Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 grudnia 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać gazomierze i przeliczniki do gazomierzy, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych

115 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1) z dnia 28 grudnia 2007 r. w sprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç gazomierze i przeliczniki do gazomierzy, oraz szczegó∏owego zakresu sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzàdów pomiarowych2)

2) dla klasy dok∏adnoÊci 1,0 gazomierzy rotorowych o g´stoÊci 1,2 kg/m3 powinno odbywaç si´ w poi turbinowych: mieszczeniu, wktórym temperatura powietrza wynoa) w przedziale górnym zakresu obcià˝eƒ (Q ≤Q si (20 ± 5)°C i nie zmienia si´ w ciàgu godziny o wi´- t ≤Q ): ± 1,5 %, cej ni˝ 2°C. max b) wprzedziale dolnym zakresu obcià˝eƒ (Q ≤Q 2. Sprawdzenie gazomierzy podczas legalizacji min < Q): ± 3%. obejmuje: t Rozdzia∏ 3 1) ogl´dziny zewn´trzne; Wymagania w zakresie miejsc umieszczania 2) sprawdzenie, czy na gazomierzach znajdujà si´ cech legalizacji i zabezpieczajàcych wymagane oznaczenia; § 9. 1. Na gazomierzach, o których mowa w § 2 3) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ. pkt 1 lit. a: 3. Przed przystàpieniem do wyznaczania b∏´dów 1) cechy legalizacji oraz cechy zabezpieczajàce powskazaƒ gazomierzy nale˝y: winny byç umieszczane w miejscach, w których rozmontowanie cz´Êci zabezpieczonych jednà 1) umieÊciç gazomierze w pomieszczeniu, w którym z tych cech powoduje jej zniszczenie; b´dà wykonywane pomiary, lub w innym pomieszczeniu o tej samej temperaturze co najmniej 2) gdy oznaczenia, o których mowa w § 4, znajdujà na 5 godzin przed przystàpieniem do pomiarów; si´ na tabliczce znamionowej nieprzymocowanej w sposób trwa∏y do gazomierza, jedna z cech za- 2) zamontowaç proste odcinki rurociàgu po stronie bezpieczajàcych powinna byç umieszczona w taki dop∏ywowej i odp∏ywowej gazomierzy o d∏ugoÊsposób, aby uleg∏a zniszczeniu w przypadku zdj´- ciach równych co najmniej: cia tabliczki znamionowej; a) 1 DN dla gazomierzy miechowych, 3) miejsca umieszczania cech powinny obejmowaç: b) 3 DN dla gazomierzy rotorowych, a) wszystkie tabliczki z oznaczeniami, z wyjàtkiem c) 10 DN bez prostownicy strumienia albo 5 DN tabliczek, które sà zamocowane wsposób trwa∏y, z prostownicà strumienia — dla odcinka po b) wszystkie cz´Êci obudowy, które nie mogà byç stronie dop∏ywowej i 3 DN dla odcinka po strow inny sposób zabezpieczone przed ingerencjà nie odp∏ywowej, o ile nie okreÊlono inaczej polegajàcà na: — gdzie DN oznacza Êrednic´ nominalnà rurociàgu; — zmianie wskazania lub mogàcà mieç wp∏yw na wskazanie urzàdzenia wskazujàcego gazo- 3) zainstalowaç urzàdzenie kontrolne, o ile ma byç mierza, stosowane; — uszkodzeniu lub przerwaniu po∏àczenia pomi´dzy urzàdzeniem pomiarowym iurzàdze- 4) sprawdziç szczelnoÊç uk∏adu pomiarowego, która niem wskazujàcym, nie powinna przekraczaç 0,1 % minimalnego strumienia obj´toÊci lub masy sprawdzanych gazo- — usuni´ciu lub przemieszczeniu wa˝nych pod mierzy; wzgl´dem metrologicznym cz´Êci gazomierza, c) po∏àczenia z odejmowalnymi urzàdzeniami do- 5) przeprowadziç rozruch gazomierzy, polegajàcy na: datkowymi, a) przepuszczeniu, przy maksymalnym strumieniu d) po∏àczenia ze specjalnymi ko∏pakami; obj´toÊci, dawki powietrza równej co najmniej 50 obj´toÊciom cyklicznym — dla gazomierzy 4) na urzàdzeniach dodatkowych nie powinny byç miechowych, umieszczane cecha legalizacji ani cechy zabezpieczajàce, z wyjàtkiem po∏àczeƒ z odejmowalnymi b) 10-minutowej pracy gazomierzy, przy maksyurzàdzeniami dodatkowymi lub urzàdzeniami za- malnym strumieniu obj´toÊci — dla gazomierzy bezpieczajàcymi. rotorowych i turbinowych, podczas legalizacji ponownej. 2. Cechy legalizacji i cechy zabezpieczajàce na gazomierzach, o których mowa w § 2 pkt 1 lit. b, nale˝y 4. Pomiary nale˝y przeprowadziç w kierunku od na∏o˝yç w takich miejscach, aby uniemo˝liwiç dost´p maksymalnego do minimalnego strumienia obj´toosób nieuprawnionych do elementów wewn´trznych Êci lub masy, podczas których temperatury otaczajàgazomierza. cego powietrza mierzone w pobli˝u wlotu do stano- Rozdzia∏ 4 wiska pomiarowego oraz w pobli˝u przyrzàdu kontrolnego i gazomierza sprawdzanego, w przypadku Szczegó∏owy zakres oraz sposoby wykonywania wykonywania pomiarów powietrzem o g´stoÊci odsprawdzeƒ podczas legalizacji pierwotnej niesienia 1,2 kg/m3, podczas pojedynczego pomiaru: i legalizacji ponownej gazomierzy 1) nie powinny si´ ró˝niç mi´dzy sobà wi´cej ni˝ o1°C; § 10. 1. Sprawdzenie gazomierzy podczas legalizacji pierwotnej i legalizacji ponownej powietrzem 2) nie powinny si´ zmieniaç wi´cej ni˝ o 0,3 °C.

§ 11. 1. Przy legalizacji pierwotnej i legalizacji po- 2) wyznaczyç b∏´dy wskazaƒ gazomierzy dla powtórnownej gazomierzy nale˝y wyznaczyç: nego sprawdzenia, przy czym ró˝nica b∏´dów gazomierzy dla tego samego strumienia obj´toÊci 1) dla gazomierzy miechowych: wyznaczonych bez liczyd∏a i z zamocowanym lia) wartoÊci b∏´dów dla wartoÊci strumieni obj´to- czyd∏em, uwzgl´dniajàc korekcj´ od kó∏ justacyj- Êci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o5% od nast´- nych, nie powinna przekraczaç 0,5 %; wszystkie pujàcych wartoÊci: b∏´dy wskazaƒ gazomierzy nie powinny przekra- — Q , czaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych. min — 0,2 Q , max Rozdzia∏ 5 — Q lub max — innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wy- Szczegó∏owy zakres oraz sposoby przeprowadzania mienione powy˝ej, pod warunkiem ˝e b´dzie sprawdzeƒ podczas legalizacji pierwotnej zapewniona równowa˝noÊç badania, przeliczników oraz wymagania w zakresie b) wartoÊç Êredniej straty ciÊnienia dla strumienia miejsc umieszczania cech legalizacji obj´toÊci Q dla gazomierzy miechowych, i zabezpieczajàcych max o których mowa w § 2 pkt 1 lit. a, § 12. Podczas legalizacji pierwotnej przeliczników c) wartoÊç straty ciÊnienia dla strumienia obj´to- nale˝y: Êci zawartego pomi´dzy Q i 2 Q dla gazomin min mierzy miechowych, o których mowa w § 2 1) sprawdziç, czy na przelicznikach umieszczone sà, pkt 1 lit. a, których wartoÊç dopuszczalnego w sposób trwa∏y i czytelny, lub widoczne na jego ciÊnienia roboczego nie przekracza 0,1 MPa; wyÊwietlaczu nast´pujàce oznaczenia: a) znak zatwierdzenia typu, jeÊli ma zastosowanie, 2) dla gazomierzy, z wy∏àczeniem gazomierzy miechowych, ozakresowoÊciach od 1:5 do 1:30 warto- b) nazwa lub znak producenta, Êci b∏´dów dla wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝- c) znak fabryczny, niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 %, w szczególnoÊci od nast´pujàcych wartoÊci: d) rok produkcji, a) Q , e) numer fabryczny, min b) 0,05 Q w przypadku, gdy wartoÊç ta jest f) warunki bazowe, max wi´ksza ni˝ Q , g) wartoÊç minimalna i maksymalna temperatury min c) 0,10 Q u˝ytkowania przelicznika; max, d) 0,25 Q , 2) sprawdziç, czy wyÊwietlacz przeliczników wykazumax e) 0,40 Q , je wyznaczane na bie˝àco lub wprowadzone przez max u˝ytkownika nast´pujàce dane: f) 0,70 Q , max a) obj´toÊç gazu w warunkach bazowych — V , g) Q ; b max b) obj´toÊç gazu w warunkach pomiaru — V , 3) dla gazomierzy, z wy∏àczeniem gazomierzy mie- m chowych, o zakresowoÊciach od 1:50 do 1:250 c) obj´toÊç skorygowanà, jeÊli jest zaprogramowartoÊci b∏´dów dla wartoÊci strumieni obj´toÊci wana funkcja korekcji b∏´du gazomierzy — V cr , ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o5 %, wszczególno- d) strumieƒ obj´toÊci gazu w warunkach bazo- Êci od nast´pujàcych wartoÊci: wych — Q , b a) Q , min e) strumieƒ obj´toÊci gazu wwarunkach pomiaru b) 0,05 Q , — Q , max m c) 0,15 Q , f) wspó∏czynnik konwersji — C, max d) 0,25 Q , g) wzgl´dny wspó∏czynnik ÊciÊliwoÊci — K, max e) 0,40 Q , max h) wartoÊci parametrów mierzonych przez przef) 0,70 Q , tworniki, max g) Q . i) funkcj´ korekcji b∏´dów gazomierza, je˝eli ta max funkcja jest realizowana przez przelicznik — f(Q), 2. W przypadku gazomierzy miechowych, dla któj) alarmy, rych pomiary, o których mowa w ust. 1 pkt 1, by∏y przeprowadzane bez liczyd∏a lub z urzàdzeniem zast´- k) wartoÊci wprowadzane majàce znaczenie dla pujàcym liczyd∏o, dodatkowo nale˝y: parametrów metrologicznych przeliczników, 1) przeprowadziç powtórne sprawdzenie z liczyd∏em l) sk∏ad gazu u˝ywany w obliczeniach, zamocowanym na gazomierzu dla strumienia ob- m) nazw´ metody u˝ywanej do wyznaczania wspó∏- j´toÊci 0,2 Q max albo Q max ; czynnika ÊciÊliwoÊci,

n) numery seryjne lub inne unikatowe oznaczenia gdzie: ka˝dego zastosowanego przetwornika pomia- T — temperatura wskazana przez przelicznik, rowego do∏àczonego do przelicznika, o ile ma T — temperatura zadana; zastosowanie, c 2) ciÊnienie — wco najmniej pi´ciu punktach równoo) dolne i górne ograniczenia zakresów pomiaromiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie pomiarowych u˝ywanych przetworników pomiarowych, wym od wartoÊci minimalnej ciÊnienia P do min p) wartoÊç obj´toÊci, jaka przypada na jeden impuls wartoÊci maksymalnej ciÊnienia P dla wartoÊci max zgazomierzy (1 imp. = ... m3lub 1 m3= ... imp.), narastajàcych i malejàcych; w przypadku gdy przelicznik posiada wbudowany przetwornik q) stopieƒ zu˝ycia baterii i przewidywany pozociÊnienia, nale˝y dodatkowo wykonaç pomiary sta∏y czas dzia∏ania przeliczników w przypadku w pi´ciu punktach, przy ciÊnieniu malejàcym od zasilania bateryjnego, 1,1 P do P (przekroczenie ciÊnienia utrzymaç max min r) identyfikator oprogramowania przelicznika; przez 15 minut przed rozpocz´ciem pomiarów); b∏àd wskazania ciÊnienia E wyznaczany jest z na- 3) wyznaczyç b∏àd obliczania obj´toÊci w warunkach P st´pujàcej zale˝noÊci: bazowych. P – P § 13. 1. Sprawdzenie przeliczników przeprowadza E = ———c · 100% si´ w warunkach odniesienia. P P c gdzie: 2. Ustala si´ nast´pujàce warunki odniesienia dla P — wartoÊç ciÊnienia bezwzgl´dnego wskazana przeliczników: przez przelicznik, 1) temperatura otoczenia: od 17°C do 23°C; P — wartoÊç ciÊnienia bezwzgl´dnego zadana; c 2) wilgotnoÊç wzgl´dna: od 45% do 75%; 3) obj´toÊç gazu w warunkach bazowych — dla ka˝- 3) nominalne napi´cie zasilania z sieci Un i nominaldego ustalonego sk∏adu gazu wed∏ug tabeli gazów na cz´stotliwoÊç zasilania z sieci fn — dla przelicztestowych okreÊlonych w za∏àczniku do rozporzàników zasilanych z sieci elektrycznej; dzenia, dla wartoÊci wskazanych przez przelicznik 4) nominalne napi´cie — dla przeliczników zasila- w punktach P , T ; P , T ; dla przelicznimax max min min nych pràdem sta∏ym i z okresowo odnawialnego ków zwejÊciami impulsowymi HF iLF, dla przyros- êród∏a energii elektrycznej. tu obj´toÊci gazu o minimalnej wartoÊci 100 standardowych impulsów lub 1000-krotnej obj´toÊci § 14. Po doprowadzeniu do przelicznika sygna∏ów: odpowiadajàcej najmniejszej cyfrze znaczàcej na wskaêniku, która wyra˝a obj´toÊç w warunkach 1) ciÊnienia z kalibratora i temperatury poprzez sypomiaru, badania nale˝y wykonaç dla konfiguracji mulator czujnika — gdy zadawane sà fizyczne warwykorzystywanej do obliczania obj´toÊci gazu; toÊci ciÊnienia i temperatury, b∏àd wskazania przeliczania obj´toÊci E wyzna- VK 2) standardowych analogowych sygna∏ów pràdo- czany jest wed∏ug wzoru: wych o wartoÊciach od 4 mA do 20 mA — gdy ciÊnienie i temperatura zadawane sà za pomocà V – V b bc E = ——–—– · 100% sygna∏ów analogowych, VK V bc 3) impulsowych niskiej i wysokiej cz´stotliwoÊci (LF gdzie: i HF), symulujàcych przyrost obj´toÊci gazu V — przyrost obj´toÊci w warunkach bazowych b — nale˝y sprawdziç, czy przy symulowanych wartoÊ- wskazany przez przelicznik, ciach temperatury, ciÊnienia i przep∏ywu nast´puje V — przyrost obj´toÊci w warunkach bazowych bc przyrost obj´toÊci w warunkach bazowych i w wa- wyznaczony na podstawie wielkoÊci wskarunkach pomiaru wyÊwietlanych przez przelicznik. zanych przez przelicznik: § 15. 1. Podczas wyznaczania b∏´du obliczania ob- V bc = C c · V c j´toÊci w warunkach bazowych nale˝y sprawdziç na- gdzie: st´pujàce parametry wskazywane przez przelicznik: V — przyrost obj´toÊci zadany symulatoc rem impulsów, wyznaczony z zale˝- 1) temperatur´ — w co najmniej pi´ciu punktach noÊci: równomiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie pomiarowym od wartoÊci minimalnej temperatury V = n · k T do wartoÊci maksymalnej temperatury T ; c min max gdzie: pomiary nale˝y wykonaç dla wartoÊci narastajàcych imalejàcych; b∏àd wskazania temperatury E n — liczba wygenerowanych im- T wyznaczany jest z nast´pujàcej zale˝noÊci: pulsów, k — zaprogramowana waga impul- T – T su (sta∏a gazomierza), E T = —— T —c– · 100% C c — wartoÊç wspó∏czynnika konwersji c wyznaczona z poni˝szej zale˝noÊci:

§ 16. Na przelicznikach: T 1 P b C =—– · —– · — c 1) cecha legalizacji oraz cechy zabezpieczajàce po- P K T b c winny byç umieszczane w miejscach, w których gdzie: rozmontowanie cz´Êci zabezpieczonych jednà T — temperatura bazowa, z tych cech powoduje jej zniszczenie; b P — ciÊnienie bezwzgl´dne bazo- 2) w przypadku, gdy oznaczenia, o których mowa b we, w § 12 pkt 1, znajdujà si´ na tabliczce znamiono- T — temperatura w warunkach wej nieprzymocowanej w sposób trwa∏y do przepomiarowych wskazana przez licznika, jedna z cech zabezpieczajàcych przed jej przelicznik, usuni´ciem powinna byç umieszczona wtaki sposób, aby uleg∏a zniszczeniu w przypadku zdj´cia P — ciÊnienie bezwzgl´dne w watabliczki znamionowej. runkach pomiarowych wskazane przez przelicznik, Rozdzia∏ 6 K — wartoÊç wzgl´dnego wspó∏- c czynnika ÊciÊliwoÊci gazu, Przepis koƒcowy obliczona metodà SGERG-88 lub AGA8-92DC, lub innà § 17. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie równowa˝nà, przy czym rów- 14 dni od dnia og∏oszenia.5) nowa˝noÊç metody powinna Minister Gospodarki: W. Pawlak byç potwierdzona podczas badania typu przelicznika. ——————— 5) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdze- 2. B∏àd wskazania przelicznika z zewn´trznymi niem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej przetwornikami ciÊnienia itemperatury oblicza si´ zzazdnia 29 marca 2004 r. wsprawie wymagaƒ metrologiczle˝noÊci: nych, którym powinny odpowiadaç gazomierze oraz przeliczniki do gazomierzy (Dz. U. Nr 63, poz. 588 i Nr 141,

).

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki zdnia 28 grudnia 2007 r. (poz. 115) TABELA GAZÓW TESTOWYCH STOSOWANYCH PRZY OBLICZANIU WSPÓ¸CZYNNIKA ÂCIÂLIWOÂCI GAZU I KOREKCJI

H — ciep∏o spalania (MJ/m3). s d — wzgl´dna g´stoÊç gazu odniesiona do powietrza (T = 273,15 K; p = 101,325 kPa).