Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 7 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać liczniki energii elektrycznej czynnej prądu przemiennego, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych

63 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1) z dnia 7 stycznia 2008 r. wsprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç liczniki energii elektrycznej czynnej pràdu przemiennego, oraz szczegó∏owego zakresu sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzàdów pomiarowych2)

3. Ró˝nica mi´dzy wartoÊcià b∏´du wskazaƒ licznika 5) po∏àczenia os∏ony i skrzynki zaciskowej z podstaobcià˝onego jednostronnie awartoÊcià b∏´du wskazaƒ wà licznika sà szczelne iuniemo˝liwiajà ingerencj´ licznika obcià˝onego symetrycznie, przy pràdzie bazo- do wn´trza licznika bez naruszenia cech, októrych wym iwspó∏czynniku mocy równym jednoÊci, wyra˝o- mowa w § 7. na w procentach, nie mo˝e przekraczaç 2,5%, 1,5% i1 %, odpowiednio dla klas dok∏adnoÊci A, B iC. 3. Podczas sprawdzenia licznika nale˝y skontrolowaç: 4. Bezwzgl´dna wartoÊç ró˝nicy b∏´du wskazania licznika indukcyjnego, wielotaryfowego, z liczyd∏ami 1) funkcjonowanie mechanizmu licznika; mechanicznie obcià˝ajàcymi jego wirnik, wyznaczone- 2) czy obwody napi´ciowe poszczególnych systego dla poszczególnych taryf, ib∏´du wskazania przy tamów nie majà przerw; ryfie podstawowej, wyznaczanych przy obcià˝eniu symetrycznym równym 10 % wartoÊci pràdu bazowego 3) czy kierunek wirowania tarczy licznika jest zgodny iwspó∏czynniku mocy równym jednoÊci podczas lega- zoznaczeniami na tabliczce znamionowej — wprzylizacji nie powinna przekraczaç 0,5 wartoÊci b∏´du gra- padku licznika indukcyjnego; nicznego dopuszczalnego wtym punkcie obcià˝enia. 4) wytrzyma∏oÊç elektrycznà izolacji licznika — tylko § 9. Licznik, przy otwartych torach pràdowych ido- podczas legalizacji pierwotnej; wolnym napi´ciu w przedziale: 5) pràd rozruchu licznika; 1) od 80 % do 110 % napi´cia nominalnego — dla licznika indukcyjnego albo 6) bieg ja∏owy licznika; 2) od 80 % do 115 % napi´cia nominalnego — dla 7) przek∏adni´ licznika; licznika statycznego 8) b∏´dy wskazaƒ licznika w warunkach odniesienia — nie powinien wykazywaç biegu ja∏owego przez na- okreÊlonych w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia. liczanie energii. § 13. 1. Do sprawdzenia wytrzyma∏oÊci elektrycz- § 10. WartoÊç pràdu rozruchu licznika, okreÊlajàca nej izolacji licznika nale˝y stosowaç urzàdzenie majàjego czu∏oÊç, przy obcià˝eniu symetrycznym, napi´ciu ce êród∏o napi´cia probierczego o mocy pozornej nie nominalnym iwspó∏czynniku mocy równym jednoÊci, mniejszej ni˝ 500 VA. nie powinna przekraczaç wartoÊci okreÊlonych w za- ∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia. 2. Sprawdzenie wytrzyma∏oÊci elektrycznej izolacji licznika nale˝y przeprowadzaç przy wartoÊci skutecz- § 11. Przek∏adnia licznika powinna byç równa warnej napi´cia probierczego oraz miejscu doprowadzetoÊci sta∏ej licznika, z uwzgl´dnieniem niepewnoÊci nia tego napi´cia, okreÊlonych w za∏àczniku nr 3 do wyznaczenia przek∏adni, która nie powinna przekrarozporzàdzenia. czaç: 1) ± 2% — dla licznika klasy dok∏adnoÊci A; 3. Podczas sprawdzenia, o którym mowa w ust. 2, 2) ± 1% — dla licznika klasy dok∏adnoÊci B; izolacja elektryczna sprawdzanego licznika powinna wytrzymaç przez okres jednej minuty, bez przebicia 3) ± 0,5% — dla licznika klasy dok∏adnoÊci C. i przeskoku iskry, napi´cie probiercze sinusoidalne o cz´stotliwoÊci 45 ÷ 65 Hz oraz wartoÊci skutecznej Rozdzia∏ 4 okreÊlonej w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia. Szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ 4. Napi´cie probiercze powinno byç zwi´kszane oraz sposoby i metody ich przeprowadzania p∏ynnie od zera do wartoÊci skutecznej okreÊlonej § 12. 1. Podczas legalizacji pierwotnej i legalizacji w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia. ponownej licznika nale˝y dokonaç: § 14. 1. Podczas sprawdzania pràdu rozruchu licz- 1) ogl´dzin zewn´trznych licznika; nika tarcza licznika indukcyjnego powinna wykonaç 2) sprawdzeƒ potwierdzajàcych spe∏nienie wymaga- p∏ynnie co najmniej jeden obrót, a licznik statyczny nej charakterystyki metrologicznej licznika. powinien wyemitowaç co najmniej dwa impulsy. 2. Podczas ogl´dzin zewn´trznych licznika nale˝y 2. Wprzypadku licznika indukcyjnego sprawdzenia sprawdziç, czy: pràdu rozruchu nale˝y dokonaç podczas obrotu jedne- 1) licznik jest zgodny z decyzjà zatwierdzenia typu, go b´benka liczyd∏a. certyfikatem badania typu WE albo certyfikatem badania projektu WE; 3. W przypadku licznika indukcyjnego wielotaryfo- 2) os∏ona licznika, skrzynka zaciskowa oraz mecha- wego sprawdzenia pràdu rozruchu nale˝y dokonaç konizm licznika nie sà uszkodzone; lejno przy pracy poszczególnych liczyde∏. 3) obudowa i wn´trze licznika sà czyste; 4. W przypadku korzystania z przek∏adników nale- 4) po∏àczenia elektryczne licznika sà zgodne ze sche- ˝y zastosowaç przek∏adnik pràdowy ozakresie pomiamatem umieszczonym na os∏onie skrzynki zacis- rowym pozwalajàcym na wykonanie pomiaru zmo˝likowej lub tabliczce znamionowej; wie najwi´kszà dok∏adnoÊcià.

§ 15. 1. Podczas sprawdzania biegu ja∏owego licz- 2. Je˝eli licznik posiada liczyd∏o mechaniczne, czas nika nale˝y do obwodów napi´ciowych licznika, przy sprawdzania przek∏adni licznika przy maksymalnym otwartych obwodach pràdowych, przy∏o˝yç kolejno obcià˝eniu licznika powinien byç tak dobrany, aby: napi´cie równe: 1) zapewniç odczytanie wskazania zu˝ytej energii zb∏´dem nieprzekraczajàcym b∏´dów granicznych 1) 80% wartoÊci napi´cia nominalnego oraz dopuszczalnych licznika w tym punkcie obcià˝e- 2) 110% wartoÊci napi´cia nominalnego — dla liczni- nia; ka indukcyjnego albo 2) ostatni b´benek liczyd∏a wykona∏ co najmniej pó∏ obrotu. 3) 115% napi´cia nominalnego — dla licznika statycznego. 3. Je˝eli licznik posiada wyÊwietlacz elektroniczny, czas sprawdzania przek∏adni licznika przy maksymal- 2. Podczas sprawdzania, o którym mowa w ust. 1, nym obcià˝eniu licznika powinien byç tak dobrany, wirnik licznika indukcyjnego nie powinien wykonaç aby b∏àd wskazania zu˝ytej energii, wynikajàcy z rozpe∏nego obrotu; barwny znak na tarczy licznika powi- dzielczoÊci wyÊwietlacza, nie przekracza∏ b∏´dów granien ustawiç si´ w wyci´ciu tabliczki znamionowej. nicznych dopuszczalnych licznika w tym punkcie obcià˝enia. 3. Wprzypadku licznika indukcyjnego niskoobroto- § 17. 1. B∏´dy wskazaƒ licznika, wzale˝noÊci od rowego o sta∏ej licznika poni˝ej 500 obrotów na kilowadzaju licznika, nale˝y wyznaczyç w punktach obcià˝etogodzin´ czas sprawdzania biegu ja∏owego powinien nia okreÊlonych w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia. wynosiç co najmniej 10 minut. 2. Je˝eli nie jest mo˝liwe wyznaczenie b∏´dów 4. Sprawdzania biegu ja∏owego licznika indukcyj- wskazaƒ licznika w punktach obcià˝enia okreÊlonych nego powinno si´ dokonywaç przy stanie wskazaƒ w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia, dopuszcza si´ liczyd∏a, przy którym obraca si´ tylko jeden b´benek. przyj´cie punktów obcià˝enia ró˝niàcych si´ o ± 5 % od tych punktów obcià˝enia. 5. W przypadku indukcyjnego licznika wielotaryfo- 3. W liczniku indukcyjnym z liczyd∏ami b´benkowego sprawdzenia biegu ja∏owego nale˝y dokonaç wymi pomiaru b∏´dów wskazaƒ licznika powinno si´ przy pracy liczyd∏a podstawowego, oile licznik spe∏nia dokonywaç przy takim stanie liczyd∏a, aby w czasie we wszystkich taryfach wymagania, o których mowa pomiaru obraca∏y si´ najwy˝ej dwa b´benki. w § 11. 4. Wcelu osiàgni´cia równowagi termicznej przed 6. Podczas sprawdzania, o którym mowa w ust. 1, pomiarem b∏´dów wskazaƒ licznika nale˝y dokonaç wyjÊcie kontrolne licznika statycznego nie powinno pó∏godzinnego obcià˝enia obwodów napi´ciowych wytworzyç wi´cej impulsów ni˝ jeden. licznika napi´ciem nominalnym. 7. Sprawdzanie biegu ja∏owego licznika statyczne- 5. Dok∏adnoÊç wskazaƒ licznika nale˝y sprawdzaç go nale˝y przeprowadzaç przez okres równy co naj- wwarunkach odniesienia iprzy symetrii napi´ç okreÊmniej Δ t: lonych w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia. § 18. 1. Podczas sprawdzania na licznik powinna 480 x 106 1) Δ t ≥ ——————— [min] — dla licznika klasy do- byç za∏o˝ona os∏ona. C · m · U . I k∏adnoÊci A, n max 2. Je˝eli wynika to zkonstrukcji licznika inie wp∏ynie niekorzystnie na pomiar, dopuszcza si´ przeprowa- 600 x 106 2) Δ t ≥ ———————[min] — dla licznika klasy do- dzenie sprawdzenia b∏´du wskazaƒ bez os∏ony. C·m · U . I k∏adnoÊci B, n max 3. Wprzypadku sprawdzania b∏´du wskazaƒ licznigdzie: ka zwykorzystaniem przyrzàdów wskazówkowych pomiary powinny byç wykonywane powy˝ej 1/3 d∏ugo- C — sta∏a licznika, Êci ich podzia∏ki. W przypadku watomierzy zasada ta m — liczba elementów pomiarowych, obowiàzuje, gdy napi´cie oraz pràd sà w fazie. U — napi´cie nominalne wyra˝one w woltach, n § 19. 1. B∏´dy wskazaƒ licznika wyznacza si´ me- I — pràd maksymalny wyra˝ony w amperach. todà: max 1) mocy i czasu, polegajàcà na obliczeniu czasu 8. Sprawdzanie biegu ja∏owego licznika statycznetrwania N obrotów (impulsów) i porównaniu go go klasy C nale˝y przeprowadzaç przez czas dwudziez czasem zmierzonym przy znanej, sta∏ej podczas stokrotnie d∏u˝szy ni˝ czas up∏ywajàcy mi´dzy dwoma pomiaru, mocy obcià˝enia licznika, albo impulsami, gdy w torach pràdowych p∏ynie pràd o wartoÊci równej pràdowi rozruchu licznika. 2) licznika kontrolnego, polegajàcà na obliczeniu liczby impulsów (obrotów tarczy) licznika kontrolne- § 16. 1. Sprawdzenie przek∏adni licznika obejmuje go N kn odpowiadajàcych impulsom (obrotom tarustalenie z uwzgl´dnieniem niepewnoÊci jej wyzna- czy) licznika badanego i porównaniu jej ze zmieczenia, czy jej wartoÊç jest zgodna ze sta∏à licznika po- rzonà liczbà takich impulsów (obrotów tarczy) liczdanà na tabliczce znamionowej licznika. nika kontrolnego N k .

2. Wyznaczania b∏´dów wskazaƒ licznika dokonuje § 25. 1. Stosujàc podczas sprawdzania b∏´du wskasi´ za pomocà urzàdzenia do sprawdzania licznika zaƒ licznika metod´ licznika kontrolnego, b∏´dy wskaenergii elektrycznej, które powinno spe∏niaç wymaga- zaƒ licznika nale˝y obliczyç wed∏ug wzoru: nia okreÊlone w normie PN-IEC 736:1998. N –N § 20. B∏´dy wskazaƒ licznika indukcyjnego, wyzna- δ= — k — n —— k · 100 % czane metodà mocy i czasu, okreÊla si´ przez pomiar N k czasu t, w którym tarcza przy danym obcià˝eniu mogdzie: cà P wykonuje N obrotów, nast´pnie wyliczenie wartoÊci nominalnej czasu t n , wktórym tarcza licznika po- N k — zmierzona liczba impulsów (obrotów tarczy) winna wykonaç N obrotów przy obcià˝eniu P, gdyby licznika kontrolnego, licznik wskazywa∏ bezb∏´dnie, iobliczeniu b∏´du wska- N — liczba impulsów (obrotów tarczy) licznika konkn zania wed∏ug wzoru: trolnego, obliczona wed∏ug wzoru: t – t δ= —n—– · 100% t C k · U wk ·I wk N = ——————· N kn C ·U · I § 21. B∏àd wskazania licznika statycznego, wyzna- b b b gdzie: czany metodà mocy i czasu, okreÊla si´ przez pomiar czasu t, w którym licznik przy danym obcià˝eniu mo- N — wybrana liczba impulsów (obrotów cà P wyemituje N impulsów, nast´pnie wyliczenie tarczy) licznika badanego, wartoÊci nominalnej czasu t , w którym licznik powin nien wyemitowaç Nimpulsów przy obcià˝eniu P, gdy- C — wartoÊç sta∏ej licznika kontrolnego k by licznik wskazywa∏ bezb∏´dnie, i obliczeniu b∏´du wyra˝ona w obrotach na kilowatogowskazania wed∏ug wzoru, o którym mowa w § 20. dzin´ lub wimpulsach na kilowatogodzin´, § 22. 1. Stosujàc podczas sprawdzania metod´ mocy i czasu, wartoÊç nominalnà czasu t , oznaczajà- U — wartoÊç napi´cia na wejÊciu licznika n wk cà wartoÊç liczbowà czasu trwania N obrotów lub im- kontrolnego wyra˝ona w woltach, pulsów wyra˝onà w sekundach, nale˝y wyznaczyç I — wartoÊç nat´˝enia pràdu na wejÊciu zgodnie z wzorem: wk licznika kontrolnego wyra˝ona w am- 3600 · 103 perach, t = ——–—— · N n C·P C — wartoÊç sta∏ej licznika badanego wyrab gdzie: ˝ona w obrotach na kilowatogodzin´ N — liczba obrotów lub liczba impulsów, lub wimpulsach na kilowatogodzin´, C — wartoÊç liczbowa sta∏ej licznika wyra˝onej U — wartoÊç napi´cia na wejÊciu licznika b w obrotach na kilowatogodzin´ lub w impul- badanego wyra˝ona w woltach, sach na kilowatogodzin´, I — wartoÊç nat´˝enia pràdu na wejÊciu P — wartoÊç liczbowa mocy licznika wyra˝onej b licznika badanego wyra˝ona w ampew watach. rach. 2. Wprzypadku sprawdzania licznika przek∏adniko- 2. W przypadku licznika statycznego przy wyborze wego przy obliczeniach powinno si´ uwzgl´dniç warliczby impulsów N powinno si´ uwzgl´dniaç zalecetoÊci C i P dotyczàce tej samej strony przek∏adników. nia producenta, a w razie ich braku nale˝y przyjàç N ≥ 10 impulsów. § 23. 1. Podczas sprawdzania b∏´du wskazaƒ licznika metodà mocy i czasu powinno si´ stosowaç urzà- Rozdzia∏ 5 dzenie do pomiaru czasu, sterowane przez urzàdzenie z g∏owicà fotoelektrycznà lub przez elektryczne wyj- Przepis koƒcowy Êcie impulsowe licznika. § 26. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 2. Przy sprawdzaniu b∏´du wskazaƒ licznika klasy 14 dni od dnia og∏oszenia.5) dok∏adnoÊci AiB dopuszcza si´ wykonanie pomiarów czasu urzàdzeniem do pomiaru czasu sterowanym Minister Gospodarki: W. Pawlak r´cznie. Wtakim wypadku czas pomiaru nie mo˝e byç ——————— krótszy ni˝ 50 sekund. 5) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej § 24. 1. Wprzypadku licznika statycznego, sprawdzazdnia 10 lutego 2004r. wsprawie wymagaƒ metrologicznego metodà mocy i czasu, przy wyborze liczby impulnych, którym powinny odpowiadaç liczniki energii eleksów N powinno si´ uwzgl´dniaç zalecenia producenta, trycznej czynnej pràdu przemiennego, klasy dok∏adnoÊci awrazie ich braku nale˝y przyjàç N≥10 impulsów. 0,2; 0,5; 1 i 2 (Dz. U. Nr 35, poz. 315), które utraci∏o moc z dniem 1 stycznia 2008 r. na podstawie art. 12 pkt 3 2. Podczas sprawdzania b∏´du wskazaƒ licznika ustawy z dnia 15 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy metodà mocy iczasu nale˝y zapewniç sta∏oÊç obcià˝e- o systemie zgodnoÊci oraz o zmianie niektórych innych nia licznika w czasie trwania pomiaru. ustaw (Dz.U. Nr249, poz.1834).

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki zdnia 7 stycznia 2008 r. (poz. 63) Za∏àcznik nr 1 B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE WSKAZA¡ LICZNIKA W ZALE˚NOÂCI OD RODZAJU LICZNIKA ORAZ PUNKTY OBCIÑ˚ENIA LICZNIKA 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne wskazaƒ oraz punkty obcià˝enia licznika indukcyjnego okreÊla poni˝sza tabela.

1)Dotyczy liczników do pomiarów poÊrednich ipó∏poÊrednich, októrych mowa w§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporzàdzenia. 2)Dotyczy liczników do pomiarów bezpoÊrednich, októrych mowa w§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporzàdzenia. 3)Dodatkowy punkt kontrolny do pomiarów dla liczników do pomiarów poÊrednich ipó∏poÊrednich.

2. B∏´dy graniczne dopuszczalne wskazaƒ oraz punkty obcià˝enia licznika statycznego okreÊla poni˝sza tabela.

1)Dodatkowy punkt kontrolny dla liczników do pomiarów poÊrednich ipó∏poÊrednich.

Za∏àcznik nr 2 WARTOÂå PRÑDU ROZRUCHU LICZNIKA

Za∏àcznik nr 3 WARTOÂå SKUTECZNA NAPI¢CIA PROBIERCZEGO ORAZ MIEJSCE DOPROWADZENIA TEGO NAPI¢CIA

Za∏àcznik nr 4 WARUNKI ODNIESIENIA LICZNIKÓW ORAZ SYMETRIA NAPI¢å 1. Warunki odniesienia wzakresie: temperatury otoczenia, pozycji pracy, napi´cia oraz cz´stotliwoÊci, przewidziane do sprawdzania liczników, okreÊla poni˝sza tabela.

2. WartoÊç indukcji zewn´trznego pola magnetycz- c) ± 0,3 % — dla liczników indukcyjnych klasy donego nie powinna przekraczaç: k∏adnoÊci A. 1) 0,05 mT — dla liczników statycznych klasy dok∏ad- 3. ZawartoÊç harmonicznych w napi´ciu i pràdzie noÊci C; nie powinna przekraczaç: 2) wartoÊci powodujàcej b∏àd dodatkowy wskazaƒ 1) 2 % — dla liczników klasy dok∏adnoÊci C; licznika: 2) 3 % — dla liczników klasy dok∏adnoÊci B; a) ± 0,2 % — dla liczników statycznych klasy do- 3) 5 % — dla liczników indukcyjnych bezpoÊrednich k∏adnoÊci C, klasy dok∏adnoÊci A. b) ± 0,2 % — dla liczników statycznych klasy dok∏adnoÊci A i B oraz dla liczników indukcyjnych 4. Symetri´ napi´ç ipràdów dla liczników trójfazoklasy dok∏adnoÊci B, wych okreÊla poni˝sza tabela.