Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 października 2007 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach: fototechnik, mechanik-monter maszyn i urządzeń, modelarz odlewniczy, monter instalacji i urządzeń sanitarnych, operator maszyn i urządzeń odlewniczych, technik górnictwa odkrywkowego, technik górnictwa podziemnego, technik ochrony środowiska, technik odlewnik i technik technologii drewna

1. OkreÊla si´ podstawy programowe kszta∏ce- bol cyfrowy 812⁰³; nia w nast´pujàcych zawodach obj´tych klasyfikacjà zawodów szkolnictwa zawodowego, stanowiàcà za- 6) technik górnictwa odkrywkowego — symbol ∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodo- cyfrowy 311¹³; wej z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. Nr 124, 7) technik górnictwa podziemnego — symbol cyfro- poz. 860): wy 311¹⁵; 1) fototechnik — symbol cyfrowy 313⁰¹; 8) technik ochrony Êrodowiska — symbol cyfrowy 311²⁴; 2) mechanik-monter maszyn i urzàdzeƒ — symbol cyfrowy 723⁰²; 9) technik odlewnik — symbol cyfrowy 311²⁶; ——————— 10) technik technologii drewna — symbol cyfrowy 1) Minister Edukacji Narodowej kieruje dzia∏em administracji 311³². rzàdowej — oÊwiata i wychowanie, na podstawie § 1 ust.2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏a- 2. Podstawy programowe, októrych mowa wust. 1, nia Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 131, poz. 907). stanowià za∏àczniki nr 1—10 do rozporzàdzenia. 2)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703 i Nr 281,

Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie poz. 2781, z2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788, Nr 122, 14 dni od dnia og∏oszenia. poz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400 i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 208, poz. 1532 i Nr 227, poz. 1658 oraz z 2007 r. Nr 42, poz. 273, Nr 80, poz. 542, Nr 115, poz. 791, Nr 120, poz. 818, Nr 180, poz. 1280 iNr 181, poz. 1292. Minister Edukacji Narodowej: R. Legutko</td></tr><tr><td>——————— 1) Minister Edukacji Narodowej kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — oÊwiata i wychowanie, na podstawie § 1 ust.2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏a- nia Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 131, poz. 907). 2)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2781, z2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788, Nr 122, poz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400 i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 208, poz. 1532 i Nr 227, poz. 1658 oraz z 2007 r. Nr 42, poz. 273, Nr 80, poz. 542, Nr 115, poz. 791, Nr 120, poz. 818, Nr 180, poz. 1280 iNr 181, poz. 1292.</td></tr></tbody></table></div>

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 paêdziernika 2007 r. (poz. 1569) Za∏àcznik nr 1 Nr 213 — 15227 — Poz. 1569 15) rozpoznawać i eliminować zagrożenia związane z procesem pracy; 16) posługiwać się językiem obcym w zakresie wspomagającym wykonywanie zadań zawodowych; 17) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 18) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 19) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 20) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; 21) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 22) kierować zespołem pracowników; 23) korzystać z różnych źródeł informacji oraz z doradztwa specjalistycznego; 24) prowadzić działalność gospodarczą. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie procesu kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie fototechnik powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) organizowania i wyposażania stanowisk pracy; 2) prowadzenia i nadzorowania procesów technologicznych; 3) dokonywania zapisu, przetwarzania i wizualizacji informacji obrazowej. Ii. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) chemiczno-fotograficzny; 2) fizyczno-technologiczny; 3) informatyczny; 4) podstawy działalności zawodowej. Nr 213 — 15228 — Poz BLOK: CHEMICZNO - FOTOGRAFICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) określać właściwości promieniowania tworzącego informację obrazową; wyjaśniać mechanizmy widzenia i postrzegania barw; 19) określać przebieg procesów fotograficznych związanych z zapisem informacji obrazowej; określać zasady funkcjonowania i posługiwania się sprzętem fototechnicznym; prowadzić obróbkę chemiczną materiałów fotograficznych; wykonywać zdjęcia z zastosowaniem różnego sprzętu fotograficznego; dobierać nośniki rejestracji obrazu; określać wpływ technologii wytwarzania halogenosrebrowych materiałów promienioczułych na ich właściwości użytkowe; określać przydatność materiałów promienioczułych do rejestracji informacji obrazowej, dobierać procesy obróbki dla różnorodnych materiałów promienioczułych; klasyfikować materiały promienioczułe według określonego kryterium; określać fizykochemiczne właściwości substancji chemicznych stosowanych w fotografii; oceniać prawidłowość przebiegu procesów obróbki chemicznej materiałów promienioczułych; przewidywać oraz zapobiegać zagrożeniom wynikającym ze stosowania toksycznych odczynników chemicznych, określać fotochemiczne podstawy procesów ekspozycji oraz obróbki chemicznej materiałów promienioczułych; likwidować następstwa przedostania się substancji chemicznych stosowanych w fotografii do środowiska naturalnego; stosować metody utylizacji ścieków i odpadów powstałych podczas produkcji i obróbki chemicznej halogenosrebrowych materiałów promienioczułych; określać wielkości fizyczne i fotometryczne stosowane w fotometrii i metrologii fotograficznej; określać związki kształtu krzywej charakterystycznej oraz wielkości sensytometrycznych z użytkowymi właściwościami materiałów fotograficznych;. 1569 Nr 213 — 15229 — Poz 20) 24) 25) 21) 26) 22) stosować sensytometryczne metody badań właściwości użytkowych materiałów fotograficznych; 23) określać metody badań i oceny właściwości użytkowych niekonwencjonalnych materiałów promienioczułych; określać sposoby srebrowego i bezsrebrowego zapisu informacji obrazowej; określać podstawowe elementy budowy, zasady działania maszyn i urządzeń stosowanych w fototechnice i chemicznej obróbce materiałów fotograficznych, korzystać z różnych źródeł informacji; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas obróbki chemicznej materiałów fotograficznych; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) światło i jego właściwości, widzenie i synteza barw, optyka fotograficzna; aparaty fotograficzne, źródła światła stosowane w fotografii; ekspozycja detektorów obrazu; sporządzanie roztworów do obróbki chemicznej materiałów fotograficznych; obróbka chemiczna materiałów światłoczułych, zasady wykonywania zdjęć nieruchomych przedmiotów _ płaskich, trójwymiarowych oraz postaci ludzkich; zdjęcia architektury i krajobrazu, zdjęcia katalogowe, reportażowe, reklamowe, dokumentacyjne i studyjne; fotomakrografia i fotomikrografia; techniki specjalne w fotografii; klasyfikacja i budowa materiałów promienioczułych, właściwości użytkowe halogenosrebrowych materiałów promienioczułych; chemikalia fotograficzne, wywoływacze, utrwalacze, wybielacze, kąpiele pośrednie i końcowe;. 1569 Nr 213 — 15230 — Poz 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) chemikalia konfekcjonowane; system kodów i oznaczeń halogenosrebrowych materiałów fotograficznych; identyfikacja chemiczna substancji stosowanych w fotografii; organiczne substancje wywołujące; wywoływanie i utrwalanie obrazu fotograficznego; regeneracja srebra, utylizacja odpadów produkcyjnych i ścieków pochodzących z obróbki chemicznej; budowa klasycznych i elektronicznych detektorów obrazu; krzywa charakterystyczna; sensytometria materiałów światłoczułych; metody bezsrebrowe i niekonwencjonalne; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony Środowiska. BLOK: FIZYCZNO-TECHNOLOGICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) 2) 3) 9) 10) 4) określać makroskopowe właściwości oraz elementarną budowę materii; wykorzystywać prawa fizyki do interpretacji zjawisk stanowiących podstawę procesów zapisu informacji obrazowej; 5) charakteryzować procesy wytwarzania halogenosrebrowych materiałów światłoczułych; 6) dobierać urządzenia i maszyny do wytwarzania halogenosrebrowych materiałów fotograficznych; 1) dobierać oraz stosować metody badań i kontroli procesów wytwarzania materiałów światłoczułych; 8) określać granulometryczne i krystalograficzne właściwości halogenków srebra; dokumentować przebieg procesów technologicznych; opracowywać podstawowe receptury technologiczne oraz projekty realizacji zadań; określać sensytometryczne właściwości materiałów fotograficznych; określać wpływ obróbki chemicznej na właściwości sensytometryczne materiałów fotograficznych;. 1569 Nr 213 — 15231 — Poz. 1569 11) określać różnicowe wskaźniki sensytometryczne stosowane w kontroli i regulacji zautomatyzowanych systemów obróbki chemicznej materiałów fotograficznych; 12) przeprowadzać kontrolę procesów chemicznej obróbki materiałów fotograficznych z wykorzystaniem standardowych i różnicowych metod sensytometrii fotograficznej; 13) cechować, kontrolować oraz obsługiwać urządzenia i przyrządy stosowane w sensytometrii fotograficznej; 14) wykorzystywać wiedzę z zakresu strukturometrii fotograficznej; 15) sporządzać roztwory do obróbki chemicznej materiałów fotograficznych; 16) obsługiwać procesory fotograficzne; 17) organizować stanowiska pracy; 18) użytkować podstawowe wyposażenie, maszyny i urządzenia elektryczne zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisami ochrony przeciwpożarowej. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) surowce wyjściowe do produkcji materiałów światłoczułych; 2) technologia wytwarzania materiałów światłoczułych; 3) obróbka chemiczna materiałów fotograficznych; 4) regeneracja roztworów do obróbki chemicznej materiałów fotograficznych; 5) wysokotemperaturowe procesy obróbki materiałów fotograficznych barwnych; 6) utylizacja ścieków, ochrona środowiska, odzysk srebra; 7) podstawy sensytometrii fotograficznej; 8) kontrola sensytometryczna procesów obróbki chemicznej materiałów światłoczułych; 9) sensytometria materiałów światłoczułych; 10) strukturometria fotograficzna, ocena jakości materiałów fotograficznych; 11) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. Nr 213 — 15232 — Poz. 1569 BLOK: INFORMATYCZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) analizować kierunki rozwoju oraz określać możliwości techniki i technologii fotografii cyfrowej; 2) określać zakres stosowania technik informatycznych; 3) użytkować sprzęt stosowany w tradycyjnych i cyfrowych technikach obrazowania; 4) posługiwać się specjalistycznym oprogramowaniem komputerowym do cyfrowego zapisu i przetwarzania obrazu; 5) wykorzystywać specjalistyczne oprogramowanie stosowane w sensytometrii fotograficznej; 6) charakteryzować hybrydowe metody uzyskiwania fotografii i filmów ruchomych; 7) stosować podstawową terminologię z zakresu teorii informacji, dyskretyzacji i cyfryzacji sygnałów w komputerowych technikach obrazowania; 8) określać możliwości i zakres stosowania komputerowych środowisk graficznych do cyfrowego przetwarzania obrazu; 9) określać zasady i metody stosowane w fotografii cyfrowej i hybrydowej,; 10) dobierać oraz stosować metody rejestracji, przenoszenia, kompresji, przetwarzania i wizualizacji obrazu cyfrowego. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) systemy rejestracji obrazów optycznych, 2) podstawy teorii informacji; 3) tradycyjne i cyfrowe techniki rejestracji obrazu; 4) komputerowe przetwarzanie obrazu i dźwięku; 5) technika cyfrowa w sprzęcie fotograficznym; 6) technika komputerowa w sensytometrii i strukturometrii fotograficznej; 7) komputerowe modele zjawisk i procesów fotograficznych; 8) automatyka maszyn i urządzeń do obróbki materiałów fotograficznych. Nr 213 — 15233 — Poz. 1569 BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wyjaśniać mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej; 2) rozróżniać formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, 3) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; 4) sporządzać budżet i planować rozwój firmy; 5) opracowywać plan marketingowy; 6) stosować przepisy Kodeksu pracy, dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 7) stosować przepisy prawa dotyczące działalności zawodowej; 8) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 9) sporządzać dokumenty związane z zatrudnieniem; 10) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 11) prowadzić negocjacje; 12) rozwiązywać problemy; 13) podejmować decyzje; 14) przestrzegać zasad etyki; 15) wykonywać pracę zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisami ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 16) określać wpływ zmęczenia fizycznego i psychicznego na efektywność pracy; 17) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 18) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 19) korzystać z obcojęzycznych źródeł informacji, dokumentacji technicznej, norm, katalogów oraz specjalistycznego oprogramowania; 20) organizować doskonalenie zawodowe pracowników. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) gospodarka rynkowa; 2) formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych;

Nr 213 Iii. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Nazwa bloku programowego Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %* Podbudowa programowa: | programowa: liceum Podbudowa programowa: gimnazjum zasadnicza szkoła zawodowa; zawód: fotograf Fizyczno-technologiczny 30 35 Informatyczny 20 15 Podbudowa ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, uzupełniające liceum ogólnokształcące, technikum uzupełniające *_ Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 15% godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia fotograficzna; 2) pracownia sensytometryczna; 3) pracownia komputerowa; 4) pracownia plastyczna. Pracownia fotograficzna powinna składać się z sali dydaktycznej, studia fotograficznego, laboratorium fotograficznego. Nr 213 — 15236 — Poz Sala dydaktyczna powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) tablicę, zwijany ekran; telewizor z odtwarzaczem video i CD; zestaw kaset video, płyt CD; komputery z oprogramowaniem do cyfrowej obróbki obrazu; skaner; drukarkę; rzutnik multimedialny; rzutnik pisma; tablice tematyczne; biblioteczkę z literaturą fachową, czasopismami, katalogami; blat do końcowej obróbki zdjęć; zestaw materiałów do oprawy i ekspozycji zdjęć. Studio fotograficzne powinno być wyposażone w: 1) sprzęt fotograficzny: a) aparaty fotograficzne do wykonywania zdjęć na materiałach światłoczułych halogenosrebrowych,) aparat cyfrowy,) zestaw obiektywów o różnej odległości ogniskowej,) Q O 0 światłomierz do pomiaru światła błyskowego i zastanego; e) zestaw filtrów zdjęciowych; sprzęt oświetleniowy: a) studyjne oświetlenie błyskowe, b) zestaw reflektorów, c) lampę błyskową, d) rozpraszacze światła; sprzęt pomocniczy: a) statyw z głowicą, b) zestaw tła, c) stół bezcieniowy, d) ekrany rozpraszające, e) kolumnę reprodukcyjną, f) namioty świetlne, g) torbę reporterską,. 1569 Nr 213 — 15237 — Poz. 1569 h) wężyk spustowy, |) pierścienie pośrednie, mieszki, j) przedłużacz; 4) materiały światłoczułe analogowe i cyfrowe. Laboratorium fotograficzne powinno być wyposażone w: 1) maszyny i urządzenia do obróbki materiałów fotograficznych; 2) sprzęt do kopiowania: a) powiększalnik z głowicą filtracyjną, b) zegar powiększalnikowy z osprzętem, c) maskownicę, d) kopiarkę, e) lampy ciemniowe z filtrami, f) zestaw filtrów do kopiowania; 3) sprzęt pomocniczy do obróbki laboratoryjnej; 4) odczynniki chemiczne do obróbki materiałów światłoczułych. Pracownia sensytometryczna powinna być wyposażona w: 1) zestawy do ćwiczeń z zakresu sensytometrii fotograficznej: a) sensytometry z cechowanymi źródłami światła, modulatorami oświetlenia i filtrami barwnymi, b) densytometry do pomiarów w świetle odbitym i przepuszczonym, c) wywoływaczki sensytometryczne, d) suszarki, e) sprzęt laboratoryjny i ciemniowy; 2) licencjonowane oprogramowanie wraz z komputerami połączonymi z densytometrami. Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); 2) programy komputerowe do cyfrowej obróbki zdjęć; 3) skanery do materiałów transparentnych i refleksyjnych; 4) drukarki różnego typu; 5) aparaty cyfrowe i nośniki. Pracownia plastyczna powinna być wyposażona w: 1). stanowiska rysunkowe z kompletem przyborów rysunkowych i malarskich; 2) sztalugi i podkłady do papieru rysunkowego;

Nr 213 — 15239 — Poz. 1569 Załącznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE MECHANIK-MONTER MASZYN I URZĄDZEŃ SYMBOL CYFROWY 723⁰² I. OPIS ZAWODU 1. Wwyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 2) 10) 3) 11) 12) 13) 14) interpretować podstawowe zjawiska i prawa z zakresu mechaniki, materiałoznawstwa, technologii mechanicznej i elektrotechniki; czytać rysunki techniczne maszynowe oraz sporządzać szkice prostych części maszyn; czytać i interpretować schematy i dokumentacje: warsztatowe, technologiczne, montażowe, demontażowe, techniczno-ruchowe (DTR), dobierać narzędzia, przyrządy i urządzenia do wykonywanych prac; ustawiać ramy, płyty fundamentowe, pomosty i rusztowania; charakteryzować maszyny transportowe, technologiczne i energetyczne; wyważać statycznie elementy maszyn, mierzyć podstawowe wielkości fizyczne i geometryczne; oceniać stan techniczny maszyn i urządzeń z zastosowaniem metod diagnostyki technicznej, określać zakres napraw mechanizmów i zespołów maszyn i urządzeń na podstawie przeprowadzonej diagnozy; wykonywać montaż i demontaż maszyn i urządzeń oraz ich podzespołów; rozpoznawać podstawowe materiały eksploatacyjne i charakteryzować ich właściwości; dobierać części zamienne; wykonywać prace regeneracyjne zużytych części; Nr 213 — 15240 — Poz. 1569 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) wykonywać części maszyn z zastosowaniem obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem; stosować różne sposoby łączenia elementów; kontrolować jakość wykonanych prac; wykonywać rozliczenia kosztów wyrobów i usług; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; komunikować się z uczestnikami procesu pracy; stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; korzystać z różnych źródeł informacji; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; planować prowadzenie działalności gospodarczej. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie procesu kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie mechanik-monter maszyn i urządzeń powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) wykonywania podstawowych operacji obróbki ręcznej, mechanicznej skrawaniem, cieplnej, plastycznej i spajania; 2) instalowania, uruchamiania i przemieszczania maszyn i urządzeń; 3) wykonywania i naprawiania typowych części maszyn; 4) przeprowadzania przeglądów technicznych, konserwacji i naprawy maszyn i urządzeń, 5) montowania maszyn i urządzeń; 6) kontrolowania maszyn i urządzeń po naprawie, regulowania i ustawiania według żądanych parametrów eksploatacyjnych; 7) sporządzania uproszczonych kalkulacji kosztów wytwarzania i naprawiania maszyn i urządzeń. Nr 213 — 15241 — Poz. 1569 3. Zawód mechanik-monter maszyn i urządzeń jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) maszyn i urządzeń przemysłowych; 2) aparatów i urządzeń przemysłu chemicznego; 3) maszyn i urządzeń budowlanych i drogowych; 4) maszyn i urządzeń górniczych; 5) maszyn i urządzeń hutniczych, 6) maszyn i urządzeń energetycznych, 7) maszyn i urządzeń okrętowych; 8) maszyn i urządzeń przemysłu spożywczego; 9) maszyn i urządzeń przemysłu odzieżowego; 10) maszyn i urządzeń przemysłu włókienniczego; 11) maszyn i urządzeń przemysłu drzewnego; 12) maszyn i urządzeń przemysłu skórzanego; 13) obrabiarek do metali; 14) silników spalinowych. Il. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) techniczne podstawy zawodu; 2) budowa i montaż maszyn i urządzeń; 3) eksploatacja maszyn i urządzeń, 4) podstawy działalności zawodowej. BLOK: TECHNICZNE PODSTAWY ZAWODU 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wyjaśniać podstawowe pojęcia oraz stosować prawa i zasady mechaniki technicznej, elektrotechniki, elektroniki i automatyki; Nr 213 — 15242 — Poz. 1569 2) wykonywać podstawowe obliczenia wytrzymałościowe; 3) rozróżniać rodzaje źródeł energii elektrycznej, elementy obwodów prądu stałego i przemiennego; 4) czytać schematy układów elektrycznych i elektronicznych; 5) mierzyć i obliczać podstawowe wielkości elektryczne; 6) rozróżniać elementy składowe instalacji elektrycznej, osprzęt instalacyjny, przewody oraz zabezpieczenia; 7) charakteryzować ' właściwości fizyczne, chemiczne, mechaniczne, technologiczne materiałów konstrukcyjnych stosowanych w budowie maszyn; 8) stosować zasady sporządzania rysunku technicznego maszynowego oraz odpowiednie techniki zapisu podczas wykonywania odwzorowań konstrukcyjnych; 9) wykonywać szkice części maszyn; 10) wyjaśniać oznaczenia stosowane na rysunkach technicznych maszynowych, 11) wyjaśniać pojęcia: tolerancja, pasowania, chropowatość powierzchni; 12) mierzyć wielkości geometryczne; 13) wyjaśniać procesy technologiczne obróbki cieplnej, cieplno-chemicznej, plastycznej, odlewnictwa i obróbki wiórowej; 14) charakteryzować obróbkę wykańczającą,; 15) rozróżniać metody obróbki erozyjnej,; 16) wykonywać podstawowe operacje obróbki ręcznej i mechanicznej; 17) wykonywać typowe połączenia nierozłączne: spawane, zgrzewane, lutowane i klejone; 18) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie wspomagania projektowania oraz obróbki wyników wykonanych pomiarów; 19) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania operacji obróbki ręcznej i połączeń spajanych. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) podstawowe pojęcia mechaniki technicznej, 2) podstawy obliczeń wytrzymałościowych; Nr 213 — 15243 — Poz 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) prąd elektryczny, magnetyzm i elektromagnetyzm, 22) maszyny elektryczne prądu stałego i przemiennego, 23) podstawy miernictwa elektrycznego; instalacje elektryczne; elektronika i automatyka przemysłowa, materiały konstrukcyjne i technologiczne stosowane w budowie maszyn, zasady tworzenia rysunku technicznego i wymiarowania, rzutowanie prostokątne i aksonometryczne; zasady wykonywania widoków i przekrojów; uproszczenia rysunkowe i szkicowanie części maszyn oraz połączeń; rysunki wykonawcze, złożeniowe, zabiegowe i operacyjne; tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni w budowie maszyn; pomiary warsztatowe; podstawy obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej,; obróbka plastyczna metali (walcowanie, kucie, tłoczenie), odlewnictwo; podstawowe operacje z zakresu obróbki ręcznej oraz narzędzia do obróbki; sposoby obróbki skrawaniem: toczenie, wiercenie, szlifowanie, frezowanie; obróbka wykańczająca części maszyn (docieranie, polerowanie, gładzenie, dogładzanie); obróbka erozyjna części maszyn (obróbka elektroerozyjna, elektrochemiczna, strumieniowo-erozyjna: plazmowa, elektronowa, fotonowa); sposoby spajania metali i niemetali: lutowanie, spawanie, zgrzewanie, klejenie; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: BUDOWA I MONTAŻ MASZYN I URZĄDZEŃ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) 2) 3) wyjaśniać pojęcia: proces produkcyjny, proces technologiczny, maszyna, urządzenie, element maszyny, zespół, podzespół, mechanizm, klasyfikować typowe maszyny i urządzenia mechaniczne; rozróżniać i charakteryzować połączenia rozłączne i nierozłączne;. 1569 Nr 213 — 15244 — Poz. 1569 4) rozróżniać podstawowe mechanizmy ruchu postępowego i obrotowego; 5) wyjaśniać budowę, zasadę działania i przeznaczenie typowych maszyn i urządzeń (silnik, obrabiarka, urządzenia dźwigowo-transportowe), napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 6) wyjaśniać zasady i organizację montażu w produkcji maszyn i urządzeń; 7) wykorzystywać dokumentacją technologiczną montażu; 8) przeprowadzać montaż i demontaż typowych połączeń rozłącznych; 9) przeprowadzać montaż łożysk, osi i wałów; 10) przeprowadzać montaż i demontaż typowych mechanizmów napędowych; 11) przeprowadzać montaż części przesuwnych, 12) przeprowadzać montaż mechanizmów ruchu postępowego i obrotowego; 13) przeprowadzać montaż napędów hydraulicznych i pneumatycznych; 14) wyjaśniać zasady montażu głównego maszyn i urządzeń; 15) sprawdzać jakość maszyny i urządzenia po montażu; 16) nakładać powłoki ochronne i dekoracyjne na wyprodukowane maszyny i urządzenia; 17) posługiwać się narzędziami, przyrządami i urządzeniami stosowanymi w montażu i demontażu maszyn i urządzeń; 18) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas montażu i demontażu maszyn i urządzeń. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) charakterystyka produkcji urządzeń technicznych; 2) klasyfikacja maszyn i urządzeń; 3) mechanizmy i elementy maszyn; 4) budowa i zasady działania typowych maszyn i urządzeń mechanicznych; 5) napędy i sterowania hydrauliczne, pneumatyczne i elektryczne; 6) ogólne zasady projektowania procesów technologicznych montażu; 7) zasady montażu i demontażu; 8) organizacja procesu montażu i demontażu (organizacja stanowisk, przygotowanie dokumentacji technologicznej montażu); Nr 213 — 15245 — Poz 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) operacje pomocnicze w procesie technologicznym montażu (mycie i czyszczenie jednostek montażowych, dopasowywanie, regulacja elementów i zespołów); przyrządy i uchwyty montażowe oraz urządzenia transportowe; technologia montażu połączeń rozłącznych; technologia montażu łożysk, osi i wałów; technologia montażu i demontażu mechanizmów napędowych (koła na wałach, napędy pasowe, łańcuchowe, przekładnie zębate, napędy cierne, sprzęgła); technologia montażu części przesuwnych (prowadnic); technologia montażu mechanizmów ruchu postępowego (mechanizm śrubowy, korbowo-tłokowy, mimośrodowy, jarzmowo-wahadłowy, zapadkowy, rozrządu zaworowego), technologia montażu mechanizmów hydraulicznych i pneumatycznych, montaż główny maszyn i urządzeń, powłoki ochronne i dekoracyjne; mechanizacja i automatyzacja montażu; kontrola jakości w procesie technologicznym montażu; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas montażu i demontażu maszyn i urządzeń. BLOK: EKSPLOATACJA MASZYN I URZĄDZEŃ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) 4) 5) 2) wyjaśniać podstawowe pojęcia związane z eksploatacją obiektów technicznych, 3) rozróżniać procesy eksploatacyjne maszyn i urządzeń: użytkowanie, obsługiwanie, zasilanie; charakteryzować warunki techniczne użytkowania, określać _ miary użytkowania i ich zastosowanie; instalować, przygotowywać do pracy i uruchamiać maszynę lub urządzenie; rozróżniać i _ charakteryzować ' podstawowe ' rodzaje materiałów eksploatacyjnych (oleje, smary, ciecze chłodząco-smarujące, paliwa);. 1569 Nr 213 — 15246 — Poz. 1569 stałym; 7) dobierać materiały smarowe do łożysk, przekładni mechanicznych, silników spalinowych; 8) określać czynniki powodujące powstawanie korozji oraz rozróżniać podstawowe metody zabezpieczania metali przed korozją; 9) charakteryzować procesy zużyciowo-starzeniowe maszyn i urządzeń; 10) rozróżniać metody przeciwdziałania zużyciu maszyn i ich elementów; 11) charakteryzować czynniki mające wpływ na uszkodzenia urządzeń mechanicznych; 12) określać podstawowe zadania diagnostyki technicznej; 13) wyjaśniać pojęcie stan techniczny maszyny i urządzenia oraz rozróżniać metody diagnostyczne; 14) wykorzystywać urządzenia diagnostyczne w ocenie stanu technicznego i interpretować wyniki pomiarów; 15) dokonywać weryfikacji części maszyn; 16) określać zakres przeglądu i naprawy; 17) rozróżniać fazy procesu naprawczego; 18) określać sposoby naprawy części maszyn i urządzeń; 19) rozróżniać i stosować przyrządy i urządzenia obsługowo-naprawcze; 20) posługiwać się dokumentacją obsługowo-naprawczą; 21) przeprowadzać naprawy typowych elementów maszyn i zespołów maszynowych; 22) wykonywać czynności związane z konserwacją maszyny (czyszczenie, smarowanie, sprawdzanie stanu technicznego urządzenia); 23) wyjaśniać proces technologiczny naprawy maszyn i urządzeń przemysłowych; 24) sprawdzać jakość prac obsługowo-naprawczych; 25) zabezpieczać maszyny i urządzenia po naprawie; 26) komunikować się i współdziałać z różnymi komórkami organizacyjnymi procesu obsługowo-naprawczego; 27) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii i bezpieczeństwa pracy; 28) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas prac obsługowo- -naprawczych. Nr 213 — 15247 — Poz 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 17) 18) 19) 20) 21) podstawowe pojęcia eksploatacji urządzeń technicznych; 22) fizyko-chemiczne podstawy eksploatacji maszyn i urządzeń; korozja metali i powłoki ochronne; materiały, gazy i płyny eksploatacyjne; rodzaje tarcia i smarowania; uszczelnienia techniczne; zasady rozpoznawania zużycia i uszkodzenia elementów maszyn; rozpoznawanie wad za pomocą defektoskopii; diagnostyka techniczna maszyn i urządzeń; zasady naprawy obiektów technicznych; organizacja prac naprawczych, stanowiska i urządzenia obsługowo-naprawcze; proces technologiczny naprawy maszyn, weryfikacja części maszyn; metody regeneracji elementów maszyn, naprawa powierzchni roboczych i elementów (czopy i wały, otwory, tuleje i łożyska, obudowy i kadłuby oraz inne); naprawa typowych zespołów (przekładnie, podzespoły wirujące, układy hydrauliczne i inne); próby uruchomienia maszyn i urządzeń po naprawie, przeprowadzanie niezbędnych regulacji; wycofywanie z eksploatacji maszyn i urządzeń, zaplecze obsługowo-naprawcze maszyn i urządzeń mechanicznych; praca na typowych stanowiskach monterskich w przedsiębiorstwach produkcji maszyn i urządzeń mechanicznych i obsługowo-naprawczych; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas naprawy maszyn i urządzeń.. 1569 Nr 213 — 15248 — Poz. 1569 BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 2) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 3) dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; 4) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 5) interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej, 6) sporządzać kalkulacje usług obsługowych i naprawczych maszyn i urządzeń; 7) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 8) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia oraz - działalności gospodarczej; 9) komunikować się i współpracować w zespole; 10) rozwiązywać problemy; 11) podejmować decyzje; 12) doskonalić umiejętności zawodowe; 13) przestrzegać zasad etyki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska; 2) pierwsza pomoc; 3) środki ochrony indywidualnej; 4) elementy ergonomii; 5) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej, 6) wycena prac usługowych związanych z obsługą maszyn i urządzeń; 7) metody poszukiwania pracy; 8) podejmowanie działalności gospodarczej; 9) zasady i metody komunikowania się; 10) elementy socjologii i psychologii pracy; 11) formy doskonalenia zawodowego; 12) etyka. Nr 213 — 15249 — Poz. 1569 Ill. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Minimalna liczba godzin Nazwa bloku w cyklu kształcenia programowego w%* Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla * młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). * * Pozostałe 25 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia rysunku technicznego; 2) pracownia elektrotechniki i elektroniki; 3) pracownia komputerowa; 4) pracownia maszyn i urządzeń, Nr 213 — 15250 — 5) 6) pracownia technologii napraw; warsztaty szkolne. Pracownia rysunku technicznego powinna być wyposażona w: 1 2 m A ©))))) (2) 1) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); zestaw modeli wspomagających kształtowanie wyobraźni przestrzennej; eksponaty i modele części maszyn; modele maszyn i urządzeń; przykładowe dokumentacje konstrukcyjne; zestaw norm rysunkowych; katalogi typowych części maszyn, podzespołów i zespołów. Pracownia elektrotechniki i elektroniki powinna być wyposażona w. 1) O m A © N))))) 7) 8) podstawowe mierniki wielkości elektrycznych; typowe elementy i układy elektryczne i elektroniczne; podstawowe maszyny i urządzenia elektryczne; schematy instalacji elektrycznych; mechaniczne i elektryczne elementy i układy automatyki; PN-ISO, ISO; katalogi maszyn i urządzeń elektrycznych; katalogi elementów elektronicznych. Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); drukarki; pakiet programów biurowych; programy do wspomagania projektowania typu CAD; programy specjalistyczne. Pracownia budowy maszyn i urządzeń powinna być wyposażona w: —) oO 4 O elementy maszyn, mechanizmy; elementy układów hydraulicznych i pneumatycznych; elementy automatyki przemysłowej, modele i eksponaty typowych maszyn; PN-ISO, ISO; katalogi maszyn i urządzeń; katalogi części znormalizowanych. Nr 213 — 15251 — Poz. 1569 Pracownia technologii wytwarzania i napraw powinna być wyposażona w: 1) próbki materiałów eksploatacyjnych; 2) próbki zużytych części maszyn i urządzeń, 3) przyrządy pomiarowe; 4) narzędzia do obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem, 5) narzędzia i przyrządy wykorzystywane w procesach montażu i naprawy maszyn i urządzeń; 6) modele obrabiarek do metalu; 7) dokumentacje procesów technologicznych montażu i naprawy maszyn i urządzeń; 8) instrukcje stanowiskowe; 9) PN-ISO, ISO; 10) katalogi maszyn i urządzeń. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1) przyrządy pomiarowe; 2) narzędzia do obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem, 3) urządzenia do: nagrzewania, chłodzenia, spawania, obróbki plastycznej; 4) urządzenia i przyrządy do prac montażowych i demontażowych; 5) narzędzia i przyrządy wykorzystywane w procesie naprawy maszyn i urządzeń; 6) urządzenia, zespoły, elementy maszyn przeznaczone do konserwacji i naprawy; 7) obrabiarki do metalu; co odzież ochronną do spawania i kucia; <o 1 11 12) PN-ISO, ISO. Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią ©))) dokumentację warsztatową;) dokumentacje techniczno-ruchowe (DTR),) katalog narzędzi; liczbę stanowisk pracy dla uczniów. W warsztatach szkolnych powinno znajdować się pomieszczenie do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w warsztatach szkolnych, centrach kształcenia praktycznego, centrach kształcenia ustawicznego oraz w zakładach przemysłu metalowego i maszynowego lub w zakładach usługowo-naprawczych. Nr 213 — 15252 — Poz. 1569 Załącznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE MODELARZ ODLEWNICZY SYMBOL CYFROWY 721⁰⁴ I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) 2) 3) 4) 5) 6) wykonywać przestrzenne modele prostych i złożonych brył geometrycznych na podstawie rysunku konstrukcyjnego; 7) czytać uproszczone rysunki modeli i sporządzać wykres modelarski; 8) czytać schematy układów mechanicznych i elektrycznych występujące w maszynach i urządzeniach modelarskich, 9) oceniać stan techniczny użytkowanego urządzenia; 10) wykonywać proste naprawy, regulację i konserwację maszyn i urządzeń modelarskich; 11) oceniać i weryfikować narzędzia, oprzyrządowanie modelowe i przyrządy pomocnicze stosowane przy wytwarzaniu modeli odlewniczych; 12) posługiwać się przyrządami pomiarowymi i sprawdzianami w procesie technologicznym wykonywania modeli odlewniczych; kontrolować działanie i sprawdzać prawidłowość pracy maszyn i urządzeń stosowanych do produkcji modeli; rozpoznawać gatunki materiałów modelarskich, a także oceniać ich jakość; przygotowywać podstawowe i pomocnicze materiały modelarskie; uruchamiać, kontrolować przebieg pracy oraz wyłączać podstawowe maszyny i urządzenia modelarskie; wykonywać ręczną i mechaniczną obróbkę drewna, metali, tworzyw sztucznych i ceramicznych stosowanych w modelarstwie; Nr 213 — 15253 — Poz. 1569 13) wykrywać wady oprzyrządowania modelowego, kwalifikować do naprawy oraz naprawiać, a także analizować przyczyny ich powstawania; 14 — wykonywać operacje spajania, odlewania, laminowania i termoformowania modelarskich tworzyw sztucznych; 15) wykonywać kontrolę przebiegu procesu technologicznego zgodnie z procedurami zapewnienia jakości; 16 17 18 — pobierać próby i badać właściwości technologiczne tworzyw modelarskich, — wykonywać próby technologiczne oprzyrządowania modelowego w odlewni; — korzystać z urządzeń komputerowych stosowanych w procesach wytwarzania, kontroli i sterowania oraz analizy jakości; 19) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 20) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 21) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 22) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 23) stosować przepisy prawa dotyczące działalności gospodarczej; 24) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; 25) korzystać z różnych źródeł informacji; 26) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie modelarz odlewniczy powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) użytkowania maszyn i urządzeń modelarskich; 2) dokonywania przeglądu, konserwacji, drobnych napraw oraz regulacji urządzeń modelarskich; 3) wykonywania czynności związanych z weryfikacją, użytkowaniem i konserwacją przyrządów pomiarowych oraz narzędzi roboczych; 4) prowadzenia procesu przygotowywania materiałów, kompozycji i mas modelarskich według instrukcji technologicznej; Nr 213 — 15254 — Poz. 1569 5) wykonywania ręcznie rdzeni i form odlewniczych niezbędnych do przeprowadzania prób technologicznych oprzyrządowania modelowego; 6) wykonywania modeli, rdzennic i innych elementów zespołów modelowych, 7) wykonywania kokil i form ciśnieniowych oraz pomocniczego oprzyrządowania odlewniczego; 8) uczestniczenia w przeprowadzaniu kontroli wstępnej, międzyoperacyjnej i ostatecznej produkowanych modeli i rdzennic, zgodnie z procedurami zapewnienia jakości; 9) dokonywania naprawy zespołów modelowych. 3. Zawód modelarz odlewniczy jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) wytwarzania modeli z drewna; 2) wytwarzania modeli i form metalowych, 3) wytwarzania modeli z tworzyw sztucznych i mas ceramicznych, 4) wytwarzania modeli zdobniczych i artystycznych. Ii. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) eksploatacyjny; 2) technologiczny, 3) podstawy działalności zawodowej. BLOK: EKSPLOATACYJNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wykonywać szkice części maszyn zgodnie z obowiązującymi normami rysunku technicznego; Nr 213 — 15255 — Poz. 1569 2) czytać dokumentację techniczno-ruchową (DTR) oraz instrukcje obsługi maszyn i urządzeń; 3) określać warunki równowagi ciała sztywnego; 4) wyjaśniać pojęcia: prędkość obwodowa, prędkość obrotowa, praca mechaniczna, moc, energia i sprawność; 5) rozróżniać typowe rodzaje obciążeń i naprężeń występujące w elementach maszyn, 6) rozróżniać materiały konstrukcyjne, 7) rozróżniać rodzaje połączeń, osie, wały, łożyska, sprzęgła, hamulce i mechanizmy oraz określać ich zastosowanie w budowie maszyn; 8) określać na podstawie dokumentacji technicznej elementy składowe maszyny lub urządzenia oraz ustalać przebieg ich montażu i demontażu; 9) określać parametry maszyn i urządzeń elektrycznych na podstawie tabliczki znamionowej oraz rozróżniać na schematach elementy obwodu elektrycznego; 10) rozróżniać układy zabezpieczeń; 11) dokonywać pomiaru natężenia prądu i mocy w obwodach prądu stałego oraz przemiennego jedno- i trójfazowego; 12) rozróżniać instalacje mieszkaniowe i przemysłowe oraz połączenia odbiorników szeregowo, równolegle, w gwiazdę i w trójkąt; 13) rozróżniać: uziemienie ochronne, uziom, przewód uziemiający i zerowanie oraz dokonywać pomiaru rezystancji izolacji i rezystancji uziemienia; 14) wskazywać różnice w budowie i pracy między prądnicą, silnikiem i transformatorem, 15) rozróżniać podstawowe elementy elektroniczne oraz podstawowe elementy układów sterowania; 16) rozróżniać elementy napędów pneumatycznych i hydraulicznych oraz określać ich przeznaczenie; 17) określać wykorzystanie sprężarek i wentylatorów w procesach odlewniczych; 18) klasyfikować i charakteryzować urządzenia transportu wewnętrznego oraz określać ich wykorzystanie w procesach wykonywania i magazynowania zespołów modelowych; 19) objaśnić budowę, zasady użytkowania, konserwacji i składowania narzędzi modelarskich; Nr 213 — 15256 — Poz. 1569 20) wyjaśniać budowę, zasady działania i użytkowania obrabiarek stosowanych w modelarstwie; 21) użytkować obrabiarki stosowane w modelarni; 22) rozróżniać maszyny i urządzenia stosowane w procesach wytwarzania form i rdzeni; 23) użytkować maszyny rdzeniarskie i formierskie w zakresie umożliwiającym wykonywanie prób technologicznych nowego oprzyrządowania modelowego; 24) wskazywać zależności między tarciem i smarowaniem oraz rozróżniać układy smarowania maszyn; 25) rozpoznawać stan techniczny użytkowanych maszyn i urządzeń w modelarstwie; 26 27) posługiwać się dokumentacją techniczno-ruchową (DTR), PN-ISO oraz inną — objaśniać zasady użytkowania i składowania zespołów modelowych; literaturą techniczną; 28) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego, podczas użytkowania i obsługiwania maszyn, urządzeń i narzędzi stosowanych w modelarstwie. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1 — rysunek techniczny, 2) tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni; 3) podstawy mechaniki i wytrzymałości materiałów; 4) materiały konstrukcyjne; 5) elementy maszyn; 6) montaż i demontaż; 7) elementy elektrotechniki i elektroniki; 8) napędy pneumatyczne i hydrauliczne; 9) sprężarki i wentylatory; 10) urządzenia transportu wewnętrznego, 11) narzędzia modelarskie; 12 — maszyny i urządzenia wykorzystywane w modelarstwie; Nr 213 — 15257 — Poz. 1569 13) maszyny i urządzenia wykorzystywane w procesach wytwarzania form i rdzeni; 14) tarcie i smarowanie w maszynach; 15) zużycie i ocena stanu technicznego narzędzi modelarskich; 16) konserwacja i naprawa zespołów modelowych, 17 18 — obsługiwanie maszyn i urządzeń do wytwarzania modeli odlewniczych, — przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy dozoru technicznego. BLOK: TECHNOLOGICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) biegle czytać uproszczoną i pełną dokumentację oprzyrządowania modelowego; 2) sporządzać rysunki: koncepcji technologicznej odlewu, surowego odlewu, modelu, rdzennicy i formy; 3) rozróżniać materiały modelarskie oraz określać ich właściwości i przeznaczenie; 4) dobierać podstawowe i pomocnicze materiały oraz elementy galanterii modelarskiej do produkcji oprzyrządowania modelowego; 5) wykonywać pomiary. warsztatowe z wymaganą dokładnością oraz z zastosowaniem miar skurczowych, 6 — charakteryzować podstawowe techniki obróbki materiałów wykorzystywane w modelarstwie: obróbka ręczna i mechaniczna skrawaniem drewna, metali i tworzyw sztucznych, termoformowanie i laminowanie tworzyw sztucznych, r — charakteryzować odlewanie metali i ich stopów oraz tworzyw sztucznych, obróbkę plastyczną metali i spajanie; 8) określać zasady konstruowania modeli, rdzennic i płyt modelowych, 9) rozróżniać elementy zespołu modelowego oraz wskazywać na ich przeznaczenie (modele, rdzennice, przyrządy usprawniające formowanie: deski modelowe i fałszywki, płyty modelowe, ramy do wkładek modelowych), 10) klasyfikować modele, rdzennice oraz płyty modelowe; Nr 213 — 15258 — Poz 11) 12) 13) 14) 15) 16 17 18 19 Nz 20 — 21 22 23 24 NN m 25 26) 27) 28) — 29 30 NN 31 33 — planować procesy technologiczne wytwarzania oprzyrządowania modelowego z drewna, metalu, tworzyw sztucznych i mas ceramicznych; sporządzać wykres modelarski; obrabiać ręcznie i mechanicznie drewniane elementy zespołów modelowych oraz łączyć je za pomocą złącz i kleju; wykańczać drewniane omodelowanie odlewnicze; dobierać metody naprawy i konserwacji zespołów modelowych drewnianych; obrabiać ręcznie i mechanicznie metalowe elementy zespołów modelowych; objaśniać zasady montażu modeli na płytach modelowych; montować modele metalowe i rdzennice; wykonywać elementy oprzyrządowania modelowego z tworzyw sztucznych i mas ceramicznych metodami odlewania, termoformowania, laminowania, cięcia i spajania; charakteryzować sposoby wytwarzania form i matryc do specjalnych metod odlewania i określać stawiane im wymagania; klasyfikować i charakteryzować skrzynki formierskie; charakteryzować oprzyrządowanie pomocnicze do formowania; określać zasady składowania, ewidencjonowania i wydawania modeli; naprawiać i konserwować omodelowanie odlewnicze oraz kwalifikować do likwidacji omodelowanie zużyte; charakteryzować podstawowe metody formowania ręcznego i maszynowego, wykonywać ręcznie rdzenie i formy piaskowe; charakteryzować specjalne metody odlewania; wykazywać wpływ oprzyrządowania odlewniczego na jakość i dokładność wykonywania odlewów, dobierać narzędzia, przyrządy i materiały w zależności od wykonywanej pracy, wydawać, przyjmować i ewidencjonować narzędzia, przyrządy, materiały i wykonane prace; przeprowadzać kontrolę zespołów modelowych zgodnie z procedurami zapewnienia jakości; użytkować urządzenia komputerowe do wspomagania procesów wytwarzania zespołów modelowych; posługiwać się dokumentacją technologiczną, PN-ISO, zakładowymi normami oraz inną literaturą techniczną;. 1569 Nr 213 — 15259 — Poz. 1569 34) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska na stanowisku pracy. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) dokumentacja oprzyrządowania modelowego; 2 3) pomiary warsztatowe; 4 5 6 7 8 9 10) wytwarzanie modeli z drewna; — materiały modelarskie; — obróbka ręczna; obróbka mechaniczna skrawaniem; NN > obróbka plastyczna metali; odlewnictwo; N— — spajanie; konstruowanie zespołu modelowego; — 11) wytwarzanie modeli metalowych, 12) wytwarzanie modeli z tworzyw sztucznych i mas ceramicznych, 13) formy i matryce do specjalnych metod odlewania; 14 15) konserwacja i naprawa omodelowania odlewniczego; 16 17 skrzynki formierskie i oprzyrządowanie pomocnicze do formowania, — — gospodarka materiałowa, przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony — przeciwpożarowej oraz przepisy ochrony środowiska. BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 2) określać główne źródła zanieczyszczeń emitowanych przez zakłady odlewnicze i zakłady rzemieślnicze wykonujące modele odlewnicze oraz wskazywać ich wpływ na człowieka i środowisko; Nr 213 — 15260 — Poz. 1569 W — oceniać stan zagrożenia środowiska spowodowany emisją gazów, pyłów i innych odpadów odlewniczych na podstawie obowiązujących norm dopuszczalnych zanieczyszczeń, a udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; (2) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; m — o m 4 interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 8) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 9) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia oraz - działalności gospodarczej, 10) komunikować się i współpracować w zespole; 11) rozwiązywać problemy; 12) podejmować decyzje; 13) doskonalić umiejętności zawodowe; 14) przestrzegać zasad etyki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higiena pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 2) pierwsza pomoc; 3) środki ochrony indywidualnej; 4) elementy ergonomii; 5) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej, 6) metody poszukiwania pracy; 7) podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej; co — zasady i metody komunikowania się; 9 10) formy doskonalenia zawodowego, 11) etyka. elementy socjologii i psychologii pracy; — Nr 213 — 15261 — Poz. 1569 Iii. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Nazwa bloku programowego Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w % * Eksploatacyjny 24 Technologiczny 42 Podstawy działalności zawodowej 6 Razem: 72** — _| * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). kk Pozostałe 28 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia podstaw budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń; 2) pracownia technologii odlewnictwa; 3) pracownia modelarstwa; 4) pracownia elektrotechniki, elektroniki i automatyki; 5) pracownia komputerowa; 6) warsztaty szkolne. Pracownia podstaw budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń powinna być wyposażona w. 1) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); Nr 213 — 15262 — Poz 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) przybory kreślarskie; rysunki wykonawcze, złożeniowe, zestawieniowe, montażowe i schematyczne, PN-ISO; dokumentacje techniczne, dokumentację techniczno -ruchową (DTR); modele: rzutni, brył geometrycznych, części maszyn z przekrojami, sprzęgieł, hamulców, przekładni mechanicznych, mechanizmów; elementy maszyn: połączenia, wały, osie, łożyska, sprężyny; części maszyn z różnymi postaciami zużycia; modele: sprężarek, wentylatorów, pomp, urządzeń transportowych; przyrządy pomiarowe, wzorce chropowatości; elementy pasowane; katalog łożysk tocznych. Pracownia technologii odlewnictwa powinna być wyposażona w: 1) 2 3 Za 4 5 6 r 8 9 NN | próbki materiałów i mas formierskich; narzędzia formierskie; elementy zespołów modelowych i odlewniczego oprzyrządowania pomocniczego; odlewy wykonane z różnych stopów; odlewy wykonane różnymi metodami odlewania; modele maszyn i urządzeń odlewniczych; dokumentację techniczną produkcji odlewów; normy techniczne z zakresu odlewnictwa; katalogi maszyn i urządzeń odlewniczych. Pracownia modelarstwa powinna być wyposażona w: 1) 2) 3 5 6 7 NA próbki tworzyw modelarskich; zestawy narzędzi modelarskich, rdzennice, elementy galanterii modelarskiej i pomocniczego oprzyrządowania odlewniczego; modele maszyn i urządzeń wykorzystywanych podczas produkcji modeli z drewna, tworzyw sztucznych i metali; normy techniczne z zakresu modelarstwa; dokumentację techniczną stosowaną w modelarni; katalogi maszyn i urządzeń modelarskich.. 1569 Nr 213 — 15263 — Poz Pracownia elektrotechniki, elektroniki i automatyki powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 1) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) przyrządy pomiarowe; elementy obwodów elektrycznych: rezystory, cewki, kondensatory; zasilacze, generatory; silniki, prądnice, transformatory, przekroje maszyn elektrycznych, próbki przewodów i kabli elektrycznych, różnych rodzajów izolacji; typowe źródła światła, urządzenia grzejne; wyłączniki instalacyjne, bezpieczniki, styczniki, przekaźniki; osprzęt instalacji elektrycznych, elementy elektroniczne; wzmacniacze i generatory, zasilacze; układy cyfrowe; oscyloskop; PN-ISO, ISO; katalogi maszyn i urządzeń elektrycznych, katalogi elementów elektronicznych. Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla dwóch uczniów); drukarki; pakiet programów biurowych, programy do wspomagania projektowania modeli i form; programy specjalistyczne dotyczące wytwarzania zespołów modelowych i pomocniczego oprzyrządowania. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w. —) ER 4 O O NA co stanowiska: modelarskie, ślusarskie, do obróbki mechanicznej i odlewania odlewów, obróbki plastycznej, spajania oraz kontroli jakości; stanowiska przygotowania materiałów, mas i kompozycji modelarskich; stanowiska formowania ręcznego; stanowiska trasowania płaskiego i przestrzennego, narzędzia modelarskie i przyrządy pomiarowe; próbki materiałów modelarskich, dokumentację konstrukcyjną i technologiczną oprzyrządowania modelowego, normy techniczne z zakresu modelarstwa.. 1569

Nr 213 — 15265 — Poz. 1569 Załącznik nr 4 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE MONTER INSTALACJI I URZĄDZEŃ SANITARNYCH SYMBOL CYFROWY 713⁰² I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) rozpoznawać rodzaje obiektów budowlanych, ich konstrukcje oraz technologię wykonania; 2) posługiwać się dokumentacją techniczną instalacjj wody zimnej, ciepłej wody użytkowej, kanalizacyjnej, centralnego ogrzewania, gazowej oraz wentylacji i klimatyzacji oraz normami i instrukcjami w zakresie wykonywanych zadań zawodowych; 10) szkicować elementy instalacji sanitarnych; 11) wyznaczać trasę przewodów instalacji sanitarnych oraz miejsca montażu uzbrojenia; wykonywać bruzdy i otwory w przegrodach budowlanych; dobierać elementy instalacji sanitarnych do określonych prac monterskich; dobierać, użytkować i konserwować narzędzia, sprzęt oraz przyrządy kontrolno- -pomiarowe; montować elementy instalacji wody zimnej, ciepłej wody użytkowej, kanalizacyjnej, centralnego ogrzewania, gazowej oraz wentylacji i klimatyzacji; wykonywać izolacje termiczne i przeciwwilgociowe przewodów instalacji sanitarnych, montować uzbrojenie oraz urządzenia pomiarowe na przewodach instalacji sanitarnych; wykonywać połączenia instalacjj wodociągowych, kanalizacyjnych i gazowych z odpowiednimi sieciami zewnętrznymi; Nr 213 — 15266 — Poz. 1569 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) montować urządzenia lokalnych ujęć wody i oczyszczalni ścieków, podłączać instalację grzewczą do lokalnych i centralnych źródeł ciepła; przygotowywać instalacje do wykonywania prób szczelności i odbioru technicznego; lokalizować i usuwać awarie eksploatowanych instalacji i urządzeń sanitarnych; wykonywać przedmiary i obmiary robót instalacyjnych oraz kalkulować koszty ich wykonania; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; komunikować się z uczestnikami procesu pracy; stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; korzystać z różnych źródeł informacji; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; prowadzić działalność gospodarczą. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie monter instalacji i urządzeń sanitarnych powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) wykonywania bruzd i otworów w przegrodach budowlanych oraz innych prac związanych z montażem instalacji i urządzeń sanitarnych; 2) przygotowania elementów instalacji do montażu w określonych technologiach; 3) montowania instalacjj i urządzeń wody zimnej, ciepłej wody użytkowej, kanalizacyjnej, centralnego ogrzewania, gazowej oraz wentylacji i klimatyzacji; 4) przygotowywania instalacjj do wykonywania prób szczelności i odbioru technicznego; 5) wykonywania połączeń instalacji sanitarnych z odpowiednimi sieciami komunalnymi; Nr 213 — 15267 — Poz. 1569 6) wykonywania konserwacji, napraw oraz demontażu instalacji i urządzeń sanitarnych. 3. Zawód monter instalacji i urządzeń sanitarnych jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) instalacji wody zimnej, ciepłej wody użytkowej oraz kanalizacyjnej, 2) instalacji centralnego ogrzewania; 3) instalacji gazowych; 4) wentylacji i klimatyzacji. Ii. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki: 1) techniczne podstawy budownictwa; 2) technologia robót instalacyjnych; 3) podstawy działalności zawodowej. BLOK: TECHNICZNE PODSTAWY BUDOWNICTWA 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) posługiwać się podstawowymi pojęciami i terminologią budowlaną; 2) rozpoznawać elementy budynku i określać ich funkcje; 3) rozróżniać konstrukcje i technologie wykonania budynków, 4) określać rodzaje gruntów budowlanych; 5) określać właściwości materiałów i wyrobów budowlanych oraz instalacyjnych, 6) rozróżniać instalacje budowlane i określać ich funkcje; 7) określać zasady organizacji terenu budowy oraz stanowiska pracy; 8) określać zasady magazynowania i składowania materiałów i wyrobów budowlanych oraz instalacyjnych; Nr 213 — 15268 — Poz. 1569 9) 11) 12) 13) 10) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) określać zasady transportowania materiałów i wyrobów budowlanych i instalacyjnych; określać zasady wykonywania robót murarskich, betoniarskich, tynkarskich i malarskich związanych z montażem instalacji budowlanych; rysować podstawowe konstrukcje geometryczne; wymiarować i opisywać rysunki techniczne; stosować zasady wykonywania przekrojów, rzutów poziomych i aksonometrycznych; sporządzać rysunki instalacji i urządzeń sanitarnych; rysować schematy instalacji sanitarnych; szkicować elementy i urządzenia instalacji sanitarnych; odczytywać oznaczenia graficzne na rysunkach; rozróżniać poszczególne rodzaje i elementy dokumentacji technicznej; czytać dokumentację techniczną instalacji: wody zimnej, ciepłej wody użytkowej, kanalizacyjnych, grzewczych, gazowych oraz wentylacji i klimatyzacji; posługiwać się podstawowym sprzętem pomiarowym; wykonywać przedmiary i obmiary robót instalacyjnych, sporządzać rysunki inwentaryzacyjne. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) podstawowe wiadomości o obiektach budowlanych; elementy konstrukcyjne i niekonstrukcyjne budynków; grunty budowlane; materiały i wyroby budowlane, instalacyjne i izolacyjne; rodzaje instalacji budowlanych; teren budowy i jego organizacja; magazynowanie, składowanie i transportowanie materiałów i wyrobów budowlanych, instalacyjnych i izolacyjnych; podstawowe roboty murarskie, betoniarskie, tynkarskie, malarskie; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska obowiązujące podczas wykonywania robót budowlanych i instalacyjnych; Nr 213 — 15269 — Poz. 1569 10) podstawowe konstrukcje geometryczne; 11) zasady wymiarowania rysunków; 12) przekroje rysunkowe; 13) rzutowanie prostokątne i aksonometryczne; 14) rysunek odręczny i schematyczny; 15) oznaczenia graficzne na rysunkach technicznych elementów budowlanych i instalacyjnych, 16) rodzaje i elementy dokumentacji technicznej; 17) zasady posługiwania się dokumentacją techniczną instalacji sanitarnych; 18) elementy miernictwa instalacyjnego; 19) zasady wykonywania przedmiarów i obmiarów robót; 20) rysunki inwentaryzacyjne. BLOK: TECHNOLOGIA ROBÓT INSTALACYJNYCH 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami technologicznymi, przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisami ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 2) dobierać materiały, uzbrojenie, przybory i urządzenia do wykonywania instalacji w określonej technologii; 3) dobierać sprzęt i narzędzia do wykonywania prac monterskich; 4) wyznaczać trasę przewodów instalacji sanitarnych oraz miejsca montażu uzbrojenia; 5) wykonywać bruzdy i otwory w przegrodach budowlanych; 6) montować przewody i uzbrojenie instalacjj wody zimnej i ciepłej wody użytkowej, kanalizacyjnej, grzewczej, gazowej oraz wentylacji i klimatyzacji; 7) montować armaturę czerpalną; 8) montować urządzenia ciepłej wody użytkowej; 9) montować instalacje i urządzenia przeciwpożarowe; 10) montować przybory sanitarne; 11) montować odbiorniki ciepła; Nr 213 — 15270 — Poz. 1569 12) montować kotły grzewcze z osprzętem; 13) montować urządzenia węzłów cieplnych; 14) izolować przewody i urządzenia ciepłownicze; 15) montować urządzenia zabezpieczające, sygnalizacyjne i kontrolno-pomiarowe; 16) montować urządzenia gazowe; 17) montować urządzenia wentylacyjne i klimatyzacyjne; 18) przygotowywać instalacje do przeprowadzania prób szczelności i odbioru technicznego; 19) wykonywać prace murarskie i tynkarskie; 20) rozliczać podstawowe i pomocnicze materiały instalacyjne; 21) wymieniać uszkodzone lub niesprawne elementy instalacji sanitarnych; 22) wykonywać konserwacje i naprawy instalacji i urządzeń sanitarnych; 23) demontować elementy instalacji sanitarnych; 24) wykonywać wykopy w gruntach różnych kategorii oraz zabezpieczać Ściany wykopów; 25) wykonywać przyłącza wodociągowe, kanalizacyjne (przykanaliki) i gazowe; 26) montować urządzenia lokalnych ujęć wody i oczyszczalni ścieków; 27) podłączać instalację grzewczą do lokalnych i centralnych źródeł ciepła; 28) przestrzegać obowiązujących przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) organizacja stanowiska pracy montera instalacji i urządzeń sanitarnych; 2) materiały, uzbrojenie, przybory i urządzenia stosowane w instalacjach sanitarnych; 3) narzędzia i sprzęt stosowane do montażu instalacji sanitarnych w określonych technologiach; 4) roboty pomocnicze związane z montażem instalacji i urządzeń sanitarnych; 5) montaż przewodów i uzbrojenia instalacji wody zimnej, ciepłej wody użytkowej, kanalizacyjnej, ' gazowej, centralnego ogrzewania oraz wentylacji i klimatyzacji; Nr 213 — 15271 — Poz. 1569 6) montaż armatury czerpalnej, 7) montaż urządzeń ciepłej wody użytkowej; 8) montaż instalacji i urządzeń hydroforowych, 9) montaż instalacji i urządzeń przeciwpożarowych, 10) montaż przyborów sanitarnych, 11) montaż kotłów grzewczych oraz odbiorników ciepła; 12) montaż urządzeń zabezpieczających, sygnalizacyjnych i kontrolno- -pomiarowych, 13) montaż węzłów cieplnych; 14) izolacje przewodów; 15) montaż urządzeń gazowych, 16) montaż przewodów i urządzeń wentylacyjnych oraz klimatyzacyjnych; 17) próby szczelności instalacji; 18) odbiór techniczny instalacji; 19) zasady eksploatacji instalacji i urządzeń sanitarnych; 20) demontaż instalacji i urządzeń sanitarnych; 21) roboty ziemne, zabezpieczanie ścian wykopów; 22) przyłącza wodociągowe, kanalizacyjne (przykanaliki) i gazowe; 23) ujęcia wody; 24) oczyszczalnie ścieków, 25) lokalne i centralne źródła ciepła; 26) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego. BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1). interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 2) korzystać ze źródeł wiedzy technicznej, ekonomicznej i prawnej; W rozróżniać i charakteryzować przedsiębiorstwa budowlane; m R)) stosować przepisy prawa budowlanego i podatkowego;) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; Nr 213 — 15272 — Poz 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) prowadzić działalność gospodarczą, sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia oraz działalności gospodarczej; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy;. udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; komunikować się i współpracować w zespole; rozwiązywać problemy, podejmować decyzje; doskonalić umiejętności zawodowe; przestrzegać zasad etyki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; funkcjonowanie przedsiębiorstw budowlanych; przepisy prawa budowlanego i podatkowego; wybrane przepisy prawa pracy; podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej, przepisy i zasady bezpieczeństwa i higiena pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska; środki ochrony indywidualnej; pierwsza pomoc; elementy ergonomii; zasady i metody komunikowania się; elementy socjologii i psychologii pracy; formy doskonalenia zawodowego; etyka.. 1569 Nr 213 — 15273 — Poz. 1569 lil. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Nazwa bloku programowego Minimalna liczba godzin P9 J w okresie kształcenia w % * 20 - Techniczne podstawy budownictwa Technologia robót instalacyjnych 50 Podstawy działalności zawodowej 10 _| Razem: 80** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej).;* Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia ogólnobudowlana; 2) pracownia rysunku technicznego; 3) pracownia technologii instalacyjnych; 4) warsztaty szkolne. Pracownia ogólnobudowlana powinna być wyposażona w: 1) próbki materiałów i wyrobów budowlanych, 2) próbki materiałów i wyrobów instalacyjnych, 3) przyrządy pomiarowe; Nr 213 — 15274 — Poz. 1569 4) modele instalacji i urządzeń sanitarnych; 5) dokumentacje techniczne budynków, normy i certyfikaty stosowane w budownictwie; 6) katalogi i prospekty materiałów i wyrobów instalacyjnych. Pracownia rysunku technicznego powinna być wyposażona w: 1) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); 2) wzory pisma znormalizowanego; 3) modele figur i brył geometrycznych; 4) model rzutni prostokątnej; 5) materiały i wyroby budowlane oraz instalacyjne; 6) normy i certyfikaty stosowane w budownictwie; 7) projekty techniczne instalacji sanitarnych. Pracownia technologii instalacyjnych powinna być wyposażona w. 1) próbki materiałów i wyrobów instalacyjnych; 2) próbki materiałów izolacyjnych; 3) narzędzia i przyrządy do trasowania; 4) narzędzia i sprzęt do montażu instalacji sanitarnych w różnych technologiach; 5) modele instalacji i urządzeń sanitarnych, 6) elementy uzbrojenia, armatura czerpalna, przybory sanitarne, grzejniki; 7) katalogi, prospekty i cenniki materiałów, urządzeń, armatury i przyborów sanitarnych, 8) dokumentację techniczną instalacji sanitarnych. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1) stanowiska do ręcznej i mechanicznej obróbki rur; 2) stanowiska do montażu instalacji i urządzeń sanitarnych; 3) narzędzia i przyrządy do trasowania; 4) przyrządy pomiarowe i kontrolno-pomiarowe; 5) materiały stosowane do montażu instalacji wodociągowych, ciepłej wody użytkowej, kanalizacyjnych, centralnego ogrzewania, gazowej oraz wentylacji i klimatyzacji; 6) instrukcje obsługi maszyn, urządzeń i sprzętu do montażu instalacji; 7) katalogi i prospekty materiałów i wyrobów instalacyjnych, normy, aprobaty techniczne, certyfikaty jakości.

Nr 213 — 15276 — Poz. 1569 Załącznik nr 5 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE OPERATOR MASZYN I URZĄDZEŃ ODLEWNICZYCH SYMBOL CYFROWY 812⁰³ I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1 2 3 4 7 8 9 10 —) —) — — — — — — czytać i szkicować rysunki konstrukcyjne i technologiczne (odlewnicze); czytać schematy układów mechanicznych, hydraulicznych, pneumatycznych, elektrycznych i automatyki przemysłowej występujące w odlewnictwie; oceniać stan techniczny użytkowanego urządzenia; wykonywać proste naprawy, regulację i konserwację maszyn i urządzeń odlewniczych; oceniać i weryfikować narzędzia, oprzyrządowanie modelowe i przyrządy pomocnicze stosowane w procesach odlewniczych; posługiwać się przyrządami pomiarowymi i sprawdzianami w procesie technologicznym; rozpoznawać materiały formierskie, rdzenie i formy, zalewać formy ciekłym metalem, wybijać i oczyszczać odlewy; uruchamiać podstawowe maszyny i urządzenia odlewnicze, kontrolować ich pracę, wykrywać wady odlewów, dokonywać napraw, a także analizować przyczyny wad celem wyeliminowania (ograniczenia) braków odlewniczych; wykonywać kontrolę przebiegu procesu technologicznego zgodnie z procedurami zapewnienia jakości; Nr 213 — 15277 — Poz. 1569 11) pobierać próby do badań składu chemicznego, właściwości wytrzymałościowych i technologicznych oraz struktury zgodnie z warunkami zamówienia; 12) korzystać z urządzeń komputerowych stosowanych w procesach wytwarzania, kontroli i sterowania; 13) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 14) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 15) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 16 — stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 17) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych, 18) korzystać z różnych źródeł informacji; 19) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie operator maszyn i urządzeń odlewniczych powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) użytkowania podstawowych i pomocniczych maszyn i urządzeń odlewniczych; 2) dokonywania przeglądu, konserwacji, drobnych napraw i regulacji maszyn, urządzeń oraz pieców odlewniczych; 3) wykonywania czynności związanych z weryfikacją, użytkowaniem i konserwacją przyrządów pomiarowych oraz narzędzi roboczych stosowanych w odlewniach; 4 — prowadzenia procesu przygotowania materiałów i mas formierskich według instrukcji technologicznej; 5) wykonywania rdzeni i form ręcznie lub maszynowo na pojedynczych urządzeniach oraz w zmechanizowanych i zautomatyzowanych liniach produkcyjnych zgodnie z instrukcjami technologicznymi; 2 przygotowywania wsadu, prowadzenia wytopu i spustu ciekłego metalu; Nr 213 — 15278 — Poz. 1569 7) zalewania form odlewniczych; 8) wybijania i oczyszczania odlewów, 9) wykonywania odlewów kokilowych, ciśnieniowych i odśrodkowych; 10) uczestniczenia w przeprowadzaniu kontroli wstępnej, międzyoperacyjnej i ostatecznej procesów odlewniczych zgodnie z procedurami zapewnienia jakości. 3. Zawód operator maszyn i urządzeń odlewniczych jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) odlewania w formach piaskowych (żeliwa, staliwa lub stopów metali nieżelaznych); 2) specjalnych metod odlewania; 3 — odlewnictwa zdobniczego i artystycznego. Il. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) eksploatacyjny; 2) technologiczny, 3) podstawy działalności zawodowej. BLOK: EKSPLOATACYJNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wykonywać szkice części maszyn, 2) czytać rysunki konstrukcyjne i technologiczne, dokumentację techniczno- -ruchową (DTR) oraz instrukcje obsługi maszyn i urządzeń, 3 4 — określać warunki równowagi ciała sztywnego; — wyjaśniać pojęcia: prędkość obwodowa, prędkość obrotowa, praca mechaniczna, moc, energia, sprawność, Nr 213 — 15279 — Poz. 1569 5) rozróżniać typowe rodzaje obciążeń i naprężeń występujące w elementach maszyn; 6) rozróżniać rodzaje połączeń, osie, wały, łożyska, sprzęgła i mechanizmy oraz określać ich zastosowanie w budowie maszyn; 7) określać na podstawie dokumentacji technicznej elementy składowe maszyny lub urządzenia oraz ustalać przebieg ich montażu i demontażu; 8) określać parametry maszyn i urządzeń elektrycznych na podstawie tabliczki znamionowej oraz rozróżniać na schematach elementy obwodu elektrycznego; 9) rozróżniać układy zabezpieczeń; 10) dokonywać pomiaru natężenia prądu i mocy w obwodach prądu stałego oraz przemiennego jedno- i trójfazowego; 11) rozróżniać instalacje mieszkaniowe i przemysłowe oraz połączenia odbiorników szeregowo, równolegle, w gwiazdę i w trójkąt; 12) rozróżniać uziemienie ochronne, uziom, przewód uziemiający i zerowanie oraz dokonywać pomiaru rezystancji izolacji i rezystancji uziemienia; 13) wskazywać różnice w budowie i pracy między prądnicą, silnikiem i transformatorem, 14) rozróżniać podstawowe elementy elektroniczne oraz podstawowe elementy układów sterowania; 15) rozróżniać elementy układów automatyki przemysłowej oraz interpretować proste schematy układów automatycznej regulacji; 16) rozróżniać elementy napędów hydraulicznych i pneumatycznych oraz określać ich przeznaczenie; 17) czytać schematy układów pneumatycznych i hydraulicznych, 18) charakteryzować sprężarki i wentylatory oraz wskazywać ich wykorzystanie w procesach odlewniczych; 19) rozróżniać urządzenia transportowe stosowane w procesach wytwarzania odlewów oraz określać ich przeznaczenie; 20) rozróżniać urządzenia stosowane do obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej odlewów; 21) charakteryzować maszyny i urządzenia stosowane do przerobu materiałów, mas formierskich i rdzeniowych; 22) charakteryzować maszyny i urządzenia podstawowe oraz pomocnicze wykorzystywane w procesach wytwarzania form i rdzeni; Nr 213 — 15280 — Poz. 1569 23) 24 — 25) 26 27 28 — 29 30 31) N— m 32 charakteryzować piece odlewnicze oraz urządzenia do zalewania form; charakteryzować maszyny i urządzenia do wybijania, oczyszczania i wykańczania odlewów; rozróżniać maszyny i urządzenia do formowania i odlewania metodami specjalnymi; oceniać korzyści wynikające z automatyzacji procesów wytwarzania odlewów; określać zależności między tarciem a smarowaniem; rozróżniać zjawiska fizyko-chemiczne towarzyszące procesom destrukcyjnym w eksploatacji maszyn i urządzeń odlewniczych; rozróżniać układy smarowania maszyn i urządzeń, rozpoznawać stan techniczny użytkowanych maszyn i urządzeń; charakteryzować rodzaje obsług i wykazywać ich wpływ na prawidłową pracę maszyn i urządzeń; posługiwać "się dokumentacją techniczno-ruchową (DTR), PN-ISO i literaturą techniczną; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego podczas użytkowania i obsługiwania maszyn i urządzeń w odlewni. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1 2 3) 4 5 6 7 8 9 10) 11 12 NN | | ta — — rysunek techniczny; tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni; podstawy mechaniki i wytrzymałości materiałów; elementy maszyn, montaż i demontaż; elementy elektrotechniki i elektroniki; mechaniczne urządzenia automatyki przemysłowej; napędy hydrauliczne i pneumatyczne; sprężarki i wentylatory; urządzenia transportu wewnętrznego; urządzenia do obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej; urządzenia do przeróbki materiałów i mas formierskich, Nr 213 — 15281 — Poz 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21 22) — maszyny formierskie i rdzeniarskie; piece odlewnicze; maszyny i urządzenia do wybijania i oczyszczania odlewów; maszyny i urządzenia do specjalnych metod odlewania; kompleksowa mechanizacja i automatyzacja w odlewni; tarcie i smarowanie w maszynach, zużycie części maszyn i ocena stanu technicznego; użytkowanie maszyn i urządzeń; obsługiwanie maszyn i urządzeń, przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy dozoru technicznego. BLOK: TECHNOLOGICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) co — 2) 9 10 3) NN 4) rozróżniać materiały niemetalowe wykorzystywane w eksploatacji maszyn i urządzeń oraz procesach technologicznych wytwarzania odlewów; 6) rozróżniać materiały ogniotrwałe oraz uzasadniać ich dobór i zastosowanie jako tworzywa konstrukcyjne w budowie pieców i kadzi odlewniczych; 7) określać właściwości metali i ich stopów oraz wskazywać na znaczenie ich oceny w procesach kontroli materiałów wsadowych i odlewów; rozróżniać gatunki, właściwości i zastosowanie stopów Fe-C, metali nieżelaznych i ich stopów; oceniać wpływ składników strukturalnych żeliwa i staliwa na ich właściwości; rozpoznawać zjawiska korozyjne i ich skutki, wskazywać sposoby ochrony przed korozją w procesach eksploatacji i produkcji odlewów, rozróżniać cechy charakterystyczne rodzajów obróbki cieplnej i cieplno- -chemicznej oraz określać ich wykorzystanie w produkcji odlewów; rozróżniać materiały stosowane w modelarstwie odlewniczym; określać funkcje i przeznaczenie elementów oprzyrządowania odlewniczego; charakteryzować sposoby przeróbki materiałów i mas formierskich oraz określać ich przeznaczenie;. 1569 Nr 213 — 15282 — Poz. 1569 11) sprawdzać podstawowe właściwości materiałów i mas formierskich oraz oceniać ich wpływ na jakość odlewów; 12) przygotowywać, odświeżać i regenerować masy formierskie zgodnie z instrukcją; 13) klasyfikować i charakteryzować ręczne i mechaniczne metody wytwarzania form i rdzeni piaskowych; 14) wykonywać formy i rdzenie metodami formowania ręcznego, w zmechanizowanych stanowiskach, gniazdach i liniach produkcyjnych; 15) składać i przygotowywać do zalewania formy odlewnicze oraz oceniać ich stan; 16 — ładować wsad i prowadzić wytop podstawowych stopów odlewniczych zgodnie z instrukcjami technologicznymi; 17) klasyfikować i charakteryzować specjalne metody odlewania; 18) charakteryzować układy wlewowe i określać ich wpływ na jakość odlewów; 19) objaśniać zjawiska zachodzące w formie po zalaniu ciekłym metalem oraz oceniać skutki powstawania gazów, stygnięcia i skurczu metalu w formie; 20) wybijać, oczyszczać i wykańczać odlewy; 21) klasyfikować i kwalifikować wady odlewnicze oraz wskazywać przyczyny ich powstawania; 22) naprawiać usuwalne wady odlewów; 23) wykonywać podstawowe operacje obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem; 24) lutować, kleić i wykonywać pod nadzorem operacje spawania elektrycznego i gazowego; 25) wykonywać czynności konserwacyjne, prace montażowo-demontażowe, drobne naprawy, wymianę części, regulację zespołów i całego urządzenia oraz przeprowadzać próby po naprawie; 26) dobierać narzędzia, przyrządy i materiały w zależności od wykonywanej pracy; 27) wydawać, przyjmować i ewidencjonować narzędzia, przyrządy, materiały i wykonane prace; 28) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie wspomagania procesów technologicznych; 29) posługiwać się dokumentacją technologiczną, PN-ISO, zakładowymi normami oraz literaturą techniczną; Nr 213 — 15283 — Poz. 1569 30) pobierać próbki do badań, przeprowadzać kontrolę procesu technologicznego zgodnie z procedurami zapewnienia jakości; 31) określać zasady zachowania się w strefach gazoniebezpiecznych oraz w strefach bezpośredniego zagrożenia odpryskiem żużla i ciekłego metalu, gorącego metalu i zgorzeliny; 32) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska i dozoru technicznego podczas wykonywania pracy. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) materiały niemetalowe; 2) metale i ich stopy; 3) korozja; 4) obróbka cieplna i cieplno-chemiczna; 5) oprzyrządowanie modelowe; 6) materiały i masy formierskie; 7) wytwarzanie rdzeni i form piaskowych; 8) powstawanie odlewów w formie; 9) topienie stopów odlewniczych; 10) specjalne metody odlewania; 11) wybijanie, oczyszczanie i wykańczanie odlewów; 12) wady odlewów i ich naprawa; 13) obróbka plastyczna; 14) obróbka ręczna i mechaniczna skrawaniem; 15) spajanie metali; 16) konserwacja i naprawa maszyn i urządzeń odlewniczych; 17) gospodarka materiałowa; 18) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy dozoru technicznego. Nr 213 — 15284 — Poz. 1569 BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: —) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; ND) określać główne źródła zanieczyszczeń emitowanych przez odlewnie żeliwa, staliwa i metali nieżelaznych oraz wskazywać ich wpływ na człowieka i środowisko; 3) oceniać stan zagrożenia środowiska spowodowany emisją gazów, pyłów — i innych odpadów odlewniczych na podstawie obowiązujących norm dopuszczalnych zanieczyszczeń; z udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 5 6 7 dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; — organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; — stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika — i pracodawcy oraz warunków pracy; 2 interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 9 10) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia; podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; — 11) komunikować się i współpracować w zespole; 12) rozwiązywać problemy; 13) podejmować decyzje; 14) doskonalić umiejętności zawodowe; 15 — przestrzegać zasad etyki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 2) pierwsza pomoc; 3 4 5) wybrane przepisy prawa pracy, środki ochrony indywidualnej; — elementy ergonomii; — Nr 213 — 15285 — Poz. 1569 6) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 7) metody poszukiwania pracy; 8) dokumenty dotyczące zatrudnienia; 9) zasady i metody komunikowania się; 10) elementy socjologii i psychologii pracy; 11) formy doskonalenia zawodowego, 12) etyka. lil. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Nazwa bloku programowego | Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w % * Eksploatacyjny 30 | |— Technologiczny 36 Podstawy działalności 6 zawodowej Razem: 72 ** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). sk Pozostałe 28 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia podstaw budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń; 2) pracownia podstawowych technik wytwarzania odlewów; Nr 213 — 15286 — Poz 3) 4) 5) pracownia elektrotechniki, elektroniki i automatyki; pracownia komputerowa; warsztaty szkolne. Pracownia podstaw budowy i eksploatacjj maszyn i urządzeń powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); przybory kreślarskie; rysunki wykonawcze, złożeniowe, zestawieniowe, montażowe i schematyczne; PN-ISO; dokumentacje techniczne, dokumentację techniczno-ruchową (DTR); modele: rzutni, brył geometrycznych, części maszyn z przekrojami, sprzęgieł, hamulców, przekładni mechanicznych, mechanizmów, elementy maszyn: połączenia, wały, osie, łożyska, sprężyny; części maszyn z różnymi postaciami zużycia; modele: sprężarek, wentylatorów, pomp, urządzeń transportowych; przyrządy pomiarowe, wzorce chropowatości; elementy pasowane; katalog łożysk tocznych. Pracownia podstawowych technik wytwarzania odlewów powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8 9 — — zestawy: gatunków drewna, tworzyw sztucznych, materiałów ogniotrwałych, uszczelek, złącz spawanych, zgrzewanych, lutowanych; próbki materiałów i mas formierskich, stopów odlewniczych, odlewnicze zespoły modelowe; modele i makiety maszyn oraz urządzeń odlewniczych; modele obrabiarek; narzędzia do obróbki mechanicznej skrawaniem, PN-ISO, ISO, branżowe normy, zakładowe normy; dokumentację technologiczną, dokumentację techniczno-ruchową (DTR); katalogi stali. Pracownia elektrotechniki, elektroniki i automatyki powinna być wyposażona w: 1) 2) przyrządy pomiarowe; elementy obwodów elektrycznych: rezystory, cewki, kondensatory,. 1569 Nr 213 — 15287 — Poz 3 u ua oO © ©O 4 O © A 1 2 3 4 15 16) — m m—>))))))))))))) zasilacze, generatory, silniki, prądnice, transformatory; przekroje maszyn elektrycznych; próbki przewodów i kabli elektrycznych, różnych rodzajów izolacji; typowe źródła światła, urządzenia grzejne; wyłączniki instalacyjne, bezpieczniki, styczniki, przekaźniki; osprzęt instalacji elektrycznych, elementy elektroniczne; wzmacniacze i generatory, zasilacze; układy cyfrowe; oscyloskop; PN-ISO, ISO; katalogi maszyn i urządzeń elektrycznych, katalogi elementów elektronicznych. Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) N) 3) 4) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla dwóch uczniów); drukarki; pakiet programów biurowych; programy specjalistyczne z zakresu automatycznej regulacji procesów odlewniczych, kontroli jakości, sterowania procesami technologicznymi. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1 — stanowiska: do obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem, obróbki plastycznej, spawania oraz kontroli jakości; stanowiska przygotowania materiałów i mas formierskich, formowania, wytapiania ciekłego metalu, zalewania, wybijania i oczyszczania odlewów, stanowiska odlewania specjalnymi metodami; przyrządy pomiarowe; dokumentację warsztatową; dokumentację techniczno-ruchową (DTR); książki narzędziowe; katalog narzędzi.. 1569

Nr 213 — 15289 — Poz. 1569 Załącznik nr 6 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO SYMBOL CYFROWY 311¹³ I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) czytać i wykonywać rysunki górnicze oraz schematy podstawowych układów technologicznych; 13) czytać i aktualizować mapy geologiczne i górnicze; rozróżniać skały oraz określać ich jakość i właściwości; oceniać (przewidywać i kontrolować) zjawiska geologiczne, hydrogeologiczne i geotechniczne w górotworze w związku z prowadzoną eksploatacją złoża; określać warunki stosowania eksploatacji odkrywkowej złoża; racjonalnie gospodarować eksploatowanym złożem; wykonywać podstawowe zadania w zakresie techniki strzelniczej; zabezpieczać teren prowadzonych robót strzałowych oraz oceniać stopień zagrożenia; użytkować podstawowe maszyny i urządzenia górnicze, przeróbcze i obróbcze; oceniać stan techniczny maszyn i urządzeń; wykonywać konserwację oraz drobne naprawy podstawowych maszyn i urządzeń górniczych; prowadzić roboty wydobywcze i przeróbcze, zgodnie z przepisami górniczymi i geologicznymi; prowadzić dokumentację produkcyjną: raporty produkcyjne, plany zużycia materiałów, czasu pracy maszyn i ludzi, rejestracji danych oraz analizy jakości, zgodnie z procedurami zapewnienia jakości; Nr 213 — 15290 — Poz 14) 16) 17) 15) 18) 19) 20) 21) 22) posługiwać się językiem obcym w zakresie wspomagającym wykonywanie zadań zawodowych, przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; stosować przepisy prawa dotyczące działalności gospodarczej; stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; kierować zespołem pracowników; korzystać z różnych źródeł informacji oraz z doradztwa specjalistycznego. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik górnictwa odkrywkowego powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 1) 8) 9) 10) organizowania pracy podległego zespołu pracowników; zaopatrywania kopalni w niezbędny sprzęt i materiały; kontrolowania i oceniania stanu technicznego maszyn i urządzeń, kierowania pracami wydobywczymi, przeróbczymi lub obróbczymi, oceniania zagrożeń wynikających z prowadzonej działalności górniczej, kontrolowania i kierowania procesem eksploatacyjnym; kwalifikowania wydobytego i przerobionego złoża; zabezpieczania terenu prowadzonych robót górniczych; prowadzenia bieżącej dokumentacji rozliczeniowej zużytych surowców, materiałów i godzin pracy maszyn i urządzeń górniczych; prowadzenia bieżącej dokumentacji dotyczącej podległego personelu: organizacji pracy, zakresów czynności, obliczania wydajności i wykorzystania czasu pracy.. 1569 Nr 213 — 15291 — Poz. 1569 3. Zawód technik górnictwa odkrywkowego jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby rynku pracy i zainteresowania ucznia. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) eksploatacji surowców skalnych; 2) eksploatacji węgla brunatnego; 3) eksploatacji kruszyw mineralnych; 4) przeróbki i obróbki skał. Ii. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta zawierają następujące bloki programowe: 1) techniczny; 2) wydobywczo-przetwórczy; 3) podstawy działalności zawodowej. BLOK: TECHNICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) rozróżniać materiały niemetalowe wykorzystywane w eksploatacji maszyn i urządzeń, 2) rozróżniać gatunki, właściwości i zastosowanie stopów Fe - C oraz metali nieżelaznych i ich stopów; 3) rozróżniać podstawowe operacje obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej oraz wskazać ich wpływ na strukturę i właściwości stopów, | 4) rozpoznawać zjawiska korozyjne i ich skutki oraz wskazywać sposoby ochrony powierzchni metali przed korozją w procesach eksploatacji; 5) wykonywać szkice części maszyn; 6) wykonywać rysunki techniczne części maszyn zgodnie z obowiązującymi normami rysunku technicznego; 7) czytać dokumentację techniczno-ruchową (DTR), dokumentację techniczną, warsztatową, instrukcje obsługi maszyn i urządzeń, Nr 213 — 15292 — Poz 8) 9) 10) 11) 12) 13) 16) 17) 14) 18) 19) 20) 15) 21) 22) 23) 24) 25) 26) wyznaczać warunki równowagi punktu materialnego i ciała sztywnego; wyznaczać siłę i moment tarcia; wyznaczać środek ciężkości figury płaskiej; rozróżniać rodzaje ruchu na podstawie jego parametrów oraz obliczać prędkość obwodową, kątową i obrotową; wykonywać podstawowe obliczenia wytrzymałościowe: rozciąganie, ściskanie, zginanie, skręcanie, wyboczenie, zginanie ze skręcaniem; rozróżniać konstrukcje i zasady działania: połączeń, osi, wałów, łożysk, sprzęgieł, hamulców i mechanizmów oraz określać ich zastosowanie w budowie maszyn; wyjaśniać budowę i zasadę działania napędów hydraulicznych i pneumatycznych oraz analizować schematy układów hydraulicznych i pneumatycznych; | określać na podstawie dokumentacji technicznej (rysunki złożeniowe) elementy składowe maszyny lub urządzenia oraz ustalać ich działanie; planować przebieg procesu montażu i demontażu maszyn i urządzeń, klasyfikować i charakteryzować elementy obwodów prądu stałego i przemiennego; obliczać proste obwody elektryczne oraz analizować schematy elektryczne; charakteryzować maszyny i urządzenia prądu stałego i przemiennego; określać warunki bezpiecznego prowadzenia instalacji elektrycznej maszyn górniczych; klasyfikować i charakteryzować elementy półprzewodnikowe (diody, tranzystory, tyrystory, układy scalone); analizować schematy podstawowych układów elektronicznych; dobierać przyrządy pomiarowe i dokonywać pomiarów podstawowych wielkości elektrycznych w obwodach prądu stałego i przemiennego; identyfikować elementy zabezpieczające obwody elektryczne; charakteryzować systemy automatycznego sterowania w procesie technologicznym; rozróżniać urządzenia pomiarowe i regulacyjne w obwodach automatyki;. 1569 Nr 213 — 15293 — Poz. 1569 27) klasyfikować sprężarki i wentylatory, określać podstawowe parametry i przewidywać ich wykorzystanie w górnictwie odkrywkowym; 28) charakteryzować urządzenia stosowane do transportu technologicznego w górnictwie odkrywkowym oraz określać warunki ich optymalnej i bezpiecznej pracy; 29) klasyfikować i charakteryzować maszyny i urządzenia do: eksploatacji odkrywkowej, obróbki i przeróbki skał, przetwórstwa surowców skalnych oraz obliczać ich parametry robocze; 30) wykonywać pomiary warsztatowe; 31) wykonywać podstawowe operacje obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem oraz dobierać parametry obróbki, narzędzia i oprzyrządowanie; 32) lutować oraz wykonywać podstawowe operacje spawania elektrycznego i gazowego (pod nadzorem), 33) wykonywać czynności konserwacyjne, drobne naprawy, wymianę części, montaż, demontaż, regulację poszczególnych zespołów i całego urządzenia; 34) dobierać narzędzia, przyrządy i materiały do wykonywanej pracy; 35) wydawać, przyjmować i ewidencjonować narzędzia, przyrządy, materiały i wykonane prace; 36) określać podstawowe pojęcia i wskaźniki niezawodności i trwałości maszyn i urządzeń; 37) określać zużycie maszyn i urządzeń oraz metody zapobiegające nadmiernemu zużyciu; 38) rozpoznawać i oceniać stan techniczny maszyn i urządzeń użytkowanych w procesach technologicznych, 39) określać zakres prac wykonywanych podczas przeglądu technicznego i napraw; 40) charakteryzować gospodarkę materiałową w zakładach górnictwa odkrywkowego, 41) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie wspomagania projektowania i eksploatacji środków trwałych, 42 — posługiwać się dokumentacją techniczno-ruchową (DTR), PN-ISO, ISO, zakładowymi normami oraz literaturą techniczną; Nr 213 — 15294 — 43) Poz przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego podczas użytkowania i obsługiwania maszyn oraz urządzeń wykorzystywanych w procesach wydobycia i przeróbki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) materiałoznawstwo; rysunek techniczny; tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni; mechanika techniczna; wytrzymałość materiałów; części maszyn, napędy hydrauliczne i pneumatyczne; montaż i demontaż; podstawy elektrotechniki; maszyny elektryczne; podstawy miernictwa elektrycznego; podstawy elektroniki; układy i elementy automatycznej regulacji; układy zasilania, sterowania, zabezpieczenia i sygnalizacji; sprężarki i wentylatory; urządzenia transportowe, maszyny i urządzenia do eksploatacji odkrywkowej, maszyny i urządzenia do obróbki i przeróbki skał, maszyny i urządzenia do przetwórstwa surowców skalnych, obróbka ręczna i mechaniczna skrawaniem; spajanie metali; niezawodność i trwałość maszyn i urządzeń, stan techniczny maszyn i urządzeń; użytkowanie i obsługa techniczna maszyn i urządzeń, gospodarka materiałowa i energetyczna;. 1569 Nr 213 — 15295 — Poz. 1569 26) organizacja, zarządzanie i ekonomika eksploatacji maszyn i urządzeń; 27) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy dozoru technicznego. BLOK: WYDOBYWCZO-PRZETWÓRCZY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) określać warunki stosowania odkrywkowej eksploatacji złóż; 2) rozróżniać rodzaje robót poszukiwawczo-rozpoznawczych oraz określać ich zastosowanie; 3) rozpoznawać skały, określać ich strukturę, teksturę i skład mineralny oraz pobierać i dokumentować skamieniałości; 4) wykonywać pomiary w odkrywkach; 5) obserwować i interpretować zjawiska geologiczne oraz określać wpływ zaburzeń warstw skalnych na bezpieczeństwo robót górniczych, 6) określać występowanie, zaleganie i sposoby wydobycia złóż kopalin użytecznych; 7) przewidywać zasięg wpływu wód kopalnianych na roboty górnicze oraz planować sposoby ich zabezpieczania; 8) posługiwać się planami oraz mapami topograficznymi i geologicznym; 9) interpretować i aktualizować mapy i przekroje górnicze; 10) przedstawiać koncepcję zagospodarowania terenów poeksploatacyjnych; 11) klasyfikować i obliczać zasoby złóż surowców mineralnych, określać straty eksploatacyjne i straty przeróbcze oraz prowadzić dokumentację złożową; 12) określać naprężenia w górotworze nienaruszonym i w trakcie robót górniczych oraz przewidywać ewentualne zagrożenia; 13) określać zasięg oddziaływania wód oraz planować odwadnianie złoża na podstawie wykonanych obliczeń; 14) przedstawiać sposoby udostępnienia złoża; 15) wyjaśniać zasady racjonalnego oraz bezpiecznego stosowania materiałów wybuchowych; 16) określać skład i sposoby oddziaływania środków strzałowych, Nr 213 — 15296 — Poz. 1569 17) 33) 34) 18) posługiwać się bezpiecznie i racjonalnie środkami strzałowymi i sprzętem strzałowym w różnych warunkach; 19) projektować, przygotować i bezpiecznie wykonywać (pod nadzorem) różne rodzaje strzelań stosowanych w górnictwie odkrywkowym, 20) wykonywać prace związane z prowadzeniem gospodarki Środkami strzałowymi w zakładzie górniczym; 21) określać sposoby wyznaczania stref niebezpiecznych oraz zmniejszania szkodliwego oddziaływania strzelań na otoczenie; 22) określać zastosowanie materiałów wybuchowych i metod techniki strzelniczej poza górnictwem; 23) charakteryzować podstawowe procesy technologiczne stosowane w kopalniach odkrywkowych (wydobycie, transport, zwałowanie); 24) rysować schematy wyrobisk, schematy wybierania i postępu frontu roboczego; charakteryzować systemy urabiania złoża; | 25) obliczać i wyznaczać bezpieczne nachylenie skarp i zboczy oraz dróg transportowych; 26) określać bezpieczne warunki pracy. dla ludzi i sprzętu podczas prowadzenia robót górniczych w różnych warunkach nachylenia skarp i zboczy oraz dróg transportowych, 27) planować ochronę terenu górniczego; 28) klasyfikować surowce kamieniarskie oraz określać fakturę elementów kamiennych i wady kamienia blocznego; 29) rozróżniać podstawowe czynności przy obróbce kamienia oraz narzędzia i przyrządy kamieniarskie; 30) charakteryzować proces mechanicznej przeróbki kopalin oraz sporządzać schematy procesu jakościowego i ilościowo-jakościowego;, 31) charakteryzować przeróbkę chemiczną surowców oraz przeróbkę termiczną kopalin; 32) charakteryzować technologie: produkcji wapna, przeróbki termicznej gipsu, produkcji cementu portlandzkiego, wzbogacania kruszyw, prowadzić bieżącą dokumentację działalności zakładu górniczego; sporządzać dzienne i miesięczne raporty produkcyjne wydobycia surowców, Nr 213 — 15297 — Poz. 1569 35) posługiwać się dokumentacją geologiczno-górniczą, PN-ISO, ISO, branżowymi normami i literaturą techniczną; 36) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania pracy, 37) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie: projektowania procesów wydobywczych, pomiarów, aktualizacjj map górniczych, dokumentowania wielkości wydobycia, sporządzania statystyki; 38) charakteryzować wpływ odkrywkowej działalności górniczej na środowisko. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) geologia; 2) miernictwo górnicze; 3) technika prowadzenia robót poszukiwawczo-rozpoznawczych; 4) zarys mechaniki górotworu; 5) technika prowadzenia robót udostępniających i przygotowawczych, 6) technika strzelnicza; 7) podstawowe procesy technologiczne kopalni odkrywkowej (urabianie, transport, zwałowanie), 8) podstawy projektowania górniczego; 9) pomocnicze procesy technologiczne (odwadnianie, rekultywacja); 10) przetwórstwo surowców mineralnych; 11) obróbka kamienia; 12) przeróbka mechaniczna kopalin; 13) przeróbka chemiczna surowców; 14) przeróbka termiczna kopalin; 15) procesy technologiczne produkcji gipsu, cementu portlandzkiego, wapna, wzbogacania kruszyw, 16) dokumentacja geologiczno-górnicza; 17) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy; 18) przepisy ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska. Nr 213 — 15298 — Poz. 1569 BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wyjaśniać mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej, 2) rozróżniać formy organizacyjno- prawne przedsiębiorstw; 3) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; 4) przestrzegać zasad etyki; 5) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 6) stosować przepisy prawa dotyczące działalności zawodowej; 7) sporządzać dokumenty związane z zatrudnieniem; 8) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy, 9) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 10) prowadzić negocjacje; 11) rozwiązywać problemy; 12) podejmować decyzje; 13) wykonywać pracę zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisami ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 14) określać podstawowe zagrożenia dla środowiska spowodowane działalnością kopalni odkrywkowej; 15) określać podstawowe awarie występujące w czasie eksploatacji odkrywkowej złóż; 16) używać sprzętu ochrony indywidualnej zależnie od warunków wykonywanej pracy i występującego zagrożenia; | 17) wskazywać podstawy prawa określające warunki prac poszukiwawczych złóż i wydobywania kopalin; 18) określać wymagania warunkujące prowadzenie prac geologicznych i wydobywania surowców mineralnych, 19) charakteryzować pojęcie obszaru, terenu i zakładu górniczego oraz warunki ich wyznaczania i tworzenia; Nr 213 — 15299 — Poz 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) określać zasady ustalania opłat za wydobywanie kopalin, a także ustalania kar za nieprzestrzeganie przepisów prawa w tym zakresie; 30) określać sposoby likwidacji szkód związanych z eksploatacją kopalin metodą odkrywkową; zaplanować sposób wykorzystania odpadów i rekultywacji zwałowisk oraz terenów poeksploatacyjnych; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; określać cele, zadania i organizację służb ratownictwa górniczego; planować sposoby wykorzystania, neutralizacjj i ograniczania odpadów pogórniczych; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; określać wpływ zmęczenia fizycznego i psychicznego na efektywność pracy; wyjaśniać zasady zarządzania jakością; korzystać z obcojęzycznych źródeł informacji, dokumentacji technicznej, norm, katalogów oraz specjalistycznego oprogramowania; organizować doskonalenie zawodowe pracowników. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) gospodarka rynkowa; formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, dokumenty dotyczące działalności gospodarczej; etyka; prawo pracy i prawo działalności gospodarczej; dokumenty związane z zatrudnieniem; metody poszukiwania pracy; zasady i metody komunikowania się; elementy psychologii i socjologii pracy; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; organizacja ochrony pracy w górnictwie odkrywkowym; ochrony indywidualne stosowane w górnictwie;. 1569 Nr 213 — 15300 — Poz. 1569 13) wybrane zagadnienia prawa górniczego i prawa geologicznego; 14) przepisy dotyczące zagrożeń naturalnych w kopalniach odkrywkowych; 15) pierwsza pomoc; 16) ratownictwo górnicze; 17) elementy ergonomii; 18) zasady zarządzania jakością; 19) źródła informacji zawodowej i oprogramowanie w języku obcym; 20) formy doskonalenia zawodowego. Ill. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Minimalna liczba godzin w cyklu kształcenia w % * _——| I Podbudowa programowa: | P Odbudowa programowa: gimnazjum, liceum zasadnicza szkoła ogólnokształcące, zawodowa, liceum profilowane, technikum, uzupełniające Nazwa bloku programowego zawód: górnik odkrywkowej eksploatacji liceum ogólnokształcące, -., = złóż technikum uzupełniające Wydobywczo- 48 42 -przetwórczy Podstawy działalności 6 6 zawodowej | 84** 84** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). kk Pozostałe 16 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. Nr 213 — 15301 — Poz IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) pracownia budowy i eksploatacji maszyn, pracownia maszyn i urządzeń do eksploatacji i przeróbki; pracownia techniki strzelniczej; pracownia elektrotechniki i automatyki; pracownia komputerowa; pracownia techniczna; warsztaty szkolne. Pracownia budowy i eksploatacji maszyn powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) Pracownia maszyn i urządzeń do eksploatacji i przeróbki powinna być wyposażona w: stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); przybory kreślarskie; rysunki wykonawcze, złożeniowe, zestawieniowe, montażowe i schematyczne; PN-ISO; dokumentacje techniczne, dokumentacje techniczno-ruchowe (DTR); instrukcje obsługi i konserwacji; modele: rzutni, brył geometrycznych, części maszyn z przekrojami, sprzęgieł, hamulców, przekładni mechanicznych, mechanizmów, modele części maszyn z połączeniami kształtowymi; elementy maszyn: połączenia, wały, osie, łożyska, sprężyny, części maszyn z różnymi postaciami zużycia; przyrządy pomiarowe; elementy pasowane, wzorce chropowatości; narzędzia i przyrządy montażowe i demontażowe; 1) PN-ISO; 2) dokumentacje technologiczne; 3) wiertarki obrotowe, obrotowo-udarowe; 4) elementy maszyn i urządzeń,. 1569 Nr 213 — 15302 — Poz 5) modele maszyn i urządzeń: wiertnic obrotowych i udarowo-obrotowych, koparek jednonaczyniowych, wieloczerpakowych łańcuchowych i kołowych, zwałowarek jedno- i dwuzespołowych, przenośnikowych ładowarek, dźwignic i kolejek linotorowych, maszyn tarczowych, pił linowych do urabiania skał na boki, traków kamieniarskich, kruszarek, przesiewaczy; 6) filmy instruktażowe dotyczące eksploatacji maszyn i urządzeń. Pracownia techniki strzelniczej powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) dokumentacje techniczne; atrapy środków strzałowych, sprzęt strzałowy; modele połączeń sieci strzałowych; przyrządy kontrolno-pomiarowe; filmy instruktażowe na temat techniki strzelniczej w górnictwie. Pracownia elektrotechniki i automatyki powinna być wyposażona w: —) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) przyrządy pomiarowe prądu stałego i przemiennego; próbki materiałów: przewodzących, elektroizolacyjnych, magnetycznych, konstrukcyjnych; próbki przewodów elektrycznych; elementy urządzeń grzejnych, elementy układów automatyki górniczej; zestawy łączników instalacyjnych; typowe zabezpieczenia przed skutkami zwarć i przeciążeń, modele: elektrochemiczne źródła prądu, silniki elektryczne prądu stałego i przemiennego, prądnice, proste instalacje elektryczne, stabilizatory napięcia; proste układy elektroniczne (prostowniki, wzmacniacze); modele prostych układów automatycznej regulacji; operatory operacji logicznych: alternatywa (OR), negacja sumy (NOR), koniunkcja (AND), negacja iloczynu (NAND), alternatywa wykluczająca (XOR); schematy blokowe i ideowe typowych układów automatyki górniczej; plansze z symbolami graficznymi elementów automatyki górniczej (elektrycznych, pneumatycznych i hydraulicznych); katalogi elementów automatyki górniczej, PN-ISO, ISO.. 1569 Nr 213 — 15303 — Poz Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla dwóch uczniów); drukarki i ploter; pakiet programów biurowych; programy do wspomagania projektowania; programy specjalistyczne z zakresu projektowania procesów wydobywczych, aktualizacjj map górniczych, dokumentowania wielkości wydobycia, prognozowania zagrożeń, eksploatacji środków trwałych, sporządzania statystyki. Pracownia techniczna powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 1) stanowiska kreślarskie (jedno stanowisko dla jednego ucznia); zestaw map geologicznych i górniczych (mapy sytuacyjne, wysokościowe, przekroje złoża); przyrządy do określenia gęstości: suszarka, waga laboratoryjna, eksykator; przyrządy do określania wytrzymałości skał na ściskanie; przyrządy do określania ścieralności. skał (tarcza Boehme'ca, bęben Deval'a); przyrządy do określania wytrzymałości skał na uderzenia (aparat Page'a); przyrządy do określania mrozoodporności skał, przyrządy do oznaczenia nasiąkliwości wodnej. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 1) 8) stanowiska: do obróbki mechanicznej, do obróbki ręcznej, do obróbki plastycznej i do lutowania; stanowiska do montażu instalacji elektrycznych; stanowiska do montażu układów elektrycznych i elektronicznych; stanowiska kontroli jakości; przyrządy pomiarowe; dokumentację warsztatową; dokumentację techniczno-ruchową (DTR); PN-ISO. Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. W warsztatach szkolnych powinno znajdować się pomieszczenie do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w warsztatach szkolnych, centrach kształcenia praktycznego, ruchu odkrywkowych zakładów górniczych.. 1569 Nr 213 — 15304 — Poz. 1569 Załącznik nr 7 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK GÓRNICTWA PODZIEMNEGO SYMBOL CYFROWY 311¹⁵ I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) czytać i wykonywać rysunki konstrukcyjne, technologiczne i schematy podstawowych układów technologicznych; 2) czytać i aktualizować mapy geologiczne i górnicze; 3) rozpoznawać minerały i skały oraz określać ich właściwości; 4) posługiwać się środkami strzałowymi i wykonywać podstawowe zadania © w zakresie techniki strzelniczej; 5) wyjaśniać zasady obsługi podstawowych maszyn i urządzeń górniczych; 6) oceniać sprawność techniczną narzędzi, maszyn i urządzeń górniczych, stopień ich zużycia oraz możliwość naprawy lub wymiany; 7) wykonywać konserwację i drobne naprawy podstawowych maszyn i urządzeń górniczych; 8) wykonywać podstawowe pomiary geodezyjne oraz rejestrować na planie postępy robót górniczych; 9) posługiwać się urządzeniami do sygnalizacjj i łączności stosowanymi w podziemnej eksploatacji; 10) posługiwać się urządzeniami do wykrywania zagrożeń górniczych, 11) prowadzić roboty zgodnie z przepisami prawa geologicznego i górniczego, 12) ustalać i regulować parametry procesu produkcyjnego zgodnie z wymaganiami dokumentacji; Nr 213 — 15305 — Poz. 1569 13) prowadzić dokumentację produkcyjną: raporty produkcyjne, plany zużycia materiałów, rozliczania czasu pracy maszyn i ludzi, rejestracji danych oraz analizy jakości; 14) posługiwać się językiem obcym w zakresie wspomagającym wykonywanie zadań zawodowych, 15) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 16) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 17) oceniać zagrożenia i szacować poziom ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy; 18) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 19) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; 20) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 21) kierować zespołem pracowników; 22) korzystać z różnych źródeł informacji oraz z doradztwa specjalistycznego. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik górnictwa podziemnego powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) organizowania pracy zespołu pracowników wykonujących zadania na określonym odcinku pracy; 2) sprawdzania i oceniania stanu technicznego maszyn i urządzeń; 3) prowadzenia i kontrolowania robót strzałowych, | 4) prowadzenia i kontrolowania prac w wyrobiskach ścianowych, komorowych i korytarzowych; 5) prowadzenia robót wiertniczych; 6) kierowania transportem w kopalni; 7) zwalczania zagrożeń: metanowych, pożarowych, wodnych, tąpaniami, pyłowych, wybuchu pyłu węglowego, radiacyjnych oraz wyrzutów gazów i skał; Nr 213 — 15306 — Poz. 1569 8) aktualizowania map górniczych, a zwłaszcza oddziałowej mapy górniczej; 9) prowadzenia bieżącej dokumentacji rozliczeniowej zużytych surowców, materiałów i godzin pracy maszyn i urządzeń górniczych; 10) prowadzenia bieżącej dokumentacji dotyczącej podległego personelu: organizacji pracy, zakresów czynności, obliczania wydajności i wykorzystania czasu pracy. 3. Zawód technik górnictwa podziemnego jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) górnictwa węgla kamiennego; 2) górnictwa rudnego; 3) górnictwa solnego. Il. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta zawierają następujące bloki programowe: 1) techniczny; 2) wydobywczy; 3) podstawy działalności zawodowej. BLOK: TECHNICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) określać właściwości i wykorzystanie w górnictwie podziemnym: metali, ich stopów oraz materiałów niemetalowych; 2) rozróżniać podstawowe rodzaje obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej oraz określać ich wpływ na właściwości stopów; 3) rozpoznawać zjawiska korozyjne i ich skutki oraz wskazywać sposoby ochrony powierzchni metali przed korozją w procesach eksploatacji; Nr 213 — 15307 — Poz. 1569 4) wykonywać szkice części maszyn; 5) wykonywać rysunki techniczne części maszyn, zgodnie z obowiązującymi normami; 6) czytać dokumentację techniczno-ruchową (DTR), dokumentację techniczną, warsztatową, instrukcje obsługi maszyn i urządzeń; 7) wyznaczać warunki równowagi punktu materialnego ciała sztywnego; 8) wyznaczać siłę i moment tarcia; 9) analizować odkształcenia w elementach maszyn i urządzeń; 10) wyznaczać środek ciężkości figury płaskiej; 11) rozróżniać rodzaje ruchu na podstawie jego parametrów oraz obliczać prędkość obwodową, kątową i obrotową; 12) wykonywać podstawowe obliczenia wytrzymałościowe elementów maszyn w zakresie: rozciągania, ściskania, zginania, skręcania, wytrzymałości złożonej oraz wyboczenia; | 13) rozróżniać konstrukcje i zasady działania: połączeń, osi, wałów, łożysk, sprzęgieł, hamulców i mechanizmów oraz określać ich zastosowanie w budowie maszyn; 14) określać na podstawie dokumentacji technicznej (rysunki złożeniowe i zespołowe) elementy składowe maszyny i urządzenia oraz ustalać ich działanie; 15) charakteryzować pompy i obliczać ich podstawowe parametry; 16) wyjaśniać budowę oraz zasadę działania silników i urządzeń hydraulicznych i pneumatycznych oraz określać ich zastosowanie w górnictwie; 17) charakteryzować sprężarki i wentylatory, określać ich podstawowe parametry oraz wykorzystanie w górnictwie podziemnym, 18) charakteryzować urządzenia stosowane do transportu poziomego w górnictwie podziemnym oraz określać warunki ich optymalnej i bezpiecznej pracy, 19) klasyfikować i charakteryzować elementy obwodów prądu stałego i przemiennego; 20) dobierać przyrządy pomiarowe i dokonywać pomiarów podstawowych wielkości elektrycznych w obwodach prądu stałego i przemiennego; Nr 213 — 15308 — Poz 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) 31) 32) 33) 34) 35) 36) 37) 38) obliczać proste obwody elektryczne oraz analizować schematy elektryczne; klasyfikować i charakteryzować elementy półprzewodnikowe (diody, tranzystory, tyrystory, układy scalone); 39) analizować schematy podstawowych układów elektronicznych, rozróżniać i dobierać 6 maszyny i urządzenia elektryczne stosowane w górnictwie, uwzględniając napięcie i rodzaj pracy urządzenia; rozróżniać i klasyfikować obudowy maszyn i urządzeń elektrycznych zależnie od znaku dopuszczenia; identyfikować elementy zabezpieczające obwody elektryczne; dobierać i stosować w warunkach podziemnych układy automatyki górniczej oraz układy sterowania w procesie technologicznym; stosować urządzenia sygnalizacji, łączności i zabezpieczeń elektrycznych w maszynach di urządzeniach wykorzystywanych podczas procesu produkcyjnego i wydobywczego; charakteryzować maszyny i urządzenia do eksploatacji podziemnej złóż; wykonywać pomiar: temperatury, ciśnienia, masy, objętości; wykonywać pomiary warsztatowe; wykonywać podstawowe operacje obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem, dobierać parametry obróbki oraz narzędzia i oprzyrządowanie; lutować oraz wykonywać podstawowe operacje spawania elektrycznego i gazowego (pod nadzorem); wykonywać czynności konserwacyjne, drobne naprawy, wymianę części, montaż, demontaż, regulację poszczególnych zespołów i całego urządzenia; dobierać narzędzia, przyrządy i materiały w zależności od wykonywanej pracy; wydawać, przyjmować i ewidencjonować narzędzia, przyrządy i materiały; określać podstawowe pojęcia i wskaźniki niezawodności oraz trwałości maszyn i urządzeń; określać stopień zużycia maszyn i urządzeń oraz metody zapobiegające nadmiernemu zużyciu; rozpoznawać i oceniać stan techniczny narzędzi, maszyn i urządzeń użytkowanych w procesach technologicznych;. 1569 Nr 213 — 15309 — Poz. 1569 40) określać zakres prac wykonywanych podczas przeglądu technicznego i napraw; 41) charakteryzować gospodarkę materiałową i energetyczną w zakładach górnictwa podziemnego; 42) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie wspomagania projektowania, eksploatacji Środków trwałych, regulacjj procesów technologicznych oraz prognozowania zagrożeń; 43) posługiwać się dokumentacją techniczno-ruchową (DTR), PN-ISO, ISO oraz literaturą techniczną; 44) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego podczas użytkowania i obsługiwania maszyn i urządzeń górniczych. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) materiałoznawstwo; 2) rysunek techniczny; 3) mechanika techniczna; 4) wytrzymałość materiałów; 5) części maszyn; 6) napędy hydrauliczne i pneumatyczne; 7) pompy, sprężarki, wentylatory; 8) urządzenia transportowe; 9) podstawy elektrotechniki; 10) podstawy miernictwa elektrycznego; 11) podstawy elektroniki; 12) maszyny i urządzenia elektryczne; 13) układy i elementy automatycznej regulacji; 14) układy automatyki górniczej; 15) maszyny i urządzenia do eksploatacji podziemnej, 16) obudowa wyrobisk ścianowych, komorowych i korytarzowych oraz obudowa szybów; Nr 213 — 15310 — Poz. 1569 17) obróbka ręczna i mechaniczna skrawaniem; 18) spajanie metali; 19) niezawodność i trwałość oraz stan techniczny maszyn i urządzeń; 20) użytkowanie i obsługa techniczna narzędzi, maszyn i urządzeń górniczych do drążenia wyrobisk, transportu urobku i przeróbki kopalin; 21) gospodarka materiałowa i energetyczna; 22) organizacja, zarządzanie i ekonomika eksploatacji maszyn i urządzeń, 23) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy; 24) przepisy ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska; 25) przepisy dozoru technicznego. BLOK: WYDOBYWCZY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) charakteryzować podstawowe "procesy technologiczne stosowane w górnictwie podziemnym; 2) wyjaśniać budowę geologiczną Ziemi oraz określać skład pierwiastkowy skorupy ziemskiej; 3) rozróżniać najważniejsze minerały skałotwórcze oraz badać ich podstawowe właściwości; 4) rozróżniać poszczególne grupy i rodzaje skał oraz określać ich skład mineralogiczny; 5) określać zjawiska geologiczne, hydrogeologiczne i geotechniczne w górotworze; 6) obliczać ciśnienie górotworu i temperaturę złożową w zależności od głębokości zalegania skał; 7) określać naprężenia w górotworze nienaruszonym i w trakcie robót górniczych oraz przewidywać ewentualne zagrożenia; 8) posługiwać się planami i mapami topograficznymi oraz geologicznymi; 9) interpretować i aktualizować mapy i przekroje górnicze; Nr 213 — 15311 — Poz. 1569 10) wykonywać podstawowe pomiary geodezyjne oraz rejestrować na mapie postępy robót górniczych, 11) przewidywać zasięg wpływu wód kopalnianych na roboty górnicze i planować sposoby ich zabezpieczania; 12) określać stan zagrożenia: metanowego, pyłowego, pożarowego, wodnego, tąpaniami, wybuchem pyłu węglowego, wyrzutem gazów i skał oraz charakteryzować zasady postępowania w razie ich wystąpienia w kopalni; 13) określać klimatyczne warunki pracy w podziemiach kopalni; 14) określać zasady projektowania wyrobisk górniczych oraz wentylacji kopalni; 15) projektować ' zabezpieczenia przeciwpożarowe, przeciwwybuchowe, metanometryczne; 16) określać skład powietrza kopalnianego oraz granice dopuszczalnej zawartości gazów szkodliwych; 17) dokonywać pomiarów prędkości powietrza, temperatury i wilgotności oraz zawartości gazów szkodliwych w powietrzu kopalnianym; 18) określać kierunki przepływu powietrza w kopalniach oraz zasady przewietrzania wyrobisk. udostępniających, przygotowawczych i eksploatacyjnych; 19) budować tamy wentylacyjne, regulacyjne, mosty wentylacyjne i inne urządzenia wentylacyjne; 20) budować lutniociąg oraz prowadzić przewietrzanie za pomocą lutniociągu; 21) rozróżniać skład i sposoby oddziaływania środków strzałowych; 22) wyjaśniać zasady bezpiecznego i racjonalnego posługiwania się środkami strzałowymi,; 23) wyznaczać miejsca przechowywania i stanowiska odpalania środków strzałowych z uwzględnieniem zasad bezpiecznego wykonywania robót strzałowych; 24) nadzorować roboty strzałowe i rozliczanie środków strzałowych, 25) określać sposoby wyznaczania stref niebezpiecznych oraz zmniejszania szkodliwego oddziaływania strzelań na otoczenie; 26) sporządzać dokumentację techniczno-eksploatacyjną; 27) prowadzić roboty eksploatacyjne zgodnie z posiadaną dokumentacją; Nr 213 — 15312 — Poz 28) 29) 30) 31) 32) 33) 34) 35) 36) 37) 38) 39) 40) 41) 42) 43) 44) 45) 46) 47) 48) 49) 50) 51) nadzorować roboty w ciągach udostępniających, przygotowawczych i eksploatacyjnych; dobierać rodzaj obudowy do istniejących warunków górniczo-geologicznych, dokonywać ' podstawowych obliczeń wytrzymałościowych obudowy z uwzględnieniem przeznaczenia wyrobiska chodnikowego; wzmacniać obudowę wyrobisk górniczych w zakresie robót podsadzkowych; stawiać tamy podsadzkowe; odprowadzać wody podsadzkowe; prowadzić podsadzanie wybranej przestrzeni i określać czas podsadzania; organizować prace przy prowadzeniu podsadzania wyrobisk górniczych; prowadzić likwidację wybranej przestrzeni za pomocą zawału; prowadzić rozruch wyrobisk eksploatacyjnych; prowadzić likwidację wyrobisk eksploatacyjnych; prowadzić i nadzorować likwidowanie obudowy w wyrobiskach górniczych; określać źródła powstawania pyłu oraz sposoby zapobiegania rozprzestrzenianiu się pyłu w wyrobiskach górniczych, stosować środki zwalczania niebezpieczeństwa wybuchu pyłu węglowego; obliczać i projektować zaporę pyłową i wodną dla danego wyrobiska; wykonywać wykresy, szkice, schematy, obliczenia dotyczące złoża i zagrożeń związanych z jego eksploatacją; charakteryzować sposoby oświetlania podziemnych wyrobisk górniczych; sporządzać raporty produkcyjne (dzienne i miesięczne) wydobycia surowców; charakteryzować procesy mechanicznej przeróbki kopalin; podejmować decyzje w sytuacjach trudnych i w sytuacjach zagrożenia; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska dotyczących wyrobisk górniczych o zagrożeniu pyłowym klasy A i B podczas eksploatacji kopalin; określać przyczyny, przebieg i rodzaje pożarów oraz sposoby wczesnego wykrywania pożarów endogenicznych, alarmować załogę w sytuacji zagrożenia i prowadzić akcję ratowania ludzi; posługiwać się dokumentacją geologiczno-górniczą, PN-ISO, ISO, zakładowymi normami oraz literaturą techniczną;. 1569 Nr 213 — 15313 — Poz. 1569 52) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie projektowania procesów wydobywczych, pomiarów, aktualizacji robót górniczych, dokumentowania wielkości wydobycia, organizacji i zarządzania eksploatacją środków trwałych, automatycznej regulacjj biegu elementów procesu produkcyjnego, sporządzania statystyki oraz obliczania sieci wentylacyjnej; 53) wyjaśniać zjawiska występujące na powierzchni ziemi wynikające z podziemnej eksploatacji kopaliny. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) geologia; 2) mineralogia; 3) budowa geologiczna Ziemi; 4) miernictwo górnicze; 5) mechanika górotworu; 6) tąpania w kopalniach; 7) obudowy wyrobisk górniczych; 8) podstawowe procesy technologiczne kopalni podziemnej; 9) technika prowadzenia robót udostępniających i przygotowawczych; 10) zasady i systemy eksploatacji złóż; 11) oddziaływanie eksploatacji górniczej na powierzchnię i górotwór; 12) górnicze środki strzelnicze i technika strzelnicza; 13) podsadzanie wyrobisk; 14) odwadnianie kopalń; 15) wentylacja kopalń; 16) pożary podziemne; 17) oświetlanie wyrobisk; 18) mechaniczna przeróbka kopalin; 19) podstawy projektowania górniczego; 20) dokumentacja geologiczno-górnicza; 21) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy; 22) przepisy ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska; 23) szkody górnicze. Nr 213 — 15314 — Poz BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) wyjaśniać mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej; rozróżnić formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw; sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; przestrzegać zasad etyki; stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; stosować przepisy prawa dotyczące działalności zawodowej; sporządzać dokumenty związane z zatrudnieniem, podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; komunikować się z uczestnikami procesu pracy; prowadzić negocjacje; rozwiązywać problemy; podejmować decyzje; wykonywać pracę zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisami ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; charakteryzować system ochrony pracy w górnictwie podziemnym; rozpoznawać zagrożenia występujące w kopalni podziemnej, stosować metody i środki zwalczania, zapobiegania i likwidacji zagrożenia; dokonywać oceny zagrożeń i szacować poziom ryzyka zawodowego; używać sprzętu ochrony indywidualnej zależnie od warunków wykonywanej pracy i występującego zagrożenia; korzystać ze środków łączności i bezpieczeństwa oraz ze sprzętu ochrony dróg oddechowych stosowanych w ratownictwie górniczym; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; określać cele, zadania i organizację służb ratownictwa górniczego;. 1569 Nr 213 — 15315 — Poz 21) 22) 23) 24) 25) 26) wykazywać szkodliwy wpływ zanieczyszczeń powstających w kopalniach podziemnych na człowieka i środowisko; 27) planować sposoby wykorzystania, neutralizacji i ograniczania odpadów pogórniczych; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; określać wpływ zmęczenia fizycznego i psychicznego na efektywność pracy; wyjaśniać zasady zarządzania jakością; korzystać z obcojęzycznych źródeł informacji, dokumentacji technicznej, norm, katalogów oraz specjalistycznego oprogramowania; organizować doskonalenie zawodowe pracowników. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 1) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) gospodarka rynkowa; formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, dokumenty dotyczące działalności gospodarczej, etyka; | prawo pracy i prawo działalności gospodarczej; dokumenty związane z zatrudnieniem; metody poszukiwania pracy; zasady i metody komunikowania się; elementy psychologii i socjologii pracy; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higiena pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska w kopalni podziemnej; pierwsza pomoc; wybrane zagadnienia prawa geologicznego i górniczego; organizacja ochrony pracy w górnictwie podziemnym; ochrony indywidualne stosowane w górnictwie; przepisy dotyczące zagrożeń naturalnych w kopalniach podziemnych; ratownictwo górnicze; elementy ergonomii;. 1569 Nr 213 — 15316 — Poz. 1569 18) zasady zarządzania jakością; 19) źródła informacji zawodowej i oprogramowanie w języku obcym; 20) formy doskonalenia zawodowego. ill. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Minimalna liczba godzin w cyklu kształcenia w%* Nazwa bloku programowego | Podbudowa Podbudowa programowa: programowa: zasadnicza szkoła gimnazjum, liceum zawodowa; ogólnokształcące, zawód: górnik eksploatacji liceum profilowane, podziemnej technikum, uzupełniające liceum ogólnokształcące, technikum uzupełniające Techniczny Wydobywczy Podstawy działalności zawodowej * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 16% godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. Nr 213 — 15317 — Poz IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) pracownia budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń; pracownia elektrotechniki, elektroniki i automatyki; pracownia techniki eksploatacji złóż; pracownia maszyn i urządzeń górniczych; pracownia geologii i miernictwa górniczego; pracownia komputerowa; pracownia techniczna; warsztaty szkolne. Pracownia budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); przybory kreślarskie; rysunki wykonawcze, złożeniowe,; zestawieniowe, montażowe i schematyczne; PN-ISO; dokumentacje techniczne, dokumentacje techniczno-ruchowe (DTR); modele: rzutni, brył geometrycznych, części maszyn z przekrojami, sprzęgieł, hamulców, przekładni mechanicznych, mechanizmów; modele układów hydraulicznych maszyn i urządzeń; elementy maszyn: połączenia, wały, osie, łożyska, sprężyny; części maszyn z różnymi postaciami zużycia; przyrządy pomiarowe; elementy pasowane, wzorce chropowatości; narzędzia do obróbki mechanicznej skrawaniem; katalog łożysk tocznych. Pracownia elektrotechniki, elektroniki i automatyki powinna być wyposażona w: 1) przyrządy pomiarowe; 2) próbki materiałów: przewodzących, elektroizolacyjnych, magnetycznych, konstrukcyjnych;. 1569 Nr 213 — 15318 — Poz. 1569 3) próbki przewodów elektrycznych; 4) elementy układów automatyki górniczej; 5) zestawy łączników instalacyjnych; 6) typowe zabezpieczenia przed skutkami zwarć i przeciążeń; 7) modele: elektrochemiczne źródła prądu, silniki elektryczne prądu stałego i przemiennego, prądnice, proste instalacje elektryczne, stabilizatory napięcia; 8) proste układy elektroniczne (prostowniki, wzmacniacze); 9) modele prostych układów automatycznej regulacji; 10) elementy logiczne typu: OR, NOR, AND, NAND, EFOR; 11) schematy blokowe i ideowe typowych układów automatyki górniczej; 12) plansze z symbolami graficznymi elementów automatyki górniczej (elektrycznych, pneumatycznych i hydraulicznych); 13) katalogi elementów automatyki górniczej; 14) PN-ISO, ISO. Pracownia techniki eksploatacji złóż powinna być wyposażona w: 1) przyrządy pomiarowe do wykrywania gazów kopalnianych, do pomiaru prędkości, temperatury, wilgotności powietrza; 2) modele podstawowych systemów wybierania; 3) modele wyrobisk ścianowych, komorowych i korytarzowych. Pracownia maszyn i urządzeń górniczych powinna być wyposażona w: 1) elementy maszyn górniczych; 2) modele obudów oraz maszyn i urządzeń górniczych; 3) schematy kinematyczne i hydrauliczne maszyn górniczych; 4) instrukcje obsługi maszyn górniczych; 5) katalogi maszyn górniczych. Pracownia geologii i miernictwa górniczego powinna być wyposażona w: 1) niwelatory, łaty miernicze, taśmy miernicze, węgielnice, teodolity, planimetry; 2) tablice, formularze i dzienniki pomiarowe do wykonywania obliczeń i dokumentowania pomiarów; 3) zbiór Polskich Norm G — 09001 do 09010; 4) zestaw map górniczych. Nr 213 — 15319 — Poz Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) 2) 3) 4) 5) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla dwóch uczniów); drukarki i ploter, skaner, urządzenie do archiwizacji danych; pakiet programów biurowych; programy do wspomagania projektowania; programy specjalistyczne z zakresu eksploatacji złóż i kopalin, projektowania procesów wydobywczych, aktualizacji robót górniczych, dokumentowania wielkości wydobycia, prognozowania zagrożeń, organizacji i zarządzania eksploatacją środków trwałych, sporządzania statystyki oraz obliczania sieci wentylacyjnej. Pracownia techniczna powinna być wyposażona w: —) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) stanowiska kreślarskie (jedno stanowisko dla jednego ucznia); przyrządy pomiarowe: do pomiaru temperatury, ciśnienia, czasu; przyrządy pomiarowe do wykrywania gazu, pomiaru prędkości przepływu powietrza i wilgotności (grawimetr, waga laboratoryjna, desorbometr); schematy wentylacyjne kopalń; przykładowe dokumentacje techniczne kopalń, ścian, oddziałów oraz wyrobisk poziomych; przekroje geologiczne, profile otworów; mapy warstwicowe i pokładowe; próbki skał; przyrządy do określania właściwości fizycznych i mechanicznych skał, przyrządy do pobierania prób powietrza; PN-ISO, ISO; przepisy prawa geologicznego i górniczego, przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy; katalogi maszyn i urządzeń. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1) 2) 3) 4) stanowiska: ślusarskie, stolarsko-ciesielskie, do obróbki mechanicznej, do kucia ręcznego; stanowiska do spawania, lutowania; stanowiska do montażu układów elektrycznych i elektronicznych; stanowiska do montażu instalacji elektrycznych;. 1569

Nr 213 — 15321 — Poz. 1569 Załącznik nr 8 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA SYMBOL CYFROWY 311²⁴ I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) określać aktualny stan zanieczyszczeń środowiska oraz zmiany zachodzące na skutek działalności człowieka; 2) wykonywać określone oznaczenia w zakresie specjalistycznym, dotyczące gleby, powietrza, wody, hałasu, odpadów i promieniowania; 3) przeprowadzać proste badania technologiczne w zakresie ochrony środowiska; | 4) oznaczać parametry określające stopień zanieczyszczenia wody, powietrza, poziomu hałasu i stopnia zanieczyszczenia powierzchni ziemi; 5) określać zgodność z normami oczyszczania ścieków, powietrza i odpadów; 6) wykonywać pomiary poziomu hałasu i drgań mechanicznych; 7) badać i kontrolować emisję i imisję zanieczyszczeń, 8) posługiwać się zasadami systematyki, klasyfikacji i identyfikacji odpadów; 9) określać warunki i metody gromadzenia, segregacji, usuwania, utylizacji i unieszkodliwiania odpadów; 10) sporządzać bilanse wodno-ściekowe zanieczyszczeń odprowadzanych z gazami odlotowymi do atmosfery oraz zanieczyszczeń odprowadzanych z odpadami; 11) obsługiwać aparaturę oraz urządzenia stosowane w ochronie środowiska; Nr 213 — 15322 — 12) 19) 20) 13) 21) 22) 14) 23) 15) 24) 25) 16) 26) 27) 17) 28) 29) 18) 30) 31) określać środki i działania na rzecz ochrony człowieka i środowiska przed zagrożeniami spowodowanymi zanieczyszczeniem środowiska hałasem, drganiami i promieniowaniem; organizować w miejscu pracy wykonawstwo budowlano-montażowe w zakresie budowy urządzeń do uzdatniania wody i oczyszczania Ścieków, zapewniać warunki bezpieczeństwa i higieny pracy pracownikom i mieszkańcom obszaru, na którym prowadzone są roboty budowlano- -montażowe; posługiwać się dokumentacją techniczną; opracowywać mapy oraz schematy techniczne, oceniać zgodność wbudowanych urządzeń i elementów budowlanych z dokumentacją techniczną; współpracować w - przygotowywaniu planów zagospodarowania przestrzennego terenu z uwzględnieniem ochrony zasobów przyrodniczych; posługiwać się aktami prawnymi dotyczącymi ochrony środowiska; stosować procedury oceny oddziaływania inwestycji szkodliwych dla zdrowia człowieka i środowiska przyrodniczego; podejmować działania w sytuacji wystąpienia zagrożeń ekologicznych; współpracować z organizacjami zajmującymi się ochroną środowiska; uczestniczyć w prawidłowym wykorzystywaniu środków pomocowych na inwestycje związane z ochroną środowiska; przygotowywać projekty zarządzania środowiskiem na szczeblu lokalnym; prowadzić kampanię na rzecz poprawy stanu środowiska, w szczególności w zakresie edukacji ekologicznej; posługiwać się sprzętem komputerowym na zajmowanym stanowisku pracy; wykorzystywać 'w działalności zawodowej znajomość procesów zachodzących w gospodarce rynkowej, oceniać, prezentować i doskonalić umiejętności zawodowe; posługiwać się językiem obcym w zakresie wspomagającym wykonywanie zadań zawodowych; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; Poz. 1569 Nr 213 — 15323 — Poz. 1569 32) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 33) stosować przepisy prawa dotyczące działalności gospodarczej; 34) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych, 35) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 36) kierować zespołem pracowników, 37) korzystać z różnych źródeł informacji oraz z doradztwa specjalistycznego. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości"”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik ochrony środowiska powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) monitorowania poziomu zanieczyszczeń w powietrzu, wodzie i glebie; 2) określania parametrów uzdatniania wody i oczyszczania Ścieków; 3) klasyfikowania i identyfikowania różnego rodzaju odpadów; 4) sporządzania bilansów zanieczyszczeń odprowadzanych do powietrza, wód i ziemi; 5) prowadzenia badań technologicznych w specjalistycznym zakresie. 3. Zawód technik ochrony środowiska jest zawodem szerokoprofilowym umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) gospodarki wodno-ściekowej; 2) gospodarki odpadami; 3) ochrony powietrza; 4) ochrony przed hałasem, 5) zarządzania środowiskiem na szczeblu lokalnym. Nr 213 — 15324 — Poz. 1569 I. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta zawierają następujące bloki programowe: 1) środowisko i jego ochrona; 2) inżynieria środowiska; 3) techniki pomiarów; 4) podstawy działalności zawodowej. BLOK: ŚRODOWISKO I JEGO OCHRONA 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) określać podstawowe prawa przyrody; 2) wyjaśniać pojęcia ekologiczne i stosować zasady ekologiczne w praktyce; 3) opisywać podstawowe zjawiska zachodzące w atmosferze ziemskiej; 4) wyjaśniać zasady powstawania i emisji fal akustycznych; 5) charakteryzować stan zasobów środowiska; 6) określać zasady racjonalnego gospodarowania zasobami środowiska; 7) określać stan środowiska jako całości i jego poszczególnych komponentów; 8) stosować zasady i metody monitoringu środowiska; 9) dokonywać oceny jakości środowiska zwłaszcza na obszarach intensywnej działalności gospodarczej człowieka, 10) określać dopuszczalny stopień zanieczyszczenia według obowiązujących norm; 11) rozpoznawać źródła zanieczyszczeń emitowanych do środowiska; 12) określać globalne i lokalne skutki oddziaływania człowieka na środowisko, w szczególności efekt cieplarniany, kwaśne deszcze, niszczenie warstwy ozonowej, 13) określać skład wód naturalnych; 14) charakteryzować główne źródła hałasu i drgań oraz promieniowania elektromagnetycznego w środowisku; 15) przeciwdziałać degradacji środowiska; Nr 213 — 15325 — Poz. 1569 16) określać zasady rekultywacji i zagospodarowania terenów zdegradowanych; 17) klasyfikować wody pod względem użytkowym; 18) interpretować otrzymane wyniki badań, 19) określać zasady stosowania podstawowych środków ochrony człowieka i środowiska przed hałasem i drganiami; 20) stosować podstawowe przepisy prawa dotyczące ochrony przyrody oraz ochrony i kształtowania środowiska; 21) stosować przepisy prawa i normy obowiązujące w Polsce i w innych państwach Unii Europejskiej dotyczące ochrony powietrza atmosferycznego i wód, gospodarki odpadami oraz ochrony przed hałasem i drganiami. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) środowisko i jego komponenty; 2) cykle biogeochemiczne; 3) zasoby naturalne, racjonalna gospodarka zasobami, 4) zagrożenia środowiska i zmiany spowodowane działalnością człowieka; 5) zanieczyszczenie środowiska i jego wpływ na warunki życia i stan zdrowia ludności; 6) zagrożenia ekologiczne; 7) ekonomiczne uwarunkowania i skutki ochrony środowiska; 8) ochrona atmosfery; 9) ochrona wód; 10) ochrona powierzchni ziemi; 11) ochrona przed hałasem, drganiami oraz promieniowaniem elektromagnetycznym; 12) ochrona przyrody, 13) współpraca międzynarodowa w zakresie ochrony środowiska. Nr 213 — 15326 — Poz. 1569 BLOK: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) charakteryzować procesy i zjawiska występujące w atmosferze; 2) określać podstawowe prawa turbulencji; 3) określać wpływ procesów atmosferycznych na stan zanieczyszczenia powietrza; 4) posługiwać się przyrządami meteorologicznymi, 5) czytać i interpretować mapy pogody oraz prognozować rozwój procesów atmosferycznych; 6) opisywać skład chemiczny atmosfery i rodzaje występujących zanieczyszczeń, 7) charakteryzować podstawowe reakcje chemiczne zachodzące w atmosferze; 8) rozpoznawać źródła zanieczyszczeń emitowanych do atmosfery; 9) charakteryzować procesy zanieczyszczania i samooczyszczania atmosfery; 10) klasyfikować metody pomiarów zanieczyszczeń i obsługiwać urządzenia do oczyszczania gazów odlotowych, ograniczania emisji pyłów, utylizacji odpadów i oczyszczania Ścieków, 11) przedstawiać założenia techniczno-lokalizacyjne zakładów przemysłowych i obiektów gospodarki odpadami oraz obiektów będących źródłem hałasu i drgań; 12) przeprowadzać analizę lokalizacji zanieczyszczeń w różnych komponentach środowiska; 13) klasyfikować odpady i ich powiązania z procesami technologicznymi, w których powstają; 14) charakteryzować geotechniczne metody badania gruntu; 15) charakteryzować ' technologiczne metody składowania odpadów i uzdatniania wody; 16) opracowywać koncepcje składowania odpadów; 17) wykorzystywać wiedzę z zakresu biologii sanitarnej; Nr 213 — 15327 — Poz. 1569 18) określać prawa rządzące ruchem falowym w ośrodkach płynnych i gazowych oraz ciałach stałych; 19) klasyfikować źródła hałasu i drgań w środowisku; 20) posługiwać się przyborami kreślarskimi; 21) wykonywać rysunki techniczne; 22) przygotowywać szkice robocze obiektów, 23) korzystać ze specjalistycznych programów komputerowych. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) podstawy meteorologii; 2) chemia atmosfery; 3) podstawy geologii i hydrologii; 4) mechanika płynów, 5) chemia odpadów; 6) akustyka; 7) rodzaje źródeł emisji zanieczyszczeń, hałasu i drgań; 8) wybrane procesy technologiczne będące źródłami zanieczyszczeń atmosfery; 9) metody usuwania zanieczyszczeń gazowych i pyłowych; 10) procesy uzdatniania wody; 11) rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń, 12) sposoby obliczania poziomu emisji zanieczyszczeń; 13) badanie ścieków i sporządzanie bilansów wodno-gospodarczych; 14) klasyfikacja odpadów i ich unieszkodliwianie; 15) metody ochrony przed hałasem i drganiami; 16) podstawy projektowania; 17) komputerowe i odręczne kreślenie rysunków technicznych. Nr 213 — 15328 — Poz. 1569 BLOK: TECHNIKI POMIARÓW 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) określać cele, zadania i program monitoringu środowiska; 2) wyjaśniać zasady lokalizacj punktów pomiarowych zanieczyszczeń powietrza, wód, hałasu i drgań; 3) instalować zestawy pomiarowe; 4) określać zasady działania automatycznych analizatorów do pomiaru stężenia zanieczyszczeń i poziomów dźwięku; 5) wykonywać kalibrację stosowanych przyrządów; 6) dobierać metody badań powietrza, wody i ścieków; 7) dobierać metody stosowane do identyfikacji odpadów; 8) wykonywać analizę jakościową, ilościową i instrumentalną odpadów; 9) stosować podstawowe metody pomiarów promieniowania elektromagnetycznego, mocy akustycznej źródeł hałasu w środowisku i parametrów drgań; 10) opracowywać wyniki badań i interpretować je w odniesieniu do obowiązujących norm. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) monitoring środowiska; 2) lokalizacja punktów pomiarowych; 3) zakres pomiarów i ich częstotliwość, 4) ogólne zasady pomiarów zanieczyszczeń powietrza, wód i gleb; 5) technika i metody poboru prób powietrza, wody i gleby; 6) pomiary emisji i imisji zanieczyszczeń powietrza; 7) metody oznaczania stężeń zanieczyszczeń, 8) geotechniczne metody badania gruntu; 9) pobór prób substancji stałych i ciekłych; 10) podstawowe czynności laboratoryjne; 11) analizy jakościowe i ilościowe; Nr 213 — 15329 — Poz. 1569 12) instrumentalne metody analityczne; 13) pomiary hałasu w środowisku; 14) pomiary parametrów drgań; 15) promieniowanie elektromagnetyczne — rodzaje i pomiary; 16) zasady opracowywania wyników pomiarów. BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) określać podstawowe pojęcia i kategorie ekonomiczne; 2) wyjaśniać mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej, 3) rozróżniać formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych; 4) wyjaśniać sposoby i zasady prywatyzacji przedsiębiorstw; 5) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; 6) sporządzać budżet i planować rozwój firmy; 7) opracowywać plan marketingowy; 8) przestrzegać zasad etyki; 9) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 10) stosować przepisy prawa dotyczące działalności zawodowej; 11) sporządzać dokumenty związane z zatrudnieniem, 12) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 13) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 14) prowadzić negocjacje; 15) rozwiązywać problemy; 16) podejmować decyzje; 17) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 18) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy, Nr 213 — 15330 — Poz. 1569 19) określać wpływ zmęczenia fizycznego i psychicznego na efektywność pracy; 20) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 21) korzystać z obcojęzycznych źródeł informacji, dokumentacji technicznej, norm, katalogów oraz specjalistycznego oprogramowania; 22) organizować doskonalenie zawodowe pracowników. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) podstawowe kategorie prawno-ekonomiczne; 2) gospodarka rynkowa, 3) formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych; 4) prywatyzacja przedsiębiorstw; 5) rynek pracy, 6) dokumenty dotyczące działalności gospodarczej, 7) analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie; 8) struktura budżetu; 9) plan rozwoju przedsiębiorstwa; 10) strategie marketingowe; 11) etyka; 12) prawo pracy i prawo działalności gospodarczej, 13) metody poszukiwania pracy; 14) dokumenty związane z zatrudnieniem, 15) zasady i metody komunikowania się, 16) elementy socjologii i psychologii pracy, 17) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higiena pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 18) pierwsza pomoc, 19) zagrożenia i profilaktyka w środowisku pracy; 20) elementy ergonomii; 21) źródła informacji zawodowej i oprogramowanie w języku obcym; 22) formy doskonalenia zawodowego. Nr 213 — 15331 — Poz. 1569 ill. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Nazwa bloku Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia programowego Środowisko i jego ochrona Inżynieria środowiska Techniki pomiarów Podstawy działalności zawodowej * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia aparatury kontrolno-pomiarowej i monitoringu środowiska; 2) pracownia komputerowa. Pracownia aparatury kontrolno-pomiarowej i monitoringu środowiska powinna być wyposażona w: 1) aparaturę pomiarową do badania wody, powietrza, natężenia hałasu oraz zanieczyszczeń gleby; Nr 213 — 15332 — Poz. 1569 2) modele instalacji i urządzeń do uzdatniania wody i oczyszczania ścieków; 3) modele instalacjj i urządzeń ograniczających emisję pyłów i gazów w spalinach; 4) modele ekranów akustycznych; 5) modele instalacji do recyklingu odpadów; 6) mapy pogody i zanieczyszczeń środowiska; 7) plany zagospodarowania przestrzennego terenu; 8) przepisy prawne i normy dotyczące ochrony i kształtowania środowiska; 9) zestawy nagrań na kasetach video. Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla dwóch uczniów); 2) licencyjne oprogramowanie na każdym stanowisku zawierające system operacyjny, edytor tekstu, edytor rysunku, arkusz kalkulacyjny; 3) programy specjalistyczne do projektowania procesów uzdatniania wody, oczyszczania Ścieków, ochrony powietrza, wody i gleb oraz do monitorowania stanu środowiska przyrodniczego. Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w pracowniach szkolnych, stacjach sanitarno-epidemiologicznych, stacjach uzdatniania wody i oczyszczalniach ścieków, zakładach gospodarki odpadami, zakładach produkcyjnych oraz wydziałach ochrony środowiska instytucji i zakładów przemysłowych. Nr 213 — 15333 — Poz. 1569 Załącznik nr 9 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ODLEWNIK SYMBOL CYFROWY 311²⁶ I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) czytać i wykonywać rysunki konstrukcyjne i technologiczne oraz schematy układów mechanicznych, pneumatycznych i kinematycznych; 2) czytać schematy podstawowych układów elektrycznych, elektronicznych i automatyki przemysłowej; 3) projektować proste procesy wytwarzania odlewów w formach piaskowych, metalowych, ceramicznych i specjalnych, 4) użytkować maszyny, urządzenia, gniazda i linie odlewnicze; 5) oceniać sprawność techniczną maszyn i urządzeń odlewniczych w zakresie warunkującym dopuszczenie do bieżącej eksploatacji, a także oceniać stopień zużycia i możliwość bieżącej naprawy; 6) wykonywać konserwację oraz drobne naprawy maszyn i urządzeń odlewniczych; 7) wykonywać prace pomocnicze związane z przeglądami technicznymi, naprawą i regulacją obsługiwanych maszyn i urządzeń odlewniczych; 8) kontrolować prawidłowość przebiegu procesu technologicznego wytwarzania — odlewów, stosując odpowiednie metody, przyrządy i sprawdziany; 9) oceniać stan techniczny oprzyrządowania odlewniczego oraz narzędzi — i przyrządów wykorzystywanych w odlewniczych procesach technologicznych; 10 11 dobierać podstawowe materiały i tworzywa odlewnicze; — — przygotowywać wsad, przeprowadzać wytop, rafinację i modyfikację stopów odlewniczych; Nr 213 — 15334 — Poz 12) 13 15) 20) 21) 16) 22 23 24 25) 26) 19) — M wykonywać kontrolę wejściową i międzyoperacyjną cząstkowych procesów decydujących o wytwarzaniu odlewów, prowadzić kontrolę wejściową i odbiorczą materiałów, tworzyw odlewniczych, półwyrobów i wyrobów gotowych oraz interpretować wyniki kontroli; pobierać próby do badań właściwości fizycznych, chemicznych, technologicznych i wytrzymałościowych oraz prowadzić badania „ruchowe” i laboratoryjne; wykonywać ręcznie i maszynowo formy i rdzenie oraz inne prace związane z procesem wytwarzania odlewów, ustalać i regulować parametry procesów technologicznych z wykorzystaniem aparatury pomiarowej oraz komputerowych systemów kontrolnych i sterowania procesami produkcyjnymi; przygotowywać dokumentację produkcyjną;) posługiwać się językiem obcym w zakresie wspomagającym wykonywanie zadań zawodowych; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska, organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; stosować przepisy Kodeksu pracy, dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy, stosować przepisy prawa dotyczące działalności gospodarczej; stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; kierować zespołem pracowników, korzystać z różnych źródeł informacji oraz z doradztwa specjalistycznego. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absołwent szkoły kształcącej w zawodzie technik odlewnik powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) przygotowywania dokumentacji technologicznej i konstrukcyjnej procesów wytwarzania odlewów oraz innych procesów realizowanych w odlewni;. 1569 Nr 213 — 15335 — Poz. 1569 2) organizowania pracy zespołów realizujących procesy technologiczne w odlewni; 3) nadzorowania zgodnego z dokumentacją technologiczną, przebiegu procesów wytwarzania mas formierskich i rdzeniowych, form i rdzeni, topienia, uszlachetniania, zalewania stopów i wybijania, oczyszczania, wykańczania, kontroli i badania jakości odlewów; 4) przeprowadzania badań kontrolnych i laboratoryjnych materiałów i półwyrobów stosowanych w procesie wytwarzania odlewów oraz wnioskowania o wprowadzenie zmian zapewniających zgodność z wymaganiami procesu technologicznego; 5) kontrolowania dokładności wymiarowej i jakości odlewów zgodnie z warunkami odbioru i procedurami zapewnienia jakości; 6) kontrolowania stanu technicznego maszyn, urządzeń, omodelowania i oprzyrządowania odlewniczego, przyrządów i sprawdzianów; 7) nadzorowania czynności związanych z przeprowadzaniem bieżących przeglądów i konserwacji oraz wnioskowania lub decydowania o oddaniu urządzenia do naprawy; 8) prowadzenia bieżącej dokumentacji technologicznej i rozliczeniowej zużytych surowców i materiałów oraz godzin pracy maszyn i urządzeń; 9) prowadzenia dokumentacji rozliczeniowej podległego personelu, ustalania norm, organizacjj pracy, zakresów czynności, obliczania wydajności i wykorzystania czasu pracy, 10) wnioskowania, na podstawie danych technicznych, o wprowadzenie zmian do przebiegu procesów technologicznych w celu poprawienia jakości produkcji i obniżenia kosztów wytwarzania. 3. Zawód technik odlewnik jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) odlewnictwa żeliwa; 2) odlewnictwa staliwa; 3) odlewnictwa metali nieżelaznych, 4) precyzyjnych metod odlewania, Nr 213 — 15336 — Poz. 1569 5) odlewania stopów żelaza i specjalnych stopów nieżelaznych; 6) odlewania stopów metali szlachetnych, w szczególności: wyrobów ze złota i srebra. li. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) eksploatacyjny; 2) technologiczny; 3) podstawy działalności zawodowej. BLOK: EKSPLOATACYJNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wykonywać szkice części maszyn, 2) wykonywać rysunki techniczne części maszyn zgodnie z obowiązującymi normami; 3) czytać dokumentację techniczno-ruchową (DTR) i instrukcje obsługi maszyn i urządzeń; wyznaczać warunki równowagi punktu materialnego i ciała sztywnego; wyznaczać siłę i moment tarcia; O O — M wyznaczać środek ciężkości figury płaskiej; 7) rozróżniać rodzaje ruchu na podstawie jego parametrów oraz obliczać prędkość: obwodową, kątową i obrotową; 8) obliczać pracę mechaniczną, moc, energię oraz sprawność urządzenia; 9) wykonywać proste obliczenia wytrzymałościowe elementów maszyn (zginanie, skręcanie, rozciąganie, zginanie ze skręcaniem, wyboczenie); 10) rozróżniać konstrukcje, zasady działania: połączeń, osi, wałów, łożysk, sprzęgieł, hamulców i mechanizmów oraz określać ich zastosowanie w budowie maszyn; 11) określać na podstawie dokumentacji technicznej (rysunki złożeniowe i zespołowe) elementy składowe maszyn lub urządzeń oraz ustalać zasady ich działania; Nr 213 — 15337 — Poz. 1569 12) wykonywać projekty elementów maszyn oraz uzasadniać poprawność przedstawionych rozwiązań, 13) planować przebieg procesów montażu i demontażu maszyn i urządzeń; 14) klasyfikować i charakteryzować elementy obwodów prądu stałego i przemiennego; — 2 obliczać proste obwody elektryczne oraz analizować schematy elektryczne; 16) klasyfikować i charakteryzować elementy półprzewodnikowe (diody, tranzystory, tyrystory, układy scalone); 17) analizować schematy podstawowych układów elektronicznych; 18) dobierać przyrządy pomiarowe i dokonywać pomiaru podstawowych wielkości elektrycznych w obwodach prądu stałego i przemiennego; 19) charakteryzować maszyny i urządzenia elektryczne prądu stałego i przemiennego oraz interpretować zasady ich rozruchu; 20) identyfikować elementy zabezpieczające obwody elektryczne; 21) klasyfikować podstawowe elementy instalacji elektrycznej i analizować proste schematy; 22) klasyfikować i charakteryzować układy i elementy automatycznej regulacji oraz interpretować schematy blokowe układów sterowania procesami technologicznymi; 23) rozróżniać urządzenia pomiarowe i regulacyjne w obwodach automatyki; 24) dobierać do zadanych warunków proste układy sterowania, sygnalizacji i zabezpieczeń; 25) określać funkcje poszczególnych układów robota i manipulatora oraz przewidywać zastosowanie specjalizowanych manipulatorów i robotów przemysłowych w produkcji odlewniczej; 26) charakteryzować systemy automatycznego sterowania: przerobem mas, wykonywaniem form, topieniem metalu, zalewaniem form, wykańczaniem odlewów; 27) charakteryzować typowe wyposażenie automatycznych gniazd wytwarzania odlewów kokilowych i ciśnieniowych oraz urządzenia w automatycznych liniach formowania; 28) wyjaśniać budowę i zasadę działania napędów hydraulicznych i pneumatycznych oraz analizować schematy układów hydraulicznych i pneumatycznych, Nr 213 — 15338 — Poz. 1569 29) klasyfikować sprężarki i wentylatory, określać podstawowe parametry i przewidywać wykorzystanie w procesach technologicznych odlewni; 30) charakteryzować urządzenia transportu wewnętrznego oraz dobierać odpowiednie środki transportu w zależności od stosowanej metody odlewania; 31) charakteryzować urządzenia do obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej oraz przewidywać typ urządzenia do określonej operacji w zależności od wielkości odlewu i rodzaju produkcji; 32 — klasyfikować i charakteryzować piece odlewnicze oraz rozróżniać urządzenia do kontroli i regulacji parametrów pracy pieca i warunków wytopu; 33 Nm klasyfikować i charakteryzować maszyny i urządzenia wykorzystywane w procesach: wykonywania modeli i rdzennic, wykonywania form i rdzeni piaskowych, odlewania kokilowego, odlewania ciśnieniowego, odlewania ciągłego i półciągłego, oczyszczania i wykańczania odlewów; 34 35 rozróżniać podstawowe pojęcia związane z eksploatacją maszyn i urządzeń; — określać podstawowe pojęcia i wskaźniki niezawodności i trwałości maszyn — i urządzeń, 36) interpretować ' zjawiska fizyko-chemiczne towarzyszące ' procesom — destrukcyjnym w eksploatacji maszyn i urządzeń odlewniczych, 37) charakteryzować zużycie maszyn i urządzeń odlewniczych oraz metody — zapobiegające nadmiernemu zużyciu; 38) rozpoznawać stan techniczny maszyn i urządzeń odlewniczych; 39) oceniać prawidłowość pracy maszyn i urządzeń odlewniczych, zespołów pomiarowych oraz wpływ obsług technicznych na wyniki produkcji; 40) określać zakres prac wykonywanych podczas przeglądu technicznego i napraw, 41) charakteryzować gospodarkę materiałową i elektroenergetyczną w zakładach przemysłu odlewniczego; 42) stosować rachunek ekonomiczny w podejmowaniu decyzji o charakterze technicznym i organizacyjnym w sferze eksploatacji; 43) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie: wspomagania projektowania, organizacji i zarządzania eksploatacją środków trwałych, automatycznej regulacji przebiegu procesów technologicznych, Nr 213 — 15339 — Poz 44) posługiwać się instrukcjami technologicznymi, dokumentacją techniczno- -ruchową (DTR) maszyn i urządzeń odlewniczych, normami: PN-ISO, ISO, branżowymi, zakładowymi oraz literaturą techniczną; 45) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego, podczas użytkowania i obsługiwania maszyn i urządzeń odlewniczych. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) 2)) 40 M A © ||| m" 8 9 10 11) 12 13) 14 15) 16) 17 18 19 20 21) 22) 23) — — — — m rysunek techniczny; tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni; mechanika techniczna, wytrzymałość materiałów, elementy maszyn; montaż i demontaż maszyn i urządzeń odlewniczych, podstawy elektrotechniki; podstawy elektroniki; podstawy miernictwa elektrycznego; maszyny elektryczne; instalacje elektryczne i odbiorniki energii elektrycznej; układy i elementy automatycznej regulacji; układy zasilania, sterowania, zabezpieczenia i sygnalizacji; roboty przemysłowe i manipulatory, automatyzacja procesów technologicznych odlewni; automatyczne gniazda wytwarzania odlewów i linie formowania; napędy hydrauliczne i pneumatyczne, sprężarki i wentylatory; urządzenia transportu wewnętrznego; urządzenia do obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej, piece odlewnicze; maszyny i urządzenia odlewnicze; niezawodność i trwałość maszyn i urządzeń, zmiany stanu technicznego maszyn i urządzeń,. 1569 Nr 213 — 15340 — Poz. 1569 25) diagnostyka techniczna; 26) użytkowanie maszyn i urządzeń, obsługa techniczna; 27) gospodarka materiałowa i elektroenergetyczna; 28) organizacja, zarządzanie i ekonomika eksploatacji maszyn i urządzeń; 29) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy dozoru technicznego. BLOK: TECHNOLOGICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) charakteryzować właściwości, rodzaje, zakres stosowania materiałów niemetalowych oraz przewidywać ich wykorzystanie w przemyśle maszynowym i odlewniczym, 2) dobierać materiały ogniotrwałe w zależności od charakteru procesu technologicznego, z uwzględnieniem warunków eksploatacji oraz ich wpływu na trwałość urządzenia cieplnego; 3) charakteryzować wodę technologiczną, określać sposób jej uzdatniania oraz oceniać wpływ jej zanieczyszczenia na przebieg procesów technologicznych i środowisko, 4) charakteryzować krystalizację pierwotną i wtórną oraz wykazywać wpływ przebiegu wytopu i krzepnięcia na właściwości stopu; 5) analizować układy równowagi stopów oraz sporządzać na ich podstawie krzywe chłodzenia i schematy struktur; 6) korzystać z wykresu Fe-C podczas projektowania i prowadzenia procesów technologicznych, 7) charakteryzować typowe struktury stopów Fe-C oraz wyjaśniać wpływ węgla i domieszek na strukturę oraz właściwości stopów; 8) określać gatunek stopów Fe-C, metali nieżelaznych i ich stopów na podstawie podanego oznaczenia oraz dobierać z norm stopy przeznaczone na określone części maszyn, narzędzia, przyrządy, odlewy, 9) rozróżniać i objaśniać metody badania metali i stopów oraz wskazywać na ich zastosowanie do określania stanu materiału i wykrywania wad; Nr 213 — 15341 — Poz. 1569 10) badać właściwości mechaniczne i technologiczne stopów Fe-C, metali nieżelaznych i ich stopów, 11) wyznaczać zawartość węgla i dodatków stopowych w stopach Fe-C oraz wykonywać próby ujawniające rozkład zanieczyszczeń fosforem i siarką; 12) wykrywać wady w odlewach, analizować przyczyny powstawania i wnioskować o sposobach ich zapobiegania; 13) rozpoznawać zjawiska korozyjne, ich skutki oraz dobierać rodzaj powłoki ochronnej w zależności od tworzywa odlewniczego i przeznaczenia odlewu; 14) planować proces technologiczny obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej odlewów; 15) oceniać wpływ szybkości chłodzenia na strukturę i właściwości stopu oraz porównywać uzyskane wyniki z wykresem CTP,; 16) przeprowadzać podstawowe procesy obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej oraz oceniać wpływ na strukturę i właściwości odlewu; 17) charakteryzować paliwa stosowane w piecach odlewniczych i określać wpływ ich jakości na parametry procesów technologicznych i kształtowanie się kosztów wytwarzania odlewów, 18) badać właściwości fizyczne i chemiczne paliw oraz wyznaczać ich wartość opałową;, 19) sporządzać bilans cieplny pieca; 20) charakteryzować ' materiały ' wsadowe, formierskie i pomocnicze wykorzystywane w procesach technologicznych odlewni oraz ustalać ich zużycie, 21) przeprowadzać badania piasku, mas formierskich i rdzeniowych; 22) wykonywać pomiary ciśnienia i temperatury mediów stosowanych w odlewnictwie; 23) charakteryzować procesy metalurgiczne wytopu żeliwa, staliwa, metali nieżelaznych i ich stopów oraz określać wpływ warunków wytopu, składu chemicznego i czynników technologicznych na strukturę i właściwości tworzyw odlewniczych, 24) obliczać wsad do procesu topienia wybranego stopu odlewniczego; 25) opracowywać instrukcje technologiczne topienia i obróbki pozapiecowej ciekłych metali odlewniczych; Nr 213 — 15342 — Poz. 1569 26) przeprowadzać wytop typowych stopów odlewniczych i zabiegi uszlachetniania ciekłego metalu oraz wnioskować i reagować na wszelkie nieprawidłowości w procesie wytopu; 27) zalewać formy odlewnicze łyżkami oraz kadziami ręcznymi i podwieszanymi, 28) charakteryzować wytwarzanie odlewów w formach piaskowych i metodami specjalnymi oraz przewidywać zakres ich stosowania w zależności od rodzaju tworzywa, wielkości i stopnia skomplikowania odlewu oraz wielkości serii produkcyjnej, 29) sporządzać dokumentację techniczną niezbędną w procesach produkcji odlewów. szkice i rysunki koncepcji technologicznej odlewania surowego odlewu, zespołu modelowego, oprzyrządowania odlewniczego, instrukcje technologiczne podstawowych i pomocniczych procesów odlewniczych, 30) dobierać metody, środki i materiały do produkcji odlewów (jednostkowej, seryjnej, masowej); 31) wykonywać podstawowe operacje technologiczne związane z przygotowaniem i produkcją odlewów oraz oceniać ich jakość zgodnie z procedurami zapewnienia jakości. sporządzać modele i rdzennice z różnych tworzyw, przygotowywać masę formierską i rdzeniową, wykonywać formy odlewnicze, czyścić i wykańczać odlewy; 32) naprawiać wady usuwalne odlewów przez: zastosowanie metod mechanicznych, spawanie i lutowanie, uszczelnianie, kitowanie, metalizację,; 33) charakteryzować spawalnicze metody regeneracji części maszyn, naprawy wad odlewów i nanoszenia powłok ochronnych, 34) sporządzać i analizować statystyczne wyniki kontroli jakości produkcji odlewów, 35) projektować proste procesy produkcji odlewów, 36) wyjaśniać metody plastycznego kształtowania metali: walcowanie, kucie, ciągnienie, wyciskanie, tłoczenie; 37) wykonywać nieskomplikowane części maszyn za pomocą kucia swobodnego ręcznego i mechanicznego; 38) określać cechy charakterystyczne typowych metod spajania, 39) lutować, kleić i wykonywać podstawowe operacje spawania elektrycznego i gazowego (pod nadzorem), Nr 213 — 15343 — Poz. 1569 40) wyjaśniać zasady pracy narzędzi skrawających, geometrię ostrza oraz wykazywać wpływ zjawisk fizycznych towarzyszących procesowi skrawania na ostrze noża i obrabiany materiał; 41) wykonywać podstawowe operacje obróbki ręcznej, 42) wykonywać podstawowe operacje obróbki mechanicznej skrawaniem oraz dobierać parametry obróbki, narzędzia i oprzyrządowanie; 43) wykonywać czynności konserwacyjne, drobne naprawy, wymianę części, montaż, regulację poszczególnych zespołów i całego urządzenia oraz przeprowadzać próby po naprawie; 44) przygotowywać stanowisko do pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisami ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska oraz z wymaganiami ergonomii; 45) dobierać narzędzia, przyrządy i materiały w zależności od wykonywanej pracy; 46) wydawać, przyjmować i ewidencjonować narzędzia, przyrządy materiały i wykonane prace, 47) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie: przygotowania produkcji — odlewu, kontroli jakości, sterowania procesami technologicznymi; 48) posługiwać się dokumentacją technologiczną, PN-ISO, ISO, branżowymi — i zakładowymi normami oraz inną literaturą techniczną; 49 50 przeprowadzać kontrolę jakości; — przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów N— ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania pracy. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) materiały niemetalowe, 2) krystalizacja, układy równowagi fazowej; 3) woda technologiczna; 4) stopy żelaza z węglem, 5) metale nieżelazne i ich stopy; 6) badanie metali i stopów, 7) korozja metali; Nr 213 — 15344 — Poz. 1569 8) obróbka cieplna i cieplno-chemiczna; 9) paliwa; 10) surowce i materiały pomocnicze; 11) topienie tworzyw odlewniczych i zalewanie form; 12) odlewanie w formach piaskowych; 13) specjalne metody odlewania; 14) oczyszczanie i wykańczanie odlewów, 15) naprawa odlewów; 16) kontrola jakości odlewów, 17) przygotowanie produkcji odlewów; 18) obróbka plastyczna; 19) spajanie; 20) obróbka ręczna i mechaniczna skrawaniem; 21) konserwacja i naprawa maszyn i urządzeń odlewniczych; 22) procedury zapewnienia jakości; 23) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wyjaśniać metody funkcjonowania gospodarki rynkowej, 2) rozróżniać formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych; 3) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; 4) przestrzegać zasad etyki; 5) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 6) stosować przepisy prawa dotyczące aziałalności zawodowej; 7) określać wymagania dotyczące eksploatacji maszyn i urządzeń podlegających dozorowi technicznemu i transportowemu, 8) sporządzać dokumenty związane z zatrudnieniem; Nr 213 — 15345 — Poz. 1569 9) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 10) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 11) prowadzić negocjacje; 12) rozwiązywać problemy, 13) podejmować decyzje; 14) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 15 — określać główne źródła zanieczyszczeń środowiska emitowanych przez odlewnie żeliwa, staliwa i metali nieżelaznych oraz wskazywać ich wpływ na człowieka i środowisko; 16 — planować sposoby wykorzystania lub neutralizacji odpadów przemysłowych oraz ich ograniczania w procesach technologicznych odlewni; 17) określać wpływ zmęczenia fizycznego i psychicznego na efektywność pracy; 18) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 19) wyjaśniać zasady zarządzania jakością oraz opracowywać instrukcje zapewnienia jakości dla wybranych procesów; 20) korzystać z obcojęzycznych źródeł informacji, dokumentacji technicznej, norm, katalogów oraz specjalistycznego oprogramowania, 21) organizować doskonalenie zawodowe pracowników. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) gospodarka rynkowa; 2) formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych; 3) dokumenty dotyczące działalności gospodarczej; 4) plan rozwoju przedsiębiorstwa; 5) strategie marketingowe; 6) etyka; 7) prawo pracy i prawo działalności gospodarczej, 8) przepisy dozoru technicznego i transportowego, 9) dokumenty związane z zatrudnieniem, 10) metody poszukiwania pracy; 11) zasady i metody komunikowania się;

Nr 213 — 15347 — Poz. 1569 Iii. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %* Podbudowa programowa: zasadnicza szkoła zawodowa; zawody: modelarz odlewniczy, operator maszyn i urządzeń odlewniczych Eksploatacyjny 30 38 Nazwa bloku programowego Podbudowa programowa: gimnazjum Technologiczny 50 44 Podstawy działalności zawodowej si 4 2 _| Razem: 84 ** 84** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). kk Pozostałe 16 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IN. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia podstaw budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń; DN pracownia technik obróbki materiałów, W pracownia elektrotechniki i elektroniki; pracownia mechanizacji i automatyzacji procesów wytwarzania odlewów, O U R pracownia techniczna; 4)))) pracownia komputerowa;)) warsztaty szkolne. Nr 213 — 15348 — Poz Pracownia podstaw budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń powinna być wyposażona w. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); przybory kreślarskie, rysunki wykonawcze, złożeniowe, zestawieniowe, montażowe i schematyczne; PN-ISO; dokumentacje techniczne, dokumentację techniczno-ruchową (DTR), modele: rzutni, brył geometrycznych, części maszyn z przekrojami, sprzęgieł, hamulców, przekładni mechanicznych, mechanizmów, elementy maszyn: połączenia, wały, osie, łożyska, sprężyny, części maszyn z różnymi postaciami zużycia; modele: sprężarek, wentylatorów, pomp, urządzeń transportowych, przyrządy pomiarowe, wzorce chropowatości; elementy pasowane, katalog łożysk tocznych. Pracownia technik obróbki materiałów powinna być wyposażona w: 1) zestawy gatunków drewna, tworzyw sztucznych, materiałów ogniotrwałych, szkła, uszczelek, złącz spawanych, zgrzewanych i klejonych, próbki: rud i materiałów pomocniczych, metali i ich stopów, modele urządzeń: metalurgicznych, odlewniczych, do obróbki cieplnej, modele obrabiarek; narzędzia do obróbki mechanicznej skrawaniem, PN-ISO, ISO; dokumentacje technologiczne. Pracownia elektrotechniki i elektroniki powinna być wyposażona w: 1) przyrządy pomiarowe; elementy obwodów elektrycznych: rezystory, cewki, kondensatory, zasilacze, generatory, silniki, prądnice, transformatory; przekroje maszyn elektrycznych, próbki przewodów i kabli elektrycznych, różnych rodzajów izolacji, typowe źródła światła, urządzenia grzejne, wyłączniki instalacyjne, bezpieczniki, styczniki, przekaźniki;. 1569 Nr 213 — 15349 — Poz. 1569 9 10) elementy elektroniczne; — osprzęt instalacji elektrycznych; 11) wzmacniacze i generatory, zasilacze; 12) układy cyfrowe; 13) oscyloskop; 14) PN-ISO, ISO; 15) katalogi maszyn i urządzeń elektrycznych; 16) katalogi elementów elektronicznych. Pracownia mechanizacji i automatyzacji procesów wytwarzania odlewów powinna być wyposażona w: 1) próbki ' stopów odlewniczych, ' materiałów i mas - formierskich, różnych tworzyw modelarskich; 2) zestawy oprzyrządowania odlewniczego; 3) modele maszyn i urządzeń odlewniczych; 4) elementy układów automatyki przemysłowej; 5) modele prostych układów automatycznej regulacji; 6) schematy blokowe i ideowe typowych układów automatyki; 7) plansze z symbolami graficznymi elementów automatyki przemysłowej (elektrycznych, pneumatycznych i hydraulicznych); 8 9 10) PN-ISO, BN; 11) dokumentację rysunkową koncepcji sposobu odlewania, surowego odlewu, katalogi elementów automatyki przemysłowej; — katalogi materiałów formierskich i pomocniczych, — formy piaskowej, oprzyrządowania odlewniczego. Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w. 1 2 3 4 5 stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla dwóch uczniów); — drukarki, ploter; — pakiet programów biurowych, — programy do wspomagania projektowania; — programy specjalistyczne z zakresu automatycznej regulacii procesów — technologicznych, przygotowania produkcji odlewu, kontroli jakości, sterowania procesami technologicznymi. Pracownia techniczna powinna być wyposażona w: 1) próbki do badań właściwości mechanicznych i technologicznych, Nr 213 — 15350 — Poz próbki do badań makroskopowych i mikroskopowych; przyrządy pomiarowe; uniwersalną maszynę wytrzymałościową; twardościomierze: Brinella, Vickersa, Rockwella; młot Charpy ego; stanowiska do badania właściwości mas formierskich i rdzeniowych; stanowisko do prób technologicznych; aparaturę do oznaczania zawartości węgla i siarki; szlifierkę i polerkę do wykonywania zgładów metalograficznych; zestaw odczynników do trawienia zgładów; mikroskopy metalograficzne (jeden dla dwóch uczniów); defektoskopy, piec elektryczny komorowy z automatyczną regulacją i rejestracją temperatury; pirometry, termometry cieczowe i termoelektryczne przylgowe i zanurzeniowe; PN-ISO, ISO; atlas struktur. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: przyrządy pomiarowe, narzędzia formierskie; elementy galanterii modelarskiej; narzędzia i przyrządy do: obróbki ręcznej i mechanicznej skrawaniem, kucia ręcznego, spawania, montażu, urządzenia do: nagrzewania, chłodzenia, spawania elektrycznego, spawania gazowego; maszyny i urządzenia odlewnicze; obrabiarki: tokarki, wiertarki, frezarki; nożyce i piły mechaniczne, młot sprężynowy, skrzynki do nawęglania; lutownice; wiertarki ręczne; materiały do: trasowania, docierania, polerowania, nawęglania; środki chłodzące; luty, topniki, kleje, spoiwa, elektrody; odzież ochronną do spawania, kucia i odlewania,. 1569

Nr 213 — 15352 — Poz. 1569 Załącznik nr 10 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK TECHNOLOGII DREWNA SYMBOL CYFROWY 311³² I. OPIS ZAWODU 1. Wwyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: U 2) 3) 4) 10) 11) 5) rozpoznawać rodzaje, oceniać jakość drewna, tworzyw drzewnych i innych materiałów stosowanych w procesie wytwórczym; 7) dobierać materiały podstawowe i pomocnicze do produkcji wyrobów, 8) stosować podstawy mechaniki technicznej, elektroniki, automatyki i informatyki w procesie produkcyjnym; 9) zabezpieczać drewno i wyroby z drewna przed działaniem czynników zewnętrznych, sterować procesem suszenia materiałów drzewnych i kontrolować jego przebieg, nadzorować przygotowanie do pracy, ustawienie i obsługę obrabiarek, maszyn i urządzeń, linii obróbczych i produkcyjnych; projektować oprzyrządowanie i pomoce warsztatowe; obsługiwać i konserwować obrabiarki i urządzenia stosowane w procesie produkcyjnym; wykonywać badania laboratoryjne, interpretować i wdrażać wyniki; organizować i kontrolować procesy technologiczne; posługiwać się programami komputerowego wspomagania przygotowania i prowadzenia procesów produkcyjnych, odczytywać, interpretować oraz wykonywać szkice i rysunki techniczne; projektować wyroby z drewna i tworzyw drzewnych; opracowywać instrukcje technologiczne i stanowiskowe, opracowywać normy materiałowe, czasowe i warunki techniczne na wyroby, Nr 213 — 15353 — Poz. 1569 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) sporządzać kosztorysy; kontrolować i oceniać jakość elementów, podzespołów i wyrobów; stosować energooszczędne technologie produkcji; określać zdolności produkcyjne obrabiarek i urządzeń; ustalać warunki magazynowania, pakowania oraz transportu materiałów i wyrobów; wykonywać naprawy i renowacje wyrobów z drewna; posługiwać się językiem obcym w zakresie wspomagającym wykonywanie zadań zawodowych, przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; stosować przepisy prawa dotyczące działalności gospodarczej; udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; kierować zespołem pracowników; korzystać z różnych źródeł informacji oraz z doradztwa specjalistycznego. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik technologii drewna powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) organizowania i nadzorowania procesów produkcyjnych; 2 3 4 oceniania jakości materiałów i wyrobów; sporządzania dokumentacji projektowej, konstrukcyjnej i technologicznej; programowania, nadzorowania oraz obsługi obrabiarek, urządzeń, linii obróbczych i produkcyjnych, 5) określania stanu technicznego i zdolności produkcyjnych maszyn i urządzeń. 3. Zawód technik technologii drewna jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa Nr 213 — 15354 — Poz. 1569 umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) meblarstwa i stolarki budowlanej; 2) tartacznictwa i wyrobów drzewnych, 3) tworzyw drzewnych. Ii. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) materiałowo- laboratoryjny; 2) konstrukcyjno-technologiczny; 3) eksploatacyjno-wytwórczy; 4) podstawy działalności zawodowej. BLOK: MATERIAŁOWO-LABORATORYJNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: —) określać charakterystyczne cechy budowy drewna, 2) określać funkcje elementów anatomicznej budowy drewna; 3) rozróżniać gatunki drewna, 4) rozpoznawać wady i określać ich wpływ na jakość drewna; 5) określać fizyczne, chemiczne i mechaniczne właściwości drewna; 6) określać użytkowe i technologiczne właściwości drewna; 7) rozróżniać sortymenty drewna okrągłego i materiałów tartych; 8) określać jakość oraz klasyfikować tarcicę i półfabrykaty drzewne, 9) rozpoznawać okleiny naturalne i sztuczne, określać ich właściwości i zastosowanie, rozpoznawać tworzywa drzewne, określać ich jakość i zastosowanie; rozróżniać materiały pomocnicze i określać ich zastosowanie;)) 12) rozpoznawać metale i stopy oraz określać ich zastosowanie,) rozpoznawać rodzaje i typy okuć,) rozróżniać łączniki i inne elementy z tworzyw sztucznych, Nr 213 — 15355 — Poz. 1569 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29))))))))))))))) rozpoznawać kleje naturalne i syntetyczne; rozpoznawać materiały wykończeniowe; określać czynniki powodujące niszczenie drewna i wyrobów; rozróżniać środki do zabezpieczania drewna i wyrobów drzewnych, określać ich właściwości i zastosowanie; rozpoznawać i określać właściwości materiałów tapicerskich; rozpoznawać półfabrykaty tapicerskie oraz określać ich właściwości; korzystać z norm przedmiotowych z zakresu badań laboratoryjnych; określać rodzaje badań laboratoryjnych; rozróżniać i obsługiwać urządzenia do badań laboratoryjnych; określać i wykonywać badania materiałów stosowanych w procesie produkcyjnym; oceniać jakość materiałów i wyrobów; kontrolować materiały przeznaczone do produkcji; prowadzić podstawowe badania wody i ścieków; interpretować wyniki badań; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania badań. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 —) No | | | a) — budowa drewna, wady drewna; właściwości drewna; drewno okrągłe; materiały tarte; okleiny i obłogi; sklejka; płyty stolarskie; płyty pilśniowe i MDF; płyty wiórowe; lignofon i lignoston; Nr 213 — 15356 — Poz. 1569 12) wyroby hutnicze; 13) łączniki, okucia i akcesoria; 14) tworzywa sztuczne; 15) kleje; 16) materiały wykończeniowe; 17) materiały impregnacyjne; 18 19) normalizacja i kontrola jakości; — materiały tapicerskie; 20) badania materiałów i wyrobów; 21 22) kontrola parametrów procesów produkcyjnych; — badanie wody i ścieków; 23) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: KONSTRUKCYJNO-TECHNOLOGICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) stosować zasady sporządzania rysunków technicznych; 2) stosować zasady rzutowania, wymiarowania i wykonywania rysunków przekrojów; 3) wykonywać i czytać rysunki techniczne wyrobów, podzespołów i elementów, 4) odczytywać i stosować uproszczenia rysunkowe; 5) sporządzać szkice wyrobów; 6) rozróżniać i klasyfikować wyroby z drewna i tworzyw drzewnych według funkcji i konstrukcji; 7) rozróżniać style meblarstwa i wyrobów drzewnych, 8) rozróżniać podstawowe części wyrobów i ich połączenia; 9) określać czynniki wpływające na mechaniczne właściwości połączeń i konstrukcję wyrobów, 10) dobierać materiały podstawowe do konstrukcji wyrobów z uwzględnieniem fizycznych i mechanicznych właściwości materiałów oraz jakości produkowanych wyrobów; Nr 213 — 15357 — Poz 11 12 13) 14 15 16 Nm 17) 18 19) — 20 21 — m 35 — ustalać zasady łączenia materiałów podstawowych i pomocniczych; dobierać materiały pomocnicze odpowiednio do konstrukcji i przeznaczenia wyrobów, projektować i konstruować wyroby drzewne z uwzględnieniem zasad funkcjonalności, technologiczności i estetyki; posługiwać się układem tolerancji i pasowań;, określać wytrzymałość projektowanych konstrukcji; określać organizację pracy przy manipulacji drewna okrągłego, ustalać metody przetarcia i składowania tarcicy; określać metody suszenia drewna oraz kontrolować przebieg procesu; ustalać i stosować metody zabezpieczania drewna; wykonywać trasowanie i manipulację materiałów z uwzględnieniem nadmiarów na obróbkę, rozróżniać sposoby i kolejność operacji obróbki skrawaniem; dokonywać pomiarów parametrów narzędzi oraz dobierać je do rodzaju obróbki; określać sposoby i parametry technologiczne gięcia oraz wykonania elementów giętoklejonych; określać receptury roztworów roboczych materiałów malarsko-lakierniczych; określać materiały i sposoby wykonania układów tapicerskich; określać układy tapicerskie oraz oceniać ich jakość; dobierać materiały wykończeniowe w zależności od przeznaczenia wyrobu; dobierać sposoby wykończania, parametry nakładania i utwardzania powłok; określać receptury roztworów klejowych, dobierać parametry klejenia i oklejania; określać i stosować sposoby montażu wyrobów; określać parametry technologiczne produkcji tworzyw drzewnych; dobierać sposoby uszlachetniania powierzchni tworzyw drzewnych; określać kolejność i parametry operacji technologicznych, kontrolować przebieg procesu technologicznego dla elementów, podzespołów i wyrobów, korzystać z dokumentacji konstrukcyjnej, technologicznej, norm i literatury technicznej, organizować stanowiska pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii;. 1569 Nr 213 — 15358 — Poz. 1569 36) wykonywać szkice rozmieszczenia obrabiarek i urządzeń, 37) określać czynniki wpływające na wydajność obrabiarek, urządzeń i linii produkcyjnych; 38) kontrolować jakość obróbki i usuwać wady produkcyjne; 39) określać zasady oceny materiałów i wyrobów; 40) określać zasady składowania i pakowania materiałów, elementów, podzespołów i wyrobów; 41 42 43) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów — ustalać zasady i techniki napraw, renowacji i konserwacji wyrobów; — posługiwać się programami komputerowego wspomagania projektowania, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1 2 3 — rysunek techniczny wyrobów; — zasady wykonywania rysunku; — rysunek techniczny maszynowy; = szkicowanie; 5) podział wyrobów drzewnych, 6) style meblarstwa i wyrobów drzewnych, 7) konstrukcje wyrobów, 8) projektowanie wyrobów; 9) suszenie i konserwacja drewna, 10) obróbka skrawaniem, 11) hydrotermiczna i plastyczna obróbka drewna, 12) technologia klejenia i oklejania; 13) metody wytwarzania wyrobów tapicerowanych, 14) technologia wykończania powierzchni; 15) montaż; 16) produkcja tworzyw drzewnych,) proces technologiczny wyrobów;) dokumentacja techniczna;) wyposażenie stanowisk pracy i ich rozmieszczenie, Nr 213 — 15359 — Poz 20) 21) 22) 23) 24 25 N— m elementy ergonomii; jakość wyrobów; pakowanie, magazynowanie i transport; naprawa, renowacja i konserwacja wyrobów; techniki komputerowego wspomagania projektowania i produkcji wyrobów; przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: EKSPLOATACYJNO-WYTWÓRCZY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 10 11) 12 13 14 15 16) — Nm — — J > — o © — on m m ND © określać sposoby obróbki metali i stopów; rozpoznawać silniki i określać ich przeznaczenie; dokonywać obliczeń siły, mocy i sprawności maszyn, dokonywać obliczeń z zakresu termodynamiki i energetyki cieplnej; dokonywać obliczeń wytrzymałości materiałów; rozpoznawać pompy, określać ich przeznaczenie i wydajność; dobierać narzędzia do operacji technologicznych; określać stan przygotowania narzędzi do pracy, zasady ich konserwacji i zabezpieczania; mocować narzędzia w zespołach roboczych; określać parametry techniczne maszyn i urządzeń; obsługiwać maszyny i urządzenia do produkcji tworzyw drzewnych; określać przeznaczenie i zadania zespołów obrabiarek do drewna; określać zasady działania i przygotowania obrabiarek do pracy; ustawiać zespoły obrabiarek oraz określać sposób obsługi; obsługiwać maszyny i urządzenia sterowane numerycznie; wykonywać obróbkę skrawaniem; kontrolować parametry technologiczne pracy maszyn i urządzeń, określać i stosować zasady konserwacji maszyn i urządzeń, określać zakres pracy oraz wydajność maszyn i urządzeń, rozpoznawać rodzaje i typy suszarń oraz określać ich przeznaczenie;. 1569 Nr 213 — 15360 — Poz. 1569 21) 22 n— 23) 24 25 26) 27 — 28) 29) 30) 31) 32) 33) 34) 35) 36) 37) 38) 39) 40 41 N— układać materiały do suszenia i kontrolować przebieg procesu; obsługiwać urządzenia stosowane w procesach zabezpieczania drewna i wyrobów drzewnych, wykonywać obróbkę hydrotermiczną i plastyczną; dobierać giętarki i określać sposób ich obsługi; określać sposób obsługi pras oraz urządzeń do przygotowania i nanoszenia klejów; dokonywać klejenia i oklejania; określać sposób obsługi i konserwacji oklejarek wąskich powierzchni oraz spajarek forniru; określać sposób obsługi maszyn i urządzeń do łączenia elementów, obsługiwać urządzenia tapicerskie; obsługiwać maszyny i urządzenia do wykończania powierzchni; przygotowywać roztwory robocze materiałów malarsko-lakierniczych, określać typy urządzeń do okuwania elementów przed montażem; obsługiwać urządzenia montażowe; oceniać jakość obróbki; określać czynniki wpływające na wydajność obrabiarek i urządzeń; obliczać wydajność maszyn i urządzeń na podstawie danych technicznych, określać wydajność linii produkcyjnych; określać sposób obsługi i konserwacji obrabiarek przenośnych i narzędzi zmechanizowanych, określać sposoby transportu międzyoperacyjnego elementów i podzespołów, posługiwać się przyrządami kontrolno- pomiarowymi; przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) podstawy maszynoznawstwa i elektrotechniki; 2) narzędzia do obróbki ręcznej i maszynowej, 3) maszyny i urządzenia; 4) obrabiarki do drewna, oprzyrządowanie; Nr 213 — 15361 — Poz. 1569 5) suszarnie; 6) urządzenia do hydrotermicznej i plastycznej obróbki drewna; 7) maszyny i urządzenia do przygotowania i nakładania klejów; 8) maszyny i urządzenia do klejenia; 9) maszyny i urządzenia tapicerskie; 10) maszyny i urządzenia do wykończania powierzchni; 11) urządzenia do okuwania; 12) urządzenia montażowe; 13) linie produkcyjne; 14) obrabiarki przenośne; 15) urządzenia transportu wewnętrznego; 16) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wyjaśniać mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej, 2) rozróżniać formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, 3) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej;) sporządzać budżet i planować rozwój firmy;) opracowywać plan marketingowy; 6) obliczać koszty produkcji wyrobów,) wykorzystywać wyniki badań surowców i materiałów w procesach produkcyjnych, 8) określać sposoby zagospodarowania lub neutralizacjj odpadów technologicznych; © określać wpływ oprzyrządowania na przebieg operacji technologicznych i bezpieczeństwo pracy, 10) wdrażać ekologiczne technologie produkcji wyrobów; — Nr 213 — 15362 — Poz. 1569 11) określać wydajność maszyn, urządzeń i linii produkcyjnych, 12) określać zasady organizacji stanowisk pracy; 13) organizować stanowiska pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 14) stosować urządzenia ochronne i zabezpieczające; 15) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska, 16 17) określać źródła zanieczyszczeń środowiska powodowane przez zakłady — określać wpływ zmęczenia fizycznego i psychicznego na efektywność pracy; przemysłu drzewnego; 18) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 19) przestrzegać zasad etyki; 20) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy oraz warunków pracy; 21) stosować przepisy prawa dotyczące działalności zawodowej, 22) sporządzać dokumenty związane z zatrudnieniem; 23) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy, 24) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 25) prowadzić negocjacje; 26) rozwiązywać problemy, 27) podejmować decyzje; 28 29 — korzystać z różnych źródeł informacji, gromadzić i przetwarzać dane, — korzystać z obcojęzycznych źródeł informacji, dokumentacji technicznej, norm, katalogów oraz specjalistycznego oprogramowania, 30) organizować doskonalenie zawodowe pracowników. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) gospodarka rynkowa; 2 3 4 5 — formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, NN dokumenty dotyczące działalności gospodarczej, — analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie; struktura budżetu; (>) — | m plan rozwoju przedsiębiorstwa,

Nr 213 — 15364 — Poz. 1569 lil. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %*] Podbudowa - programowa: Podbudowa liceum programowego i nnazini - szkoła technikum, | 9 I zawodowa; uzupełniające zawody: stolarz, | liceum tapicer ogólnokształcące, technikum i | uzupełniające Materiałowo- 15 15 15 -laboratoryjny Konstrukcyjno- 20 20 | 25 -technologiczny Eksploatacyjno- 35 30 in 30 -wytwórczy Podstawy działalności zawodowej | * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI TREŚCI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Do realizacji treści kształcenia, ujętych w blokach programowych, odpowiednie są następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia materiałoznawstwa i badań laboratoryjnych, 2) pracownia rysunku technicznego i konstrukcji; Nr 213 — 15365 — Poz 3) 4) 5) pracownia technologii; pracownia maszyn i urządzeń, warsztaty szkolne. Pracownia materiałoznawstwa i badań laboratoryjnych powinna być wyposażona w: 8) 9) 10 NN próbki różnych gatunków drewna; próbki tworzyw drzewnych; próbki tkanin pokryciowych, materiałów tapicerskich; próbki drewna i tworzyw drzewnych wykończonych różnymi powłokami; modele połączeń stolarskich, konstrukcji i podzespołów; detale, okucia i łączniki; przyrządy, aparaturę i urządzenia do badania drewna, tworzyw drzewnych, tkanin; aparaturę do badań powłok wykończeniowych, próbki surowców do produkcji tworzyw drzewnych, próbki klejów, lakierów, farb i emalii. Pracownia rysunku technicznego i konstrukcji powinna być wyposażona w: 1 2) 3 4 5 6 7 8 9 10) 12 11) 13) 14 — NN | | || | a — — stoły kreślarskie; modele figur i brył geometrycznych; typowe części maszyn; modele połączeń stolarskich, konstrukcji i podzespołów; modele mebli, stolarki budowlanej, układów tapicerskich; modele różnego typu opakowań, schematy kinematyczne i rysunki konstrukcyjne maszyn i urządzeń; dokumentację techniczną wyrobów z drewna i tworzyw drzewnych, modele mebli w różnych przekrojach; urządzenia do badań wytrzymałości konstrukcji; komputerowe oprogramowanie graficzne; normy dotyczące wyrobów z drewna i tworzyw drzewnych; detale, okucia, łączniki; prospekty, katalogi, wydawnictwa specjalistyczne. Pracownia technologii powinna być wyposażona w: 1) przyrządy, aparaturę, urządzenia: a) przyrządy pomiarowo-kontrolne, b) mikroskopy,. 1569 Nr 213 — 15366 — Poz c) wagi techniczne i analityczne, d) suszarkę laboratoryjną, e) przyrządy do pomiaru wilgotności, pH, lepkości, gęstości, f) proste urządzenia do cięcia drewna, ręczne narzędzia stolarskie, © — h — narzędzia do maszynowej obróbki drewna; 2) katalogi, tablice, schematy, dokumentacje techniczne, normy: a — katalogi wyrobów z drewna i tworzyw drzewnych, b) tablice i diagramy dotyczące suszarnictwa, hydrotermicznej i plastycznej obróbki drewna, c) schematy maszyn i urządzeń, d e) dokumentacje technologiczne, — schematy procesów technologicznych, f) zestawy norm; 3) zestawy próbek: a) różnych gatunków drewna, b) zrębków, wiórów i mas włóknistych, c) oklein, łuszczki, — d) tworzyw drzewnych, e) klejów i substancji dodatkowych, f) materiałów do zabezpieczania i uszlachetniania powierzchni; 4) modele: a) połączeń elementów z drewna i tworzyw drzewnych, b) suszarek, c) wyrobów meblarskich, tapicerskich, stolarki budowlanej, galanterii drzewnej, d) opakowań; 5) oprogramowanie komputerowego wspomagania procesów technologicznych. Pracownia maszyn i urządzeń powinna być wyposażona w: 1) 2 3 NN | m” plansze i modele maszyn i urządzeń do obróbki drewna i tworzyw drzewnych, narzędzia do obróbki ręcznej i maszynowej; plansze i modele maszyn i urządzeń tapicerskich; części maszyn i mechanizmów; materiały ilustrujące proces obróbki ręcznej i maszynowej;. 1569 Nr 213 — 15367 — Poz. 1569 6) schematy kinematyczne; 7) zestawy norm, 8) katalogi narzędzi, maszyn i urządzeń. Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w podstawowe uniwersalne maszyny, urządzenia, narzędzia i pomoce. W warsztatach szkolnych należy wyodrębnić działy: obróbki ręcznej i montażu, obróbki maszynowej, klejarni, wykończalni, narzędziowni, sterowania procesem wytwarzania, kontroli technicznej. Poszczególne działy powinny być wyposażone również w: 1) tablice, próbki drewna i wad drewna; 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 — schematy procesów suszenia drewna; — tablice psychrometryczne; — modele złącz stolarskich; — rysunki techniczne wyrobów; — katalogi wyrobów i okuć; — katalogi narzędzi, urządzeń i obrabiarek do drewna i tworzyw drzewnych, — schematy procesów technologicznych, — instrukcje technologiczne; — zestawy dokumentacji; — komputerowe oprogramowanie procesów projektowania, obróbki i wytwarzania. Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. W warsztatach szkolnych powinno znajdować się pomieszczenie do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w pracowniach szkolnych, warsztatach szkolnych oraz w zakładach produkcyjnych. Współpraca z zakładami pracy umożliwia korzystanie z maszyn, urządzeń i sprzętu specjalistycznego oraz współczesnych technik i technologii wytwarzania.