Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 kwietnia 2011 r. w sprawie urządzenia do symulowania jazdy w warunkach specjalnych

Nr 81 — 4978 — Poz. 444 444 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY1) z dnia 8 kwietnia 2011 r. w sprawie urządzenia do symulowania jazdy w warunkach specjalnych2) Na podstawie art. 39g ust. 12 ustawy z dnia § 2. Wymagania techniczno-organizacyjne oraz za- 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. kres funkcjonalności realizowanej przez symulator z 2007 r. Nr 125, poz. 874, z późn. zm.3)) zarządza się, określa załącznik do rozporządzenia. co następuje: § 3. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie § 1. Rozporządzenie określa wymagania technicz- 14 dni od dnia ogłoszenia. no-organizacyjne oraz zakres funkcjonalności realizowanej przez urządzenie do symulowania jazdy w warunkach specjalnych, zwane dalej „symulatorem”. Minister Infrastruktury: C. Grabarczyk 1) Minister Infrastruktury kieruje działem administracji rządowej — transport, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury (Dz. U. Nr 216, poz. 1594). 2) Niniejsze rozporządzenie zostało notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 24 grudnia 2010 r., pod numerem 2010/0811/PL, zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 oraz z 2004 r. Nr 65, poz. 597), które wdraża dyrektywę 98/34/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającą procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych (Dz. Urz. WE L 204 z 21.07.1998, str. 37, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 20, str. 337, z późn. zm.). 3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1238 i Nr 192, poz. 1381, z 2008 r. Nr 218, poz. 1391, Nr 227, poz. 1505 i Nr 234, poz. 1574, z 2009 r. Nr 18, poz. 97, Nr 31, poz. 206, Nr 86, poz. 720 i Nr 98, poz. 817, z 2010 r. Nr 43, poz. 246, Nr 164, poz. 1107, Nr 225, poz. 1466, Nr 247, poz. 1652 i Nr 249, poz. 1656 oraz z 2011 r. Nr 5, poz. 13, Nr 30, poz. 151 i Nr 48, poz. 247. Załącznik do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 8 kwietnia 2011 r. (poz. 444) WYMAGANIA TECHNICZNO-ORGANIZACYJNE ORAZ ZAKRES FUNKCJONALNOŚCI REALIZOWANEJ PRZEZ SYMULATOR I. O gólne wymagania techniczno-organiza- ruchu drogowego powinny odpowiadać przepisom cyjne symulatora określonym w: 1) ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ru- § 1. Symulator powinien spełniać wymagania chu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, określone w: z późn. zm.1)); 1) ustawie z dnia 13 kwietnia 2007 r. o kompatybilno- 2) rozporządzeniu Ministrów Infrastruktury oraz ści elekromagnetycznej (Dz. U. Nr 82, poz. 556 oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipz 2010 r. Nr 107, poz. 679); ca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogo- 2) rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 paź- wych (Dz. U. Nr 170, poz. 1393, z 2008 r. Nr 179, dziernika 2008 r. w sprawie zasadniczych wyma- poz. 1104 oraz z 2010 r. Nr 65, poz. 412); gań dla maszyn (Dz. U. Nr 199, poz. 1228); 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały 3) rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 sierp- ogłoszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 109, poz. 925, Nr 175, nia 2007 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla poz. 1462, Nr 179, poz. 1486 i Nr 180, poz. 1494 i 1497, z 2006 r. Nr 17, poz. 141, Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 190, sprzętu elektrycznego (Dz. U. Nr 155, poz. 1089).

, Nr 191, poz. 1410 i Nr 235, poz. 1701, z 2007 r. Nr 52, poz. 343, Nr 57, poz. 381, Nr 99, poz. 661, Nr 123, § 2. Symulator powinien spełniać wymagania

i Nr 176, poz. 1238, z 2008 r. Nr 37, poz. 214, następujących norm: Nr 100, poz. 649, Nr 163, poz. 1015, Nr 209, poz. 1320, Nr 220, poz. 1411 i 1426, Nr 223, poz. 1461 i 1462 i Nr 234, 1) PN-EN 61010-1:2004; poz. 1573 i 1574, z 2009 r. Nr 3, poz. 11, Nr 18, poz. 97, 2) PN-ISO 7000:2007. Nr 79, poz. 663, Nr 91, poz. 739, Nr 92, poz. 753, Nr 97, poz. 802 i 803, Nr 98, poz. 817 i Nr 168, poz. 1323, z 2010 r. Nr 40, poz. 230, Nr 43, poz. 246, Nr 122, poz. 827, Nr 151, § 3. 1. System informatyczny symulatora, a w szczepoz. 1013, Nr 152, poz. 1018, Nr 182, poz. 1228, Nr 219, gólności użyte w nim: wzory znaków i sygnałów dro- poz. 1443, Nr 225, poz. 1466 i Nr 257, poz. 1726 oraz gowych, sytuacje drogowe, rodzaje dróg i zasady z 2011 r. Nr 30, poz. 151.

Nr 81 — 4979 — Poz. 444 3) rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3 lip- c) liczbę i opis stopni swobody ruchu, ca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków d) opis modelu kontaktu koła z nawierzchnią drotechnicznych dla znaków i sygnałów drogowych gi, oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (Dz. U. e) wyniki przykładowych weryfikacji eksperymen- Nr 220, poz. 2181, z późn. zm.2)). talnych modelu dla co najmniej trzech manewrów opisywanych testami ISO, ECE (hamowa- 2. System informatyczny symulatora powinien nia w ruchu prostoliniowym, ruchu ustalonego wydawać komunikaty posiadaczowi, użytkownikowi po okręgu, podwójnej zmiany pasa ruchu). oraz instruktorowi prowadzącemu zajęcia w języku polskim. II. Zakres funkcjonalności realizowanej przez symulator oraz szczegółowe wymagania 3. System informatyczny symulatora musi umożlitechniczno-organizacyjne wiać wykonanie przez jego posiadacza aktualizacji oprogramowania z wykorzystaniem materiałów do- Funkcjonalność metodyczna starczonych przez producenta symulatora. § 6. 1. Symulator powinien umożliwiać realizację § 4. Symulator powinien być oznakowany tabliczką znamionową umieszczoną w łatwo dostępnym programu szkolenia w następującym zakresie: miejscu na zasadniczym elemencie konstrukcyjnym 1) prawidłowego posługiwania się mechanizmami symulatora, zawierającą co najmniej: sterowania pojazdem oraz wykorzystywania wy- 1) nazwę lub znaki identyfikujące producenta oraz posażenia „kabiny” kierowcy samochodu ciężaroimportera; wego/ciągnika siodłowego lub autobusu, a także obserwacji wskazań wskaźników i ich zastosowa- 2) nazwę/typ/model symulatora; nia do dalszej jazdy; 3) rok produkcji; 2) stosowania się do przepisów ruchu drogowego, 4) numer seryjny. reakcji na znaki i sygnały drogowe, w tym w szczególności: § 5. 1. Symulator powinien być zaopatrzony w dokumentację w postaci: a) zachowania w ruchu drogowym, 1) instrukcji obsługi — w języku polskim; b) wykorzystania właściwej infrastruktury (ogólnodostępne obszary, drogi komunikacyjne za- 2) oprogramowania na nośniku danych, przy użyciu strzeżone dla konkretnych uczestników ruchu), którego posiadacz symulatora może je ponownie zainstalować; c) j azdy w szerokim zakresie momentu obrotowego i śledzenia wskaźnika zużycia paliwa, 3) oświadczenia o spełnianiu warunków wynikających z niniejszego rozporządzenia. d) jazdy w optymalnym przedziale prędkości silnika i utrzymywania się w sektorze elastycznej 2. Do celów certyfikacji symulatora, do dokumen- prędkości optymalnej, z zachowaniem zaleceń tacji, o której mowa w ust. 1, dołącza się: producenta silnika pojazdu, 1) opis podstawowych danych symulowanego po- e) n auki jazdy z kontrolą wskazań prędkościomiejazdu oraz sposobu i zakresu ich zmiany, w tym rza i obrotomierza na różnych biegach, w szczególności: położenia środka masy pojazdu, f) nauki jazdy ciężarówką z ładunkiem: ruszanie parametrów współpracy koła ogumionego z napod górę, rozpędzanie pojazdu do 50 km/h wierzchnią drogi, mocy silnika, przełożeń w ukłai mierzenie czasu w przypadku pojazdu z ładundzie napędowym, zmiany parametrów pojazdu kiem i bez ładunku; wynikających z symulowanych awarii; 3) praktycznych umiejętności bezpiecznego prowa- 2) opis modelu ruchu zastosowanego w symulatodzenia pojazdu oraz zespołu pojazdów przewożąrze, który zawiera: cych ładunek lub pasażerów (różne rodzaje pojaza) opis dynamiki wzdłużnej i poprzecznej, dów, masa i jej rozmieszczenie, a w przypadku z uwzględnieniem zmian reakcji normalnych autobusów różna liczba pasażerów), w różnych drogi, nieliniowości charakterystyk kół ogumio- warunkach atmosferycznych i drogowych, przy nych, w tym łącznego opisu sił wzdłużnych różnym natężeniu ruchu drogowego, w tym i bocznych opony, typowych nierówności drogi w szczególności: o charakterze losowym i zdeterminowanym, wynikającym z konstrukcji i stanu nawierzchni a) siły działającej na pojazd podczas jazdy, drogi (przejazdy kolejowe i tramwajowe itp.), b) jazdy w szerokim zakresie momentu obrotoweb) prezentację układów współrzędnych, w których go i śledzenia wskaźnika zużycia paliwa, opisywany jest ruch pojazdu, c) n auki przez ostrożne próby hamowania w spe- 2) Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone cjalnym terenie, pokazującej działanie hamulw Dz. U. z 2008 r. Nr 67, poz. 413, Nr 126, poz. 813 i Nr 235, ców, ze zwróceniem uwagi na wpływ hamowapoz. 1596 oraz z 2010 r. Nr 65, poz. 411. nia na prowadzenie pojazdu,

Nr 81 — 4980 — Poz. 444 d) nauki jazdy ze wzniesienia z użyciem obu ukła- 4) symulację oporów występujących na kole kierowdów hamulcowych jednocześnie albo osobno, nicy (opór aktywny zależny od wypadkowego momentu stabilizującego symulowanego pojazdu e) nauki jazdy ciężarówką lub autobusem, odpow danych warunkach ruchu), pedale hamulca, pewiednio z ładunkiem lub z pasażerami: ruszanie dale sprzęgła (dla ręcznej skrzyni biegów), dźwigni pod górę, rozpędzanie pojazdu do 50 km/h zmiany biegów (dla ręcznej skrzyni biegów); i mierzenie czasu w przypadku pojazdu z ładunkiem i bez ładunku, 5) symulowanie ruchu drogowego; f) ostrożnej próby układów hamulcowych podczas 6) jednoczesne generowanie (i obrazowanie) wielu jazdy ze wzniesienia; poznanie zjawiska spadku uczestników ruchu drogowego w polu widzenia siły hamowania i sposobu reagowania na nie; osoby szkolonej; 4) rozpoznawania potencjalnych zagrożeń oraz rea- 7) obrazowanie zachowania uczestników ruchu przegowania w sytuacjach niebezpiecznych w ruchu strzegających i nieprzestrzegających przepisów rudrogowym, w tym w szczególności: chu drogowego; a) nauki przez ostrożne próby hamowania w spe- 8) symulację rożnych rodzajów dróg z wykorzystacjalnym terenie, pokazującej działanie hamul- niem elementów infrastruktury drogowej; ców, ze zwróceniem uwagi na wpływ hamowania na prowadzenie pojazdu, 9) odwzorowywanie zróżnicowanej rzeźby terenu; b) ostrożnej próby układów hamulcowych podczas 10) symulowanie warunków atmosferycznych i wajazdy ze wzniesienia; poznanie zjawiska spadku runków jazdy, pory roku i doby; siły hamowania i sposobu reagowania na nie; 11) odwzorowanie wybranych awarii i niesprawności 5) dostosowania techniki jazdy do warunków drogo- poszczególnych układów, instalacji i systemów wych (np.: różne warunki atmosferyczne, utrud- pojazdu; nienia w ruchu, zanieczyszczenia nawierzchni dro- 12) zmianę danych pojazdu, w tym w szczególności: gi, jazda pod górę i z góry), w tym w szczególnopołożenia środka masy pojazdu, parametrów ści: współpracy koła ogumionego z nawierzchnią droa) doboru przełożeń skrzyni biegów w celu odpo- gi, mocy silnika, przełożeń w układzie napędowiedniego wykorzystania momentu obrotowe- wym, zmiany parametrów pojazdu wynikających go, z symulowanych awarii. b) umiejętności jazdy ekonomicznej i planowania § 8. 1. Symulator powinien umożliwiać dokumentrasy, towanie przebiegu realizowanych na nim ćwiczeń. c) jazdy w optymalnym przedziale prędkości silni- 2. Symulator powinien umożliwić tworzenie poka i utrzymywania się w sektorze elastycznej wtarzalnych, pod względem zadań stawianych osoprędkości optymalnej, z zachowaniem zaleceń bom szkolonym, scenariuszy ćwiczeń. producenta silnika pojazdu, d) prawidłowej oceny wzdłużnych i poprzecznych 3. Symulator powinien umożliwiać gromadzenie ruchów pojazdu na drodze, danych obejmujących informacje co najmniej o następujących wielkościach: e) prawidłowego postępowania w przypadku awarii, w tym w szczególności sposobu zachowania 1) położeniu pedału przyspieszenia, sprzęgła i hasię podczas symulowanych awarii w pojeździe. mulca; 2. Zajęcia na symulatorze realizuje się w formie 2) kącie obrotu koła kierownicy; ćwiczeń podzielonych na poszczególne zadania, jakie 3) numerze biegu skrzyni przekładniowej; w ramach ćwiczenia musi wykonać osoba szkolona. Poszczególnym ćwiczeniom i zadaniom nadaje się in- 4) położeniu dźwigni kierunkowskazów; dywidualny numer pozwalający na precyzyjne wskazanie go w systemie informatycznym symulatora. 5) położeniu, prędkości i przyspieszeniu (w przyjętym układzie współrzędnych) bryły nadwozia pojazdu; § 7. Symulator powinien pozwalać na: 6) prędkości obrotowej wału korbowego silnika; 1) symulację zjawisk fizycznych związanych z ruchem pojazdu po nawierzchni drogi (model ruchu, dyna- 7) włączeniu kierunkowskazu lewego i prawego; miki pojazdu, jego interakcji z otoczeniem); 8) włączeniu świateł postojowych; 2) symulację otaczającego pojazd środowiska wraz 9) włączeniu świateł mijania; z innymi pojazdami (symulacja obrazu, dźwięku oraz odczuć związanych z ruchem pojazdu i sytua- 10) włączeniu świateł drogowych; cją drogową); 11) włączeniu świateł przeciwmgłowych przednich; 3) symulację jazdy z co najmniej 6-biegową ręczną lub automatyczną skrzynią biegów; 12) włączeniu świateł przeciwmgłowych tylnych;

Nr 81 — 4981 — Poz. 444 13) włączeniu lub wyłączeniu elementów sterowania 6) w ykaz zarejestrowanych nieprawidłowości związawyposażenia pojazdu typu: hamulec silnikowy, re- nych z obsługą i prowadzeniem pojazdu, wykaz tarder, ABS, ASR, ESP i innych znajdujących się zarejestrowanych przekroczeń przepisów ruchu na wyposażeniu symulowanego pojazdu. drogowego, ocenę wykonanego ćwiczenia pod kątem ekonomiki jazdy (zużycie paliwa, sterowanie 4. Symulator powinien umożliwić automatyczną zespołem napędowym, wykorzystanie układu haocenę ćwiczeń wykonywanych przez osoby szkolone, mulcowego itp.); zarówno w przypadku wykonania ćwiczenia pozytywnie, jak i wykonania ćwiczenia negatywnie. Powinien 7) automatyczną ocenę wykonanego ćwiczenia; także umożliwić wprowadzanie, do automatycznie ge- 8) miejsce przeznaczone na wpis indywidualnej opinerowanego w systemie informatycznym raportu nii instruktora oraz jego ostateczną ocenę wykonaz wykonanego ćwiczenia, uwag instruktora z zaznanego ćwiczenia. czeniem, które elementy raportu zostały ocenione automatycznie, a które uzupełnił instruktor. Funkcjonalność techniczna symulatora — wymagania techniczne pozwalające na realizację 5. Symulator powinien umożliwić rejestrację i arfunkcjonalności metodycznej symulatora chiwizację ćwiczeń oraz raportów z wykonanych ćwiczeń, w tym danych wymienionych w ust. 3. Rejestra- § 9. Właściwa realizacja funkcjonalności metocja i archiwizacja powinna się odbywać na typowych dycznej symulatora jest zapewniana przez: informatycznych nośnikach danych. 1) urządzenia techniczne składające się na symulator, 6. Symulator powinien umożliwić: w tym: 1) odtwarzanie w sposób ciągły zarejestrowanego a) kabinę symulatora sprzężoną z układami umożćwiczenia z podglądem otoczenia i ruchu symuloliwiającymi osobie szkolonej odbiór wielkości wanego pojazdu z różnych ujęć wirtualnej kamery, charakteryzujących aktualny stan symulowanea w szczególności kamery umieszczonej na zego obiektu: układem generowania i prezentacji wnątrz pojazdu poruszającego się w wirtualnym obrazu, układem do symulacji efektów dźwiękootoczeniu; wych, układem ruchu, rzeczywistą lub wirtualną deską rozdzielczą, mechanizmami sterowania 2) obserwację w sposób ciągły, podczas odtwarzania pojazdem — kołem kierownicy wraz z aktywzarejestrowanego ćwiczenia, wirtualnego otoczenym jej oporem, pedałem hamulca, pedałem nia widzianego z miejsca osoby szkolonej pojazdu. przyspieszenia, pedałem sprzęgła (dla sterowania manualnego), dźwignią zmiany biegów, 7. Raport z ćwiczenia wykonanego na symulatorze powinien zawierać: b) układ wizualizacji, 1) dane identyfikujące osobę szkoloną: c) układ ruchu, a) numer osoby na liście obecności, d) stanowisko instruktora, b) rodzaj i zakres szkolenia — kwalifikacja wstępna e) układ zasilania symulatora, lub kwalifikacja wstępna przyspieszona w zakref) układy zapewniające bezpieczeństwo osób szkosie kat. C1, C1+E,C i C+E lub D1, D1+E,D i D+E lonych i instruktora; prawa jazdy, c) numer kursu w danym roku, oznaczenie ośrod- 2) system informatyczny symulatora, sterujący syka szkolenia z podaniem miejsca wykonywania mulacją: działalności objętej wpisem, a) oparty o odpowiedni model ruchu pojazdu o co d) rok kalendarzowy, w którym osoba szkolona najmniej 6 stopniach swobody, odbywa szkolenie, poprzez wskazanie dwóch b) pozwalający na realizację ćwiczeń określonych ostatnich cyfr roku, w funkcjonalności metodycznej symulatora, e) imię/imiona i nazwisko; (np. 01/C/01/10 Jan Włoc) zawierający układ zbierania danych niezbęddzimierz Malinowski-Kowalski); nych dla rejestracji i dokumentowania przebie- 2) imię i nazwisko instruktora; gu i wyników ćwiczeń. 3) datę i godzinę rozpoczęcia i zakończenia wykony- § 10. 1. Symulator powinien być wyposażony wania ćwiczenia; w kabinę współczesnego samochodu ciężarowego, ciągnika siodłowego lub autobusu, wyposażoną co 4) czas trwania ćwiczenia; najmniej w następujące elementy: 5) rodzaj (numer) realizowanych ćwiczeń i zadań, 1) regulowany fotel kierowcy lub regulowany fotel w tym: konfigurację prowadzonego pojazdu, ro- kierowcy i pasażera; dzaj przewożonego ładunku, rejon jazdy, panujące warunki atmosferyczne i drogowe, zainscenizowa- 2) tablicę rozdzielczą wraz z prędkościomierzem i obne awarie i zagrożenia, ingerencje ze strony rotomierzem (dopuszcza się stosowanie deski wirinstruktora, graficzne zobrazowanie rejestrowa- tualnej — wyświetlaczy zastępujących przyrządy nych parametrów jazdy; i wskaźniki analogowe);

Nr 81 — 4982 — Poz. 444 3) elementy sterowania: koło kierownicy, pedał przy- System powinien umożliwiać osobie szkolonej spieszenia, sprzęgła i hamulca oraz dźwignię zmia- ocenę kierunku źródła emisji każdego z generowanych ny biegów; dźwięków. 4) dźwignię kierunkowskazów, włącznik lub dźwignię § 12. 1. Symulator powinien być wyposażony zwalniacza, włączniki świateł postojowych, świateł w komputerowy układ generowania „trójwymiarowedrogowych, świateł przeciwmgłowych, a także go”, barwnego obrazu wirtualnego środowiska widźwignię hamulca awaryjnego, postojowego; dzianego z kabiny symulatora. 5) wskaźnik włączenia hamulca awaryjnego, postojo- 2. Minimalna odległość ekranu od punktu ocznego wego; osoby szkolonej powinna być nie mniejsza niż 2,5 m, przy czym za punkt oczny osoby szkolonej przyjmuje 6) wskaźnik działania kierunkowskazów; się punkt leżący w pionowej podłużnej płaszczyźnie 7) system oświetlenia wnętrza oraz podświetlania symetrii fotela osoby szkolonej na wysokości 0,75 m przyrządów i wyposażenia kabiny; nad siedziskiem nieobciążonego fotela osoby szkolonej, oddalony o 0,25 m od płaszczyzny stycznej do za- 8) tachograf; główka lub oparcia fotela na tej wysokości. Dopuszcza się stosowanie projekcji obrazu na szybach kabiny. 9) pasy bezpieczeństwa; W takim przypadku wymaga się, aby prezentowany na nich obraz pozorny odpowiadał projekcji na ekra- 10) łatwo dostępny i wyraźnie oznaczony awaryjny nie oddalonym co najmniej 2,5 m od punktu ocznego wyłącznik układu ruchu symulatora. osoby szkolonej. Zastrzeżenie to nie odnosi się do efektów wizualnych związanych z szybą (krople desz- Dopuszcza się możliwość adaptacji kabiny i jej wyczu, płatki śniegu, zanieczyszczenia powierzchni szyposażenia w zakresie uwarunkowanym wymaganiami by, praca wycieraczek i spryskiwaczy). konstrukcyjnymi symulatora, lecz niezmieniającym cech funkcjonalnych w zakresie układów sterowania 3. Układ projekcji obrazu powinien spełniać nastęi pól widzenia. pujące parametry optyczne: 2. Symulator powinien umożliwiać jazdę z co naj- 1) pole widzenia (na wysokości punktu ocznego osomniej 6-biegową ręczną albo automatyczną skrzynią by szkolonej) nie mniejsze niż 180° w poziomie biegów. (plus widzenie wsteczne w lusterkach) i 30° w pionie, chyba że kabina ogranicza to pole widzenia; 3. Kabina symulatora powinna być wyposażona w system komunikacji głosowej między osobą szkolo- 2) minimalna rozdzielczość na kanał graficzny ną a instruktorem oraz w kamerę skierowaną na oso- 1024 × 768 pikseli; bę szkoloną i kierownicę, umożliwiającą obserwację 3) rozdzielczość kątowa co najwyżej 4 minuty kątowe osoby szkolonej. na jeden piksel; 4. Symulator powinien generować opory wystę- 4) częstotliwość generowania klatek obrazu, co najpujące na kole kierownicy (opór aktywny zależny od mniej 30 Hz; wypadkowego momentu stabilizującego symulowa- 5) częstotliwość wyświetlania klatek obrazu, co najnego pojazdu w danych warunkach ruchu), pedale hamulca, pedale sprzęgła (dla ręcznej skrzyni biegów), mniej 60 Hz i nie mniej niż częstotliwość generodźwigni zmiany biegów (dla ręcznej skrzyni biegów). wania klatek obrazu; 6) kontrast min. 300. § 11. Symulator powinien być wyposażony w system generujący efekty dźwiękowe słyszane przez 4. Obraz w imitatorach lusterek wstecznych powiosobę szkoloną w kabinie rzeczywistego pojazdu: nien odpowiadać właściwościom obrazu widzianego w rzeczywistych lusterkach wstecznych pojazdu, któ- 1) odgłosy pracy silnika i układu napędowego; rego kabina jest wykorzystywana w symulatorze — 2) opływ powietrza; w przypadku kabiny autobusu dotyczy także wewnętrznego lusterka wstecznego. 3) szumy generowane przez ogumienie pojazdu podczas normalnej jazdy; § 13. 1. Symulator powinien być wyposażony w układ ruchu o sześciu stopniach swobody, to znaczy 4) dźwięki charakterystyczne dla dużych poślizgów umożliwiający zmianę położenia kabiny symulatora wzdłużnych i bocznych opon; wzdłuż i wokół osi podłużnej, poprzecznej i pionowej. 5) efekty akustyczne towarzyszące przejazdowi po 2. Układ ruchu powinien generować ruchy kabiny nierównościach drogi; symulatora, które w połączeniu z układem wizualizacji oraz systemem dźwiękowym umożliwią odwzorowa- 6) odgłosy innych pojazdów uczestniczących w runie odczuć osoby szkolonej związanych z przyspieszachu; niem i hamowaniem pojazdu, oddziaływaniem sił od- 7) sygnały dźwiękowe i alarmowe; środkowych podczas dynamicznej zmiany kierunku jazdy, oddziaływaniem przyczepy lub naczepy, poko- 8) dźwięki charakterystyczne dla określonych awarii nywaniem nierówności nawierzchni drogi, nagłym lub niesprawności. uszkodzeniem ogumienia, kolizjami drogowymi itp.

Nr 81 — 4983 — Poz. 444 3. Układ ruchu powinien umożliwiać osiąganie 1) zamykanie ulic (inscenizowanie robót drogowych chwilowych wartości wielkości mierzonych na siedze- i wypadków itp.); niu osoby szkolonej: 2) zmianę wybranych znaków drogowych; 1) przyspieszeń translacyjnych z przedziału co najmniej ± 4 m/s2; 3) zmianę w sygnalizacji świetlnej sterującej ruchem drogowym; 2) prędkości translacyjnych z przedziału co najmniej ± 0,3 m/s; 4) wprowadzenie sterowania ruchem drogowym przez uprawnione osoby. 3) przyspieszeń kątowych z przedziału co najmniej ± 200 stopni/s2; 4. Podczas monitorowania przebiegu ćwiczenia instruktor powinien mieć możliwość: 4) prędkości kątowych z przedziału co najmniej ± 30 stopni/s. 1) korygowania przygotowanego wcześniej scenariusza w zakresie zmian warunków pogodowych, sta- § 14. 1. Stanowisko instruktora powinno umożli- nu nawierzchni jezdni (sucha, śliska), a także natęwiać realizację następujących funkcji: żenia ruchu; 1) sprawdzanie sprawności technicznej poszczegól- 2) sterowania innym pojazdem uczestniczącym w runych modułów symulatora; chu drogowym; 2) sterowanie pracą symulatora, w tym także nieza- 3) inscenizowania awarii wybranych układów i instależne sterowanie układem ruchu; lacji symulowanego pojazdu oraz nieprawidłowych i niespodziewanych zachowań ze strony in- 3) przygotowanie scenariuszy poszczególnych ćwi- nych użytkowników ruchu drogowego, które stwaczeń; rzają zagrożenie dla kierującego symulowanym pojazdem i wymagają od niego natychmiastowej 4) monitorowanie przebiegu ćwiczenia; reakcji; 5) bieżące korygowanie przebiegu ćwiczenia oraz 4) zatrzymania prowadzonego ćwiczenia w dowolwprowadzanie nowych jego elementów; nym momencie, a następnie jego kontynuowania lub ponownego rozpoczęcia. 6) utrzymywanie stałej komunikacji głosowej z osobą szkoloną; 5. Wszystkie ingerencje instruktora powinny być 7) rejestrowanie, archiwizowanie i odtwarzanie prze- rejestrowane w raporcie z odbywanego przez osobę biegu i oceny ćwiczeń oraz raportów z ich wykona- szkoloną ćwiczenia. nia; 6. Stanowisko instruktora powinno być tak umiesz- 8) awaryjne zatrzymanie układu ruchu; czone, aby nie zakłócać pracy osoby szkolonej podczas ćwiczenia. 9) awaryjne wyłączanie symulatora; § 15. 1. System informatyczny symulatora, o któ- 10) odczyt czasu rzeczywistego; rym mowa w § 9 pkt 2, powinien: 11) rejestrowanie czasu pracy symulatora oraz układu 1) umożliwiać: ruchu. a) s ymulowanie ruchu drogowego, z charaktery- 2. Monitor zainstalowany na stanowisku instrukto- styczną infrastrukturą drogową, pojazdami ra powinien umożliwiać obserwację w czasie rzeczy- i pieszymi, wistym między innymi: b) jednoczesne generowanie (i obrazowanie) co najmniej 25 uczestników ruchu drogowego 1) obrazu zewnętrznego widzianego z kabiny kieroww polu widzenia osoby szkolonej (pieszych, rocy; werzystów, samochodów osobowych, autobu- 2) obrazu obserwowanego przez osobę szkoloną sów, samochodów ciężarowych, motocykli, pow lusterkach wstecznych; jazdów uprzywilejowanych i tramwajów oraz pociągów na przejazdach kolejowych i w ich 3) widoku zewnętrznego symulowanego pojazdu pobliżu) przestrzegających i nieprzestrzegająw wirtualnym środowisku; cych przepisów ruchu drogowego; 4) obrazu z kamery zainstalowanej we wnętrzu kabi- 2) generować obraz zapewniający symulację różnych ny kierowcy; rodzajów dróg z wykorzystaniem elementów in- 5) dwuwymiarowej mapy rejonu jazdy z odwzorowa- frastruktury drogowej, w tym: niem aktualnego ruchu drogowego. a) obszar zabudowany: 3. Podczas przygotowywania scenariusza ćwicze- — miejski — charakteryzujący się drogą twardą nia instruktor powinien mieć możliwość doboru odpo- ze skrzyżowaniami, w tym skrzyżowaniami wiednich ćwiczeń z programu szkolenia oraz wprowa- o ruchu okrężnym i sygnalizacją świetlną oraz dzania zmian w organizacji ruchu drogowego, obej- budynkami jedno- i wielokondygnacyjnymi mujących między innymi: (w tym co najmniej czterokondygnacyjnymi),

Nr 81 — 4984 — Poz. 444 — wiejski — charakteryzujący się drogą twardą 4. Rzeźba odwzorowywanego terenu powinna być oraz budynkami parterowymi i dwukondyg- zróżnicowana i obejmować teren równinny, górzysty, nacyjnymi, w tym drogi o różnym stopniu nachylenia (długie podjazdy i zjazdy o dużym nachyleniu, częste podjazdy b) obszar niezabudowany: i zjazdy o zmiennym nachyleniu, serpentyny). — drogi gruntowe, 5. Symulowane drogi powinny zawierać wszystkie — drogi jedno- i dwujezdniowe, elementy dróg rzeczywistych, a także wymagane prze- — autostrady z co najmniej dwoma pasami ru- pisami oznakowanie poziome, pionowe oraz sygnalichu przypadającymi na jedną jezdnię, z barie- zację świetlną i inne elementy kierowania ruchem rami energochłonnymi (rozdzielającymi jezd- (np. zapory, półzapory itp.). nie i umieszczonymi na poboczu), — drogi ekspresowe jedno- lub dwujezdniowe, 6. Łączna długość symulowanych tras jazdy nie posiadające wielopoziomowe skrzyżowania powinna być krótsza niż 100 km. z przecinającymi je innymi drogami transportu lądowego i wodnego, z dopuszczeniem 7. System informatyczny symulatora powinien zawyjątkowo skrzyżowań jednopoziomowych, pewniać odwzorowanie wybranych awarii i niesprawności poszczególnych układów, instalacji i układów c) mosty, wiadukty, tunele. pojazdu, w tym w szczególności: 2. System informatyczny powinien umożliwiać sy- 1) częściowego i całkowitego zaniku działania hamulmulowanie warunków atmosferycznych i warunków ca roboczego; jazdy, pory roku i doby, w tym w szczególności: 2) asymetrii działania hamulców; 1) warunków atmosferycznych obejmujących: śnieg, 3) przebicia ogumienia, zwłaszcza kół kierowanych; deszcz, mgły i wiatr; 4) zmiany położenia środka masy pojazdu, wynikają- 2) zróżnicowanych warunków jazdy obejmujących cego z przemieszczenia się ładunku; nawierzchnię o normalnej oraz zmniejszonej przy- 5) awarii silnika, uniemożliwiającej wytwarzanie czepności. efektywnego momentu obrotowego; 3. Generowany przez symulator obraz powinien 6) awarii układów: przeciwdziałającego blokowaniu spełniać warunek interaktywności z pozostałymi po- kół przy hamowaniu, kontroli trakcji oraz stabilizajazdami oraz z pieszymi, tzn. uwzględniać zmiany cji toru jazdy pojazdu; w symulacji wynikające z zachowania osoby szkolonej i sposobu wykonywania przez nią ćwiczeń. 7) komunikatów, ostrzeżeń i usterek tachografu. Uwaga! Wszystkie wartości podane w niniejszym załączniku, dotyczące wymienionych w nim wielkości, powinny być określone z dokładnością ± 2,5%.