Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie ramowego programu kursów nauki języka polskiego dla uchodźców

221 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie ramowego programu kursów nauki j´zyka polskiego dla uchodêców Na podstawie art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 12 mar- § 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie ca 2004 r. opomocy spo∏ecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, 14 dni od dnia og∏oszenia. z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. Ustala si´ ramowy program kursów nauki j´- zyka polskiego dla uchodêców, stanowiàcy za∏àcznik do rozporzàdzenia. Minister Edukacji Narodowej: R. Giertych ——————— 1) Minister Edukacji Narodowej kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — oÊwiata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów zdnia 18 lipca 2006 r. wsprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 131, poz. 907). 2) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 99, poz. 1001 i Nr 273, poz. 2703, z 2005 r. Nr 64,

, Nr 94, poz. 788, Nr 164, poz. 1366, Nr 179, poz. 1487 iNr 180, poz. 1493 oraz z2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 186,

, Nr 249, poz. 1831 iNr 251, poz. 1844. Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodowej zdnia 1 lutego 2007 r. (poz. 221) RAMOWY PROGRAM KURSÓW NAUKI J¢ZYKA POLSKIEGO DLA UCHODèCÓW I. Za∏o˝enia programowe. Ka˝dy wprowadzany systematycznie problem gramatyczny powinien pojawiaç si´ wtekstach zwyprze- Cel: umiej´tnoÊç komunikowania si´ wj´zyku poldzeniem, np. wprowadzenie miejscownika powinno skim przez uchodêców na poziomie podstawowym. byç poprzedzone wielokrotnym pojawianiem si´ miej- Ramowy program obejmuje s∏ownictwo wykracza- scownika nazw miejscowych. åwiczenia gramatyczne jàce poza treÊci znajdujàce si´ zwykle w programach powinny odwo∏ywaç si´ zawsze do tekstów, których dla rozpoczynajàcych nauk´ j´zyka polskiego, które znajomoÊç jest uchodêcom przydatna w praktyce. ma umo˝liwiç uchodêcom rozpoznawanie miejsc oraz Zagadnienia gramatyczno-sk∏adniowe korespondokumentów, które organizujà ich ˝ycie wPolsce. dujà z wykazem funkcji i poj´ç j´zykowych, wykazem Wpoczàtkowym okresie nale˝y wprowadziç nauk´ tematycznym, a tak˝e s∏ownictwem. pisania wyrazów, których pisownia oparta jest na za- Wykaz tematyczny zawiera 15 tematów niezb´dsadzie fonetycznej. Przyswajane wyrazy powinny nanych w codziennej komunikacji z rodzimymi u˝ytkowle˝eç do s∏ownictwa podstawowego. nikami j´zyka. Poszczególne tematy nale˝y skorelo- Zagadnienia gramatyczno-sk∏adniowe obejmujà waç zodpowiednimi funkcjami j´zykowymi oraz regupodstawowe problemy gramatyczne i sk∏adniowe, ∏ami gramatycznymi. których opanowanie jest konieczne do porozumiewa- Wykaz funkcji i poj´ç j´zykowych obejmuje podnia si´ w j´zyku polskim na poziomie podstawowym. stawowe funkcje poj´ciowe i intencje, które uchodêcy Nauczanie materia∏u gramatycznego powinno powinni umieç wyra˝aç w j´zyku polskim (znajomoÊç przebiegaç bez objaÊniania regu∏ gramatyki. Wprowa- wmowie ipiÊmie). Ich znajomoÊç iumiej´tnoÊç zastodzajàc zdanie np. Mieszkam w Katowicach, nie nale˝y sowania odpowiednio do sytuacji umo˝liwi nawiàzaobjaÊniaç, ˝e nazwa miasta jest u˝yta wmiejscowniku. nie kontaktu z rodzimymi u˝ytkownikami j´zyka. II. Bloki tematyczne.

1. Alfabet polski i zagadnienia fonetyczne: 11) wymowa samog∏osek nosowych ´ i à na koƒcu wyrazu; os∏abienie nosowoÊci lub te˝ ca∏kowite 1) praktyczne zapoznanie z alfabetem, pisanie liter, odnosowienie samog∏oski ´, np. 1 osoba liczby relacja mi´dzy g∏oskà i literà, ∏àczenie liter w sypojedynczej czasowników; laby, pisanie wyrazów; struktura polskiego systemu fonologicznego (çwiczenie s∏uchu fonologicz- 12) zasady akcentowania wyrazów w j´zyku polskim; nego); zasady akcentowania po∏àczeƒ wyrazów wyst´pujàcych po wyrazie akcentowanym oraz wyrazów 2) wst´pne çwiczenia artykulacyjne; rozpoznanie nieakcentowanych pojawiajàcych si´ przed wyraproblemów fonetycznych uchodêców; ró˝nice zem akcentowanym; w wymawianiu g∏osek fonetycznie bliskich, ale nieto˝samych, w opozycji do dziàs∏owych oraz z´- 13) fonetyczne procesy wewnàtrzwyrazowe; upodobbowych; znak zmi´kczajàcy stosowany przed spó∏- nienia i uproszczenia grup spó∏g∏oskowych g∏oskà lub na koƒcu wyrazu; zmi´kczenie oznaczo- (np. ots∏oniç/ocs∏oniç, ojcofski/ojcoski); sposoby ne literà i: wymawiania na przyk∏adzie liczebników; a) przed samog∏oskà, 14) upodobnienia mi´dzywyrazowe: mo˝liwoÊç wyb) w przypadku roli zg∏oskotwórczej, mawiania udêwi´czniajàcego lub ubezdêwi´czniac) w przypadku koƒcówki fleksyjnej; jàcego po∏àczeƒ wyrazowych; sposób wymawiania po∏àczeƒ przyimków z wyrazami pe∏noznacz- 3) spó∏g∏oski dêwi´czne i bezdêwi´czne; charaktery- nymi (najcz´Êciej rzeczownikami i przymiotnikastyczne dla j´zyka polskiego ubezdêwi´cznianie mi); po∏àczenia z przyimkami. spó∏g∏osek na koƒcu wyrazu, je˝eli bezpoÊrednio po nim nie nast´puje nast´pny wyraz; przyk∏ady 2. Zagadnienia gramatyczno-sk∏adniowe: tego zjawiska; wyjàtki — g∏oski: r, l, ∏, j, m, n (oraz ich ewentualne warianty mi´kkie i zmi´kczone); 1) rodzaje gramatyczne — typowe koƒcówki rzeczowników w mianowniku liczby pojedynczej, ro- 4) g∏oski dêwi´czne i bezdêwi´czne i wià˝àce si´ dzaj gramatyczny przymiotnika; mianownik liczby z tym zjawiskiem ró˝nice znaczeniowe; pojedynczej rzeczowników wprowadzany w sposób systematyczny, tj. z objaÊnieniem podstawo- 5) g∏oski twarde, mi´kkie izmi´kczone; ró˝nicowanie wych regu∏; çwiczenia ∏àczliwoÊci rzeczowników znaczenia; z zaimkami dzier˝awczymi i wskazujàcymi oraz 6) trudnoÊci w opanowaniu przez obcokrajowców przymiotnikami; wymiany g∏osek, dokonujàcej si´ wwielu rzeczow- 2) odmiana czasownika byç; wprowadzenie jednonikach wyst´pujàcych w miejscowniku; wymiany czeÊnie formy 1 osoby czasu przysz∏ego iprzesz∏eregularne: go: b´d´, by∏em / by∏am; a) w miejscowniku dla rzeczowników wszystkich rodzajów, 3) narz´dnik rzeczowników liczby pojedynczej wprowadzany wsposób leksykalny przy przedstawianiu b) dla rzeczowników rodzaju ˝eƒskiego; si´, np. Jestem Kurdem. Jestem stolarzem. Czy 7) rozró˝nianie i wymawianie samog∏oski i oraz y; jest pan studentem? Ona jest lekarkà.; problem ten jest rozwijany wramach tematu: Cz∏owiek — infor- 8) wyst´powanie samog∏osek nosowych w j´zyku macje podstawowe; polskim; przyk∏ady koƒcówek w wybranych przypadkach rzeczowników (np. koƒcówka -´: r´k´, 4) zaimki osobowe wobu liczbach oraz formy grzeczdziewczyn´, mam´), przymiotników i zaimków noÊciowe pani, pan; wyrazy pani, pan w funkcji (np. koƒcówka -à, dobrà, mojà, twojà) oraz cza- zaimków osobowych jako formalny odpowiednik sowników (koƒcówka -´ w 1 osobie liczby poje- zaimka ty, a nie 3 osoby liczby pojedynczej; dynczej, np. robi´, myÊl´,koƒcówka -àw 3 osobie liczby mnogiej, np. czytajà, majà, uczà si´, taƒczà); 5) zaimki pytajne: kto?, co?, czyj?, który?, jaki?; po∏àczenie fonetyki z formami morfologicznymi; 6) zaimki dzier˝awcze: mój, twój, nasz, jego, jej, ich uczenie zapisywania koƒcówek -à lub -om z wykooraz wyrazy pana, pani; temat wprowadzajàcy: rzystaniem poznawanych form; np. Rodzina, znajomi, pracodawcy; 9) nauka czytania, unikanie tzw. wymowy literowej; 7) odmiana czasownika nazywaç si´ (III koniugacja); upraszczanie w wymowie okreÊlonych grup g∏opytanie: Jak si´ pani/ pan nazywa? Jak si´ nazysek, wymawianie samog∏osek nosowych w zale˝- wasz? Jak si´ nazywa to miasto?; temat wprowanoÊci od sàsiedztwa fonetycznego, zamiana g∏osek dzajàcy: np. Rodzina, znajomi, pracodawcy; dêwi´cznych na bezdêwi´czne; 8) zdania proste, np. To jest mieszkanie. Mieszkanie 10) wymowa samog∏osek nosowych wewnàtrz wyrazu: jest ma∏e. Ona ma na imi´ Ewa. Ona tu nie miesza) przed spó∏g∏oskami szczelinowymi, ka; neutralny szyk zdania prostego; zdania z∏o˝one b) przed spó∏g∏oskami zwartymi izwartoszczelino- typu: Nie wiem, gdzie jest mój klucz oraz zdania wymi; po∏àczone spójnikami a, i, ale, albo;

9) odmiana czasowników z przyrostkiem -owaç; te- 22) wprowadzenie przys∏ówka typu: po polsku, po anmat wprowadzajàcy: np. Praca i wynagrodzenie; gielsku; temat wprowadzajàcy: np. Edukacja i wykszta∏cenie; 10) odmiana czasowników I koniugacji, np. czuç si´; temat wprowadzajàcy: np. Zdrowie, pomoc me- 23) wydawanie polecenia poprzez u˝ycie konstrukcji: dyczna; prosz´ i bezokolicznik (np. Prosz´ siadaç! Prosz´ powtórzyç! Prosz´ mówiç wolno!); 11) nieregularne stopniowanie przys∏ówków, np. dobrze, êle; temat wprowadzajàcy: np. Zdrowie, po- 24) czas przysz∏y z∏o˝ony z formà bezokolicznika moc medyczna lub Praca i wynagrodzenie; (np. b´d´ czytaç, b´dziesz pisaç); temat wprowadzajàcy: np. Cele iplany ˝yciowe, przysz∏oÊç wPolsce; 12) biernik rzeczowników w liczbie pojedynczej wprowadzany w sposób systematyczny; temat wpro- 25) czas przesz∏y czasowników regularnych; koƒcówki wadzajàcy: np. Rutyna dnia codziennego — posi∏- czasownikowe i brak koniecznoÊci u˝ycia zaimka ki (np. Prosz´ kurczaka. Prosz´ kaw´. Prosz´ ciast- osobowego (np. Urodzi∏am si´ w Albanii. Przyjeko.); wykazywanie funkcjonalnoÊci biernika wyni- cha∏em do Polski 2 miesiàce temu. Pracowa∏em jakajàcej z rekcji cz´sto u˝ywanych czasowników, ko nauczyciel.); temat wprowadzajàcy: np. Cz∏onp. pisaç, znaç, czytaç (np. Pisz´ list do domu. wiek — informacje podstawowe; czasownik iÊç Znam ten film. Co czytasz?); rozwini´cie problemu i pójÊç w czasie teraêniejszym, przysz∏ym i przestanowi np. temat Rodzina, znajomi, pracodawcy sz∏ym w po∏àczeniu z odpowiednimi przyimkami, (np. Mam brata. Mam siostr´.). Inne problemy gra- np. na, do, po; temat wprowadzajàcy: np. Czas matyczne wynikajàce z zastosowania biernika wolny, rozrywki; wprowadzane w sposób leksykalny (np. Mam pi´- ciu braci.); 26) czasowniki modalne: chcieç, móc, musieç; temat wprowadzajàcy: np. Zakupy, pieniàdze; 13) odmiana czasownika mieç; temat wprowadzajàcy: np. Rodzina, znajomi, pracodawcy; 27) okoliczniki czasu: jutro, wczoraj, kiedyÊ, pojutrze, za dwa dni, za rok, rok temu, dwa dni temu; temat 14) dope∏niacz rzeczowników w liczbie pojedynczej wprowadzajàcy: np. Cz∏owiek — informacje podwprowadzany w sposób systematyczny, na pro- stawowe lub Cele i plany ˝yciowe, przysz∏oÊç stych przyk∏adach (np. zdania typu: Id´ do domu. w Polsce; Nie mam czasu. Nie ma tu Urszuli.);zamiana biernika wyst´pujàcego w zdaniach niezaprzeczonych 28) zdanie z∏o˝one wspó∏rz´dnie po∏àczone spójnikana dope∏niacz w zdaniach zaprzeczonych; mi i, a, ale, albo; 15) podstawowe przyimki ∏àczàce si´ z dope∏niaczem: 29) zdanie podrz´dne dope∏nieniowe, wprowadzajàce do, od, obok, bez, dla; temat wprowadzajàcy: mow´ zale˝nà; temat wprowadzajàcy: np. Praca np. Dom i jego otoczenie lub Ulica, komunikacja i wynagrodzenie; miejska; 30) przyimki przestrzenne ∏àczàce si´ z narz´dnikiem: 16) pytanie o drog´; sformu∏owania typu: Jak dojÊç nad, za, przed; temat wprowadzajàcy: np. Czas do...? Na prawo, na lewo; wolny, rozrywki; 17) odmiana w czasie teraêniejszym czasowników iÊç 31) liczebniki porzàdkowe; okreÊlanie czasu; i jechaç; temat wprowadzajàcy: np. Rutyna dnia codziennego lub Cele i plany ˝yciowe, przysz∏oÊç 32) celownik zaimków osobowych wkonstrukcjach tyw Polsce; pu: Jest mi zimno. Jest mi goràco. Nie podoba mi si´ tu.; temat wprowadzajàcy: np. Podstawowe in- 18) dope∏niacz rzeczowników liczby mnogiej (np. Pro- formacje o Polsce; sz´ kilo jab∏ek. Prosz´ dziesi´ç deka cukierków.); temat wprowadzajàcy: np. Zakupy, pieniàdze; 33) miejscownik rzeczowników liczby pojedynczej; wprowadzenie w sposób systematyczny w po∏à- 19) opozycja znaczeniowa czasowników chodziç i iÊç; czeniu zprzyimkami na, wipo; temat wprowadzatemat wprowadzajàcy: np. Rutyna dnia codzienne- jàcy: np. Cz∏owiek — informacje podstawowe lub go; Rutyna dnia codziennego; 20) wprowadzenie narz´dnika po czasowniku jechaç; 34) regularne stopniowanie przymiotników; temat temat wprowadzajàcy: np. Ulica, komunikacja wprowadzajàcy: np. Rodzina, znajomi, pracodawmiejska lub Rutyna dnia codziennego; cy; 21) odmiana czasowników II koniugacji wczasie teraê- 35) nieregularne stopniowanie przymiotników (np. doniejszym, trybie oznajmujàcym (np. mówiç, lubiç, bry, ma∏y, du˝y); temat wprowadzajàcy: np. Dom robiç); po∏àczenie czasownika lubiçzbezokoliczni- ijego otoczenie; kiem opisujàce np. sposób sp´dzania wolnego czasu; temat wprowadzajàcy: np. Czas wolny, roz- 36) czasowniki bezosobowe: mo˝na, trzeba, (nie) wolrywki; no; temat wprowadzajàcy: np. Zakupy, pieniàdze;

37) czasownik wolno w po∏àczeniu z zaimkiem oso- 8) edukacja i wykszta∏cenie: bowym w celowniku; temat wprowadzajàcy: a) typy szkó∏, system edukacyjny, np. Zdrowie, pomoc medyczna; b) szkolenia, kursy zawodowe, c) stowarzyszenia, organizacje; 38) spójnik jeÊli wprowadzajàcy zdanie warunkowe; temat wprowadzajàcy: np. Cele i plany ˝yciowe, 9) zdrowie, pomoc medyczna: przysz∏oÊç w Polsce. a) samopoczucie, choroba, cz´Êci cia∏a, b) opieka zdrowotna, 3. Wykaz tematyczny: c) pierwsza pomoc, wypadek, 1) cz∏owiek — informacje podstawowe: d) apteka; a) imi´, nazwisko, p∏eç, wiek, data i miejsce uro- 10) urz´dy i instytucje: dzenia, a) poczta, b) kraj pochodzenia, j´zyk, b) bank, c) rodzina, dzieci, c) policja, d) zawód, wykszta∏cenie; d) koÊció∏; 2) dom i jego otoczenie: 11) ˝ycie publiczne, prawa i obowiàzki uchodêcy: a) rodzaje pomieszczeƒ, a) podstawowe nakazy i zakazy, b) wyposa˝enie pokoju, ∏azienki, kuchni, mieszkab) dokumenty i zaÊwiadczenia, nia, c) rodzaje pomocy, c) miejsce pobytu, miejscowoÊç, d) urz´dy administracji publicznej; d) wspó∏mieszkaƒcy, sàsiedzi, personel oÊrodka dla uchodêców; 12) podstawowe informacje o Polsce: a) podzia∏ administracyjny, wa˝niejsze miasta, 3) rutyna dnia codziennego: b) klimat i pogoda, pory roku, a) toaleta i zabiegi higieniczne, c) Êwi´ta paƒstwowe ireligijne, dni wolne od pracy, b) Êrodki czystoÊci dla doros∏ych i dla dzieci, d) Êwi´ta rodzinne; c) przedmioty codziennego u˝ytku, d) posi∏ki, 13) poziom ˝ycia w Polsce: e) artyku∏y spo˝ywcze, a) koszty utrzymania, f) napoje, b) ubezpieczenia, opieka zdrowotna, zapomoga, wynagrodzenie za prac´; g) potrawy, h) organizacja dnia, 14) czas wolny, rozrywki: i) okreÊlenia czasu, zegar, a) sport, j) obowiàzki i czas wolny; b) hobby, zainteresowania, c) prasa, radio, telewizja, Internet; 4) rodzina, znajomi, pracodawcy: a) relacje rodzinne, stopnie pokrewieƒstwa, 15) cele i plany ˝yciowe, przysz∏oÊç w Polsce: b) relacje towarzyskie, a) wyjazd za granic´, c) kontakty oficjalne i nieoficjalne; b) powrót do kraju, c) emigracja, 5) zakupy, pieniàdze: d) pobyt legalny, a) sklepy i zakupy, e) praca zarobkowa, b) ceny, pieniàdze, f) nauka, studia. c) miary i iloÊci; 4. Wykaz funkcji i poj´ç j´zykowych: 6) ulica, komunikacja miejska: a) orientacja w przestrzeni, 1) kontakty mi´dzyludzkie: b) pytanie o drog´, informacja, a) nawiàzywanie kontaktu i reakcja drugiej osoby, c) Êrodki transportu, b) przedstawianie si´ lub przedstawianie kogoÊ i reakcja drugiej osoby, d) dworzec kolejowy, c) powitanie oraz pytanie o samopoczucie i reake) rodzaje biletów; cja drugiej osoby, 7) praca i wynagrodzenie: d) po˝egnanie i reakcja drugiej osoby, a) umiej´tnoÊci i kwalifikacje, zawody, e) sk∏adanie ˝yczeƒ i reakcja drugiej osoby, b) umowa o prac´, czas pracy, urlop, f) podzi´kowanie i reakcja drugiej osoby, c) wynagrodzenie i podatki; g) przepraszanie i reakcja drugiej osoby,

h) komplementy i reakcja drugiej osoby, e) oboj´tnoÊç, i) zapraszanie i reakcja drugiej osoby; f) rozczarowanie; 2) informowanie: 6) próba wywo∏ania reakcji: a) informowanie o faktach, a) w mówieniu, b) uzasadnianie (dlaczego?), b) w dzia∏aniu, c) okreÊlanie celu czynnoÊci (po co?), c) proÊby, nakazy i zakazy, d)relacjonowanie wypowiedzi, d) doradzanie i odradzanie; e) obiecywanie; 7) wypowiedzi ogólne: 3) elementy rozmowy: a) cechy, stany (jaki?, jaka?, jakie?, jak?), a) rozpoczynanie rozmowy, b) posiadanie (czyj?, czyja?, czyje?), b) kontrolowanie przebiegu rozmowy, c) relacje przestrzenne, c) koƒczenie rozmowy, d) relacje czasowe, d)akceptowanie czyjejÊ wypowiedzi, e) sposób (jak?), e) nieakceptowanie czyjejÊ wypowiedzi; f) mo˝liwoÊç i koniecznoÊç, g) porównywanie. 4) wyra˝anie opinii: a) myÊl´, ˝e ..., 5. Zagadnienia obyczajowo-kulturowe: b) wed∏ug mnie ..., 1) obyczaje i kultura kraju pochodzenia uchodêcy; c) wydaje mi si´, ˝e ..., przyk∏adowe zwroty i s∏ownictwo; d) nie jestem pewien/pewna, czy ...; 2) obyczaje i kultura Polski; przyk∏adowe zwroty 5) wyra˝anie uczuç: i s∏ownictwo; a) sympatia i antypatia, upodobania, 3) ró˝nice kulturowe; b) nadzieja i obawa, c) ch´ci, 4) rodzina j´zyków s∏owiaƒskich — historia j´zyka d) radoÊç i ˝al, zadowolenie i niezadowolenie, polskiego w zarysie. 222 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 9 lutego 2007 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkó∏