Identyfikacja programu tomstwa, aktywnym nadzorze nad grupą bydła powyżej 30 miesiąca życia przeznaczonego do uboju w celu Państwo członkowskie: Rzeczpospolita Polska spożycia przez ludzi, bydła padłego oraz innych grup ryzyka bydła powyżej 24 miesiąca życia, zgodnie z roz- Choroba: Bovine spongiform encephalopathy (BSE) porządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiającym za- Rok wdrażania: 2011 sady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii 2. Opis programu (Dz. Urz. WE L 147 z 31.05.2001, str. 1, z późn. zm.; Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 32, str. 289, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem nr 999/2001”. Celem realizacji programu jest wykrycie każdego przypadku gąbczastej encefalopatii bydła, zwanej da- 3. Opis sytuacji epidemiologicznej choroby lej „BSE”, w populacji bydła w Rzeczypospolitej Polskiej. Wykrywanie jest pierwszym krokiem zapobiega- Regularny monitoring BSE, zgodny z wymaganiającym przedostaniu się czynnika przenośnych gąbczami UE, rozpoczął się w listopadzie 2001 r. W pierwstych encefalopatii przeżuwaczy, zwanych dalej „TSE”, szych dwóch miesiącach monitoringu zbadano do łańcucha pokarmowego ludzi i zwierząt. 30 309 sztuk bydła. Odpowiednio w 2002 r. zostało zbadanych 286 592, w 2003 r. — 455 413, w 2004 r. — Środki zapobiegawcze oraz zwalczanie polegają 481 116, w 2005 r. — 515 976, w 2006 r. — 594 121, na usuwaniu zwierząt ze stad, w których stwierdzono w 2007 r. — 603 810, w 2008 r. — 611 566, a w 2009 r. przypadki BSE, poddaniu ubojowi kohorty oraz po- — 639 010 sztuk bydła. Tabela 1.1 Dane z podziałem na grupy objęte monitoringiem

Pierwszy przypadek BSE wykryto w drugim roku końca 2004 r. wykryto 11 przypadków BSE. W 2005 r. prowadzenia monitoringu (w 2002 r.). W tym też roku wykryto ogółem 20 przypadków BSE, co stanowi najogólna liczba wykrytych przypadków wyniosła 4. większą roczną liczbę przypadków w Rzeczpospolitej Polskiej. W 2006 r. wykryto ogółem 10 przypadków, W 2003 r. wykryto dalszych 5 przypadków, w 2007 r. wykryto 9 przypadków, w 2008 r. wykryto w 2004 r. obserwowano dalszy wzrost tej liczby; do 5 przypadków, a w 2009 r. wykryto 4 przypadki. Nr 82 — 5052 — Poz. 452 Tabela 1.2 Zestawienie występowania przypadków BSE, z podziałem na lata oraz województwa

Nr 82 — 5053 — Poz. 452

Nr 82 — 5054 — Poz. 452

Nr 82 — 5055 — Poz. 452 Największą liczbę przypadków wykryto w ramach zoru pasywnego” wykryto zaledwie kilka przypadków tzw. „aktywnego nadzoru” w grupie zdrowego bydła BSE. kierowanego do normalnego uboju. W ramach „nad- Tabela 1.3 Poszczególne grupy, w których stwierdzono przypadki BSE

Wszystkie sztuki bydła, u których wykryto BSE, każonych. Od 2002 r. liczba tych przypadków systebyły polskiego pochodzenia. Dochodzenia epizootycz- matycznie rosła i przedstawiała się następująco ne prowadzone w celu wyjaśnienia dróg zakażeń w okresie: wskazywały, iż najbardziej prawdopodobną drogą było zakażenie przez spożycie paszy zawierającej białko 1) od 2002 do 2003 r. wzrost wynosił 25%; pochodzące od ssaków lub preparatów mlekozastęp- 2) od 2003 do 2004 r. wzrost wynosił 120%; czych zawierających tłuszcz zwierzęcy. W ostatnich 4 latach sytuacja w zakresie BSE sta- 3) od 2004 do 2005 r. wzrost wynosił 82%. le podlegała zmianom, przy utrzymującej się przez pewien okres (2002—2005) tendencji wzrostowej. W 2006 r. zaznaczyła się pierwsza tendencja spad- Wprowadzenie programu monitoringu, zgodnego kowa, liczba zakażeń osiągnęła poziom niższy niż z wytycznymi UE, pozwoliło na wykrycie zwierząt za- w 2004 r. Liczba przypadków BSE w latach 2002—2009, odzwierciedlająca tendencję wzrostową i spadkową Biorąc pod uwagę wiek krów, u których stwierdzo- do 2000 r. Najwyższy odsetek zakażeń dotyczy zwierząt no BSE, można zauważyć, że najwyższą liczbę przy- urodzonych w 1996 r. i 1997 r. Najliczniej zakażoną padków zaobserwowano u bydła urodzonego od 1994 grupę stanowi bydło w wieku od 5 do 9 roku życia. Nr 82 — 5056 — Poz. 452 Tabela 1.4 Zestawienie liczby przypadków BSE, w odniesieniu do roku urodzenia

Nr 82 — 5057 — Poz. 452 Tabela 1.5 Zestawienie liczby przypadków BSE, w odniesieniu do wieku zwierząt

4. Środki przewidziane w programie Weterynarii informuje Komisję Europejską o postępach w jego realizacji, zgodnie z przepisami obowią- 4.1. W ładza centralna odpowiedzialna za nadzór i kozującymi w Unii Europejskiej. ordynację w województwach, na których obszarze będzie realizowany program 4.2. Opis i określenie obszarów geograficznych Za realizację programu będą odpowiedzialne i administracyjnych, na których program będzie organy Inspekcji Weterynaryjnej szczebla powiatowe- realizowany go i wojewódzkiego. Program monitorowania i zwalczania BSE jest Zgodnie z art. 57 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca i nadal będzie realizowany na całym terytorium Rze- 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu czypospolitej Polskiej, gdzie działa 16 organów Inspekchorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, cji Weterynaryjnej szczebla wojewódzkiego (wojepoz. 1342, z późn. zm.) organ szczebla centralnego — wódzcy lekarze weterynarii) oraz 305 organów Inspek- Główny Lekarz Weterynarii — nadzoruje realizację cji Weterynaryjnej szczebla powiatowego (powiatowi programu zwalczania chorób zakaźnych zwierząt. lekarze weterynarii). Wojewódzki lekarz weterynarii Ponadto, w przypadku programu współfinanso- kieruje działaniem Inspekcji Weterynaryjnej na obszawanego ze środków Unii Europejskiej, Główny Lekarz rze województwa. Nr 82 — 5058 — Poz. 452 Rzeczpospolita Polska — podział na województwa 4.3. R egulacje prawne dotyczące rejestracji gospo- 1) ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identydarstw fikacji i rejestracji zwierząt; Gospodarstwa w Rzeczypospolitej Polskiej są reje- 2) rozporządzeniem (WE) nr 1760/2000 Parlamentu strowane w Centralnej Bazie Danych Systemu Identy- Europejskiego i Rady z dnia 17 lipca 2000 r. ustafikacji i Rejestracji Zwierząt (IRZ) prowadzonej przez nawiającym system identyfikacji i rejestracji bydła Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. i dotyczącym etykietowania wołowiny i produktów Kwestię tę regulują następujące akty prawne: z wołowiny oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97 (Dz. Urz. WE L 204 z 11.08.2000, 1) ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym sy- str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie spestemie ewidencji producentów, ewidencji gospo- cjalne, rozdz. 3, t. 30, str. 248, z późn. zm.); darstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76, 3) r ozporządzeniem Komisji nr 911/2004 z dnia z późn. zm.); 29 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europej- 2) ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identy- skiego i Rady w zakresie kolczyków, paszportów fikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 204, i rejestrów gospodarstw (Dz. Urz. UE L 163, z późn. zm.); z 30.04.2004, str. 65, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 242, 3) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia z późn. zm.); zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. 4) r ozporządzeniem Komisji (WE) nr 494/98 z dnia 27 lutego 1998 r. ustanawiającym szczegółowe Wymienione powyżej akty prawne określają szcze- przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady gółowe zasady dotyczące identyfikacji i rejestracji (WE) nr 820/97 w odniesieniu do stosowania minizwierząt, gospodarstw oraz osób zajmujących się malnych sankcji administracyjnych w ramach syutrzymywaniem zwierząt gospodarskich. stemu identyfikacji i rejestracji bydła (Dz. Urz. WE L 60 z 28.02.1998, str. 78, z późn. zm.; Dz. Urz. UE 4.4. R egulacje prawne dotyczące systemu identyfika- Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 12, cji i rejestracji zwierząt z późn. zm.). Identyfikacja i rejestracja bydła w Rzeczypospolitej W Rzeczypospolitej Polskiej bydło podlega obo- Polskiej są prowadzone zgodnie z: wiązkowi oznakowania za pomocą pary kolczyków Nr 82 — 5059 — Poz. 452 oraz podlega rejestracji w Centralnej Bazie Danych zwierząt, ale także z powodów ochrony zdrowia zwie- IRZ. Każdy kolczyk zawiera indywidualny numer reje- rząt. Istniejący system, w przypadku wystąpienia chostracyjny zwierzęcia oraz zakodowane inne dodatko- roby zakaźnej, może zostać użyty do śledzenia przewe informacje. Posiadacz bydła ma obowiązek ozna- mieszczeń zwierząt. kować za pomocą pary kolczyków nowo narodzone cielę niezwłocznie po urodzeniu i przesłać zgłoszenie 4.5. Regulacje prawne dotyczące obowiązku powiao urodzeniu do Centralnej Bazy Danych. Na wykona- damiania o BSE nie tych czynności posiadacz ma 7 dni od dnia urodzenia zwierzęcia. W Rzeczypospolitej Polskiej BSE jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania. Obowiązek ten wy- Wszystkie sztuki bydła są zaopatrzone w paszpor- nika bezpośrednio z przepisów: ty, które towarzyszą zwierzętom od urodzenia do śmierci. Wszystkie zdarzenia, w tym przemieszczenie 1) r ozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z gospodarstwa do gospodarstwa, rzeźni, zakładu uty- (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawializacyjnego, padnięcie, powinny być zgłoszone do ba- jącego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli zy danych. i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii; Gospodarstwa są zarejestrowane w Centralnej Bazie Danych i każde z nich posiada indywidualny numer 2) u stawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia siedziby stada. W każdym gospodarstwie posiadacz zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwiebydła prowadzi rejestr stada. Wszystkie sztuki bydła rząt. znajdujące się w gospodarstwie muszą być wpisane do tego rejestru. Rejestr zawiera następujące informa- Nie naruszając prawa wspólnotowego, w ww. cje: datę urodzenia, zakupów, sprzedaży, padnięcia ustawie określono obowiązek zgłaszania podejrzenia bydła. wystąpienia chorób zakaźnych zwierząt, w tym BSE. Informacje o ww. zdarzeniach są przekazywane Nie przewiduje się kar za zgłoszenie, w wyniku któtakże do Centralnej Bazy Danych. rego nie zostanie potwierdzona choroba. Nie przewiduje się również zwrotu kosztów przez osobę zgłaszającą Wszystkie ww. środki są ustanowione zgodnie podejrzenie, jeśli podejrzenie to nie potwierdzi się. z zasadami określonymi w przepisach Unii Europejskiej, nie tylko ze względu na identyfikację i rejestrację 4.6. Monitorowanie bydła Tabela 1.6 Przewidywana liczba badań bydła w kierunku BSE, które będą przeprowadzone w roku 2011

4.7. Regulacje prawne stanowiące podstawę do zwal- W przypadku otrzymania dodatniego wyniku, czania BSE w zależności od sytuacji, są podejmowane w szczególności następujące środki: 4.7.1. Środki podejmowane w przypadku stwierdzenia BSE 1) w szystkie części tuszy zakażonego zwierzęcia są całkowicie niszczone; Działania urzędowych lekarzy weterynarii związa- 2) w szystkie części tuszy zwierząt sąsiadujących z zane z wystąpieniem przypadku BSE w Rzeczypospolitej każoną tuszą na linii ubojowej (co najmniej jedna Polskiej regulują następujące akty prawne: przed i dwie po) są całkowicie niszczone; 1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 3) prowadzone jest dochodzenie epizootyczne. (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiające zasady dotyczące zapobiegania, kontroli Dochodzenie epizootyczne ma na celu: i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbcza- 1) o kreślenie liczby i zidentyfikowanie wszystkich stych encefalopatii; sztuk przeżuwaczy w gospodarstwie pochodzenia zwierzęcia zakażonego BSE; 2) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwie- 2) u stalenie historii krów i miejsca pobytu potomrząt. stwa chorej krowy; Nr 82 — 5060 — Poz. 452 3) ustalenie kohorty dla tego przypadku; 5. Koszty 4) ustalenie możliwej przyczyny choroby i drogi jej 5.1. Analiza kosztów przeniesienia; 5) ustalenie innych zwierząt, zarówno przebywają- Ogólne oszacowanie kosztów programu monitocych w gospodarstwie, w którym stwierdzono ringu BSE na 2011 r. przewiduje wielkość wydatków chorobę, jak i przebywających w innych gospodar- na poziomie 12 801 200 zł, co przy przeliczeniu stwach, które mogły mieć kontakt z tym samym 1 euro = 3,9690 zł (według średniego kursu NBP na źródłem zakażenia BSE co zakażona krowa; dzień 3 lutego 2010 r.) stanowi równowartość 3 225 296,04 euro. Do tego należy dodać koszt odszko- 6) ustalenie przemieszczenia potencjalnie zakażonej dowań za bydło, przyznawanych na podstawie pkt 2 paszy lub innych czynników mogących być przylit. a załącznika VII do rozporządzenia nr 999/2001, któczyną zakażenia w tym lub innym gospodarstwie. ry szacunkowo wyniesie 105 000 zł, co stanowi równoważność 26 455,03 euro. Wszystkie zwierzęta, które zostały w trakcie dochodzenia uznane za potencjalnie zakażone, są zabijane, a produkty z nich pozyskane poddaje się unieszkodli- W okresie przygotowania kalkulacji koszt jednego wieniu. badania wynosił około 20 zł, co stanowiło równowartość 5,04 euro. 4.7.2. Zwalczanie ogniska BSE Przewidywana liczba zwierząt, które będą zabite Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostosow ramach zwalczania ogniska BSE, zgodnie z załączni- wane do wielkości wydatków przewidzianych na zwalkiem VII rozdział A pkt 2.1 do rozporządzenia czanie chorób zakaźnych zwierząt w ustawie budżetonr 999/2001, wynosi 30 sztuk. wej na rok 2011. 5.2. Szczegółowa analiza kosztów programu

Nr 82 — 5061 — Poz. 452

1) Określone w pkt 4.6. 2) Określone w pkt 4.6. 3) Dowolny spośród szybkich testów wymienionych w załączniku X do rozporządzenia nr 999/2001 w odniesieniu do bydła. 4) N/A — nie stosuje się. Załącznik nr 3 PROGRAM MAJĄCY NA CELU WYKRYCIE WYSTĘPOWANIA ZAKAŻEŃ WIRUSAMI WYWOŁUJĄCYMI GRYPĘ PTAKÓW (AVIAN INFLUENZA) ORAZ POSZERZENIE WIEDZY NA TEMAT RYZYKA WYSTĄPIENIA TEJ CHOROBY 1. Identyfikacja programu 2) w ykrywanie zakażeń nisko zjadliwą grypą ptaków podtypów H5 i H7 u specjalnie wybranych popula- Państwo członkowskie: Rzeczpospolita Polska cji drobiu szczególnie narażonych na zakażenie z powodu systemu hodowli lub wrażliwości kon- Choroba: grypa ptaków (Avian influenza) kretnych gatunków; 2. Realizacja programu u drobiu 3) w ykazanie, że dane państwo, region lub dane gospodarstwo mają status wolny od grypy ptaków, 2.1. Cele, ogólne wymogi i kryteria nadzoru która podlega zgłoszeniu w ramach międzynarodowego obrotu handlowego zgodnie z zasadami 2.1.1. Cele określonymi przez Światową Organizację Zdrowia Zwierząt (OIE). Obowiązek prowadzenia nadzoru w celu wykrycia występowania zakażeń wirusami grypy ptaków podty- 2.1.2. Ogólne wymogi i kryteria pami H5 i H7 u różnych gatunków drobiu wynika z art. 4 dyrektywy Rady 2005/94/WE z dnia 20 grudnia 1. Pobieranie próbek w ramach programu trwa od 2005 r. w sprawie wspólnotowych środków zwalczadnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2011 r. nia grypy ptaków i uchylającej dyrektywę 92/40/EWG (Dz. Urz. UE L 10 z 14.01.2006, str. 16, W odniesieniu do drobiu pobieranie próbek dla z późn. zm.). Szczegółowe wytyczne w zakresie wdrakażdej kategorii drobiu obejmuje okres odpowiadajążania tego nadzoru zostały określone w decyzji Komicy jednemu z okresów produkcyjnych. sji 2007/268/WE z dnia 13 kwietnia 2007 r. w sprawie wdrożenia programu nadzoru nad ptasią grypą u dro- 2. Próbki do badań pobiera powiatowy lekarz webiu i dzikiego ptactwa w państwach członkowskich terynarii oraz przesyła je do krajowego laboratorium i zmieniającej decyzję 2004/450/WE (Dz. Urz. UE L 115 referencyjnego ds. grypy ptaków w Państwowym Inz 03.05.2007, str. 3, z późn. zm.). stytucie Weterynaryjnym — Państwowym Instytucie Badawczym (PIW-PIB) w Puławach. Nadzór u drobiu obejmuje występowanie nisko zjadliwej grypy ptaków podtypów H5 lub H7. 3. Krajowe laboratorium referencyjne ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach przeprowadza badania Nadzór serologiczny nad nisko zjadliwą grypą ptapróbek, a wyniki tych badań przekazuje właściwemu ków podtypów H5 lub H7 u drobiu ma na celu: miejscowo powiatowemu lekarzowi weterynarii, 1) wykrywanie bezobjawowych zakażeń nisko zjadli- Głównemu Lekarzowi Weterynarii oraz Wspólnotowewą grypą ptaków podtypów H5 i H7, mając na mu Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Ptaków. uwadze wspomaganie systemów wczesnego wykrywania, a następnie zapobieganie możliwej mu- 4. Wykryte izolaty wirusów grypy ptaków krajowe tacji tych wirusów w wysoce zjadliwą grypę pta- laboratorium referencyjne ds. grypy ptaków ków; w PIW-PIB w Puławach przekazuje Wspólnotowemu Nr 82 — 5062 — Poz. 452 Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Ptaków, Jeżeli w gospodarstwie znajduje się kilka kurnizgodnie z prawem wspólnotowym, chyba że przyzna- ków, należy odpowiednio zwiększyć liczbę próbek do ne zostanie odstępstwo zgodnie z rozdziałem V ust. 4 badań serologicznych z takiego gospodarstwa i po- Podręcznika diagnostycznego ustanowionego decyzją bierać próbki od co najmniej pięciu ptaków z jednego Komisji 2006/437/WE z dnia 4 sierpnia 2006 r. zatwier- kurnika. dzającej podręcznik diagnostyczny dotyczący grypy ptaków, przewidziany w dyrektywie Rady 2005/94/WE Stada przyzagrodowe nie zostały uwzględnione (Dz. Urz. UE L 237 z 31.08.2006, str. 1). Wirusy podtypu w programie z uwagi na bardzo wysoką liczbę tych H5 lub H7 zostaną niezwłocznie przesłane i poddane stad w relacji do liczby planowanych próbek. standardowym charakterystykom (sekwencjonowanie nukleotydów/IVPI), zgodnie z Podręcznikiem diagno- 3. Na podstawie oceny ryzyka na obszarze wojestycznym. wództwa, związanej z planowaniem pobierania pró- 2.2. K oncepcja i wdrożenie programu dotyczącego bek, wojewódzki lekarz weterynarii uwzględnia nastędrobiu pujące elementy: 1. W gospodarstwach, gdzie stwierdzono pozytyw- 1) rodzaj produkcji (np. chów na wolnym wybiegu) ne wyniki badań laboratoryjnych, przeprowadza się i związane z nim ryzyko oraz uwzględnienie badania retrospektywne, a wnioski z tych badań krajoinnych czynników, takich jak zróżnicowany wiek, we laboratorium referencyjne ds. grypy ptaków wykorzystanie wód powierzchniowych, stosunkow PIW-PIB w Puławach przedstawia Głównemu Lekawo dłuższy okres życia, obecność więcej niż jednerzowi Weterynarii, Komisji Europejskiej i Wspólnotogo gatunku w gospodarstwie lub inne ważne czynwemu Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Ptaniki; ków. 2) d ostosowanie okresu pobierania próbek do innych 2. Dane dotyczące liczby próbek, które należy pookreślonych na poziomie lokalnym okresów, brać do badań na obszarze każdego z województw w których obecność innych gatunków drobiu oraz w każdym z gospodarstw hodujących poszczew danym gospodarstwie mogłaby zwiększyć ryzygólne kategorie drobiu, określono w tabelach 1—7 na podstawie analizy ryzyka, przeprowadzonej zgodnie ko wystąpienia choroby. z lit. B załącznika I do decyzji Komisji 2007/268/WE. Gospodarstwa zajmujące się hodowlą zwierzyny łow- 4. Próbki krwi do badań serologicznych od kaczek nej lub ptaków bezgrzebieniowych zostały również i gęsi powiatowy lekarz weterynarii pobiera, jeżeli to uwzględnione w niniejszym programie. możliwe, od ptaków trzymanych na wybiegach. Tabela 1 Gospodarstwa utrzymujące kury nioski reprodukcyjne

Nr 82 — 5063 — Poz. 452 Tabela 2 Gospodarstwa utrzymujące kury nioski towarowe

Tabela 3 Gospodarstwa utrzymujące indyki rzeźne i reprodukcyjne

Nr 82 — 5064 — Poz. 452 Tabela 4 Gospodarstwa utrzymujące strusie

Tabela 5 Gospodarstwa utrzymujące ptaki łowne

Nr 82 — 5065 — Poz. 452 Tabela 6 Gospodarstwa utrzymujące kaczki rzeźne i reprodukcyjne

Tabela 7 Gospodarstwa utrzymujące gęsi rzeźne i reprodukcyjne

Nr 82 — 5066 — Poz. 452 Objaśnienia do tabel 1—7: * Kod NUTS(2) — ang. Nomenclature of Units for Territorial Statistics — standard geokodowania przyjęty w Unii Europejskiej na potrzeby identyfikowania statystycznych jednostek terytorialnych, gdzie poszczególne kody oznaczają odpowiednio: PL51 — woj. dolnośląskie, PL61 — woj. kujawsko-pomorskie, PL31 — woj. lubelskie, PL43 —woj. lubuskie, PL11 — woj. łódzkie, PL21 — woj. małopolskie, PL12 — woj. mazowieckie, PL52 — woj. opolskie, PL32 — woj. podkarpackie, PL34 — woj. podlaskie, PL63 — woj. pomorskie, PL22 — woj. śląskie, PL33 — woj. świętokrzyskie, PL62 — woj. warmińsko- -mazurskie, PL41 — woj. wielkopolskie, PL42 — woj. zachodniopomorskie. a) Położenie gospodarstwa pochodzenia. Jeżeli nie można użyć kodu NUTS(2), należy określić położenie w stopniach długości i szerokości geograficznej. b) Łączna liczba gospodarstw jednej kategorii drobiu w danym regionie NUTS(2). 2.3. Opis zastosowanych badań laboratoryjnych u ptaków wirusami grypy ptaków wynika z art. 4 dyrektywy Rady 2005/94/WE z dnia 20 grudnia 2005 r. 1. Procedury pobierania próbek oraz badania labo- w sprawie wspólnotowych środków zwalczania grypy ratoryjne przeprowadza się zgodnie z Podręcznikiem ptaków i uchylającej dyrektywę 92/40/EWG. Szczegódiagnostycznym dotyczącym grypy ptaków (decyzja łowe wytyczne w zakresie wdrażania tego nadzoru zo- Komisji 2006/437/WE). Badania w kierunku grypy pta- stały określone w decyzji Komisji 2007/268/WE z dnia ków przeprowadza się w krajowym laboratorium refe- 13 kwietnia 2007 r. w sprawie wdrożenia programu rencyjnym ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach. nadzoru nad ptasią grypą u drobiu i dzikiego ptactwa w państwach członkowskich i zmieniającej decyzję 2. Wszystkie pozytywne wyniki serologiczne są po- 2004/450/WE. twierdzane w krajowym laboratorium referencyjnym ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach metodą ha- Realizacja programu dotyczącego dzikiego ptamowania hemaglutynacji, z użyciem wyznaczonych ctwa obejmuje występowanie wirusów wysoce zjadliszczepów dostarczonych przez Wspólnotowe Laborawej grypy ptaków oraz nisko zjadliwej grypy ptaków. torium Referencyjne ds. Grypy Ptaków, przy czym wykonuje się: Nadzór wirusologiczny nad grypą ptaków dzikiego 1) dla H5: ptactwa służy określeniu ryzyka wprowadzenia wirusów grypy ptaków (nisko i wysoce zjadliwej) do droa) wstępne badanie z użyciem szczepu teal/Eng- biu domowego przez: land/7894/06 (H5N3), 1) zapewnienie wczesnego wykrywania wysoce zjadb) badanie wszystkich dodatnich próbek za pomoliwej grypy ptaków podtypu H5N1, w drodze badacą szczepu chicken/Scotland/59 (H5N1) celem nia wzrostu zachorowalności lub śmiertelności wyeliminowania przeciwciał reagujących krzywśród dzikiego ptactwa; żowo z N3; 2) prowadzenie obserwacji i badań żywego i padłego 2) dla H7: dzikiego ptactwa w przypadku wykrycia u niego a) wstępne badanie z użyciem szczepu Turkey/En- wysoce zjadliwej grypy ptaków podtypu H5N1; gland/647/77 (H7N7), 3) k ontynuację obserwacji i badań różnych gatunków b) badanie wszystkich dodatnich próbek za pomoptaków wędrownych żyjących na wolności, jako cą szczepu African Starling/983/79 (H7N1) ceczęści ciągłego monitorowania wirusów nisko lem wyeliminowania przeciwciał reagujących zjadliwej grypy ptaków. Próbki pobiera się główkrzyżowo z N7. nie od ptactwa z rzędu blaszkodziobych (ptactwo wodne) i siewkowych (ptactwo brzegowe i mewy), 3. Opis programu dotyczącego dzikiego ptactwa aby ocenić, czy są one nosicielami wirusa nisko zjadliwej grypy ptaków podtypu H5 i H7 (badanie 3.1. Cele, ogólne wymogi i kryteria nadzoru to również wykryłoby, jeżeli występują, wirusy 3.1.1. Cele wysoce zjadliwej grypy ptaków podtypu H5N1 i inne wirusy wysoce zjadliwej grypy ptaków). Bada- Obowiązek prowadzenia nadzoru w celu poszerze- niu należy poddać zwłaszcza gatunki o podwyżnia wiedzy na temat zagrożeń pochodzących od dzi- szonym ryzyku związanym z grypą ptaków, wykich ptaków związanych z wszelkimi występującymi mienione w tabeli 8 programu. Nr 82 — 5067 — Poz. 452 Tabela 8 Gatunki o podwyższonym ryzyku związanym z grypą ptaków*

* Wykaz nie jest wyczerpujący i służy jedynie wskazaniu gatunków wędrownych, które mogą stanowić wysokie ryzyko wprowadzenia grypy ptaków do Wspólnoty, na podstawie ich tras wędrówek obejmujących obszary, na których u dzikiego ptactwa lub drobiu wystąpiła wysoce zjadliwa grypa ptaków H5N1. Wykaz ten opracowano na podstawie opinii naukowej na temat ptaków wędrownych i ich prawdopodobnej roli w rozprzestrzenianiu wysoce zjadliwej grypy ptaków, przyjętej dnia 12 maja 2006 r. przez Panel ds. zdrowia i dobrostanu zwierząt Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), a także na podstawie prac przeprowadzonych przez Komitet ORNIS i wykonawców usług zleconych przez Dyrekcję Generalną ds. Środowiska Komisji Europejskiej. Aktualizacja tego wykazu jest możliwa po udostępnieniu wyników dalszych badań naukowych i na podstawie oceny ryzyka przeprowadzonej przez organy krajowe z uwzględnieniem konkretnej sytuacji ornitologicznej. Nr 82 — 5068 — Poz. 452 U dzikiego ptactwa nie stosuje się badań serolo- Przy wyborze badanych gatunków na obszarze pogicznych, gdyż na ich podstawie nie można rozróżnić wiatu powiatowy lekarz weterynarii uwzględnia sytuwysoce i nisko zjadliwych szczepów wirusa, a stwier- ację pod względem dominacji gatunków oraz wielkośdzenie obecności przeciwciał nie umożliwia określenia ci populacji ptaków. Podczas pobierania próbek należy miejsca zarażenia dzikiego ptactwa. Metody te umożli- uwzględnić sezonowość wędrówek, sposoby zachowiają jednak rozróżnienie, u których gatunków ptaków wania się gatunków ptaków, jeżeli dotyczy tras wędró- (osiadłych lub wędrownych) występuje zakażenie wek, główne siedliska, instynkt stadny i mieszanie się wirusami H5/H7 lub wirusy te występują endemicz- podczas przelotu, a także wyniki programów realizonie. wanych w latach 2003—2008. 3.1.2. Ogólne wymogi i kryteria W odniesieniu do wysoce zjadliwej grypy ptaków H5N1 należy uwzględnić wszystkie czynniki, aby móc 1. Pobieranie próbek będzie miało miejsce od dnia określić prawdopodobieństwo narażenia dzikiego ptac- 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2011 r. twa na zarażenie się od zakażonego drobiu i dzikich ptaków na obszarach wystąpienia tej choroby oraz prawdopodobieństwo kontaktu dzikiego ptactwa z dro- 2. Próbki do badań pobiera powiatowy lekarz webiem domowym w wybiegowych systemach hodowli terynarii oraz przesyła je do krajowego laboratorium drobiu. referencyjnego ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach. 1. Nadzór bierny nad chorym i padłym dzikim ptactwem obejmuje przede wszystkim: 3. Krajowe laboratorium referencyjne ds. grypy 1) obszary, na których występuje wzrost zachoroptaków w PIW-PIB w Puławach przeprowadza badawalności lub śmiertelności wśród dzikiego ptacnia próbek, a wyniki tych badań przekazuje właściwetwa; mu miejscowo powiatowemu lekarzowi weterynarii, Głównemu Lekarzowi Weterynarii oraz Wspólnoto- 2) obszary w pobliżu morza, jezior i wód, na któwemu Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Pta- rych znaleziono padłe ptaki, a zwłaszcza jeżeli ków. obszary znajdują się w pobliżu gospodarstw utrzymujących drób; 4. Wykryte izolaty wirusów grypy ptaków występu- 3) ptaki należące do gatunków o podwyższonym jące u dzikiego ptactwa krajowe laboratorium referenryzyku związanym z grypą ptaków oraz inne cyjne ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach przekadzikie ptactwo żyjące w ich bezpośrednim zuje do Wspólnotowego Laboratorium Referencyjnesąsiedztwie. go ds. Grypy Ptaków zgodnie z prawem wspólnotowym, chyba że przyznane zostanie odstępstwo zgod- 2. Nadzór czynny nad żywymi i klinicznie zdrowymi nie z rozdziałem V ust. 4 Podręcznika diagnostycznego lub klinicznie chorymi, zranionymi lub upolowanyustanowionego decyzją Komisji 2006/437/WE. Wirusy mi ptakami koncentruje się na: podtypu H5 lub H7 niezwłocznie przesyła się i poddaje 1) ptakach wędrownych z rzędu blaszkodziobych standardowym charakterystykom (sekwencjonowanie (ptactwo wodne) i siewkowych (ptactwo brzenukleotydów/IVPI), zgodnie z Podręcznikiem diagnogowe i mewy); stycznym. 2) obszarach zidentyfikowanych pod względem 3.2. K oncepcja i wdrożenie programu dotyczącego występowania dużej liczby ptaków wędrowdzikiego ptactwa nych, na których dochodzi do mieszania się różnych gatunków tych ptaków, a zwłaszcza na ob- 3.2.1. K oncepcja programu dotyczącego dzikiego pta- szarach w pobliżu gospodarstw drobiu; ctwa 3) wyborze gatunków o podwyższonym ryzyku związanym z grypą ptaków. Do celów opracowania programu dotyczącego dzikiego ptactwa przy określeniu gatunków i optyma- 3. Badania żywego i padłego dzikiego ptactwa na oblizacji pobierania próbek organy Inspekcji Weteryna- szarach, gdzie wykryto przypadki H5N1 (nadzór ryjnej współpracują z epidemiologami, ornitologami czynny i bierny), koncentrują się na: i organami właściwymi ds. ochrony przyrody, a także 1) dzikim ptactwie w celu wykrycia nosicieli bezz instytucjami zajmującymi się ochroną lub obserwaobjawowych; cją ptaków oraz ze stacjami obrączkowania. 2) ptakach na obszarach, na których istnieją związki epidemiologiczne z wykrytymi przypadkami; Pobieranie próbek od żywych ptaków dzikich objętych ochroną gatunkową ścisłą lub częściową wyma- 3) ptakach, które mogą mieć bezpośrednią styczga uzyskania zezwolenia Generalnego Dyrektora ność z hodowlą drobiu (obszar zapowietrzony, Ochrony Środowiska lub właściwego miejscowo obszar zagrożony i obszar B) i które mogłyby regionalnego dyrektora ochrony środowiska. być „nosicielami pośrednimi”. Nr 82 — 5069 — Poz. 452 Tabela 9 Liczba próbek, które należy pobrać od dzikiego ptactwa

a) Odesłanie do miejsca pobrania próbek. Jeżeli nie można użyć kodu NUTS (2), należy określić położenie w stopniach długości i szerokości geograficznej. 3.2.2. Procedury pobierania próbek W razie braku takiego podłoża wymazy należy umieścić w pojemnikach i dostarczyć w postaci su- 1. Do badań wirusologicznych pobiera się wymazy chej. z jamy ustno-gardłowej i z kloaki od ptaków niewykazujących klinicznych objawów choroby, żyjących na Jeżeli niemożliwe jest zagwarantowanie szybkiego wolności. Jeżeli z jakiegokolwiek powodu pobranie przewiezienia do laboratorium w ciągu 48 godzin wymazów z kloaki od żywych ptaków jest niemożliwe, (w podłożu transportowym i temperaturze 4°C), próbmożna je zastąpić zebranymi próbkami świeżego kału. ki należy niezwłocznie zamrozić, a następnie przewieźć Niemniej należy zapewnić spójność pomiarową w suchym lodzie. Na przechowywanie i transport mow przypadku miejsc mieszania się różnych gatunków gą wpływać różnorodne czynniki, zatem wybrana meptaków. toda musi być odpowiednia do zamierzonego celu. 2. W celu wyodrębnienia wirusa i wykrycia mole- 4. Procedury pobierania próbek przeprowadza się kularnego (PCR) pobiera się próbki z kloaki i tchawicy zgodnie z Podręcznikiem diagnostycznym dotyczącym lub jamy ustno-gardłowej lub próbki tkanek (z mózgu, grypy ptaków (decyzja Komisji 2006/437/WE), ustanaserca, płuc, nerek i jelit) dzikich ptaków padłych lub wiającym procedury diagnostyczne służące do stwierodstrzelonych. dzenia oraz rozpoznania różnicowego grypy ptaków. 3. Należy zwrócić uwagę na przechowywanie 3.3. Opis zastosowanych badań laboratoryjnych i transport próbek. Wymazy muszą zostać natychmiast schłodzone lodem lub żelowymi wkładami chłodzący- 1. Badania laboratoryjne przeprowadza się zgodmi i dostarczone do laboratorium w jak najkrótszym nie z Podręcznikiem diagnostycznym dotyczącym gryczasie. Próbki nie powinny być zamrażane, chyba że py ptaków (decyzja Komisji 2006/437/WE), ustanawiajest to bezwzględnie konieczne. jącym procedury diagnostyczne służące do stwierdzenia oraz rozpoznania różnicowego grypy ptaków. Wymazy muszą być umieszczone (zanurzone całkowicie) w specjalnym podłożu do transportu wiru- 2. Wszystkie próbki pobrane w ramach programu sów lub zbuforowanym płynie fizjologicznym (PBS) dotyczącego ptaków dzikich są możliwie najszybciej z antybiotykami. Umieszczenie próbek we wspomnia- poddane badaniu przy zastosowaniu technik molekunym podłożu podczas transportu jest nieodzownym larnych, jeżeli są dostępne, zgodnie z Podręcznikiem i uzupełniającym działaniem i nie zastępuje schłodze- diagnostycznym. Badania w kierunku grypy ptaków nia. przeprowadza się w krajowym laboratorium referen- Nr 82 — 5070 — Poz. 452 cyjnym ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach. 4) informacje o decyzjach administracyjnych wyda- Zaleca się wstępne badanie przesiewowe metodą PCR nych w stosunku do podmiotu; dla genu M z szybkim przeprowadzeniem badań pró- 5) datę wpisu i wykreślenia z rejestru. bek pozytywnych na identyfikację podtypu H5 i H7 (w terminie 2 tygodni), a w przypadku pozytywnego Powiatowy lekarz weterynarii przekazuje, za powyniku jak najszybciej należy przeprowadzić analizę średnictwem wojewódzkiego lekarza weterynarii, miejsca cięcia hemaglutyniny w celu ustalenia, czy Głównemu Lekarzowi Weterynarii dane zawarte w remamy do czynienia z wirusem wysoce zjadliwej grypy jestrze, a także informacje o każdej zmianie stanu fakptaków czy nisko zjadliwej grypy ptaków. Jeżeli zostatycznego lub prawnego ujawnionego w tym rejenie potwierdzona obecność wysoce zjadliwej grypy strze. ptaków podtyp H5, należy przeprowadzić dodatkowe badania na określenie podtypu N (nawet jeżeli tym Ponadto powiatowy lekarz weterynarii rejestruje sposobem możliwe jest tylko wykluczenie N1). podmioty prowadzące produkcję podstawową. Obowiązek ten wynika z rozporządzenia (WE) nr 853/2004 3. W laboratorium można pulować do pięciu pró- Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia bek pobranych od tego samego gatunku ptaków, 2004 r. ustanawiającego szczególne przepisy dotycząw tym samym miejscu i czasie, jeżeli zapewniona jest ce higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia możliwość powtórnego zidentyfikowania i zbadania zwierzęcego (Dz. Urz. UE L 139 z 30.04.2004, str. 55, pojedynczych próbek w przypadku uzyskania pozy- z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, tywnego wyniku. rozdz. 3, t. 45, str. 14) oraz z ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego 4. Opis sytuacji epidemiologicznej w zakresie wysoce (Dz. U. z 2006 r. Nr 17, poz. 127, z późn. zm.). zjadliwej grypy ptaków u drobiu w ostatnich pięciu latach 4.1.3. R egulacje prawne w zakresie przeprowadzania szczepień 4.1. Środki objęte programem dotyczącym drobiu Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochro- W 2007 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźwykryto 9 ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków pod- nych zwierząt grypa ptaków należy do chorób zakaźtypu H5N1 u drobiu hodowlanego. W latach wcześ- nych zwierząt podlegających zakazowi szczepień. niejszych choroba nie występowała u drobiu hodowlanego. Program nadzoru prowadzony w latach 5. Sytuacja epidemiologiczna w zakresie choroby 2003—2010 obejmował fermy kur niosek reprodukcyj- u dzikiego ptactwa w ostatnich pięciu latach nych, kur niosek towarowych, indyków, gęsi i kaczek, strusi, ptaków łownych oraz ptaki dzikie. Próbki były 5.1. Środki objęte programem dotyczącym dzikiego pobierane i badane w ciągu całego roku objętego pro- ptactwa gramem. W 2006 r. wykryto 9 ognisk wysoce zjadliwej grypy 4.1.1. W yznaczenie organu centralnego odpowie- ptaków u ptaków dzikich podtyp H5N1. W 2007 r. wydzialnego za realizację programu kryto jedno ognisko choroby. W latach wcześniejszych wysoce zjadliwa grypa ptaków nie występowała na te- Organem centralnym odpowiedzialnym za realiza- rytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Program dotyczący cję programu jest Główny Lekarz Weterynarii. Na dzikiego ptactwa w kierunku grypy ptaków w latach szczeblu województw organami odpowiedzialnymi za 2003—2010 obejmował monitoring czynny oraz biernadzór nad wdrażaniem programu są wojewódzcy le- ny. karze weterynarii. Za właściwe pobieranie i przesyłanie próbek odpowiedzialni są powiatowi lekarze wete- 5.1.1. W yznaczenie organu centralnego odpowierynarii. dzialnego za realizację programu Organem centralnym odpowiedzialnym za realiza- 4.1.2. W prowadzenie systemu rejestracji gospocję programu jest Główny Lekarz Weterynarii. Na podarstw ziomie województw organami odpowiedzialnymi za nadzór nad wdrażaniem programu są wojewódzcy le- Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. karze weterynarii. Za właściwe pobieranie i przesyłao ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób nie próbek są odpowiedzialni powiatowi lekarze wetezakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342, rynarii. z późn. zm.) powiatowy lekarz weterynarii prowadzi rejestr podmiotów prowadzących działalność podle- 5.1.2. Opis i określenie obszarów geograficznych gającą nadzorowi. i administracyjnych, na których program zostanie wdrożony Rejestr ten zawiera w szczególności: Program dotyczący dzikiego ptactwa realizowany 1) imię, nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo jest na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi nazwę, siedzibę i adres podmiotu; na fakt, że na całym terytorium państwa występuje 2) weterynaryjny numer identyfikacyjny, jeżeli został duże zagęszczenie gospodarstw hodujących drób. nadany; Przeprowadzona analiza potwierdziła, że ryzyko wystąpienia grypy ptaków jest wysokie na obszarze całe- 3) określenie rodzaju i zakresu prowadzonej działal- go państwa. Nadzór u ptaków dzikich podzielony jest ności nadzorowanej; na czynny oraz bierny. Nr 82 — 5071 — Poz. 452 6. Regulacje prawne w zakresie powiadamiania o gry- Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. pie ptaków o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt podmioty świadczące usługi z za- Zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. kresu medycyny weterynaryjnej oraz laboratoria przeo ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób kazują powiatowemu lekarzowi weterynarii informazakaźnych zwierząt w przypadku podejrzenia wystącje o podejrzeniu wystąpienia grypy ptaków niepienia grypy ptaków posiadacz zwierzęcia obowiązazwłocznie po powzięciu takiego podejrzenia. ny jest do: Powiatowy lekarz weterynarii po otrzymaniu za- 1) niezwłocznego zawiadomienia o tym organu wiadomienia o podejrzeniu wystąpienia grypy ptaków Inspekcji Weterynaryjnej albo najbliższego podpodejmuje natychmiast czynności w celu wykrycia lub miotu świadczącego usługi z zakresu medycyny wykluczenia grypy ptaków. weterynaryjnej, albo wójta (burmistrza, prezydenta miasta); Powiatowy lekarz weterynarii natychmiast informuje wojewódzkiego lekarza weterynarii, w tym w for- 2) pozostawienia zwierząt w miejscu ich przebywamie elektronicznej, o podejrzeniu lub wystąpieniu grynia i niewprowadzania tam innych zwierząt; py ptaków oraz o czynnościach podjętych w celu wy- 3) uniemożliwienie osobom postronnym dostępu do krycia lub wykluczenia tej choroby. pomieszczeń lub miejsc, w których znajdują się zwierzęta podejrzane o zakażenie lub chorobę lub Wojewódzki lekarz weterynarii przekazuje natychzwłoki zwierzęce; miast Głównemu Lekarzowi Weterynarii, w tym w formie elektronicznej, informacje o podejrzeniu lub wy- 4) wstrzymania się od wywożenia, wynoszenia i zby- stąpieniu grypy ptaków oraz o czynnościach podjętych wania produktów, w szczególności mięsa, zwłok w celu wykrycia lub wykluczenia tej choroby. zwierzęcych, środków żywienia zwierząt, wody, ściółki, nawozów naturalnych; Główny Lekarz Weterynarii: 5) udostępnienia organom Inspekcji Weterynaryjnej 1) i nformuje, wykonując postanowienia umów mięzwierząt i zwłok zwierzęcych do badań i zabiegów dzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska weterynaryjnych, a także udzielania pomocy przy jest stroną, właściwe organizacje międzynarodoich wykonywaniu; we o występowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej grypy ptaków; 6) udzielania organom Inspekcji Weterynaryjnej oraz osobom działającym w imieniu tych organów wy- 2) p owiadamia Komisję Europejską oraz inne pańjaśnień i podawania informacji, które mogą mieć stwa członkowskie Unii Europejskiej o przypadku znaczenie dla wykrycia grypy ptaków i źródeł zaka- wystąpienia grypy ptaków oraz o wygaszaniu żenia lub zapobiegania jej szerzeniu. ognisk tej choroby. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) niezwłocznie 7. Koszty informuje organ Inspekcji Weterynaryjnej o otrzymaniu zawiadomienia. 7.1. Program dotyczący drobiu Tabela 10 Środki kwalifikujące się do współfinansowania programu dotyczącego drobiu

Nr 82 — 5072 — Poz. 452

a) Określić badanie laboratoryjne, które należy zastosować. b) Określić liczbę testów na obecność H5 i H7. * Wyliczenie kosztów — według średniego kursu NBP na dzień 3 lutego 2010 r. (1 euro = 3,969 zł). Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostoso- czanie chorób zakaźnych zwierząt w ustawie budżetowane do wielkości wydatków przewidzianych na zwal- wej na rok 2011. 7.2. Program dotyczący dzikiego ptactwa Tabela 11 Środki kwalifikujące się do współfinansowania programu dotyczącego dzikiego ptactwa

Szacunkowe koszty łącznie (badanie drobiu i ptaków dzikich)*: 767 180 zł + 169 600 zł = 936 780 zł (236 024,19 euro) Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostosowane do wielkości wydatków przewidzianych na zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt w ustawie budżetowej na rok 2011. * Wyliczenie kosztów — według średniego kursu NBP na dzień 3 lutego 2010 r. (1 euro = 3,969 zł). CENTRUM USŁUG WSPÓLNYCH WYDZIAŁ WYDAWNICTW I POLIGRAFII proponuje załącznik OCHRONA OBSZARÓW | SPECJALNEJ OCHRONY PTAKÓW NATURA 2000 ZYPOSPOLIYEJ POLSKIEJ Załącznik do Dziennika Ustaw Nr 25, poz. 133 z dnia 4 lutego 2011 r. do rozporządzenia Ministra Środowiska OCHRONA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY PTAKÓW ua z dnia 12 stycznia 2011 r. zmieniającego rozporządzenia w sprawie obszarów specjalnej ochrony Natura 2000 Cena brutto 237,00 wtym van p Zamówienia prosimy składać: dokonując wpłaty na konto bankowe: Bank Handlowy S.A. 36 1030 1508 0000 0008 1566 3012 (podając nazwę, adres, NIP zamawiającego) faksem: 22 694-60-48 e-mailem: wydawnictwa©cuw.gov.pl poprzez stronę internetową: www.wydawnictwa.cuw.gov.pl listownie pod adresem: CENTRUM USŁUG WSPÓLNYCH Wydział Wydawnictw i Poligrafii ul. Powsińska 69/71, 02-903 Warszawa Wszelkie informacje na temat realizacji zamówień można uzyskać pod numerami telefonów: 22 694-67-52, bezpłatna infolinia 800 287-581 (czynna w godz. 730—1530), > Pełna oferta na stronie internetowej: www.wydawnictwa.cuw.gov.pl CENTRUM USŁUG WSPÓLNYCH WYDZIAŁ WYDAWNICTW I POLIGRAFII proponuje zakup załączników POLSKA KLASYFIKACJA WYROBÓW I USŁUG (PKWiU) Załącznik do Dziennika Ustaw z 2008 r. Nr 207, poz. 1293 + Symbole, nazwy produktów i usług w podziale siedmiopoziomowy + Zasady metodyczne PKWiU 2008 + Klucze powiązań PKWiU 2004—2008; PKWiU 2008—2004 + Powiązania grupowań PKWiU 2008 z innymi klasyfikacjami i nomenklaturami Cena brutto 274,14 zł POLSKA KLASYFIKACJA DZIAŁALNOŚCI (PKD) Załącznik do Dziennika Ustaw z 2007 r. Nr 251, poz. 1885 + Symbole, nazwy i zakres klasyfikacji na pięciu różnych poziomach + Zmiany wprowadzone do klasyfikacji Organizacji Narodów Zjednoczonych i Unii Europejskiej + Klucze powiązań: PKD 2004—2007; PKD 2007 —2004 Cena brutto 273,23 zł ZAŁĄCZNIK DO REGULAMINU MIĘDZYNARODOWEGO PRZEWOZU KOLEJAMI TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH (RID), STANOWIĄCEGO ZAŁĄCZNIK C DO KONWENCJI O MIĘDZYNARODOWYM PRZEWOZIE KOLEJAMI (COTIF) Załącznik do Dziennika Ustaw z 2009 r. Nr 167, poz. 1318 Kierowany do wszystkich uczestniczących w przewozie kolejami towarów niebezpiecznych Wersja polska tom I Cena brutto 105,98 zł Wersja angielska tom II Cena brutto 114,46 zł UMOWA EUROPEJSKA DOTYCZĄCA MIĘDZYNARODOWEGO PRZEWOZU DROGOWEGO TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH (ADR) Załącznik do Dziennika Ustaw z 2009 r. Nr 27, poz. 162 + Przepisy ogólne i przepisy dotyczące materiałów przedmiotów niebezpiecznych + Przepisy dotyczące środków transportu i operacji transportowych Wersja polska 2 tomy Cena brutto 147,37 zł Wersja angielska 2tomy Cena brutto 153,52 zł UMOWA EUROPEJSKA DOTYCZĄCA MIĘDZYNARODOWEGO PRZEWOZU ŚRÓDLĄDOWYMI DROGAMI WODNYMI TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH (ADN) Załącznik do Dziennika Ustaw z 2010 r. Nr 235, poz. 1537 wraz z załączonymi przepisami, obowiązuje od dnia 28 lutego 2009r. Wersja polska 2 tomy Cena brutto 313,30 zł Wersja angielska2tomy ' Cena brutto 306,03 zł SKOROWIDZ SKOROWIDZ OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW PRAWNYCH 1918—2010 PRZEPISÓW PRAWNYCH Ogłoszonych w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim w latach 1918—1939 oraz 1944—2010 według stanu prawnego na dzień 1 października 2010 r. do Nr 183 Dziennika Ustaw i Nr 68 Monitora Polskiego Cena brutto 189,76 zł Więcej informacji: * 800-287-581; 22 694-67-52 lub www.wydawnictwa.cuw.gov.pl CENTRUM USŁUG WSPÓLNYCH WYDZIAŁ WYDAWNICTW I POLIGRAFII proponuje Załącznik do Dziennika Urzędowego Ministra Zdrowia Nr 2, poz. 24 STANDARDY AKREDYTACYJNE W ZAKRESIE UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH ORAZ FUNKCJONOWANIA SZPITALI z dnia 25 stycznia 2010 r. 4, DZIENNIK URZĘDOWY: MINISTRA ZDROWIA Dedo ns 2, poz. 24 z dnia 26 stycznia 2010 r Tematyka załącznika: OOOOOOOOOOOOOOO Ciągłość opieki Prawa Pacjenta Ocena Stanu Pacjenta Opieka nad Pacjentem Kontrola Zakażeń Zabiegi i Znieczulenia Farmakoterapia Laboratorium Diagnostyka Obrazowa Odżywianie Poprawa Jakości i Bezpieczeństwo Pacjenta Zarządzanie Ogólne Zarządzanie Zasobami Ludzkimi Zarządzanie Informacją Zarządzanie Środowiskiem Opieki Cena brutto 152,71 zł Zamówienia można składać: e-mailem: wydawnictwa cuw.gov.pl faksem: 22 694-60-48 poprzez stronę internetową: www.wydawnictwa.cuw.gov.pl Wszelkie informacje: tel. 22 694-67-52, 800 287 581 Adres wykonawcy: 02-903 Warszawa, ul. Powsińska 69/71 Pełna oferta: www.wydawnictwa.cuw.gov.pl Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Redakcja: Rządowe Centrum Legislacji — Departament Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego al. J. Ch. Szucha 2/4, 00-582 Warszawa, tel. 22 622-66-56 Skład, druk i kolportaż: Centrum Usług Wspólnych — Wydział Wydawnictw i Poligrafii, ul. Powsińska 69/71, 02-903 Warszawa, tel. 22 694-67-52; faks 22 694-60-48 Bezpłatna infolinia: 800 287 581 (czynna w godz. 730–1530) www.wydawnictwa.cuw.gov.pl e-mail: wydawnictwa@cuw.gov.pl Tłoczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Centrum Usług Wspólnych — Wydział Wydawnictw i Poligrafii, ul. Powsińska 69/71, 02-903 Warszawa Zam. 1239/W/C/2011 ISSN 0867-3411 Cena 8,50 zł (w tym VAT)