Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą

Nr 170 — 13178 — Poz. 1143 1143 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą Na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2. Zespół jest jednostką budżetową finansowaną 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. z budżetu państwa z części, której dysponentem jest Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.2)) zarządza się, co nastę- minister. puje: 3. Organizację i szczegółowe zadania Zespołu § 1. 1. Szkoły podstawowe, gimnazja i licea ogólno- określa statut nadany przez ministra. kształcące oraz zespoły tych szkół przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych § 3. 1. W organizacji pracy Zespołu nie przewiduje i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej się ferii szkolnych. Polskiej prowadzą kształcenie dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą zgodnie 2. Organizację roku szkolnego w szkołach określa z podstawą programową kształcenia ogólnego, okreś- dyrektor Zespołu na wniosek dyrektora szkoły lub kieloną w przepisach w sprawie podstawy programowej rownika punktu. wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. § 4. Obowiązek szkolny oraz obowiązek nauki może być spełniany przez dzieci obywateli polskich cza- 2. Szkolne punkty konsultacyjne przy przedstawi- sowo przebywających za granicą przez: cielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej 1) u częszczanie do szkoły działającej w systemie Polskiej, zwane dalej „punktami”, umożliwiają ucz- oświaty innego kraju; niom uczęszczającym do szkół działających w syste- 2) u częszczanie do szkoły europejskiej działającej na mach oświaty innych krajów uzupełnianie wykształcepodstawie Konwencji o Statucie Szkół Europejnia w zakresie szkoły podstawowej, gimnazjum skich, sporządzonej w Luksemburgu dnia i liceum ogólnokształcącego, zgodnie z ramami pro- 21 czerwca 1994 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 3, poz. 10), gramowymi kształcenia uzupełniającego dla szkolzwanej dalej „szkołą europejską”; nych punktów konsultacyjnych i planami nauczania, o których mowa w § 8 ust. 3 pkt 1 i 2. 3) s pełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą, na podstawie art. 16 ust. 8—14 3. Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o szko- ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświale bez bliższego określenia — należy przez to rozumieć ty, zwanej dalej „ustawą”; również zespół szkół i punkt. 4) u czestniczenie w kształceniu na odległość, prowa- 4. Szkoły są finansowane z budżetu państwa z czę- dzonym przez Zespół, obejmującym realizację raści, której dysponentem jest minister właściwy do mowego planu nauczania; spraw oświaty i wychowania, zwany dalej „mini- 5) u częszczanie do szkoły podstawowej, gimnazjum strem”. i liceum, o których mowa w § 1 ust. 1. § 2. 1. Zadania związane z organizacją kształcenia § 5. 1. Do szkół mogą być przyjmowane także dziedzieci obywateli polskich czasowo przebywających za ci obywateli polskich stale zamieszkałych za granicą granicą koordynuje Zespół Szkół dla Dzieci Obywateli oraz dzieci osób niebędących obywatelami polskimi, Polskich Czasowo Przebywających za Granicą, z siejeżeli szkoła posiada wolne miejsca oraz odpowiednie dzibą w Warszawie, zwany dalej „Zespołem”. warunki kadrowe, organizacyjne i finansowe. 2. Kształcenie w szkołach jest nieodpłatne. 1) Minister Edukacji Narodowej kieruje działem administracji rządowej — oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 3. Warunkiem przyjęcia ucznia do punktu jest dorozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopa- starczenie kierownikowi punktu zaświadczenia da 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania o uczęszczaniu ucznia do szkoły, o której mowa w § 4 Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 216, poz. 1591). pkt 1 lub 2. 2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, § 6. 1. Szkołę zakłada, przekształca i likwiduje minipoz. 2781, z 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788, Nr 122, ster z własnej inicjatywy lub na wniosek dyrektora Zepoz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400 i Nr 249,

, z 2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 208, poz. 1532 społu, po zasięgnięciu opinii właściwego kierownika i Nr 227, poz. 1658, z 2007 r. Nr 42, poz. 273, Nr 80, poz. 542, przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsu- Nr 115, poz. 791, Nr 120, poz. 818, Nr 180, poz. 1280 larnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczyi Nr 181, poz. 1292, z 2008 r. Nr 70, poz. 416, Nr 145, pospolitej Polskiej.

, Nr 216, poz. 1370 i Nr 235, poz. 1618, z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 31, poz. 206, Nr 56, poz. 458, Nr 157, 2. Do przekształcenia lub likwidacji szkoły nie stopoz. 1241 i Nr 219, poz. 1705 oraz z 2010 r. Nr 44, poz. 250, suje się przepisów art. 59 ust. 1, 3, 4 i 6 ustawy. Nr 54, poz. 320, Nr 127, poz. 857 i Nr 148, poz. 991.

Nr 170 — 13179 — Poz. 1143 3. Szkoła działa na podstawie statutu przygotowa- 1) ramowego planu nauczania; nego przez radę pedagogiczną i uchwalonego przez radę szkoły, a w razie jej niepowołania — przez radę 2) uzupełniającego programu nauczania uwzględniapedagogiczną, z zastrzeżeniem ust. 5. jącego ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych, 4. Dyrektor szkoły lub kierownik punktu, niezwłocz- określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia. nie po uchwaleniu statutu, przesyła statut dyrektorowi 2. Podstawą oceniania i klasyfikowania ucznia Zespołu w celu sprawdzenia zgodności statutu z prauczestniczącego w kształceniu na odległość są egzawem oraz kierownikowi przedstawicielstwa dyplomaminy klasyfikacyjne. tycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej — do wia- 3. Do egzaminu klasyfikacyjnego dopuszcza się domości. ucznia, który wykonał wszystkie prace kontrolne oraz uzyskał ze wszystkich zajęć obowiązkowych średnią 5. Pierwszy statut szkole nadaje minister. ocen nie niższą niż ocena co najmniej dopuszczająca. 6. Do statutu szkoły nie stosuje się przepisów wy- 4. Liczbę i zakres prac kontrolnych z poszczególdanych na podstawie art. 60 ust. 2 ustawy, dotycząnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych w każdej cych ramowych statutów szkół publicznych. klasie oraz terminy ich wykonania ustala dyrektor Zespołu. § 7. 1. Punkt może zostać utworzony, jeżeli zgłoszono do niego co najmniej 30 uczniów. 5. Prace kontrolne oceniają nauczyciele zatrudnieni w Zespole. 2. W uzasadnionych przypadkach, na wniosek kierownika przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu 6. Uczniowie, którzy ukończyli liceum ogólnokonsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego kształcące w kształceniu na odległość, mogą przystą- Rzeczypospolitej Polskiej, może zostać utworzony pić do egzaminu maturalnego przeprowadzanego punkt, do którego zgłoszono mniejszą liczbę uczniów zgodnie z przepisami w sprawie warunków i sposobu niż określona w ust. 1. oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzami- § 8. 1. Szkoły podstawowe, gimnazja i licea ogólnonów w szkołach publicznych. kształcące: § 11. 1. Obowiązkowe zajęcia edukacyjne w szko- 1) realizują programy nauczania uwzględniające podłach są prowadzone oddzielnie dla każdej klasy, jeżeli stawę programową kształcenia ogólnego, określoklasa liczy co najmniej 7 uczniów. ną w przepisach w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia 2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na ogólnego w poszczególnych typach szkół; wniosek dyrektora szkoły lub kierownika punktu, dyrektor Zespołu może wyrazić zgodę na prowadzenie 2) realizują ramowy plan nauczania dla danego typu obowiązkowych zajęć edukacyjnych w klasie liczącej szkoły, określony w przepisach w sprawie ramomniej niż 7 uczniów. wych planów nauczania w szkołach publicznych; 3) prowadzą zajęcia edukacyjne w trybie stacjonar- 3. Jeżeli klasa liczy mniej niż 7 uczniów i dyrektor nym przez pięć dni w tygodniu. Zespołu nie wyrazi zgody, o której mowa w ust. 2, obowiązkowe zajęcia edukacyjne są prowadzone w grupach międzyklasowych. 2. Szkoły, o których mowa w ust. 1, mogą realizować również programy i plany nauczania, o których § 12. 1. W szkołach nie organizuje się oddziałów mowa w ust. 3 pkt 1 i 2. przedszkolnych. 3. Punkty: 2. W szkołach podstawowych i gimnazjach nie 1) realizują programy nauczania uwzględniające ra- przeprowadza się sprawdzianu i egzaminu, o których my programowe kształcenia uzupełniającego dla mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. szkolnych punktów konsultacyjnych, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia; § 13. 1. Uczniowie i absolwenci szkół otrzymują świadectwa szkolne wydawane zgodnie z przepisami 2) realizują plany nauczania uzupełniającego, okreś- w sprawie warunków i trybu wydawania świadectw, lone w załączniku nr 2 do rozporządzenia; dyplomów państwowych i innych druków szkolnych. 3) prowadzą zajęcia edukacyjne w trybie stacjonar- 2. Na wniosek rodziców lub opiekunów, a w przynym w wybranych dniach tygodnia, ustalone w ar- padku ucznia pełnoletniego — na wniosek ucznia, kuszu organizacji pracy punktu. punkt wydaje także pisemną informację o systemie oświaty kraju, w którym uczeń realizował obowiązek § 9. Do szkół nie stosuje się art. 39 ust. 2a, art. 60 szkolny lub obowiązek nauki, oraz o zakresie zajęć ust. 3 oraz art. 63 ustawy. edukacyjnych zrealizowanych w szkole, do której uczeń uczęszczał. Do wniosku o wydanie informacji § 10. 1. Zespół może prowadzić kształcenie na od- dołącza się ostatnie świadectwo uzyskane w tej szkoległość obejmujące realizację: le.

Nr 170 — 13180 — Poz. 1143 3. Informacja, o której mowa w ust. 2, zawiera 3. W celu przeprowadzenia konkursu minister pow szczególności: wołuje komisję konkursową w składzie: 1) imię i nazwisko, datę urodzenia i numer PESEL 1) t rzech przedstawicieli ministra; ucznia; 2) p rzedstawiciel ministra właściwego do spraw za- 2) nazwy szkół, do których uczeń uczęszczał w po- granicznych; szczególnych latach nauki; 3) d yrektor Zespołu. 3) wykaz nauczanych przedmiotów i zajęć oraz ich polskie odpowiedniki; 4. Minister ustala regulamin konkursu oraz tryb pracy komisji konkursowej. Przepisów art. 36a 4) tygodniowy wymiar przedmiotów i zajęć, o któ- ust. 6—10 ustawy, a także przepisów wydanych na rych mowa w pkt 3; podstawie art. 36a ust. 12 ustawy, dotyczących regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły lub 5) zwięzły opis systemu oświaty danego kraju, obejplacówki oraz trybu pracy komisji konkursowej, nie mujący w szczególności: stosuje się. a) dane o sposobie i warunkach spełniania obo- 5. Minister, na wniosek dyrektora Zespołu, powiewiązku szkolnego lub obowiązku nauki, rza stanowiska kierowników punktów, a także odwołub) informację o etapach edukacyjnych i typach je z tych stanowisk. Dyrektor Zespołu do wniosku doszkół, łącza opinię kierownika przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielc) informację o egzaminach kończących poszczestwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej. gólne etapy edukacyjne, d) informację o rodzajach egzaminów i świadectw § 18. Stanowisko dyrektora szkoły, wicedyrektora uprawniających do podjęcia nauki na studiach szkoły lub kierownika punktu może zostać powierzone wyższych, osobie spełniającej wymagania określone w przepisach w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiae) opis systemu oceniania i skalę ocen. dać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowiska kierownicze w poszczególnych typach 4. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio do szkół i placówek. szkoły, o której mowa w § 8 ust. 1, realizującej programy i plany nauczania, o których mowa w § 8 ust. 3 § 19. Dyrektor Zespołu zatrudnia osobę, której ma pkt 1 i 2. być powierzone stanowisko dyrektora szkoły lub stanowisko kierownika punktu, na podstawie umowy § 14. Szkoły są obowiązane gromadzić i udostęp- o pracę na czas określony równy okresowi powierzeniać księgozbiór biblioteczny wspomagający realiza- nia stanowiska. cję programów nauczania oraz samokształcenie uczniów i doskonalenie nauczycieli. § 20. 1. Dyrektorzy szkół oraz kierownicy punktów zatrudniają nauczycieli odpowiednio w szkołach lub § 15. 1. Dyrektor Zespołu sprawuje nadzór peda- punktach. Nauczyciele, za zgodą dyrektora Zespołu, gogiczny w stosunku do dyrektorów szkół i kierowni- mogą zostać oddelegowani do pracy w sekcjach polków punktów oraz nauczycieli w sekcjach polskich skich funkcjonujących w systemach oświaty innych funkcjonujących w szkołach działających w systemach krajów. oświaty innych krajów. 2. Dyrektor Zespołu, w porozumieniu z ministrem, 2. Dyrektor Zespołu sprawuje nadzór nad działal- na wniosek dyrektora szkoły, może utworzyć w szkole nością szkół w zakresie spraw finansowych i admini- stanowisko wicedyrektora. Zadania wicedyrektora stracyjnych we współpracy z kierownikami przedsta- określa statut szkoły. wicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych lub przedstawicielstw wojskowych Rzeczypospolitej 3. Dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii dyrektora Polskiej. Zespołu, powierza stanowisko wicedyrektora nauczycielowi zatrudnionemu w szkole. § 16. 1. Szkołą kieruje dyrektor, a punktem kierownik. § 21. Odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły lub kierownika punktu stanowi podstawę rozwiązania 2. Dyrektor szkoły lub kierownik punktu sprawują umowy o pracę za wypowiedzeniem. nadzór pedagogiczny nad nauczycielami zatrudnionymi w szkole lub punkcie. § 22. Organizację kształcenia w szkołach europejskich określają postanowienia Konwencji o Statucie § 17. 1. Minister powierza stanowisko dyrektora Szkół Europejskich. Zespołu oraz stanowisko dyrektora szkoły, a także odwołuje z tych stanowisk. Do odwołania dyrektora § 23. 1. Nauczycieli do pracy w szkołach europejszkoły nie stosuje się przepisów art. 38 ustawy. skich kieruje minister. 2. Kandydata na stanowisko dyrektora szkoły wy- 2. Kandydatów na nauczycieli w szkołach europejłania się w drodze konkursu. skich wyłania się w drodze konkursu.

Nr 170 — 13181 — Poz. 1143 3. Minister powołuje komisję konkursową oraz 2. Kierownik punktu, w terminie do dnia 30 marca ustala jej skład i regulamin działania. W skład komisji 2011 r., przedstawi dyrektorowi Zespołu harmonokonkursowej wchodzi przynajmniej jeden nauczyciel, gram dostosowywania kształcenia w punkcie do ram o którym mowa w § 25. programowych kształcenia uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych oraz planów nauczania § 24. Dyrektor Zespołu zatrudnia w Zespole uzupełniającego, o których mowa w § 8 ust. 3 pkt 1 nauczycieli skierowanych do pracy w szkole europej- i 2. skiej na podstawie umowy o pracę na czas określony równy okresowi skierowania. 3. Dyrektor Zespołu, w terminie do dnia 31 maja 2011 r., zatwierdza harmonogram, o którym mowa § 25. Nadzór pedagogiczny nad nauczycielami w ust. 2. Dyrektor Zespołu może, przed zatwierdzeskierowanymi do pracy w szkole europejskiej sprawu- niem harmonogramu, zobowiązać kierownika punktu ją nauczyciele zatrudnieni w Zespole, którym minister do wprowadzenia określonych zmian w harmonograpowierzył sprawowanie tego nadzoru. mie. § 26. Na wniosek nauczyciela prowadzącego 4. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio do nauczanie języka polskiego lub innych przedmiotów szkół realizujących uzupełniający plan nauczania. w języku polskim wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą lub dzieci pracowników migrujących, 5. Kształcenie na odległość może być prowadzone a także na wniosek organizacji społecznej zarejestro- przez szkoły nie dłużej niż do dnia 31 sierpnia 2011 r. wanej za granicą lub innego podmiotu organizującego za granicą nauczanie języka polskiego lub innych § 28. Traci moc rozporządzenie Ministra Edukacji przedmiotów w języku polskim, Zespół udostępnia Narodowej i Sportu z dnia 2 września 2004 r. w spranieodpłatnie posiadane w wersji elektronicznej pro- wie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich gramy, materiały, narzędzia i pomoce dydaktyczne. czasowo przebywających za granicą (Dz. U. Nr 194,

). § 27. 1. Szkoły dostosują swoją działalność do wymagań określonych w rozporządzeniu do dnia § 29. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 31 sierpnia 2011 r., a w zakresie stosowania ram pro- 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem § 3 ust. 1, który gramowych kształcenia uzupełniającego dla szkolnych wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2011 r. punktów konsultacyjnych oraz planów nauczania uzupełniającego, o których mowa w § 8 ust. 3 pkt 1 i 2, do dnia 31 sierpnia 2014 r. Minister Edukacji Narodowej: K. Hall Załączniki do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. (poz. 1143) Załącznik nr 1 RAMY PROGRAMOWE KSZTAŁCENIA UZUPEŁNIAJĄCEGO DLA SZKOLNYCH PUNKTÓW KONSULTACYJNYCH I i II etap edukacyjny (szkoła podstawowa) Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego w szkole Celem kształcenia ogólnego w szkole podstawo- podstawowej należą: wej jest: 1) czytanie — rozumiane zarówno jako prosta czyn- 1) przyswojenie przez uczniów podstawowego zaso- ność oraz jako umiejętność rozumienia, wykorzybu wiadomości na temat faktów, zasad, teorii stywania i przetwarzania tekstów w zakresie umożi praktyki, dotyczących przede wszystkim tematów liwiającym zdobywanie wiedzy, rozwój emocjoi zjawisk bliskich doświadczeniom uczniów; nalny, intelektualny i moralny oraz uczestnictwo w życiu społeczeństwa; 2) zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystywania posiadanych wiadomości podczas wykony- 2) umiejętność formułowania wniosków opartych na wania zadań i rozwiązywania problemów; obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody i społeczeństwa; 3) kształtowanie u uczniów postaw warunkujących sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we 3) umiejętność komunikowania się w języku ojczywspółczesnym świecie. stym zarówno w mowie, jak i w piśmie;

Nr 170 — 13182 — Poz. 1143 4) umiejętność posługiwania się nowoczesnymi 5) r ozumie proste wypowiedzi monologowe technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, i dialogowe bez dodatkowych wyjaśnień; w tym także dla wyszukiwania i korzystania z infor- 6) r ozumie złożone wypowiedzi monologowe macji; i dialogowe; 5) umiejętność uczenia się jako sposób zaspokajania 7) r ozumie proste teksty literackie wspierane ilunaturalnej ciekawości świata, odkrywania swoich stracjami, gestami, rekwizytami i inne teksty zainteresowań i przygotowania do dalszej edukakultury; cji; 8) r ozumie teksty literackie (zwłaszcza tworzone 6) umiejętność pracy zespołowej. we współczesnej polszczyźnie) i inne teksty kultury. Jednym z najważniejszych zadań szkoły podstawowej jest kształcenie umiejętności posługiwania się 2. Czytanie. Uczeń: językiem polskim, w tym dbałość o wzbogacanie zasobu słownictwa uczniów. Wypełnianie tego zadania na- 1) czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrależy do obowiązków każdego nauczyciela. zy; 2) czyta na głos, poprawnie i wyraziście, krótki Nauczyciele powinni też stwarzać uczniom waruni prosty tekst (także nieznany); ki do nabywania umiejętności wyszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źró- 3) rozumie krótkie teksty użytkowe; deł, z zastosowaniem technologii informacyjno-komu- 4) r ozpoznaje formy użytkowe: np. życzenia, zanikacyjnych. proszenie, ogłoszenie, list, prostą instrukcję; EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA 5) r ozumie krótkie utwory literackie i inne teksty kultury; I etap edukacyjny (klasy I—III szkoły podstawowej) 6) r ozumie utwory literackie i inne teksty kultu- Cele kształcenia — wymagania ogólne ry; 7) w tekście literackim zaznacza wybrane frag- Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomagamenty, określa czas i miejsce akcji, wskazuje nie dziecka w rozwoju intelektualnym, emocjonalnym, głównych bohaterów; społecznym, etycznym, fizycznym i estetycznym. Zadaniem szkoły jest wykształcenie umiejętności posłu- 8) określa podstawowe elementy świata przedgiwania się językiem polskim oraz ukształtowanie stawionego w utworze literackim lub w insystemu wiadomości i umiejętności potrzebnych dzie- nym tekście kultury; cku do poznawania i rozumienia świata, radzenia sobie w codziennych sytuacjach oraz do kontynuowania 9) rozumie podstawowe oraz przenośne znanauki w klasach IV—VI szkoły podstawowej. czenie wyrazów w tekście; 10) wyszukuje w tekście potrzebne informacje, Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na tekorzysta z obrazkowych słowników i encymat historii, geografii i przyrody Polski. Zdobywa podklopedii; stawowe informacje o kulturze i społeczeństwie polskim, identyfikuje się z kulturą i tradycją polską, za- 11) korzysta ze słowników i encyklopedii. chowując szacunek dla odmienności kulturowych i tradycji kraju zamieszkania. Poznaje klasyczne teksty II. Tworzenie wypowiedzi. polskiej literatury dziecięcej. Uczeń rozbudza swoje zainteresowania Polską. 1. Mówienie. Uczeń: 1) w ymawia poznane słowa w sposób zrozumia- Treści nauczania — wymagania szczegółowe ły; Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na 2) poprawnie wymawia słowa i zwroty; poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowa- 3) s kutecznie porozumiewa się w codziennych ny). sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się, wypowiada się płynnie; I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. 4) uczestniczy w rozmowie i w prostej dyskusji, wyraża w prosty sposób własne zdanie; 1. Słuchanie. Uczeń: 5) f ormułuje kilkuzdaniową wypowiedź, opowia- 1) rozróżnia głoski współczesnej polszczyzny, da o własnych doświadczeniach, opisuje luz wyjątkiem najtrudniejszych; dzi, przedmioty, miejsca i sytuacje; 2) rozróżnia wszystkie głoski współczesnej pol- 6) formułuje życzenia i zaproszenie; szczyzny; 7) o powiada w prosty sposób akcję utworu oraz 3) rozumie złożone polecenia; opisuje postaci i relacje między nimi, a także 4) rozumie rozbudowane polecenia; świat przedstawiony tekstów kultury;

Nr 170 — 13183 — Poz. 1143 8) opisuje, opowiada, charakteryzuje postać 8) opisuje położenie Polski, wymienia obecną literacką; i dawne stolice Polski; wymienia najważniejsze miasta, góry i rzeki; 9) stosuje formuły grzecznościowe; 9) opowiada o najważniejszych polskich świę- 10) recytuje wiersze, stosując pauzę i intonację. tach oraz związanych z nimi tradycjach; 2. Pisanie. Uczeń: 10) porównuje polskie tradycje świąteczne ze świętami w kraju zamieszkania; zna na pa- 1) przepisuje krótkie teksty; mięć kilka wybranych polskich wierszy, pio- 2) p isze z pamięci (kilka wyrazów) (pojedyncze senek i przysłów; zdania) i ze słuchu (proste, krótkie teksty) 11) opisuje polski pejzaż z uwzględnieniem pór (krótkie teksty); roku oraz obyczaje związane z tymi porami 3) z pomocą nauczyciela tworzy krótką wypo- roku; wiedź (opis, list prywatny, życzenia, zapro- 12) opisuje krajobrazy Polski: nadbałtycki, nizinszenie); ny, wyżynny, górski. 4) tworzy krótką wypowiedź (dialog, opowiadanie, przepis); Teksty kultury. 5) p isze według podanego wzoru proste teksty Wykaz tekstów (poznawanych w całości lub we fragna znane mu tematy (np. związane z jego za- mentach, przy czym nie można pominąć utworu oznainteresowaniami); czonego gwiazdką): Liliana Bardijewska, Zielony wędrowiec 6) t worzy wypowiedź na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami); Władysław Bełza, *Katechizm polskiego dziecka 7) p isze proste teksty związane z poznanymi Jan Brzechwa, *wiersze dla dzieci (wybór) utworami literackimi i innymi tekstami kultu- Wanda Chotomska, Wanda Chotomska dla najmłodry; szych 8) t worzy wypowiedź związaną z poznanymi Jan Grabowski, Puc, Bursztyn i goście utworami literackimi i innymi tekstami kultu- Mira Jaworczakowa, Jacek, Wacek i Pankracek, Oto ry; jest Kasia 9) stosuje podstawowe formuły grzecznościo- Grzegorz Kasdepke, Kacperiada we; Maria Kownacka, Plastusiowy pamiętnik 10) na ogół pisze poprawnie ortograficznie i sto- Maria Krüger, Karolcia suje podstawową interpunkcję; Joanna Kulmowa, Zasypianki 11) zna i na ogół stosuje zasady ortografii i inter- Kornel Makuszyński, Marian Walentynowicz, *Przygopunkcji. dy Koziołka Matołka III. Wiedza o Polsce. Anna Onichimowska, Najwyższa góra świata, Sen, który odszedł Uczeń: Marian Orłoń, Florentynka 1) określa położenie Polski w Europie; Joanna Papuzińska, Nasza mama czarodziejka 2) opowiada wybrane legendy i podania ilu- Janina Porazińska, Szewczyk Dratewka strujące narodziny państwa polskiego; Ewa Szelburg-Zarembina, Idzie niebo ciemną nocą, 3) wymienia symbole narodowe, wyjaśnia ich Królestwo bajki znaczenie, rozpoznaje hymn narodowy; Julian Tuwim, *wiersze dla dzieci (wybór) 4) wymienia wybrane postaci z historii Polski Barbara Tylicka, Polskie miasta w baśni i legendzie. (Mikołaj Kopernik, Tadeusz Kościuszko, O krakowskich psach i kleparskich kotach Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin, Jan Ma- Wojciech Widłak, Pan Kuleczka tejko, Maria Skłodowska-Curie, Jan Paweł II, Lech Wałęsa); Józef Wybicki, *Mazurek Dąbrowskiego (dwie pierwsze zwrotki) 5) opowiada o tradycjach swojej rodziny, tworzy własne drzewo genealogiczne, posługuje *Legendy: się terminami opisującymi pokrewieństwo; O Lechu, Czechu i Rusie 6) podaje nazwę regionu, z którego pochodzi je- O Piaście Kołodzieju go rodzina, opisuje krajobraz tego regionu i wymienia najważniejsze jego obiekty; O smoku wawelskim O śpiących rycerzach 7) rozpoznaje różnorodność tradycji kulturowej i szanuje odmienności innych narodów; O Warsie i Sawie

Nr 170 — 13184 — Poz. 1143 *Piosenki: c) samopoczucie, Krakowiaczek jeden (za: Zygmunt Gloger) d) umiejętności sportowe; Mam chusteczkę haftowaną 5) podróże i turystyka: Płynie Wisła, płynie (słowa Edmund Wasilewski, mu- a) wakacje, zyka Kazimierz Hofman) b) ciekawostki turystyczne, Stary niedźwiedź c) komunikacja lokalna; Wlazł kotek na płotek (za: Oskar Kolberg, muzyka Sta- 6) środowisko naturalne: nisław Moniuszko) a) pogoda, pory roku, Zasiali górale... b) rośliny i zwierzęta; Wybrane filmy, np.: 7) technika, media: Akademia Pana Kleksa (reżyser Krzysztof Gradowski) a) domowe urządzenia techniczne, Bolek i Lolek — odcinki do wyboru b) telewizja, radio, Internet; Dziwne Przygody Koziołka Matołka — odcinki do wy- 8) wiedza o Polsce: boru a) symbole narodowe, Miś Uszatek — odcinki do wyboru b) znani Polacy, Reksio — odcinki do wyboru c) święta i zwyczaje, Czasopisma, strony internetowe, programy telewizyj- d) polonica w miejscu zamieszkania; ne, aktualnie popularne piosenki dla dzieci 9) język nauki: Wybrane polskie komiksy, np.: a) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o języku, Henryk Jerzy Chmielewski, Tytus, Romek i A’Tomek b) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o literatu- (do wyboru) rze, Janusz Christa, Kajko i Kokosz (do wyboru) c) podstawowe terminy historyczne i geograficzne. Kręgi tematyczne: JĘZYK POLSKI 1) ja i moi bliscy: II etap edukacyjny (klasy IV—VI szkoły podstawowej) a) podstawowe informacje o sobie (imię, nazwisko, wiek, miejsce zamieszkania), Cele kształcenia — wymagania ogólne b) wygląd zewnętrzny, I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych c) umiejętności i zainteresowania, w nich informacji. d) emocje, marzenia, świat wyobraźni, Uczeń rozwija sprawność uważnego słuchania, czytania głośnego i cichego oraz umiejętność rozue) najbliższa rodzina, mienia znaczeń dosłownych i prostych znaczeń f) przyjaciele, koledzy; przenośnych; zdobywa świadomość języka jako wartościowego i wielofunkcyjnego narzędzia ko- 2) dom i otoczenie: munikacji, rozwija umiejętność poszukiwania intea) dom (pomieszczenia, meble), resujących go wiadomości, a także ich porządkob) zabawki, wania oraz poznawania dzieł sztuki; uczy się rozpoznawać różne teksty kultury, w tym użytkowe, oraz c) podwórko, plac zabaw, stosować odpowiednie sposoby ich odbioru. d) ciekawe miejsca; II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. 3) życie codzienne: Uczeń poznaje teksty kultury odpowiednie dla stopa) kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory nia rozwoju emocjonalnego i intelektualnego; rozdnia), poznaje ich konwencje gatunkowe; uczy się je odb) podstawowe czynności dnia codziennego, bierać świadomie i refleksyjnie; kształtuje świadomość istnienia w tekście znaczeń ukrytych; rozwija c) moja klasa i obowiązki szkolne, zainteresowania różnymi dziedzinami kultury; pod) gry, zabawy, koła zainteresowań, znaje specyfikę literackich i pozaliterackich sposobów wypowiedzi artystycznej; w kontakcie z dziełae) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy), mi kultury kształtuje hierarchię wartości, swoją f) zakupy (kupowanie, sprzedawanie, cyfry i liczby), wrażliwość, gust estetyczny, poczucie własnej tożg) usługi (np. biblioteka), samości i postawę patriotyczną. h) ubranie (części garderoby); III. Tworzenie wypowiedzi. 4) zdrowie i sport: Uczeń rozwija umiejętność wypowiadania się w mowie i w piśmie na tematy poruszane na zajęa) najważniejsze części ciała, ciach, związane z poznawanymi tekstami kultury b) czystość i schludność, i własnymi zainteresowaniami; dba o poprawność

Nr 170 — 13185 — Poz. 1143 wypowiedzi własnych, a ich formę kształtuje odpo- 14) korzysta z informacji zawartych w encyklopewiednio do celu wypowiedzi; wykorzystując posia- diach oraz słownikach jednojęzycznych i dwudane umiejętności, rozwija swoją wiedzę o języku. języcznych. Treści nauczania — wymagania szczegółowe 3. Świadomość językowa. Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami te- Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na matycznymi (leksyka). poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowa- 4. Analiza i interpretacja tekstów kultury (uczeń zna ny). teksty literackie i inne teksty kultury wskazane I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych przez nauczyciela). w nich informacji. Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (wartości). 1. Słuchanie. Uczeń: II. Tworzenie wypowiedzi. 1) rozróżnia większość głosek języka polskiego; 1. Mówienie. Uczeń: 2) rozróżnia wszystkie głoski języka polskiego; 1) m ówi w sposób na ogół zrozumiały, stosując 3) rozumie złożone polecenia, proste instrukcje akcent zdaniowy; oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe, włącznie z wypowiedziami w dyskusjach, 2) poprawnie wymawia słowa i zdania; w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych; 3) s pontanicznie i w miarę płynnie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując 4) rozumie rozbudowane wypowiedzi o charaktewłaściwe formy komunikowania się; rze informacyjnym i użytkowym; 4) wypowiada się płynnie i logicznie; 5) rozumie współczesne utwory literackie i inne teksty kultury; 5) o powiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje; 6) rozumie utwory literackie (z różnych epok) i inne teksty kultury. 6) formułuje pytania do tekstu; 2. Czytanie. Uczeń: 7) o powiada akcję utworu, opisuje postaci i relacje między nimi, a także świat przedstawio- 1) c zyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy ny tekstów kultury, w tym nazywa swoje rei stosując akcent zdaniowy; zachowuje intoakcje czytelnicze i wyraża swój stosunek do nację zdania; postaci; 2) sprawnie czyta teksty głośno i cicho; 8) o pisuje, opowiada, charakteryzuje postać lite- 3) r ozumie utwory literackie oraz inne teksty kul- racką, streszcza i relacjonuje zdarzenia; tury; 9) f ormułuje w miarę spójną wypowiedź na zna- 4) r ozpoznaje wpisanego w tekst literacki na- ne mu tematy (np. związane z jego zainteredawcę i odbiorcę; sowaniami) oraz poznanymi utworami literackimi i innymi tekstami kultury; 5) r ozpoznaje wybrane elementy świata przedstawionego w tekście literackim; 10) r ozpoczyna dyskusję i uczestniczy w dyskusji nad poznanymi tekstami kultury; 6) wyodrębnia wszystkie elementy świata przedstawionego w tekście literackim; 11) u czestniczy w rozmowie, wyraża własne zdanie i uzasadnia je; 7) r ozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka; 12) formułuje życzenia, gratulacje, zaproszenie; 8) odróżnia język literacki od nieliterackiego; 13) s tosuje zróżnicowane formuły grzecznościowe; 9) r ozumie dłuższe teksty informacyjne oraz użytkowe; 14) r ecytuje utwory literackie, dbając o prawidłowe akcentowanie i intonację; stosuje właści- 10) odróżnia zdania informujące o faktach od wą modulację głosową. zdań wyrażających opinię; 2. Pisanie. Uczeń: 11) rozpoznaje formy gatunkowe (zaproszenie, życzenia i gratulacje, zawiadomienie i ogło- 1) z apisuje dyktowane teksty, sporządza notatkę szenie, instrukcję, w tym przepis); z tekstu czytanego; 12) dostrzega relacje między częściami składo- 2) o pisuje wydarzenia, swoje przeżycia i doświadwymi wypowiedzi (tytuł, wstęp, rozwinięcie, czenia; zakończenie, akapity); 3) sporządza plan wypowiedzi; 13) korzysta ze szkolnych słowników oraz innych źródeł informacji; 4) formułuje pytania do tekstu;

Nr 170 — 13186 — Poz. 1143 5) t worzy wypowiedź związaną z poznanymi Wybrane polskie komiksy, np.: utworami literackimi i innymi tekstami kultu- Dennis Wojda i Krzysztof Gawronkiewicz, Mikropolis ry oraz na znane mu tematy (np. o jego zainteresowaniach); Tadeusz Baranowski, Skąd się bierze woda sodowa i nie tylko 6) t worzy proste wypowiedzi pisemne w wybranych formach gatunkowych (opis, charakte- Wybrane filmy, np.: rystyka, opowiadanie, dialog, list prywatny, Historia żółtej ciżemki (reżyser Sylwester Chęciński) kartka z dziennika, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, notatka); Magiczne drzewo (reżyser Andrzej Maleszka) 7) s wobodnie tworzy wypowiedzi pisemne Panna z mokrą głową (reżyser Kazimierz Tarnas) w poznanych formach gatunkowych, stosując Samochodzik i templariusze (reżyser Hubert Drapella) urozmaicone słownictwo; W pustyni i w puszczy (reżyser Władysław Ślesicki) 8) s tosuje w wypowiedzi pisemnej odpowiednią Wakacje z duchami, Podróż za jeden uśmiech (reżyser kompozycję i układ graficzny; Stanisław Jędryka) 9) p osługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą języka; Kręgi tematyczne: 10) stosuje formuły grzecznościowe; 1) ja i moi bliscy: a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data 11) pisze poprawnie pod względem ortograficzi miejsce urodzenia), nym i interpunkcyjnym. b) wygląd zewnętrzny i cechy charakteru, 3. Świadomość językowa. c) zainteresowania, hobby, Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka). d) uczucia, emocje, marzenia, świat wyobraźni, e) zawody i umiejętności, Teksty kultury f) rodzina i relacje rodzinne, Teksty poznawane w całości — nie mniej niż 4 pozycje książkowe w roku szkolnym oraz wybrane przez na- g) przyjaciele, koledzy, znajomi; uczyciela teksty o mniejszej objętości. 2) dom i otoczenie: Adam Bahdaj, Wakacje z duchami a) dom (pomieszczenia, wyposażenie), Liliana Bardijewska, Dom ośmiu tajemnic b) otoczenie domu (ogród, ulica), Paweł Beręsewicz, Co tam u Ciumków? c) najbliższa okolica, Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa d) atrakcje w miejscu zamieszkania; Antonina Domańska, Historia żółtej ciżemki 3) życie codzienne: Irena Jurgielewiczowa, Ten obcy a) kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory Stanisław Lem, Bajki robotów dnia, plan dnia (tygodnia, miesiąca)), Kornel Makuszyński, Szatan z siódmej klasy b) codzienne czynności i obowiązki, Małgorzata Musierowicz, Jeżycjada (od tomu Noelka) c) moja klasa i szkoła, Aleksander Minkowski, Dolina Światła d) rozrywki (np. kino, park rozrywki), Zbigniew Nienacki, Pan Samochodzik i templariusze e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy, ich przygotowanie, sposoby odżywiania się), Edmund Niziurski — wybrana powieść (np. Niewiarygodne przygody Marka Piegusa, Sposób na Alcybia- f) zakupy (sklepy, towary, miary i wagi, pieniądze), desa) g) usługi (np. poczta, fryzjer), Joanna Olech, Dynastia Miziołków h) ubranie i moda; Joanna Onichimowska — wybrana powieść (np. Duch 4) zdrowie i sport: starej kamienicy, Daleki rejs) a) części ciała, Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy b) higiena osobista, Alfred Szklarski — wybrana powieść (np. Tomek w krainie kangurów) c) choroby i leczenie, Dorota Terakowska, Władca Lewawu d) zdrowa żywność, Maciej Wojtyszko, Bromba i inni e) dyscypliny i wydarzenia sportowe, wybór baśni i legend f) sprzęt i obiekty sportowe; wybór kolęd 5) podróże i turystyka: wybór pieśni patriotycznych a) wakacje, wypoczynek, wybór poezji, w tym utwory dla dzieci i młodzieży b) znane miejsca, obiekty,

Nr 170 — 13187 — Poz. 1143 c) informacja turystyczna, I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. d) środki transportu; 6) środowisko naturalne: 1. Słuchanie. Uczeń: a) klimat, pogoda, pory roku, 1) rozumie złożone polecenia, proste instrukcje b) rośliny i zwierzęta, oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe włącznie z wypowiedziami w dyskusjach, c) ochrona przyrody; w tym nadawane za pomocą środków audio- 7) technika, media: wizualnych; a) odkrycia i wynalazki, 2) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury; b) urządzenia techniczne, 3) r ozumie wypowiedzi o charakterze informacyjc) radio, telewizja, prasa, Internet; nym i użytkowym; 8) wiedza o Polsce: 4) r ozumie rozbudowane wypowiedzi o charaka) wybitni twórcy kultury i ich dzieła, terze informacyjnym i użytkowym; w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych b) święta, tradycje i zwyczaje, — rozróżnia informacje przekazane werbalnie c) polonica w miejscu zamieszkania; oraz zawarte w dźwięku i obrazie; 9) język nauki: 5) odróżnia informacje o faktach od opinii; a) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o języku, 6) r ozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjob) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o literatu- nalnym i perswazyjnym; rze, 7) d ostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy c) podstawowe terminy historyczne i geograficzne. agresji i manipulacji; III etap edukacyjny (gimnazjum) 8) r ozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski; Cele kształcenia — wymagania ogólne 9) r ozróżnia gatunki publicystyczne radiowe i telewizyjne (wywiad, reportaż). I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. 2. Czytanie. Uczeń: Uczeń samodzielnie dociera do informacji; rozumie komunikaty o coraz bardziej skomplikowanej orga- 1) c zyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy, nizacji — werbalne i niewerbalne; podejmuje re- i stosuje akcent zdaniowy, zachowuje intonafleksję nad znaczeniami słów i dąży do ich dokład- cję zdania; nego rozumienia; krytycznie ocenia zawartość ko- 2) r ozumie utwory literackie, informacyjne, munikatów. użytkowe oraz inne teksty kultury; II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. 3) r ozróżnia teksty informacyjne i argumenta- Uczeń doskonali sprawność analizy i interpretacji cyjne; tekstów kultury; zyskuje nowe narzędzia, dzięki któ- 4) odróżnia informacje o faktach od opinii; rym jego lektura jest coraz dojrzalsza, bardziej świadoma i samodzielna; poznaje nowe gatunki 5) r ozpoznaje wpisanego w tekst literacki nai konwencje literackie; wykorzystuje poznane poję- dawcę i odbiorcę; cia w refleksji o literaturze i wartościach; czyta teksty kultury odpowiadające charakterystycznej dla 6) r ozpoznaje wybrane elementy świata przedtego wieku wrażliwości — z zakresu literatury mło- stawionego w tekście literackim; dzieżowej i popularnej; stopniowo zaczyna pozna- 7) w yodrębnia wszystkie elementy świata przedwać dzieła klasyczne ważne dla kultury polskiej. stawionego w tekście literackim; III. Tworzenie wypowiedzi. 8) r ozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę ję- Uczeń zyskuje coraz wyraźniejszą świadomość zyka; funkcji środków językowych, które służą formuło- 9) w yszukuje w wypowiedzi potrzebne informawaniu wypowiedzi; zdobywa wiedzę o różnych odcje oraz cytuje odpowiednie fragmenty teksmianach polszczyzny i kształci umiejętność potu; prawnego wykorzystywania ich w różnych sytuacjach, pogłębia znajomość etyki mowy i etykiety 10) p orządkuje informacje w zależności od ich języka; poznaje i tworzy nowe, coraz trudniejsze funkcji w przekazie; formy wypowiedzi. 11) odróżnia język literacki od nieliterackiego; Treści nauczania — wymagania szczegółowe 12) r ozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem; Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowa- 13) r ozpoznaje wypowiedzi o charakterze emony). cjonalnym i perswazyjnym;

Nr 170 — 13188 — Poz. 1143 14) rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę, i funkcjonalnie opis zwykłych przedmiotów lub dezaprobatę, negację, prowokację); dzieł sztuki, charakterystyka postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej, sprawozdanie z lek- 15) rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, tury, filmu, spektaklu i ze zdarzenia z życia, rozwskazuje tezę, argumenty i wnioski; prawka, podanie, życiorys i CV, list motywacyj- 16) rozróżnia prasowe gatunki publicystyczne ny, dedykacja; dostosowuje odmianę i styl ję- (artykuł, wywiad, reportaż); zyka do gatunku, w którym się wypowiada; 17) czerpie dodatkowe informacje z przypisu; 3) stosuje zasady organizacji tekstu zgodne z wymogami gatunku, tworząc spójną pod wzglę- 18) korzysta z informacji zawartych w encyklope- dem logicznym i składniowym wypowiedź na diach oraz słownikach jednojęzycznych zadany temat; i dwujęzycznych. 4) tworzy plan twórczy własnej wypowiedzi; 3. Świadomość językowa. 5) dokonuje starannej redakcji tekstu napisanego Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami teręcznie i na komputerze (umiejętnie formatuje matycznymi (leksyka). tekst, dobiera rodzaj czcionki według rozmiaru 4. Analiza i interpretacja tekstów kultury (uczeń zna i kształtu, stosuje właściwe odstępy, wyznacza teksty literackie i inne teksty kultury wskazane marginesy i justuje tekst, dokonuje jego korekprzez nauczyciela). ty, jednocześnie kontrolując autokorektę), po- Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami te- prawia ewentualne błędy językowe, ortogramatycznymi (wartości). ficzne oraz interpunkcyjne; 6) przestrzega zasad etyki mowy w różnych sytua- II. Tworzenie wypowiedzi. cjach komunikacyjnych, m.in. zna konsekwencje stosowania form charakterystycznych dla 1. Mówienie. Uczeń: elektronicznych środków przekazywania infor- 1) wypowiada się płynnie i logicznie; macji, takich jak: SMS, e-mail, czat, blog (ma świadomość niebezpieczeństwa oszustwa 2) tworzy spójne wypowiedzi (monologowe i diai manipulacji powodowanych anonimowością logowe) w następujących formach gatunkouczestników komunikacji w sieci, łatwego obrawych: urozmaicone kompozycyjnie i fabularnie żania obcych, ośmieszania i zawstydzania inopowiadanie, opis sytuacji i przeżyć, zróżniconych wskutek rozpowszechniania obrazów wany stylistycznie i funkcjonalnie opis zwyprzedstawiających ich w sytuacjach kłopotlikłych przedmiotów lub dzieł sztuki, charakterywych, zna skutki kłamstwa, manipulacji, ironii); styka postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej, sprawozdanie z lektury, filmu, spektaklu 7) świadomie, odpowiedzialnie, selektywnie koi ze zdarzenia z życia; dostosowuje odmianę rzysta (jako odbiorca i nadawca) z elektroniczi styl języka do gatunku, w którym się wypo- nych środków przekazywania informacji, wiada; w tym z Internetu; 3) tworzy plan twórczy własnej wypowiedzi; 8) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym. 4) uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje 3. Świadomość językowa. z nimi; Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka). 5) przestrzega zasad etyki mowy w różnych sytuacjach komunikacyjnych; Teksty kultury: 6) stosuje zasady etykiety językowej — wie, w ja- Teksty poznawane w całości — nie mniej niż 5 pozycji ki sposób zwracać się do rozmówcy w zależnoksiążkowych w roku szkolnym oraz wybrane przez naści od sytuacji i relacji łączącej go z osobą, do uczyciela teksty o mniejszej objętości, przy czym nie której mówi (dorosły, rówieśnik, obcy, bliski), można pominąć autorów i utworów oznaczonych zna formuły grzecznościowe, zna konwencje gwiazdką: językowe zależne od środowiska (np. sposób zwracania się do nauczyciela, lekarza, profeso- Arkady Fiedler, Dywizjon 303 ra szkoły wyższej), ma świadomość konse- Ida Fink — wybrane opowiadanie (lub inny utwór pokwencji używania formuł niestosownych dejmujący problematykę Holokaustu) i obraźliwych; *Aleksander Fredro, Zemsta 7) recytuje utwory literackie, stosując właściwą Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec modulację głosową. *Jan Kochanowski, Na dom w Czarnolesie, Na lipę, Na 2. Pisanie. Uczeń: zdrowie, Treny (V, VII, VIII) 1) sporządza notatkę z tekstu czytanego; *Ignacy Krasicki, Lew i zwierzęta, Malarze, Ptaszki w klatce, Przyjaciele 2) tworzy spójne wypowiedzi pisemne w nastę- Stanisław Lem — wybrane opowiadanie pujących formach gatunkowych: urozmaicone kompozycyjnie i fabularnie opowiadanie, opis Adam Mickiewicz, ballady (np. Pani Twardowska, Świsytuacji i przeżyć, zróżnicowany stylistycznie tezianka, Powrót taty), *Dziady cz. II, Reduta Ordona

Nr 170 — 13189 — Poz. 1143 Sławomir Mrożek — wybrane opowiadanie c) urzędy i instytucje, Bolesław Prus — wybrana nowela (np. Katarynka, Ka- d) atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy; mizelka, Z legend dawnego Egiptu) 3) życie codzienne: Andrzej Sapkowski — wybrana powieść z Sagi a) kalendarz (wieki), plan dnia (tygodnia, miesiąca), o Wiedźminie b) codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkol- *Henryk Sienkiewicz — wybrana powieść historyczna ne, koleżeńskie), (Quo vadis, Krzyżacy lub Potop) c) klasa, szkoła, system edukacji, Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny, List do matki d) sposoby spędzania wolnego czasu (np. kino, teatr), wybrane wiersze następujących poetów XX w.: Konstanty Ildefons Gałczyński, Zbigniew Herbert, Czesław e) ż ywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy, Miłosz, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Wisława lokale gastronomiczne, sposoby odżywiania Szymborska, Julian Tuwim, ks. Jan Twardowski, Kazi- się), mierz Wierzyński f) zakupy (sklepy, towary, miary i wagi, pieniądze), wybrana młodzieżowa powieść obyczajowa (np. Mał- g) usługi (np. punkty naprawy), gorzaty Musierowicz, Doroty Terakowskiej) h) ubranie, moda i styl; Teksty poznawane w całości lub w części (decyzja na- 4) zdrowie i sport: leży do nauczyciela): a) budowa człowieka, Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawb) higiena osobista, skiego c) choroby i leczenie, wypadki, Ryszard Kapuściński — wybrany utwór d) uzależnienia, Jan Parandowski, Przygody Odyseusza e) zdrowy styl życia, dieta, Wybór publicystyki z prasy i innych środków społecz- f) dyscypliny i wydarzenia sportowe, nego przekazu g) sprzęt i obiekty sportowe; Wybrane polskie komiksy 5) podróże i turystyka: a) planowanie wypoczynku i podróży, Wybrane programy telewizyjne b) znane miejsca i zabytki, Wybrane filmy, np: c) informacja turystyczna, Skarb (reżyser Leonard Buczkowski) d) baza turystyczna, Krzyżacy (reżyser Aleksander Ford) e) transport; W pustyni i w puszczy (reżyser Władysław Ślesicki lub 6) środowisko naturalne: reżyser Gavin Hood) a) klimat, pogoda, pory roku, Akcja pod Arsenałem (reżyser Jan Łomnicki) b) świat roślin i zwierząt, Panna Nikt (reżyser Andrzej Wajda) c) krajobraz, Kręgi tematyczne: d) ekologia, 1) ja i moi bliscy: e) katastrofy naturalne, a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data f) przestrzeń kosmiczna; i miejsce urodzenia, wykształcenie), 7) technika, media: b) wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, talenty a) rozwój techniki i informatyki, i zdolności, b) motoryzacja i telekomunikacja, c) zainteresowania, hobby, pasje, c) radio, telewizja, prasa, Internet; d) uczucia, emocje, marzenia, plany, 8) wiedza o Polsce: e) praca, a) twórcy kultury i ich dzieła, f) rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa, b) święta, tradycje i zwyczaje, rocznice, g) życie towarzyskie, c) polonica w kraju zamieszkania; h) konflikty i problemy (w tym problemy etyczne); 9) język nauki: 2) dom i otoczenie: a) terminy z zakresu wiedzy o języku, a) dom i otoczenie domu, b) terminy z zakresu wiedzy o literaturze, b) miejsce zamieszkania i okolice, c) terminy historyczne i geograficzne.

Nr 170 — 13190 — Poz. 1143 IV etap edukacyjny (liceum ogólnokształcące) 2. Czytanie. Uczeń: 1) c zyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy, Cele kształcenia — wymagania ogólne i stosuje akcent zdaniowy; I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych 2) r ozumie dłuższe teksty informacyjne oraz w nich informacji. użytkowe; Uczeń rozumie teksty o skomplikowanej budowie; dostrzega sensy zawarte w strukturze głębokiej 3) o dczytuje sens całego tekstu (a w nim znaczetekstu; rozpoznaje funkcje tekstu i środki językowe nia wyrazów, związków frazeologicznych, służące ich realizacji; ma świadomość kryteriów zdań, grup zdań uporządkowanych w akapipoprawności językowej. cie, odróżnia znaczenie realne i etymologiczne) oraz wydzielonych przez siebie fragmen- II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. tów; potrafi objaśnić ich sens oraz funkcję na Uczeń stosuje w analizie podstawowe pojęcia z za- tle całości; kresu poetyki; w interpretacji tekstu wykorzystuje 4) rozpoznaje podstawowe funkcje wypowiedzi; wiedzę o kontekstach, w jakich może być on odczytywany; poznaje niezbędne dla lektury fakty z histo- 5) rozpoznaje specyfikę tekstów publicystyczrii literatury i innych dziedzin humanistyki; odczytu- nych (artykuł, felieton, reportaż), politycznych je rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji po- (przemówienie) i popularnonaukowych; równawczej. wśród tekstów prasowych rozróżnia wiadomość i komentarz; odczytuje zawarte w od- III. Tworzenie wypowiedzi. bieranych tekstach informacje zarówno jaw- Uczeń buduje wypowiedzi o wyższym stopniu zło- ne, jak i ukryte; żoności; stosuje w nich podstawowe zasady logiki 6) wyszukuje informacje według wskazanego i retoryki; ma świadomość własnej kompetencji jękryterium i porządkuje je; zykowej. 7) rozumie dłuższe utwory literackie oraz inne Treści nauczania — wymagania szczegółowe teksty kultury; Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na 8) rozumie utwory literackie i inne teksty kultupoziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowa- ry, a w ich interpretacji uwzględnia różne ny). konteksty; 9) rozpoznaje typ nadawcy i adresata tekstu; I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. 10) wskazuje i charakteryzuje podstawowe kategorie świata przedstawionego; 1. Słuchanie. Uczeń: 11) identyfikuje elementy struktury tekstu litera- 1) rozumie wypowiedzi monologowe i dialogockiego i dostrzega relacje między nimi; we, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych; 12) odczytuje sens całego tekstu i wydzielonych fragmentów oraz ich funkcję na tle całości; 2) rozumie wypowiedzi o złożonej strukturze, w tym nadawane za pomocą środków audio- 13) rozpoznaje jawną i ukrytą intencję wypowiewizualnych, i odbiera zawarte w nich infor- dzi (np. aprobatę, dezaprobatę, sugestię, iromacje zarówno jawne, jak i ukryte; nię i manipulację językową); 3) r ozumie utwory literackie (z różnych epok) 14) dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejai inne teksty kultury; wy manipulacji; 4) r ozumie wypowiedzi informacyjne i użytkowe 15) w tekście argumentacyjnym wskazuje tezę, oraz odróżnia informacje o faktach od opinii; argumenty, przykłady i wnioski; 5) r ozumie wypowiedzi o charakterze popularno- 16) korzysta z rozmaitych źródeł informacji. naukowym i publicystycznym; 3. Świadomość językowa. 6) r ozumie intencję wypowiedzi (np. aprobatę, Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tedezaprobatę, prowokację) oraz rozpoznaje matycznymi (leksyka). środki językowe służące jej wyrażeniu; 4. Analiza i interpretacja tekstów kultury (uczeń zna 7) r ozumie jawną i ukrytą intencję wypowiedzi teksty literackie i inne teksty kultury wskazane (sugestię i manipulację językową oraz ironię); przez nauczyciela). 8) r ozpoznaje środki językowe pełniące różne Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tefunkcje stylistyczne; matycznymi (wartości). 9) r ozpoznaje pytania podchwytliwe i sugerują- II. Tworzenie wypowiedzi. ce odpowiedź; 1. Mówienie. Uczeń: 10) rozpoznaje manipulację językową w tekstach reklamowych, w języku polityków i dziennika- 1) m ówi w sposób na ogół zrozumiały i stosuje rzy. akcent zdaniowy;

Nr 170 — 13191 — Poz. 1143 2) s wobodnie i spontanicznie porozumiewa się 7) p rzedstawia własną opinię na temat poznaw różnych sytuacjach, stosując właściwe for- nych tekstów kultury i uzasadnia ją; my komunikowania się; 8) redaguje i edytuje własny tekst; 3) wypowiada się spontanicznie, płynnie i logicznie; 9) w ykonuje różne działania na tekście cudzym (np. streszcza, parafrazuje, sporządza kon- 4) formułuje spójną wypowiedź na tematy zwiąspekt, cytuje); zane z otaczającą rzeczywistością, opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, 10) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą przedmioty, miejsca i sytuacje; języka; 5) publicznie wygłasza przygotowaną przez sie- 11) pisze poprawnie pod względem ortograficzbie wypowiedź, dbając o dźwiękową wyrazi- nym i interpunkcyjnym, posługując się słowstość przekazu (w tym także tempo mowy nikiem ortograficznym; i donośność głosu); 12) stosuje obowiązujące normy poprawnościo- 6) streszcza, omawia przeczytane utwory litera- we, posługując się słownikami. ckie i inne teksty kultury, wskazuje ich temat, 3. Świadomość językowa. problematykę, charakteryzuje postaci, przed- Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami testawia przebieg akcji oraz tworzy spójne, matycznymi (leksyka). dłuższe wypowiedzi na zadany lub wybrany przez siebie temat; Teksty kultury: 7) prezentuje fabułę i charakteryzuje postać mó- Teksty poznawane w całości (nie mniej niż 8 pozycji wiącą, wypowiada się precyzyjnie w rozmaiksiążkowych oraz wybrane przez nauczyciela teksty tych formach; o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć 8) uczestniczy w dyskusji na znany sobie temat, autorów i utworów oznaczonych gwiazdką): potrafi przedstawić swój punkt widzenia Miron Białoszewski — wybrane utwory i uzasadnia własne zdanie; *Bogurodzica, 9) w dyskusji, wystąpieniu publicznym formułu- Tadeusz Borowski — wybrane opowiadanie je swoje zdanie, uzasadnia je i broni go, podejmuje polemikę; Jarosław Iwaszkiewicz — wybrane opowiadanie *Jan Kochanowski — wybrane pieśni, treny (inne niż 10) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne, zdając w gimnazjum) i psalm Lament świętokrzyski sobie sprawę z ich wartości i funkcji; wystrzega się nieuczciwych zabiegów erystycznych; Adam Mickiewicz — wybrane sonety i inne wiersze (w tym Romantyczność), 11) stosuje podstawowe zasady etykiety językowej, dostosowując odmianę i styl języka do *Dziady część III, *Pan Tadeusz sytuacji, w której się wypowiada; Cyprian Norwid — wybrane wiersze 12) przestrzega zasad etykiety językowej, dosto- Bolesław Prus, *Lalka sowuje sposób wyrażania do stylu właściwe- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I — Jego dla danej sytuacji; sień) 13) recytuje utwory literackie, dbając o prawidło- *Bruno Schulz — wybrane opowiadanie we akcentowanie i intonację; interpretując je Mikołaj Sęp Szarzyński — wybrane sonety głosowo. Juliusz Słowacki — wybrane wiersze 2. Pisanie. Uczeń: Stanisław Wyspiański, *Wesele 1) zapisuje dyktowane teksty; Stefan Żeromski — wybrany utwór (Ludzie bezdomni, Wierna rzeka, Echa leśne lub Przedwiośnie) 2) sporządza notatkę z tekstu słuchanego i czytanego; wybrane wiersze następujących poetów: Krzysztof Kamil Baczyński, Stanisław Barańczak, Józef Czechowicz, 3) tworzy podstawowe formy użytkowe (list ofi- Konstanty Ildefons Gałczyński, Zbigniew Herbert, Jan cjalny, podanie, życiorys, CV, list motywacyj- Kasprowicz, Jan Lechoń, Bolesław Leśmian, Ewa Lipny); ska, Czesław Miłosz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Ju- 4) tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony (roz- lian Przyboś, Tadeusz Różewicz, Leopold Staff, prawka, recenzja, referat, interpretacja utworu Wisława Szymborska, Julian Tuwim, Adam Zagajewliterackiego lub fragmentu) zgodnie z podsta- ski wowymi regułami jego organizacji, przestrze- Teksty poznawane w całości lub w części: gając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; Irit Amiel — wybrane opowiadanie z tomu Osmaleni 5) analizuje i interpretuje wskazane utwory literackie oraz inne teksty kultury; Krzysztof Gawronkiewicz, Grzegorz Janusz, Esencja Krzysztof Gawronkiewicz, Krystian Rosenberg, Ach- 6) przedstawia (opracowuje w pełni) dowolnie tung Zelig! wybrany temat, zwracając uwagę na strukturę wypowiedzi; Witold Gombrowicz, *Ferdydurke

Nr 170 — 13192 — Poz. 1143 Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat 2) dom i otoczenie: Paweł Huelle, Weiser Dawidek a) miejsce zamieszkania i okolice, Ryszard Kapuściński, Cesarz, Podróże z Herodotem b) urzędy i instytucje, Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem c) atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy; Tadeusz Konwicki, Bohiń, Kronika wypadków miłos- 3) życie codzienne: nych, Mała Apokalipsa a) kalendarz, plan dnia (tygodnia, miesiąca), Ignacy Krasicki — wybrana satyra lub Monachomab) codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkolchia ne, koleżeńskie), Stanisław Lem, Opowieści o pilocie Pirxie (wybór) c) klasa, szkoła, system edukacji, Antoni Libera, Madame d) sposoby spędzania wolnego czasu (np. kino, Adam Mickiewicz, Dziady część IV teatr, klub), Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki e) ż ywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy, lokale gastronomiczne, sposoby odżywiania Juliusz Słowacki, Kordian się), Julian Stryjkowski, Głosy w ciemności f) zakupy (reklama; reklamacja), Olga Tokarczuk, E.E. lub Prawiek i inne czasy (fragg) usługi (np. bank, punkty naprawy), menty) h) ubranie, moda i styl; Janusz Zajdel, wybrana powieść lub opowiadanie (np. Limes inferior) 4) zdrowie i sport: Gabriela Zapolska, Moralność pani Dulskiej a) budowa człowieka, Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski: Kabaret Starszych b) higiena osobista, Panów (wybrane fragmenty) c) choroby i leczenie, wypadki, Wybrane polskie komiksy d) uzależnienia, e) zdrowy styl życia; dieta, Wybrane filmy: f) dyscypliny i wydarzenia sportowe, Miś (reżyser Stanisław Bareja) g) sprzęt i obiekty sportowe; Przesłuchanie (reżyser Ryszard Bugajski) 5) podróże i turystyka: Nie lubię poniedziałku (reżyser Tadeusz Chmielewski) a) planowanie wypoczynku i podróży, Pociąg (reżyser Jerzy Kawalerowicz) b) znane miejsca i zabytki, Przypadek (reżyser Krzysztof Kieślowski) c) informacja turystyczna, Seksmisja (reżyser Juliusz Machulski) d) baza turystyczna, Rejs (reżyser Marek Piwowski) e) transport; Nóż w wodzie, Pianista (reżyser Roman Polański) 6) środowisko naturalne: Człowiek z marmuru, Katyń, Pan Tadeusz, Panny a) klimat, z Wilka, Popiół i diament, Ziemia obiecana (reżyser Andrzej Wajda) b) świat roślin i zwierząt, inne wybrane filmy z twórczości polskich reżyserów c) krajobraz, (np. Krzysztofa Kieślowskiego, Andrzeja Munka, d) ekologia, Krzysztofa Zanussiego) e) katastrofy naturalne, Wybrane inscenizacje polskiego dramatu f) przestrzeń kosmiczna; Kręgi tematyczne 7) technika, media: 1) ja i moi bliscy: a) rozwój techniki i informatyki, a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data b) motoryzacja i telekomunikacja, i miejsce urodzenia, wykształcenie), c) radio, telewizja, prasa, Internet; b) wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, talenty 8) wiedza o Polsce: i zdolności, a) twórcy kultury i ich dzieła, c) zainteresowania, hobby, pasje, b) święta, tradycje i zwyczaje, rocznice, d) uczucia, emocje, marzenia, plany, c) polonica w świecie; e) praca i kariera, 9) język nauki: f) rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa, a) terminy z zakresu wiedzy o języku, g) życie towarzyskie, b) terminy z zakresu wiedzy o literaturze, h) konflikty i problemy (w tym problemy etyczne); c) terminy historyczne i geograficzne.

Nr 170 — 13193 — Poz. 1143 Tabela diagnostyczna poziomu znajomości języka

Nr 170 — 13194 — Poz. 1143

Nr 170 — 13195 — Poz. 1143

Nr 170 — 13196 — Poz. 1143

Nr 170 — 13197 — Poz. 1143

Nr 170 — 13198 — Poz. 1143

Nr 170 — 13199 — Poz. 1143

WIEDZA O POLSCE 2. Mikołaj Kopernik i jego odkrycie. Uczeń: (elementy historii, geografii, wiedzy o społeczeń- 1) opowiada o życiu Mikołaja Kopernika, używając stwie) pojęć: uczony, astronom, odkrycie naukowe; II etap edukacyjny (klasy IV—VI szkoły podstawowej) 2) opisuje i umieszcza w czasie odkrycie Mikołaja Kopernika, wyjaśniając, co znaczy powiedzenie: Cele kształcenia — wymagania ogólne „Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”. Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na te- 3. Jadwiga i Jagiełło. Uczeń: mat historii Polski od przyjęcia chrześcijaństwa do 1) wskazuje na mapie Wielkie Księstwo Litewskie; czasów Solidarności i odzyskania suwerenności w 1989 r., które pozwolą mu lepiej poznać kraj jego 2) wyjaśnia przyczyny unii polsko-litewskiej; pochodzenia oraz dostrzec związki teraźniejszości z przeszłością. Zdobywa podstawowe informacje 3) charakteryzuje osobę Jadwigi i wymienia jej zao kulturze i społeczeństwie, a także geografii Polski; sługi dla kultury polskiej; opowiada o przyczyzdobyta wiedza pozwoli mu na identyfikację z kulturą nach i skutkach bitwy pod Grunwaldem. i tradycją polską. Rozbudza swoje zainteresowania 4. Dwór Jagiellonów. Uczeń opisuje życie dworskie dziejami Polski, stawia pytania dotyczące przyczyn na Wawelu w okresie panowania dwóch ostatnich i skutków analizowanych wydarzeń historycznych Jagiellonów, używając pojęć: dwór, paziowie, i współczesnych; posługuje się zdobytymi pojęciami, komnata, arras. przedstawiając własne stanowisko i próbując je uzasadnić. 5. Polski szlachcic. Uczeń: Treści nauczania — wymagania szczegółowe 1) charakteryzuje obowiązki szlachcica wobec państwa, używając pojęć: sejm, sejmik, pospolite 1. Państwo polskie za Piastów. Uczeń: ruszenie; 1) wskazuje na mapie Gniezno i państwo 2) opisuje działalność gospodarczą polskiej szlach- Mieszka I; ty, używając pojęć: folwark, pańszczyzna, kmiecie, spichlerz, spław rzeczny — Wisłą do Gdań- 2) opisuje panowanie Mieszka I, umiejscawiając je ska. w czasie i używając pojęć: plemię, gród, drużyna, książę; opowiada historię zjazdu gnieźnień- 6. Rzeczpospolita Obojga Narodów. Uczeń: skiego, uwzględniając postacie św. Wojciecha, Bolesława Chrobrego i Ottona III; 1) wyjaśnia, na czym polegała unia lubelska i wskazuje na mapie Rzeczypospolitą Obojga 3) wskazuje na mapie Kraków i państwo Kazimie- Narodów; rza Wielkiego, umiejscawiając je w czasie; opowiada o panowaniu Kazimierza Wielkiego 2) opisuje, w jaki sposób dokonywano wyboru z uwzględnieniem powstania Akademii Krakow- króla, używając pojęć: elekcja, pole elekcyjne, skiej. koronacja.

Nr 170 — 13200 — Poz. 1143 7. Rzeczpospolita w XVII w. Uczeń: 12. Polska Rzeczpospolita Ludowa. Uczeń: 1) sytuuje w czasie i omawia wydarzenia potopu 1) wskazuje na mapie granice Polskiej Rzeczyposzwedzkiego z uwzględnieniem obrony Często- spolitej Ludowej i wymienia jej sąsiadów; chowy i postaci Stefana Czarnieckiego; 2) opowiada o Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, 2) sytuuje w czasie i opisuje wyprawę wiedeńską używając pojęć: odbudowa zniszczeń wojen- Jana III Sobieskiego, używając pojęć: oblężenie, nych, zależność od ZSRR, dyktatura partii koodsiecz, sułtan, husaria. munistycznej, opozycja demokratyczna. 8. Upadek I Rzeczypospolitej. Uczeń: 13. Solidarność i powstanie III Rzeczypospolitej. Uczeń: 1) podaje przykłady naprawy państwa polskiego za panowania Stanisława Augusta Poniatow- 1) wskazuje na mapie III Rzeczpospolitą i jej sąsiaskiego z uwzględnieniem Konstytucji 3 maja; dów; 2) omawia i sytuuje w czasie wydarzenia powsta- 2) opisuje powstanie i działania Solidarności, użynia kościuszkowskiego, używając pojęć: naczel- wając określeń: strajk, walka bez przemocy, stan nik powstania, przysięga Kościuszki, kosynie- wojenny, „Okrągły Stół”; rzy; 3) wyjaśnia, jakie najważniejsze zmiany zaszły 3) wyjaśnia, w jakich okolicznościach doszło do w Polsce w 1989 r. upadku państwa polskiego, podaje datę III roz- 14. Krajobrazy Polski i Europy. Uczeń: bioru. 1) rozpoznaje na mapie hipsometrycznej niziny, 9. Formy walki o niepodległość. Uczeń: wyżyny i góry; 1) umiejscawia w czasie powstanie listopadowe 2) charakteryzuje wybrane krajobrazy Polski: gór i powstanie styczniowe; wysokich, wyżyny wapiennej, nizinny, pojezier- 2) wymienia cele walki powstańców oraz przykła- ny, nadmorski, podaje przykłady zależności dy represji zastosowanych wobec społeczeń- między cechami krajobrazu a formami działalstwa po przegranych powstaniach; omawia na ności człowieka; wybranym przykładzie walkę o język polski 3) wymienia formy ochrony przyrody stosowane w nauczaniu; w Polsce, wskazuje na mapie parki narodowe; 3) zbiera z różnych źródeł informacje o zasługach 4) wymienia najważniejsze walory turystyczne najdla kultury polskiej: Fryderyka Chopina, Adama większych miast Polski, ze szczególnym Mickiewicza, Marii Skłodowskiej-Curie, Heleny uwzględnieniem Warszawy, Krakowa, Gdań- Modrzejewskiej, Jana Matejki, Stanisława Moska; niuszki, Henryka Sienkiewicza i Stanisława Wyspiańskiego; 5) lokalizuje na mapie Europy: Polskę oraz państwa sąsiadujące z Polską i ich stolice. 4) wskazuje na mapie państwa, które przyjęły najwięcej emigrantów z ziem polskich w XIX w.; 15. Ojczyzna. Uczeń: 5) rozróżnia emigrację polityczną i zarobkową. 1) wymienia i tłumaczy znaczenie najważniejszych świąt narodowych, symboli państwowych 10. Odrodzenie państwa polskiego. Uczeń: i miejsc ważnych dla pamięci narodowej; wska- 1) wskazuje na mapie granice II Rzeczypospolitej zuje na mapie i opisuje główne regiony Polski; oraz wymienia jej sąsiadów; 2) wymienia miejsca największych skupisk Pola- 2) wymienia czynniki decydujące o odzyskaniu ków na świecie. niepodległości przez Polskę; 16. Państwo. Uczeń: 3) zbiera informacje o zasługach dla państwa pol- 1) wyjaśnia, w czym wyraża się demokratyczny skiego Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowcharakter państwa polskiego, używając pojęć: skiego. wolne wybory, wolność słowa, wolne media, 11. Polska w II wojnie światowej. Uczeń: konstytucja; 1) wskazuje na mapie państwa, które dokonały 2) wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej agresji na Polskę; Polskiej: parlament, prezydent, rząd, sądy i omawia najważniejszą funkcję każdego z tych orga- 2) charakteryzuje życie ludności na okupowanych nów w systemie politycznym; terytoriach Polski, z uwzględnieniem losów ludności żydowskiej; 3) podaje przykłady praw i obowiązków obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. 3) omawia formy oporu społeczeństwa wobec okupantów; 17. Społeczeństwo. Uczeń: 4) opisuje postawę ludności cywilnej i żołnierzy 1) opisuje różne grupy społeczne, wskazując ich powstańczej Warszawy. role w społeczeństwie;

Nr 170 — 13201 — Poz. 1143 2) podaje przykłady ważnych problemów współ- 2) porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze wyczesnej Polski, korzystając z różnych źródeł in- darzenia związane z relacjami polsko-krzyżackiformacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, te- mi w epoce Jagiellonów; lewizji, Internetu). 3) charakteryzuje rozwój uprawnień stanu szlache- 18. Wspólnota europejska. Uczeń opowiada o uczest- ckiego. nictwie Polski we wspólnocie europejskiej oraz rozpoznaje symbole unijne: flagę i hymn Unii Eu- 4. Polska i Litwa w czasach ostatnich Jagiellonów. ropejskiej (Oda do radości). Uczeń: 1) o cenia politykę zagraniczną ostatnich Jagiello- III etap edukacyjny (gimnazjum) nów; Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie 2) p rzedstawia okoliczności zawarcia unii realnej historii i wiedzy o społeczeństwie pomiędzy Polską a Litwą i jej główne postanowienia oraz wskazuje na mapie terytorium 1. Chronologia historyczna: uczeń sytuuje wydarzenia, Rzeczypospolitej Obojga Narodów; zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je i ustala związki poprzedzania, równoczesno- 3) c harakteryzuje stosunki wyznaniowe w pańści i następstwa; dostrzega zmiany w życiu społecz- stwie polsko-litewskim i wyjaśnia ich specyfikę nym oraz ciągłość w rozwoju kulturowym i cywili- na tle europejskim; zacyjnym. 4) p rzedstawia największe osiągnięcia piśmienni- 2. Analiza i interpretacja historyczna: uczeń wyszukuje ctwa polskiego epoki renesansu, uwzględniając oraz porównuje informacje pozyskane z różnych twórczość Mikołaja Reja, Jana Kochanowskieźródeł i formułuje wnioski; wyjaśnia związki przy- go, Andrzeja Frycza Modrzewskiego; czynowo-skutkowe analizowanych wydarzeń, zja- 5) r ozpoznaje reprezentatywne obiekty sztuki rewisk i procesów historycznych; wyjaśnia znaczenie nesansowej na ziemiach polskich. poznawania przeszłości dla rozumienia świata współczesnego. 5. Społeczeństwo i ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń: 3. Tworzenie narracji historycznej: uczeń tworzy narrację historyczną, integrując informacje pozyskane 1) w ymienia instytucje ustrojowe demokracji szlaz różnych źródeł; tworzy krótkie wypowiedzi: plan, checkiej i charakteryzuje ich kompetencje; notatkę, rozprawkę, prezentację; przedstawia argumenty uzasadniające własne stanowisko. 2) w yjaśnia okoliczności uchwalenia oraz główne założenia konfederacji warszawskiej i artykułów Treści nauczania — wymagania szczegółowe w za- henrykowskich; kresie historii. 3) przedstawia zasady wolnej elekcji; 1. Polska pierwszych Piastów. Uczeń: 4) o cenia charakter zmian systemu polityczno- 1) sytuuje w czasie i przestrzeni państwo pierw- -ustrojowego Rzeczypospolitej w XVII w. szych Piastów; 6. Rzeczpospolita Obojga Narodów i jej sąsiedzi 2) wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez Pia- w XVII w. Uczeń: stów oraz następstwa kulturowe, społeczne 1) w yjaśnia główne przyczyny wojen Rzeczyi polityczne chrystianizacji Polski; pospolitej ze Szwecją, Turcją i Rosją; 3) ocenia dokonania pierwszych Piastów w dzie- 2) o cenia społeczno-gospodarcze i polityczne nadzinie polityki, gospodarki i kultury. stępstwa wojen w XVII w.; 2. Polska dzielnicowa i zjednoczona. Uczeń: 3) w yjaśnia przyczyny i wskazuje przejawy kryzysu 1) sytuuje w czasie i przestrzeni Polskę okresu roz- politycznego i społeczno-gospodarczego bicia dzielnicowego; Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVII w. 2) opisuje postanowienia statutu Bolesława Krzy- 7. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVIII w. woustego; Uczeń: 3) porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze wy- 1) p rzedstawia przyczyny i przejawy kryzysu pańdarzenia związane z relacjami polsko-krzyżacki- stwa polskiego w czasach saskich; mi w epoce Piastów; 2) w yjaśnia zmiany położenia międzynarodowego 4) ocenia dokonania Kazimierza Wielkiego w dzie- Rzeczypospolitej w XVIII w. dzinie polityki wewnętrznej (system obronny, urbanizacja kraju, prawo, nauka) oraz w polity- 8. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej. Uczeń: ce zagranicznej. 1) p rzedstawia okoliczności powstania, zadania 3. Polska w dobie unii z Litwą. Uczeń: i osiągnięcia Komisji Edukacji Narodowej; 1) wyjaśnia przyczyny i ocenia następstwa unii 2) s ytuuje w czasie obrady Sejmu Wielkiego oraz Polski z Litwą; uchwalenie Konstytucji 3 Maja;

Nr 170 — 13202 — Poz. 1143 3) wymienia reformy Sejmu Wielkiego oraz posta- 14. Sprawa polska w I wojnie światowej. Uczeń: nowienia Konstytucji 3 Maja; 1) c harakteryzuje stosunek państw zaborczych do 4) wyjaśnia okoliczności zawiązania konfederacji sprawy polskiej oraz opisuje poglądy zwolennitargowickiej i ocenia jej następstwa; ków różnych orientacji politycznych; 5) rozpoznaje charakterystyczne cechy polskiego 2) ocenia wysiłek zbrojny Polaków; oświecenia. 3) w yjaśnia międzynarodowe uwarunkowania 9. Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich la- sprawy polskiej. tach XVIII w. Uczeń: Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie 1) sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej geografii i wskazuje na mapie zmiany terytorialne po każdym rozbiorze; Uczeń poznaje najważniejsze cechy środowiska 2) przedstawia cele i następstwa powstania koś- przyrodniczego Polski. Zdobywa wiedzę o miastach ciuszkowskiego; i regionach Polski. Poznaje przyczyny zróżnicowania gospodarczego Polski. Korzysta z atlasu Polski i roz- 3) rozróżnia wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny budza swoje zainteresowania krajem przodków i reupadku Rzeczypospolitej. gionem Polski, z którego pochodzi jego rodzina. 10. Sprawa polska w epoce napoleońskiej i na kongre- Treści nauczania i wymagania szczegółowe w zasie wiedeńskim. Uczeń: kresie geografii i wiedzy o społeczeństwie. 1) wyjaśnia okoliczności utworzenia Legionów Polskich i Księstwa Warszawskiego; 1. Polska na mapie Europy. Uczeń: 2) opisuje cechy ustrojowe i terytorium Księstwa 1) pokazuje Polskę na mapie Europy; Warszawskiego; 2) opisuje położenie Polski, granice oraz wskazuje 3) ocenia politykę Napoleona wobec sprawy pol- na mapie jej sąsiadów; skiej oraz postawę Polaków wobec Napoleona; 3) rozpoznaje główne regiony przyrodnicze Polski 4) przedstawia zasady i postanowienia kongresu oraz wskazuje je na mapie; wiedeńskiego, uwzględniając jego decyzje 4) pokazuje na mapie niziny, wyżyny i góry; w sprawie polskiej. 5) wskazuje na mapie Morze Bałtyckie oraz naj- 11. Ziemie polskie po kongresie wiedeńskim. Uczeń: ważniejsze polskie jeziora i rzeki. 1) charakteryzuje ustrój Królestwa Polskiego; 2. Moja Ojczyzna. Uczeń: 2) ocenia osiągnięcia Królestwa Polskiego 1) opisuje miejsce i region, z którego pochodzi jew gospodarce, kulturze i szkolnictwie. go rodzina, opisuje jego środowisko przyrodni- 12. Społeczeństwo dawnej Rzeczypospolitej w okresie cze i tradycje regionalne; powstań narodowych. Uczeń: 2) zbiera informacje o cechach środowiska geo- 1) sytuuje w czasie i przestrzeni powstanie listopa- graficznego tego regionu i ludziach tam mieszdowe i powstanie styczniowe; kających; 2) przedstawia przyczyny oraz porównuje przebieg 3) posługuje się mapą regionu oraz wskazuje na i charakter powstań narodowych; niej najważniejsze miejscowości, rzeki, obiekty historyczne; 3) rozróżnia bezpośrednie i długofalowe następstwa powstańczych ruchów narodowych; 4) opisuje ten region na mapie. 4) charakteryzuje główne nurty i postaci Wielkiej 3. Krajobrazy Polski. Uczeń: Emigracji. 1) opisuje cechy klimatu Polski; wyjaśnia, na czym 13. Życie pod zaborami. Uczeń: polegają zmiany krajobrazów polskich w roku kalendarzowym; 1) wyjaśnia cele i opisuje metody działań zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczy- 2) o pisuje wybrane krajobrazy w różnych porach pospolitej; roku; 2) charakteryzuje i ocenia zróżnicowane postawy 3) o pisuje formy ochrony przyrody stosowane społeczeństwa wobec zaborców; w Polsce, wymienia i wskazuje na mapie parki narodowe; 3) porównuje warunki życia społeczeństwa w trzech zaborach w II poł. XIX w., uwzględnia- 4) opisuje wybrany park narodowy. jąc możliwości prowadzenia działalności społecznej i rozwoju narodowego; 4. Człowiek i jego działalność gospodarcza. Uczeń: 4) przedstawia główne nurty życia politycznego 1) opowiada o rozmieszczeniu ludności na podstapod zaborami w końcu XIX w. wie mapy Polski;

Nr 170 — 13203 — Poz. 1143 2) wymienia największe miasta Polski i wskazuje 2) wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradyje na mapie; cje Polski, jaki wpływ na kształtowanie narodu mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja. 3) wymawia poprawnie ich nazwy; 9. Patriotyzm dzisiaj. Uczeń: 4) wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski; 1) wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną, i omawia te więzi na własnym przykła- 5) opisuje krajobraz wiejski i rolniczy w Polsce; dzie, wyjaśnia, odwołując się do wybranych wymienia najważniejsze rośliny uprawne i zwieprzykładów, czym według niego jest patriotyzm, rzęta hodowlane; porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowi- 6) identyfikuje tradycyjne potrawy polskiej kuch- nizmem i kosmopolityzmem; ni; 2) rozważa, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia 7) wymienia najważniejsze surowce mineralne utrudniają dziś relacje między narodami; eksploatowane w Polsce; 3) uzasadnia, że można równocześnie być Pola- 8) podaje przykłady aktualnych problemów spo- kiem, Europejczykiem i członkiem społeczności łeczno-gospodarczych współczesnej Polski, ko- światowej. rzystając z różnych źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji, Internetu); IV etap edukacyjny (liceum ogólnokształcące) 9) wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyją- Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie ce w Polsce, na wybranych przykładach opisuje historii i wiedzy o społeczeństwie ich kulturę i tradycje. Uczeń zdobywa usystematyzowaną wiedzę na te- 5. Polska we współczesnym świecie. Uczeń: mat historii Polski od odzyskania niepodległości 1) opisuje położenie Polski w Unii Europejskiej; w 1918 r. do czasów współczesnych, która pozwoli mu lepiej poznać historię najnowszą Polski oraz dostrzec 2) zna przebieg wschodniej granicy Unii Europejkorzenie wielu współczesnych zjawisk politycznych, skiej; społecznych i kulturowych. Zdobywa usystematyzo- 3) rozpoznaje na mapie Europy połączenia kolejo- waną wiedzę o kulturze i społeczeństwie polskim we, drogowe i lotnicze Polski z innymi krajami, w XX w. w tym z krajem zamieszkania; 1. Chronologia historyczna: uczeń porządkuje i syn- 4) lokalizuje na mapie największe skupiska Polonii; chronizuje wydarzenia z dziejów ojczystych wyjaśnia przyczyny powstania polskiej diaspo- w XX w.; dostrzega zmienność i dynamikę wydary. rzeń, a także ciągłość procesów historycznych. 6. Współczesne społeczeństwo polskie. Uczeń: cha- 2. Analiza i interpretacja historyczna: uczeń analizuje rakteryzuje — odwołując się do przykładów — wy- wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w konbrane warstwy społeczne, grupy zawodowe i ich tekście epoki i dostrzega zależności pomiędzy różstyle życia, omawia problemy i perspektywy życio- nymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje we młodych Polaków (na podstawie samodzielnie rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródeł do wyjaśzebranych informacji). nienia problemów społecznych i historycznych; dostrzega wielość perspektyw badawczych oraz wie- 7. Obywatelstwo polskie i udział obywateli w życiu lorakie interpretacje historii i ich przyczyny. publicznym. Uczeń: 3. Tworzenie narracji historycznej: uczeń tworzy nar- 1) wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem rację historyczną; dostrzega problem i buduje arguw sensie formalnym (prawo ziemi, prawo krwi, mentację, uwzględniając różne aspekty procesów nadanie obywatelstwa); społeczno-historycznych; dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z róż- 2) podaje przykłady uprawnień i obowiązków wynych źródeł wiedzy. nikających z posiadania polskiego obywatelstwa; Treści nauczania — wymagania szczegółowe w za- 3) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mo- kresie historii i wiedzy o społeczeństwie. gą wpływać na decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym; 1. Odbudowa niepodległości i życie polityczne II Rzeczypospolitej. Uczeń: 4) wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze; krytycznie 1) opisuje proces kształtowania się terytorium analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze. II Rzeczypospolitej, w tym powstanie wielkopolskie i powstania śląskie oraz plebiscyty, a także 8. Naród i mniejszości narodowe. Uczeń: wojnę polsko-bolszewicką; 1) wyjaśnia, co dla niego oznacza być Polakiem 2) rozpoznaje charakterystyczne cechy ustroju (lub członkiem innej wspólnoty narodowej) II Rzeczypospolitej zapisane w konstytucjach i czym obywatelstwo różni się od narodowości; z 1921 r. i 1935 r.;

Nr 170 — 13204 — Poz. 1143 3) wyjaśnia przyczyny kryzysu demokracji parla- 4. Polski rząd na wychodźstwie i sprawa polska mentarnej w II Rzeczypospolitej; w czasie II wojny światowej. Uczeń: 4) wyjaśnia uwarunkowania polityki zagranicznej 1) p rzedstawia okoliczności powstania oraz dzia- II Rzeczypospolitej; łalność prezydenta i rządu polskiego na wychodźstwie; 5) identyfikuje wielkie postaci polskiej sceny politycznej okresu międzywojnia: Józefa Piłsudskie- 2) c harakteryzuje udział Polaków w wysiłku miligo, Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Pade- tarnym aliantów, z uwzględnieniem osiągnięć rewskiego, Władysława Grabskiego, Eugeniu- polskich kryptologów, oraz sytuuje w czasie sza Kwiatkowskiego, Wincentego Witosa; i przestrzeni działania wojsk polskich na różnych frontach wojny; 6) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski z wydarzeniami historii powszech- 3) o pisuje i ocenia politykę mocarstw wobec spranej. wy polskiej w czasie II wojny światowej (Teheran, Jałta, Poczdam); 2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kul- 4) i dentyfikuje czołowe postaci polskiego rządu na tura. Uczeń: emigracji i dowódców polskich sił zbrojnych 1) opisuje społeczeństwo II Rzeczypospolitej, okresu II wojny światowej: Władysława Raczkiez uwzględnieniem struktury wyznaniowo-naro- wicza, Władysława Sikorskiego, Stanisława dowościowej; Mikołajczyka, Władysława Andersa, Stanisława Maczka i Stanisława Sosabowskiego; 2) opisuje trudności gospodarcze i sukcesy II Rzeczypospolitej, uwzględniając budowę Gdy- 5) s ynchronizuje najważniejsze wydarzenia II wojni, utworzenie Centralnego Okręgu Przemysło- ny światowej w Polsce z wydarzeniami na świewego, reformy Władysława Grabskiego oraz cie. emigrację zarobkową; 5. Polska w systemie komunistycznym. Uczeń: 3) wymienia główne osiągnięcia kultury i nauki 1) w skazuje granice państwa polskiego po II woj- II Rzeczypospolitej. nie światowej; 3. Okupacja niemiecka i radziecka na ziemiach pol- 2) w yjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce skich. Uczeń: przez komunistów; 1) wyjaśnia przyczyny wybuchu II wojny świato- 3) i dentyfikuje najważniejszych przywódców partii wej; komunistycznej; 2) opisuje przebieg i następstwa wojny obronnej 4) c harakteryzuje system represji stalinowskich Polski w 1939 r.; w Polsce i ocenia jego skutki; 3) przedstawia politykę okupantów wobec narodu 5) c harakteryzuje realia życia gospodarczego i spopolskiego, uwzględniając zbrodnię katyńską, łecznego w Polsce Ludowej; deportacje i łagry, obozy koncentracyjne i wywózki na roboty; 6) p orównuje przyczyny i skutki kryzysów politycznych w 1956 r., 1968 r., 1970 r. i 1976 r.; 4) charakteryzuje nazistowski plan eksterminacji Żydów oraz innych narodowości i grup społecz- 7) c harakteryzuje działalność opozycji demokranych, omawia powstanie w getcie warszaw- tycznej w latach siedemdziesiątych; skim, uwzględniając postać Janusza Korczaka 8) o pisuje relacje państwo — Kościół i ocenia rolę i Mordechaja Anielewicza, przedstawia udział Kościoła rzymskokatolickiego w życiu politycz- Polaków w ratowaniu Żydów, organizację „Żenym i społecznym; charakteryzuje sylwetkę prygota”, Irenę Sendlerową, Jana Karskiego; masa Stefana Wyszyńskiego; 5) opisuje i ocenia stosunek społeczeństw i rzą- 9) c harakteryzuje kulturę i życie codzienne w Poldów państw Europy Zachodniej i Stanów Zjed- sce Ludowej. noczonych do zagłady Żydów; 6. Rozpad systemu komunistycznego w Polsce — 6) opisuje organizację Polskiego Państwa Podpolska droga do suwerenności. Uczeń: ziemnego oraz różne formy ruchu oporu, ze szczególnym uwzględnieniem działalności Ar- 1) przedstawia znaczenie pontyfikatu Jana Pawła II mii Krajowej; identyfikuje przywódców Polskie- dla przemian politycznych w Polsce; go Państwa Podziemnego i bohaterów Armii 2) wyjaśnia przyczyny i skutki wydarzeń sierpnio- Krajowej, między innymi: Stefana „Grota” Rowych 1980 r.; opisuje rolę Solidarności w przeweckiego, Tadeusza „Bora” Komorowskiego, mianach politycznych i ustrojowych; Augusta Emila „Nila” Fieldorfa; 3) przedstawia okoliczności wprowadzenia i na- 7) przedstawia działania Stalina zmierzające do stępstwa stanu wojennego; utworzenia komunistycznego ośrodka władzy 4) charakteryzuje reakcje społeczności międzyw Polsce; narodowej wobec wprowadzenia stanu wojen- 8) wyjaśnia uwarunkowania polityczne i charakte- nego, uwzględniając postawy polskiej emigraryzuje czyn zbrojny powstania warszawskiego. cji;

Nr 170 — 13205 — Poz. 1143 5) wyjaśnia genezę oraz wymienia najważniejsze 2) charakteryzuje politykę obronną Polski, członkopostanowienia „Okrągłego Stołu”; stwo w NATO, udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach militarnych; 6) charakteryzuje przemiany polityczne, społeczno-gospodarcze i cywilizacyjno-kulturowe po 3) przedstawia relacje Polski z wybranym pań- 1989 r.; stwem na podstawie samodzielnie zebranych informacji; 7) przedstawia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania procesu odbudowy demokra- 4) wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsutycznego państwa po 1989 r.; laty; 8) przedstawia okoliczności i ocenia znaczenie 5) przedstawia prawa i obowiązki wynikające z powstąpienia Polski do NATO i Unii Europej- siadania obywatelstwa Unii Europejskiej; skiej; 6) formułuje i uzasadnia własne zdanie na temat 9) wskazuje czołowe postaci polskiej sceny poli- korzyści, jakie niesie ze sobą członkostwo w Unii tycznej po 1989 r.; Europejskiej. 10) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z historii Polski w drugiej połowie XX w. z wy- Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie darzeniami europejskimi i powszechnymi. geografii 7. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna. Uczeń: Uczeń korzysta z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, danych statystycznych, tekstów źród- 1) wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najłowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej nych w celu gromadzenia, przetwarzania i prezento- Polskiej; wania informacji geograficznych o Polsce. Posługuje 2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski się podstawowym słownictwem geograficznym przy (suwerenność narodu, podział władzy, rządy opisywaniu oraz wyjaśnianiu zjawisk i procesów zaprawa, pluralizm), korzystając z Konstytucji chodzących w środowisku geograficznym. Identyfiku- Rzeczypospolitej Polskiej omawia podstawowe je związki i zależności w środowisku przyrodniczym, prawa i wolności w niej zawarte. gospodarce i życiu społecznym Polski. Rozbudza swoje zainteresowania przyrodniczym i kulturowym śro- 8. System wyborczy i partyjny. Uczeń: dowiskiem Polski. 1) wyjaśnia, jak przeprowadzane są w Polsce wybory prezydenckie i parlamentarne; Treści nauczania i wymagania szczegółowe w zakresie geografii. 2) wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej, 1. Mapa — umiejętności czytania, interpretacji i poi te, które pozostają w opozycji. sługiwania się mapą Polski. Uczeń: 9. Władza ustawodawcza i władza wykonawcza 1) o dczytuje z map informacje przedstawione za w Polsce. Uczeń: pomocą różnych metod kartograficznych; 1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania 2) p osługuje się planem, mapą topograficzną, tupolskiego parlamentu, w tym sposób tworzenia rystyczną, samochodową Polski (m.in. orientuje ustaw; mapę oraz identyfikuje obiekty geograficzne na mapie, planuje podróż do Polski i wycieczki po 2) sporządza, na podstawie obserwacji wybranych kraju); obrad parlamentu, notatkę prasową o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpie- 3) o kreśla położenie i charakteryzuje obiekty geonie sejmowe w wybranej sprawie; graficzne na fotografiach, zdjęciach lotniczych i satelitarnych oraz mapach topograficznych 3) wskazuje najważniejsze zadania prezydenta Polski. Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje o działa- 2. Położenie i środowisko przyrodnicze Polski. niach urzędującego prezydenta; Uczeń: 4) wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje 1) opisuje podział administracyjny Polski; się rząd polski; 2) p odaje nazwy i wskazuje na mapie wybrane wo- 5) podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska jewództwa oraz ich stolice; ministrów i zadania wybranych ministerstw. 3) c harakteryzuje współczesną rzeźbę Polski i wy- 10. Polska w Unii Europejskiej i relacje Polski z innymi jaśnia przyczyny jej zróżnicowania; państwami. Uczeń: 4) podaje główne cechy klimatu Polski, uwzględ- 1) przedstawia najważniejsze kierunki polskiej poniając czynniki klimatotwórcze; lityki zagranicznej (stosunki z państwami Unii Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi, relacje 5) opisuje, korzystając z mapy, rozmieszczenie z sąsiadami); głównych zasobów naturalnych Polski.

Nr 170 — 13206 — Poz. 1143 3. Ludność Polski. Uczeń: 5) c harakteryzuje walory turystyczne Polski oraz opisuje obiekty znajdujące się na Liście Świato- 1) wyjaśnia i poprawnie stosuje podstawowe terwego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczeminy z zakresu demografii: przyrost naturalny, go Ludzkości; urodzenia i zgony, średnia długość życia; 6) o pisuje, na podstawie map, zróżnicowanie 2) korzystając z różnych źródeł informacji, podaje gęstości i jakości sieci transportowej w Polsce liczbę ludności Polski, charakteryzuje przyrost i wyjaśnia jej wpływ na rozwój innych dziedzin naturalny, strukturę płci, średnią długość życia działalności gospodarczej; w Polsce; 7) w ymienia formy ochrony środowiska przyrod- 3) charakteryzuje, na podstawie map gęstości za- niczego i kulturowego w Polsce. ludnienia, zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w Polsce i kraju zamieszkania oraz wyjaśnia 5. Regiony geograficzne Polski. Uczeń: te różnice, uwzględniając czynniki przyrodnicze, 1) w skazuje na mapie główne regiony geograficzhistoryczne, ekonomiczne; ne Polski; 4) podaje główne aktualne problemy rynku pracy 2) c harakteryzuje, na podstawie map tematyczw Polsce; nych, środowisko przyrodnicze głównych regionów geograficznych Polski, ze szczególnym 5) analizuje, porównuje, charakteryzuje rozmieszuwzględnieniem regionu pochodzenia; czenie i wielkość miast w Polsce, wyjaśnia przyczyny powstania i rozwoju największych miast 3) o pisuje, na podstawie map tematycznych, najw Polsce. ważniejsze cechy gospodarki regionów geograficznych Polski oraz ich związek z warunkami 4. Wybrane zagadnienia geografii gospodarczej. przyrodniczymi; Uczeń: 4) p rzedstawia walory turystyczne wybranego re- 1) charakteryzuje strukturę własności ziemi w Pol- gionu geograficznego, ze szczególnym uwzględsce; nieniem jego walorów kulturowych; 2) wymienia najważniejsze uprawy i produkty pol- 5) p rojektuje i opisuje, na podstawie map turyskiego rolnictwa; stycznych, tematycznych, ogólnogeograficznych i przekazów rodzinnych, podróż wzdłuż 3) porównuje strukturę wykorzystania źródeł ener- wybranej trasy w wybranym regionie, uwzględgii w Polsce; niając walory przyrodnicze i kulturowe; 4) wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w prze- 6) o pisuje główne cechy położenia oraz środowimyśle w Polsce oraz wskazuje najlepiej rozwija- ska przyrodniczego Bałtyku, charakteryzuje znające się obecnie w Polsce gałęzie produkcji czenie gospodarcze Bałtyku oraz wyjaśnia przyprzemysłowej; czyny degradacji jego wód.

Nr 170 — 13207 — Poz. 1143 Załącznik nr 2 PLAN NAUCZANIA UZUPEŁNIAJĄCEGO 1) szkoły podstawowej

2) gimnazjum i liceum