Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji wydatków strukturalnych

TREÂå: Poz.: ROZPORZÑDZENIE 856 — Ministra Finansów z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owej klasyfikacji wydatków strukturalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6393 OBWIESZCZENIA MARSZA¸KA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ: 857 — zdnia9 czerwca2006 r. wsprawie og∏oszenia jednolitego tekstu ustawy o˝egludze Êródlàdowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6437 858 — z dnia 12 czerwca 2006 r. w sprawie og∏oszenia jednolitego tekstu ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod´ i zbiorowym odprowadzaniu Êcieków . . . . . . . . . 6458 856 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owej klasyfikacji wydatków strukturalnych Na podstawie art. 16 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia § 3. Rozporzàdzenie wchodzi w˝ycie zdniem og∏o- 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. szenia.1) Nr 249, poz. 2104 i Nr 169, poz. 1420 oraz z 2006 r. Nr 45, poz. 319 i Nr 104, poz. 708) zarzàdza si´, co na- Minister Finansów: w z. E. Suchocka-Roguska st´puje: § 1. Ustala si´ szczegó∏owà klasyfikacj´ wydatków strukturalnych, o których mowa w art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, ——————— zgodnie z za∏àcznikiem do rozporzàdzenia. 1) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdze- § 2. Klasyfikacj´ wydatków strukturalnych w spo- niem Ministra Finansów zdnia 21 grudnia 2004 r. wsprasób okreÊlony rozporzàdzeniem stosuje si´ do wydat- wie szczegó∏owej klasyfikacji wydatków strukturalnych ków poniesionych od poczàtku roku 2006. (Dz. U. Nr 285, poz. 2851 oraz z2005 r. Nr 266, poz. 2238).

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Finansów zdnia 5 lipca 2006 r. (poz. 856) KLASYFIKACJA WYDATKÓW STRUKTURALNYCH 1. Sektor produkcyjny 9) zakup, instalacj´ i budow´ urzàdzeƒ s∏u˝àcych ochronie Êrodowiska (dotyczy projektów w zakre- 11 Rolnictwo sie sk∏adowania odchodów zwierz´cych, odpadów, mycia i czyszczenia sprz´tu), poprawie wa- 111 Inwestycje w gospodarstwa rolne runków utrzymania zwierzàt i podniesieniu stan- Modernizacja gospodarstw rolnych prowadzàca dardów higienicznych produkcji rolnej. do ich dostosowania do warunków funkcjonowania 112 Rozpoczynanie dzia∏alnoÊci przez m∏odych rolnina rynku. ków Wydatki na: Jednorazowa premia na u∏atwienie za∏o˝enia lub 1) budow´, remont po∏àczony zmodernizacjà budyn- przej´cia gospodarstw przez m∏odych rolników oraz ków lub budowli s∏u˝àcych do produkcji rolnej wsparcie modernizacji tych gospodarstw w celu dooraz do przechowywania i magazynowania pro- stosowania do wymogów rynku, poprawy ich dochoduktów rolnych wraz zzakupem imonta˝em insta- dowoÊci (poprawa jakoÊci, zmiana profilu produkcji, lacji technicznej i wyposa˝enia, zwi´kszenie skali produkcji, zwi´kszenie wartoÊci dodanej oraz wydajnoÊci pracy) oraz poprawy warun- 2) zakup lub instalacj´ maszyn, urzàdzeƒ, wyposa˝eków higienicznych i bezpieczeƒstwa ˝ywnoÊci, dobronia lub narz´dzi do produkcji rolnej, przechowalstanu zwierzàt, ochrony Êrodowiska, bezpieczeƒstwa nictwa, magazynowania, przygotowywania propracy. duktów rolnych do sprzeda˝y, w tym: sprz´tu do uprawy, piel´gnacji, ochrony i nawo˝enia oraz 113 Specjalistyczne dokszta∏canie zawodowe wdziezbioru roÊlin, ciàgników rolniczych, maszyn lub dzinie rolnictwa urzàdzeƒ do przygotowywania, przechowywania, czyszczenia, sortowania, kalibrowania, konfekcjo- Szkolenia rolników i innych osób pracujàcych nowania produktów rolnych, maszyn lub urzàdzeƒ w rolnictwie w celu podwy˝szenia poziomu wiedzy do przygotowywania lub sk∏adowania pasz, mai umiej´tnoÊci osób zaanga˝owanych w dzia∏alnoÊç szyn lub urzàdzeƒ do pojenia lub zadawania pasz, rolniczà w zakresie: urzàdzeƒ do pozyskiwania lub przechowywania mleka, urzàdzeƒ do usuwania lub sk∏adowania od- 1) ekonomiki i zarzàdzania gospodarstwem rolnym chodów zwierz´cych oraz urzàdzeƒ niezb´dnych lub produkcjà leÊnà, do utrzymania czystoÊci i higieny produkcji, 2) podejmowania nowych, rynkowo zorientowanych 3) zakup gruntów rolnych, kierunków produkcji rolnej, 4) zakup budynków lub budowli, o ile zakup ten jest 3) technologii produkcji rolniczej lub leÊnej, ÊciÊle zwiàzany z celami projektu, 4) poprawy jakoÊci i higieny produkcji oraz bezpie- 5) zak∏adanie sadów lub plantacji wieloletnich, obejczeƒstwa produkcji, mujàce wy∏àcznie zakup kwalifikowanego materia∏u roÊlinnego, wyposa˝enia, tj. konstrukcji do 5) poprawy warunków utrzymania zwierzàt, podtrzymywania roÊlin oraz folii lub agrow∏ókniny do Êció∏kowania, oraz koszty grodzenia nowo za- 6) ochrony Êrodowiska naturalnego, k∏adanych sadów lub plantacji, 7) upowszechniania zasad zwyk∏ej, dobrej praktyki 6) wyposa˝anie pastwisk: grodzenie, budow´ wiat rolniczej, dla zwierzàt, zakup iinstalacj´ urzàdzeƒ do pojenia zwierzàt oraz budow´ uj´ç wody lub jej doprowa- 8) programów rolnoÊrodowiskowych, w tym rolnicdzanie, twa ekologicznego. 7) zakup zwierzàt hodowlanych (stada podstawowe- Wydatki na: go) — zwierzàt nale˝àcych do gatunków gospo- 1) zakup materia∏ów do celów dydaktycznych, darskich, osobników hodowlanych w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwie- 2) opracowanie, dystrybucj´ materia∏ów szkoleniorzàt gospodarskich, wych, 8) budow´, zakup iinstalacj´ urzàdzeƒ do nawadnia- 3) nabór uczestników szkoleƒ, nia upraw — urzàdzeƒ do nawodnieƒ ciÊnieniowych ∏àcznie z uj´ciami wody oraz urzàdzeƒ zra- 4) wynajem sal dydaktycznych, szajàcych, chroniàcych roÊliny przed przymrozkami, 5) wynagrodzenia wyk∏adowców,

6) dojazd, zakwaterowanie i wy˝ywienie wyk∏adow- 10) przygotowanie dokumentacji technicznej, ców oraz uczestników szkolenia, 11) przygotowanie dokumentacji ekonomicznej: kosz- 7) t∏umaczenia konieczne do celów dydaktycznych, torysów, analiz ekonomicznych, biznesplanów, analiz rynkowych, analiz marketingowych, 8) zakup sprz´tu i pomocy dydaktycznych niezb´dnych do realizacji projektu szkoleniowego, 12) zaÊwiadczenia, pozwolenia, op∏aty iwszelkà dokumentacj´ zwiàzanà z ich uzyskaniem, 9) zatrudnienie kierownika projektu, 13) nadzór urbanistyczny, architektoniczny i budowla- 10) zatrudnienie personelu administracyjnego, odpony, wiedzialnego wy∏àcznie za projekt, 14) obs∏ug´ geodezyjnà, 11) zakup materia∏ów biurowych, 15) us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem zwiàza- 12) us∏ugi telekomunikacyjne, nym z realizacjà zadania, 13) energi´ elektrycznà, 16) nabycie patentów i licencji. 14) obs∏ug´ ksi´gowà, 12 LeÊnictwo 15) podró˝e s∏u˝bowe. 121 Inwestycje w leÊnictwie 114 Poprawa przetwarzania i obrotu produktami rolnymi Modernizacja gospodarstw leÊnych prowadzàca do ich dostosowania do warunków funkcjonowania Budowa, modernizacja i dostosowanie do warun- na rynku oraz inwestycje w lasach majàce na celu ków funkcjonowania na rynku zak∏adów produkcyj- znaczne zwi´kszenie ich wartoÊci ekonomicznej, ekonych lub infrastruktury handlu hurtowego artyku∏ami logicznej i spo∏ecznej. rolnymi, dzia∏ajàcych w obszarze przetwórstwa i marketingu artyku∏ów rolnych. 122 Inwestycje w technologie pozyskiwania, przetwarzania oraz obrotu produktami leÊnymi Wydatki na: Modernizacja i dostosowanie do warunków funk- 1) budow´ lub remont po∏àczony zmodernizacjà bucjonowania na rynku zak∏adów dzia∏ajàcych w obszadynków lub budowli (wraz z infrastrukturà techrze przetwórstwa i marketingu artyku∏ów leÊnych. nicznà): produkcyjnych, magazynowych, kontroli laboratoryjnej, socjalnych lub do prowadzenia Wydatki na: handlu hurtowego, 1) inwestycje wcelu poprawienia iracjonalizacji zbie- 2) zakup lub instalacj´ maszyn lub urzàdzeƒ do ma- rania, przetwarzania i sprzeda˝y produktów leÊgazynowania lub przygotowania artyku∏ów rolnych, nych do przetwarzania, zapewniajàcych jakoÊç i bezpieczeƒstwo ˝ywnoÊci, 2) inwestycje zwiàzane z u˝yciem drewna jako surowca ograniczone do prac poprzedzajàcych prze- 3) zakup lub instalacj´ maszyn lub urzàdzeƒ do przetwórstwo, z wy∏àczeniem przetwórstwa przemytwarzania artyku∏ów rolnych, s∏owego. 4) zakup lub instalacj´ maszyn lub urzàdzeƒ do ma- 123 Promowanie nowych rynków zbytu produktów gazynowania produktów lub pó∏produktów oraz leÊnych ich przygotowania do sprzeda˝y, Promowanie nowych rynków dla zastosowania 5) zakup lub instalacj´ aparatury pomiarowej, kontroli sprzeda˝y produktów leÊnych. nej oraz sprz´tu do sterowania procesem produkcji lub magazynowania, w tym oprogramowania, 124 Zak∏adanie stowarzyszeƒ w∏aÊcicieli lasów 6) zakup Êrodków transportu niezb´dnych dla spraw- Zak∏adanie stowarzyszeƒ w∏aÊcicieli lasów w celu nego przebiegu procesu technologicznego lub gopomocy ich cz∏onkom wprowadzeniu zrównowa˝onej spodarki magazynowej w zak∏adzie, i efektywnej gospodarki leÊnej. 7) zakup specjalistycznych Êrodków transportu zwià- 125 Odbudowanie potencja∏u produkcji leÊnej zazanych zdostawà surowca lub zbytem produktów, chwianego na skutek kl´sk i wprowadzenie inzapewniajàcych spe∏nienie warunków bezpieczeƒstrumentów zapobiegawczych stwa ˝ywnoÊci lub dobrostanu zwierzàt, Odbudowa funkcji gospodarczych, ekologicznych 8) budow´ lub modernizacj´ oczyszczalni Êcieków i spo∏ecznych terenów leÊnych zniszczonych wskutek wraz z siecià kanalizacyjnà, kl´sk lub po˝arów oraz wprowadzenie dzia∏aƒ zapo- 9) budow´ lub modernizacj´ kot∏owni, biegajàcych powstaniu szkód.

Wydatki na: 25) nabycie patentów i licencji. 1) pozyskanie, zbiór, zakup nasion, szyszek iowoców 126 Zalesianie na gruntach niewykorzystanych rolnioraz ich ∏uszczenie, czo 2) przechowywanie, przysposobienie i stratyfikacj´ Zalesianie terenów rolniczych dostosowane do lonasion, kalnych warunków, w tym tak˝e Êrodowiskowych. 3) zagospodarowanie drzewostanów nasiennych Wydatki na: i zachowawczych, 1) nak∏ady na za∏o˝enie uprawy leÊnej, 4) produkcj´ i zakup materia∏u sadzeniowego, 2) nak∏ady na ogrodzenie uprawy leÊnej, 5) melioracje agrotechniczne, 3) nak∏ady na piel´gnacj´ uprawy przez okres 5 lat, 6) przygotowanie gleby pod odnowienia, przebudow´, poprawki i uzupe∏nienia, 4) premie na ka˝dy hektar zalesionej ziemi dla pokrycia kosztów utrzymania przez okres do 5 lat, 7) odnowienie i przebudow´ powierzchni leÊnych, 5) premie na ka˝dy hektar zalesionej ziemi dla pokry- 8) wykonanie poprawek i uzupe∏nieƒ, cia utraty dochodu z powodu zalesienia przez 9) piel´gnowanie upraw, m∏odników i drzewosta- okres do 20 lat, nów, 6) premie zalesieniowe. 10) inwentaryzacj´ i ochron´ cennych obiektów przy- 127 Poprawa i utrzymanie stabilnoÊci ekologicznej rodniczych, ∏àcznie z nowelizacjà programów w lasach chronionych ochrony przyrody, 11) budow´ i modernizacj´ obiektów szkó∏karskich Wspieranie dzia∏aƒ s∏u˝àcych utrzymaniu i popraoraz zakup maszyn i urzàdzeƒ szkó∏karskich, wie stabilnoÊci ekologicznej w lasach chronionych. 12) budow´ i modernizacj´ elementów zagospodaro- 128 Specjalistyczne dokszta∏canie zawodowe wdziewania rekreacyjnego i turystycznego, dzinie leÊnictwa 13) budow´ i modernizacj´ infrastruktury edukacyj- Szkolenia przygotowujàce w∏aÊcicieli lasów i inne nej, osoby zaanga˝owane wdzia∏alnoÊç leÊnà do zarzàdzania lasem w celu poprawy funkcji ekonomicznych, 14) zakup maszyn i urzàdzeƒ do zagospodarowania ekologicznych i spo∏ecznych lasów. i ochrony lasu, 13 Promowanie adaptacji i rozwoju obszarów 15) ochron´ lasu przed szkodliwymi czynnikami biowiejskich tycznymi, 1301 Wspieranie dzia∏aƒ s∏u˝àcych poprawie jakoÊci 16) ochron´ ró˝norodnoÊci biologicznej, gruntów 17) budow´ i modernizacj´ dróg technologicznych Wspieranie dzia∏aƒ s∏u˝àcych poprawie jakoÊci iprzeciwpo˝arowych oraz infrastruktury drogowej gruntów. celem udost´pnienia i ochrony kompleksów leÊnych, 1302 Scalanie gruntów 18) budow´ i modernizacj´ infrastruktury przeciwpo- Poprawa struktury obszarowej gospodarstw rol- ˝arowej oraz zakup sprz´tu, urzàdzeƒ i pojazdów nych poprzez wsparcie post´powania scaleniowego. dla celów ochrony przeciwpo˝arowej, Wydatki na: 19) przygotowanie dokumentacji technicznej, 1) analiz´ i ocen´ materia∏ów geodezyjno-kartogra- 20) przygotowanie dokumentacji ekonomicznej: koszficznych, torysów, analiz ekonomicznych, biznesplanów, analiz rynkowych, analiz marketingowych, 2) pomiary niezb´dne do opracowania projektu sca- 21) zaÊwiadczenia, pozwolenia, op∏aty iwszelkà doku- lenia, mentacj´ zwiàzanà z ich uzyskaniem, 3) opracowanie dokumentacji zwiàzanej z ocenà od- 22) nadzór urbanistyczny, architektoniczny i budowla- dzia∏ywania projektu na Êrodowisko, ny, 4) stabilizacj´ nowych granic nieruchomoÊci (dzia- 23) obs∏ug´ geodezyjnà, ∏ek), 24) us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem zwiàza- 5) sporzàdzenie ostatecznej dokumentacji geodezyjnym z realizacjà zadania, no-prawnej,

6) wykonanie, zmiany, u∏o˝enie lub wybudowanie 1305 Podstawowe us∏ugi dla gospodarstw i ludnoÊci urzàdzeƒ s∏u˝àcych udost´pnieniu i wykorzysta- wiejskiej niu gruntów wydzielonych w wyniku scalenia Stymulowanie aktywnoÊci Êrodowisk lokalnych wraz z koniecznymi pracami przygotowawczymi, iich zaanga˝owania wtworzenie irealizacj´ lokalnych w tym urzàdzanie przepustów itp., strategii rozwoju obszarów wiejskich oraz budowanie 7) dzia∏ania melioracyjne, które w zale˝noÊci od partnerstwa publiczno-prywatnego na rzecz rozwoju struktury gospodarstw rolnych sà niezb´dne do i promocji regionu. u∏atwienia zagospodarowania terenów upraw, Wydatki na: 8) budow´ lub modernizacj´ dróg rolniczych idojaz- 1) przygotowanie opracowaƒ, analiz, ekspertyz, dodów do zabudowaƒ gospodarczych poszczególkumentacji oraz wsparcie eksperckie s∏u˝àce opranych uczestników post´powania wydzielanych cowaniu strategii rozwoju obszarów wiejskich, w ramach post´powania scaleniowego, 2) pomoc doradczà i eksperckà zwiàzanà z tworze- 9) dzia∏ania niezb´dne w zwiàzku ze zmianà dotych- niem lokalnych grup dzia∏ania (LGD) — opracowyczasowej struktury gospodarstwa rolnego lub leÊ- wanie statutów, regulaminów, prowadzenie prac nego, okreÊlone w projekcie scalenia gruntów zwiàzanych z rejestracjà itp., (wtym likwidacja zb´dnych miedz, roboty rekultywacyjne umo˝liwiajàce upraw´ nowo wydzielo- 3) zatrudnienie personelu (wynagrodzenia wraz nych gruntów), z kosztami ubezpieczeƒ, delegacje), wynajem lub utrzymanie pomieszczeƒ biurowych, konserwacje 10) przygotowanie koncepcji projektu ogólnego zwià- i napraw´ sprz´tu biurowego, op∏aty telekomunizanego z realizacjà zadania wraz z niezb´dnymi kacyjne, pocztowe oraz op∏aty zwiàzane zzak∏adauzgodnieniami, niem ∏àczy oraz u˝ytkowaniem sieci internetowej, zakup wyposa˝enia i sprz´tu biurowego, 11) przygotowanie dokumentacji ekonomicznej: kosztorysów, analiz ekonomicznych, 4) organizacj´ przedsi´wzi´ç o charakterze informacyjnym i szkoleniowym tematycznie zwiàzanych 12) uzyskanie zaÊwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty i wszel- z zakresem zintegrowanych strategii rozwoju obkà dokumentacj´, szarów wiejskich (ZSROW), tj. seminaria, szkolenia, konferencje itp., wtym: wynaj´cie sal wraz ze 13) nadzór budowlany zwiàzany z realizacjà projektu sprz´tem audiowizualnym, opracowanie, druk (zagospodarowania poscaleniowego), idystrybucj´ materia∏ów szkoleniowo-informacyjnych, zatrudnienie wyk∏adowców i pokrycie kosz- 14) obs∏ug´ geodezyjnà, tów ich delegacji, 15) obs∏ug´ finansowo-ksi´gowà. 5) dzia∏ania na rzecz promocji regionu (zasoby przyrodnicze ikulturowe, specyficzne produkty, impre- 1303 Wdra˝anie us∏ug zwiàzanych ze wspieraniem zy itd.) oraz inicjatywy podejmowane przez LGD, i zarzàdzaniem gospodarstwem rolnym w tym opracowywanie i druk broszur, folderów, Wspieranie tworzenia na wsi systemu us∏ug zwià- plakatów oraz materia∏ów audiowizualnych do zanych z prowadzeniem dzia∏alnoÊci rolniczej. Wspie- bezp∏atnej dystrybucji, tworzenie stron internetoranie doradztwa rolniczego, Êwiadczenie us∏ug dorad- wych, zakup powierzchni reklamowych, przygotoczych w zakresie korzystania z pomocy w ramach wanie emisji w radio i TV materia∏ów reklamowych, wynajem stoisk na targach, udzia∏ podmio- Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), instrumentów towatów i osób dzia∏ajàcych w obszarze zwiàzanym ze rzyszàcych WPR oraz polityki strukturalnej. ZSROW w imprezach promocyjnych, Wydatki na: 6) prowadzenie bezp∏atnego doradztwa w zakresie 1) pomoc w przygotowaniu dokumentów niezb´d- zasad przygotowywania projektów inwestycyjnych dla uzyskania wsparcia finansowego, tj. nych ocharakterze zbie˝nym zcelami wypracowawniosków opomoc, wniosków op∏atnoÊç, projek- nej ZSROW (wynagrodzenia ekspertów/pracowników), tów przedsi´wzi´ç lub planów rozwoju gospodarstwa rolnego, oraz pomoc doradczà Êwiadczonà 7) organizacj´ imprez kulturalnych s∏u˝àcych promow trakcie realizacji projektów, cji regionu i jego to˝samoÊci kulturowej (festiwale, targi, pokazy itp.), udost´pnienie terenu, wy- 2) organizacj´ doradztwa grupowego dla rolników, najmem sprz´tu i wyposa˝enia, obs∏ugi (w tym: 3) przygotowanie ulotek doradczych. ochrona, opieka medyczna), ubezpieczenia, 1304 Obrót produktami rolnymi dobrej jakoÊci 8) doskonalenie i rozwój dzia∏alnoÊci LGD — zatrudnienie konsultantów, przygotowanie opracowaƒ, Wspieranie organizacji sprzeda˝y produktów rol- analiz, ekspertyz, dokumentacji oraz udzia∏ cz∏onnych dobrej jakoÊci. ków i personelu LGD w szkoleniach,

9) wspó∏prac´ i wymian´ doÊwiadczeƒ pomi´dzy 1307 Ró˝nicowanie dzia∏alnoÊci rolniczej i dzia∏alno- LGD (na poziomie krajowym imi´dzynarodowym) Êci oko∏orolniczej w celu zapewnienia dywersyw zakresie wdra˝ania strategii oraz organizacj´ fikacji zatrudnienia lub alternatywnych êróde∏ pracy LGD (zarzàdzanie, monitorowanie itp.), dochodów w rolnictwie 10) organizacj´ wyjazdów studyjnych, udzia∏ w semi- Wspieranie rozwoju dodatkowej dzia∏alnoÊci wynariach organizowanych przez inne LGD (prze- korzystujàcej istniejàce zasoby gospodarstwa i regiojazd, zakwaterowanie, diety uczestników, zatrud- nu, uwzgl´dniajàcej potrzeby rynku oraz stwarzajàcej nienie t∏umacza). warunki do rozwoju wielofunkcyjnych i trwa∏ych ekonomicznie gospodarstw; tworzenie alternatywnych 1306 Odnowa i rozwój wsi oraz ochrona i kultywo- êróde∏ dochodów, zwi´kszanie op∏acalnoÊci produkcji wanie dziedzictwa kulturowego na wsi i us∏ug w gospodarstwie rolnym. Podniesienie standardu ˝ycia i pracy na wsi oraz Wydatki na: podniesienie jej atrakcyjnoÊci turystycznej i inwestycyjnej, pobudzenie aktywnoÊci Êrodowisk lokalnych 1) rozbudow´, nadbudow´, przebudow´ lub remont na rzecz promocji wartoÊci zwiàzanych z miejscowà po∏àczony z modernizacjà istniejàcych budynków specyfikà spo∏ecznà, kulturowà i przyrodniczà. mieszkalnych i gospodarczych na cele agroturystyczne oraz ich wyposa˝enie (pokoje goÊcinne, Wydatki na: pomieszczenia wspólne dla goÊci, ∏azienki, kuchnie), 1) budow´ lub adaptacj´ po∏àczonà zremontem oraz wyposa˝aniem obiektów publicznych pe∏niàcych 2) urzàdzanie miejsc do wypoczynku, zakup wyposafunkcje kulturalne (Êwietlice, domy kultury itp.), ˝enia i sprz´tu turystycznego lub rekreacyjnego dla dzia∏alnoÊci turystycznej, a tak˝e zwierzàt s∏u- 2) budow´, odnawianie i urzàdzanie placów zabaw, ˝àcych do celów terapeutycznych, sportowych lub obiektów sportowych, Êcie˝ek rowerowych, szla- rekreacyjnych, ków pieszych s∏u˝àcych do u˝ytku publicznego, 3) budow´ lub remont po∏àczony z modernizacjà 3) kultywowanie tradycji spo∏ecznoÊci lokalnych oraz obiektów budowlanych (z wy∏àczeniem budowy tradycyjnych zawodów, budynków mieszkalnych); roboty budowlane, transport, instalacje, materia∏y i wyposa˝enie, 4) kszta∏towanie centrów wsi poprzez odnawianie zwiàzane z realizacjà projektu, lub budow´ placów, parkingów, chodników, oÊwietlenia ulicznego itp., 4) zakup i instalacj´ wyposa˝enia, zakup maszyn, urzàdzeƒ i sprz´tu, w tym oprogramowania, 5) urzàdzanie terenów zielonych, parków i innych miejsc wypoczynku, 5) zakup sprz´tu komputerowego i oprogramowania, 6) budow´ lub przebudow´ po∏àczonà z remontem elementów ma∏ej infrastruktury turystycznej oraz 6) zakup Êrodków transportu na potrzeby Êwiadczerekreacyjnej, w tym systemów informacji wizual- nia us∏ug transportowych (z wy∏àczeniem zakunej, pu samochodów osobowych przeznaczonych do przewozu mniej ni˝ 8 osób wraz z kierowcà) i pro- 7) zagospodarowanie zbiorników i cieków wodnych wadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej, w obr´bie miejscowoÊci, 7) zagospodarowanie terenu na potrzeby prowadze- 8) rewitalizacj´ lub adaptacj´ po∏àczonà zremontem nia planowanej dzia∏alnoÊci w ramach projektu, obiektów zabytkowych u˝ytkowanych na cele publiczne oraz odnawianiem lub konserwacjà lokal- 8) zak∏adanie plantacji roÊlin wieloletnich przeznanych pomników historycznych i miejsc pami´ci, czonych na cele energetyczne (w tym: zakup ro- Êlinnego materia∏u nasadzeniowego), wspieranie 9) zakup i odnawianie nieu˝ytkowanych obiektów wytwarzania materia∏ów energetycznych zbiomacharakterystycznych dla tradycji budownictwa sy (zagospodarowanie s∏omy, odpadów ∏àkowych, wiejskiego regionu iich adaptacj´ na cele publicz- leÊnych), ne, 9) wspieranie uruchomienia lub rozwoju dodatkowej 10) wyburzanie i rozbiórk´ zdewastowanych budyn- dzia∏alnoÊci zbli˝onej do rolnictwa w zakresie rzeków i budowli publicznych, je˝eli niemo˝liwe jest mios∏a i r´kodzielnictwa, drobnych us∏ug na rzecz ich odnowienie i dalsze u˝ytkowanie, mieszkaƒców obszarów wiejskich oraz sprzeda˝y lub promocji przez Internet produktów rolnych 11) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonoi us∏ug, prowadzenia na ma∏à skal´ przetwórstwa micznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, zaproduktów rolnych lub jadalnych produktów leÊ- Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbaninych, a tak˝e us∏ug na rzecz rolnictwa i gospodarstyczny, architektoniczny, konserwatorski ibudowki leÊnej, lany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem. 10) przygotowanie dokumentacji technicznej,

11) przygotowanie dokumentacji ekonomicznej: kosz- 6) stacje pomp, z wyjàtkiem stacji wykorzystywatorysów, analiz ekonomicznych, biznesplanów, nych do nawodnieƒ ciÊnieniowych, analiz rynkowych, analiz marketingowych, 7) budowle wstrzymujàce erozj´ wodnà, 12) uzyskanie zaÊwiadczeƒ, pozwoleƒ oraz wszelkà 8) drogi dojazdowe, niezb´dne do w∏aÊciwego dokumentacj´ zwiàzanà z realizacjà projektu, u˝ytkowania obszarów zmeliorowanych, 13) nadzór urbanistyczny, architektoniczny i budowla- 3. opracowanie dokumentacji technicznej projektów. ny, 1309 Rozwój i poprawa infrastruktury zwiàzanej 14) obs∏ug´ geodezyjnà, z rozwojem rolnictwa 15) us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem, Poprawa lub umo˝liwienie rolnikom dost´pu do 16) nabycie patentów i licencji. infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich. 1308 Zarzàdzanie zasobami wodnymi dla potrzeb rol- Wydatki na: nictwa 1) budow´ lub remont po∏àczony z modernizacjà Wspieranie projektów z zakresu melioracji wod- dróg wewn´trznych, w tym: nych szczegó∏owych i podstawowych, projektów a) dróg dojazdowych do gruntów rolnych i leÊzwiàzanych z kszta∏towaniem przekroju pod∏u˝nego nych, i poprzecznego oraz uk∏adu poziomego koryta cieku naturalnego, wykraczajàce poza dzia∏ania zwiàzane b) placów manewrowych, dojazdów itp. na terez utrzymaniem wód, s∏u˝àce regulacji stosunków nie prowadzenia przez rolnika dzia∏alnoÊci rolwodnych w glebie, u∏atwieniu jej uprawy oraz ochro- niczej, nie u˝ytków rolnych przed powodziami. 2) budow´ lub remont po∏àczony z modernizacjà Wydatki na: urzàdzeƒ zaopatrzenia w wod´, w tym: 1. budow´ lub modernizacj´ urzàdzeƒ melioracji a) uj´ç wody, wodnych szczegó∏owych, takich jak: b) urzàdzeƒ s∏u˝àcych do magazynowania iuzdat- 1) rowy wraz z budowlami zwiàzanymi z nimi niania wody, funkcjonalnie, c) sieci i przy∏àczy wodociàgowych, 2) rurociàgi o Êrednicy poni˝ej 0,6 m, d) urzàdzeƒ regulujàcych ciÊnienie wody, 3) drenowania, 3) budow´ lub remont po∏àczony z modernizacjà 4) groble na obszarach nawadnianych, urzàdzeƒ do odprowadzania i oczyszczania Êcieków, w tym urzàdzeƒ do gromadzenia, odprowa- 5) systemy nawodnieƒ grawitacyjnych, dzania, przesy∏ania i oczyszczania Êcieków pochodzàcych z gospodarstwa domowego lub rolnego, 6) fitomelioracje i agromelioracje, 4) budow´ lub remont po∏àczony zmodernizacjà sie- 7) systemy przeciwerozyjne, ci i urzàdzeƒ zaopatrzenia w energi´, w tym: 8) pierwsze zagospodarowanie zmeliorowanych a) przy∏àczy do istniejàcej sieci energetycznej: trwa∏ych ∏àk i pastwisk, elektroenergetycznej, gazowej, cieplnej, 2. budow´ lub modernizacj´ urzàdzeƒ melioracji b) instalacji elektroenergetycznych, wodnych podstawowych oraz kszta∏towanie przekroju pod∏u˝nego i poprzecznego oraz uk∏adu po- c) indywidualnych urzàdzeƒ zaopatrzenia w enerziomego koryta cieku naturalnego, wykraczajàce gi´ ze êróde∏ skojarzonych lub odnawialnych, poza dzia∏ania zwiàzane z utrzymaniem wód, w tym: 5) budow´ lub remont po∏àczony z modernizacjà obiektów budowlanych, w tym: 1) budowle pi´trzàce, budowle upustowe oraz obiekty s∏u˝àce do ujmowania wody, a) zakup lub instalacj´ maszyn i urzàdzeƒ, 2) stopnie wodne, zbiorniki wodne, kana∏y wraz b) rozruch mechaniczny i technologiczny maszyn z budowlami zwiàzanymi z nimi funkcjonalnie, i urzàdzeƒ, 3) rurociàgi o Êrednicy co najmniej 0,6 m, c) przygotowanie dokumentacji technicznej, 4) budowle przeciwpowodziowe wraz z drogami d) przygotowanie dokumentacji ekonomicznej: dojazdowymi do tych budowli, kosztorysów, analiz ekonomicznych, planów przedsi´wzi´ç, analiz rynkowych, analiz marke- 5) budowle regulacyjne, tingowych,

e) uzyskanie zaÊwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty 1) z∏omowanie statków rybackich, i wszelkà dokumentacj´, 2) przeniesienie statków do krajów trzecich lub zmiaf) nadzór urbanistyczny, architektoniczny i bu- n´ ich przeznaczenia, dowlany zwiàzany z realizacjà projektu, 3) tworzenie wspólnych przedsi´biorstw z partnerag) obs∏ug´ geodezyjnà, mi z krajów trzecich w celu dostosowania liczby statków rybackich do mo˝liwoÊci odnowy stad ryb h) us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem, ba∏tyckich dla zapewnienia stabilnoÊci finansowej i efektywnej dzia∏alnoÊci rybakom pozostajàcym i) nabycie patentów i licencji. w rybo∏ówstwie. 1310 Wspieranie dzia∏alnoÊci turystycznej 142 Odnowa i modernizacja floty rybackiej Wsparcie przedsi´wzi´ç zwiàzanych zturystykà na Odnowa floty rybackiej poprzez wsparcie moderobszarach wiejskich. nizacji statków rybackich oraz budowy nowych jednostek rybackich, przy jednoczesnym wycofaniu posia- 1311 Wspieranie rozwoju rzemios∏a zwiàzanego danej jednostki bez wsparcia ze Êrodków publicznych. z gospodarstwami rolnymi Wydatki na: Wspieranie dzia∏alnoÊci zwiàzanej zrozwojem rzemios∏a na obszarach wiejskich. Rozwój podstawo- 1) budow´ nowego statku rybackiego, wych us∏ug na rzecz gospodarki wiejskiej i ludnoÊci wiejskiej. 2) modernizacj´ statku rybackiego. 1312 Ochrona Êrodowiska naturalnego w zwiàzku 143 Przetwórstwo i rynek rybny, znajdowanie oraz z utrzymaniem gruntów, lasów i krajobrazów promowanie nowych rynków zbytu na produkty jak równie˝ z poprawà dobrostanu zwierzàt rybne, dzia∏ania organizacji obrotu rynkowego Wspieranie metod produkcji rolniczej opracowa- 1. Zwi´kszenie produkcji, poprawa rentownoÊci, nych w celu ochrony Êrodowiska i utrzymania tere- poprawa jakoÊci ikonkurencyjnoÊci przetwórstwa rybnów wiejskich zwiàzanych z: nego oraz poprawa funkcjonowania rynku rybnego. 1) u˝ytkowaniem gruntów rolnych zgodnie z zasada- Wydatki w szczególnoÊci na: mi ochrony i poprawy jakoÊci Êrodowiska, krajo- 1) zakup, budow´, odbudow´, przebudow´ lub rebrazu, zasobów naturalnych, gleby, mont budynków lub budowli bezpoÊrednio zwiàzanych zprocesami przetwórstwa produktów ryb- 2) niskointensywnymi systemami wypasania, nych, 3) zachowaniem Êrodowisk rolnych o wysokiej war- 2) budow´, rozbudow´, przebudow´ lub remont intoÊci przyrodniczej, frastruktury zak∏adów przetwórstwa produktów 4) stosowaniem planowania Êrodowiskowego rybnych, w praktyce rolniczej. 3) zakup lub wymian´ urzàdzeƒ bezpoÊrednio zwià- 1313 Odbudowanie potencja∏u produkcji rolnej za- zanych z procesem przetwórstwa produktów rybchwianej na skutek kl´sk ˝ywio∏owych i wpro- nych, wadzenie w∏aÊciwych instrumentów zapobie- 4) budow´, rozbudow´, przebudow´ lub remont zagawczych plecza socjalnego w zak∏adach przetwórstwa pro- Odbudowa funkcji gospodarczych, ekologicznych duktów rybnych, ispo∏ecznych obszarów rolnych zniszczonych wskutek 5) zakup Êrodków transportu wewn´trznego wzak∏akl´sk ˝ywio∏owych lub po˝arów oraz wprowadzenie dach przetwórstwa produktów rybnych oraz spedzia∏aƒ zapobiegajàcych powstaniu szkód. cjalistycznych Êrodków transportu zewn´trznego bezpoÊrednio zwiàzanych z realizacjà celów pro- Przywrócenie rolniczego potencja∏u produkcyjnejektu, go zniszczonego naturalnymi katastrofami oraz wprowadzanie odpowiednich instrumentów zapobiegaw- 6) wyposa˝enie zak∏adów przetwórstwa produktów czych. rybnych w urzàdzenia lub technologie podnoszàce warunki bezpieczeƒstwa i higieny pracy, 1314 Monta˝ finansowy 7) zakup, budow´, odbudow´, rozbudow´, przebudo- ¸àczenie ró˝nych êróde∏ finansowania. w´, adaptacj´, remont, wymian´, napraw´ urzà- 14 Rybo∏ówstwo dzeƒ redukujàcych oddzia∏ywanie na Êrodowisko, 141 Dostosowanie nak∏adu po∏owowego do zasobów 8) zastosowanie technik lub technologii przetwarzania odpadów produktów rybnych wcelu wprowa- Obejmuje wyp∏at´ premii na rzecz armatorów za: dzania ich na rynek,

9) popraw´ jakoÊci zdrowotnej produktów rybnych umo˝liwiajàcych w´drówk´ ryb dwuÊrodowiskowymaganej na podstawie przepisów o ochronie wych, zdrowia zwierzàt oraz o zwalczaniu chorób zakaênych zwierzàt, 2) adaptacj´, remont, wymian´, napraw´ lub techniczne wyposa˝enie urzàdzenia lub zespo∏u urzà- 10) wdro˝enie dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) lub dzeƒ umo˝liwiajàcych w´drówk´ ryb dwuÊrododobrej praktyki higienicznej (GHP), o których mo- wiskowych, dokonane wcelu poprawy efektywnowa w przepisach o warunkach zdrowotnych ˝yw- Êci ich dzia∏ania lub poprawy bezpieczeƒstwa w´- noÊci i ˝ywienia, drówki tych ryb, 11) uzyskanie certyfikatu lub innego dokumentu po- 3) budow´ sztucznej rafy w polskich obszarach mor- Êwiadczajàcego, ˝e produkty rybne cechujà si´ skich, szczególnà jakoÊcià lub pochodzeniem, 4) budow´ i wyposa˝enie w urzàdzenia techniczne 12) otrzymanie produktu rybnego o zwi´kszonej war- nowego obiektu chowu lub hodowli ryb, toÊci dodanej. 5) odbudow´, rozbudow´ lub przebudow´ istniejà- 2. Znajdowanie oraz promowanie nowych rynków cego obiektu chowu lub hodowli ryb lub adaptazbytu na produkty rybne. cj´, remont, wymian´, napraw´ lub wyposa˝enie istniejàcego obiektu chowu lub hodowli ryb Wydatki w szczególnoÊci na: w urzàdzenia techniczne, 1) opracowanie i przeprowadzenie kampanii promo- 6) modernizacj´ albo budow´ ∏odzi rybackiej, cyjnych produktów rybnych, 7) przedsi´wzi´cie Êrodków wspomagajàcych rybo- 2) organizowanie targów lub wystaw tematycznych ∏ówstwo Êródlàdowe, z wy∏àczeniem tych inwezwiàzanych z sektorem rybo∏ówstwa morskiego stycji, na które mo˝e byç udzielona pomoc finanlub rybactwa Êródlàdowego oraz uczestnictwo sowa na realizacj´ projektu wzakresie chowu ihow tych targach lub wystawach, dowli ryb. 3) opracowanie i przeprowadzenie badaƒ rynku ryb- 145 Rybacka infrastruktura portowa nego, Modernizacja i rozbudowa istniejàcej infrastruktu- 4) prowadzenie doradztwa w zakresie sprzeda˝y ry portowej s∏u˝àcej rybo∏ówstwu przez m.in. unowoi marketingu produktów rybnych, czeÊnienie operacji wy∏adunkowych, popraw´ warun- 5) dzia∏ania zwiàzane z certyfikacjà produktów ryb- ków przechowywania produktów rybnych, bezpienych, znakowaniem produktów rybnych, opako- czeƒstwa roz∏adunków oraz stworzenie warunków do wywaniem produktów rybnych, racjonalizacjà lub prowadzenia pierwszej sprzeda˝y produktów rybnych. standaryzacjà nazw produktów rybnych. Wydatki w szczególnoÊci na: 3. Dzia∏ania organizacji obrotu rynkowego. 1) zakup, budow´, odbudow´, rozbudow´, przebu- Wydatki w szczególnoÊci na: dow´, remont lub napraw´ obiektów budowlanych lub urzàdzeƒ s∏u˝àcych do wy∏adunku pro- 1) poniesione koszty administracyjne zwiàzane zpro- duktów rybo∏ówstwa morskiego, wadzonà dzia∏alnoÊcià przez organizacje producentów rybnych, 2) zakup, budow´, odbudow´, rozbudow´, przebudow´, remont lub napraw´ obiektów budowlanych 2) realizacj´ programu na rzecz poprawy jakoÊci prolub urzàdzeƒ s∏u˝àcych do konserwacji lub napraduktów rybnych, wy statków rybackich, 3) prowadzenie krótkoterminowych dzia∏aƒ w ra- 3) zakup, budow´, odbudow´, rozbudow´, przebudomach wspólnego interesu wszerszym zakresie ni˝ w´ lub remont magazynów osprz´tu rybackiego, operacje zazwyczaj podejmowane wramach organizacji producentów rybnych w celu realizacji 4) zakup, budow´, odbudow´, rozbudow´ lub re- Wspólnej Polityki Rybackiej. mont zaplecza socjalnego rybaków, 144 Ochrona i rozwój zasobów wodnych, chów i ho- 5) budow´, odbudow´, rozbudow´, przebudow´ lub dowla ryb oraz rybo∏ówstwo Êródlàdowe remont nabrze˝a lub miejsca postoju statków rybackich, Stworzenie stabilnych podstaw przyrodniczych do prowadzenia racjonalnej gospodarki rybackiej w wo- 6) budow´, odbudow´, rozbudow´, przebudow´ lub dach morskich iÊródlàdowych zzachowaniem równoremont falochronów, wagi iró˝norodnoÊci biologicznej wÊrodowisku wodnym. 7) zakup, budow´, odbudow´, rozbudow´, przebu- Wydatki w szczególnoÊci na: dow´, adaptacj´ lub remont budynków, budowli lub innych obiektów budowlanych s∏u˝àcych do 1) budow´ albo odbudow´, rozbudow´, przebudow´ wst´pnego przetwarzania produktów rybo∏ówlub monta˝ urzàdzenia lub zespo∏u urzàdzeƒ stwa morskiego,

8) zakup, budow´, odbudow´, rozbudow´, przebu- 2) podniesienie standardów technicznych portów dow´ lub remont magazynów lub ch∏odni s∏u˝à- i przystani rybackich, cych wy∏àcznie do przechowywania produktów 3) popraw´ warunków bezpieczeƒstwa ihigieny prarybo∏ówstwa morskiego, cy w portach i przystaniach rybackich, 9) budow´, rozbudow´, przebudow´ lub remont wy- 4) wprowadzenie nowych technik lub technologii potwórni lodu oraz ich wyposa˝enie w niezb´dne zyskiwania lub wst´pnego przetwarzania produkurzàdzenia techniczne, tów rybo∏ówstwa morskiego, w szczególnoÊci 10) budow´, rozbudow´, przebudow´ lub remont wprowadzenie bardziej selektywnych metod po∏oobiektów budowlanych s∏u˝àcych do mycia wów, skrzyƒ i innych pojemników, 5) zorganizowanie ∏aƒcucha produkcyjnego produk- 11) zakup urzàdzeƒ s∏u˝àcych do sortowania produk- tów rybnych wraz zdostarczeniem konsumentowi tów rybo∏ówstwa morskiego, tych produktów. 12) zakup Êrodków transportu wewn´trznego w por- 148 Ârodki finansowane w ramach innych funduszy cie lub przystani rybackiej. strukturalnych (Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego — EFRR, Europejskiego Fundu- 146 Dzia∏ania spo∏eczno-ekonomiczne oraz czasowe szu Spo∏ecznego — EFS) zawieszenie dzia∏alnoÊci i inne rekompensaty finansowe 15 Wsparcie dla du˝ych przedsi´biorstw Pomoc finansowa dla rybaków, którzy utracili pra- 151 Inwestycje w kapita∏ rzeczowy (budynki i wypoc´ w wyniku wycofania cz´Êci floty rybackiej, wspó∏fi- sa˝enie, wspó∏finansowanie pomocy paƒstwa) nansowanie zakupu statków rybackich przez m∏odych Poprawa oferty produktowej i technologicznej rybaków w ramach ustalonego nak∏adu po∏owowego przedsi´biorstw poprzez wsparcie finansowe przedfloty rybackiej oraz pomoc finansowa za okresowe zasi´biorstw dokonujàcych nowych inwestycji, polegawieszenie dzia∏alnoÊci po∏owowej w razie np. wystàjàcych na utworzeniu lub rozbudowie przedsi´biorpienia katastrof ekologicznych czy zaistnienia zdarzeƒ stwa, zarówno ze sfery produkcyjnej, jak i us∏ugowej, uniemo˝liwiajàcych wykonywanie rybo∏ówstwa morjak równie˝ na rozpocz´ciu w przedsi´biorstwie dziaskiego. ∏alnoÊci obejmujàcej dokonywanie zasadniczych Wydatki na: zmian produktu, produkcji lub procesu produkcyjnego oraz tworzenie nowych miejsc pracy zwiàzanych zno- 1) comiesi´czne Êwiadczenia dla rybaków w wieku wymi inwestycjami. powy˝ej 55 lat, którzy utracili prac´ w wyniku wycofania statków rybackich, Wydatki na: 2) jednorazowe premie za zaprzestanie dzia∏alnoÊci 1) Êrodki trwa∏e, takie jak: budynki, budowle, maszyw rybo∏ówstwie, ny i urzàdzenia, 3) przekwalifikowanie zawodowe rybaków lub podj´- 2) wartoÊci niematerialne i prawne, polegajàce na cie dzia∏alnoÊci oko∏orybackiej przez rybaka, który uzyskaniu patentu, nabyciu licencji lub nieopatenutraci∏ miejsce pracy na statku rybackim, towanego know-how, 4) wspó∏finansowanie zakupu statków rybackich 3) nowe inwestycje poprawiajàce konkurencyjnoÊç przez m∏odych rybaków w ramach ustalonego na- przedsi´biorstw na wspólnym rynku, zmniejszek∏adu po∏owowego floty rybackiej, nie dystansu do firm unijnych i umo˝liwienie im skutecznego konkurowania, 5) rekompensaty finansowe dla rybaków i armatorów statków rybackich za okresowe zawieszenie 4) dzia∏ania obejmujàce dokonywanie zasadniczych dzia∏alnoÊci po∏owowej wwyniku nadzwyczajnych zmian produkcji, produktu lub procesu produkcyjokolicznoÊci, porozumienia rybo∏ówczego, umo˝li- nego, unowoczeÊnienia technologii, poprawy jawienia odnowy zasobów oraz ograniczeƒ wstoso- koÊci, zwi´kszenie wydajnoÊci pracy, waniu okreÊlonego sprz´tu lub metod (technik) 5) dzia∏ania obejmujàce: dokonywanie zasadniczych po∏owowych. zmian wyrobu lub us∏ugi, poszerzenie oferty to- 147 Rybo∏ówstwo przybrze˝ne warowej oraz tworzenie nowych miejsc pracy zwiàzanych znowymi inwestycjami, popraw´ sta- Pomoc finansowa dla grup w∏aÊcicieli statków ry- nu Êrodowiska, backich oraz rodzin rybackich wykonujàcych rybo∏ówstwo przybrze˝ne. 6) tworzenie miejsc pracy zwiàzanych z nowymi inwestycjami, Wydatki w szczególnoÊci na: 7) wspieranie inwestycji innowacyjnych (w∏àczajàc 1) popraw´ warunków bezpieczeƒstwa i higieny pra- inwestycje zzakresu bezpieczeƒstwa ihigieny pracy na statkach rybackich, cy — BHP).

152 Technologie przyjazne Êrodowisku, czyste 13) budow´ lub modernizacj´ oczyszczalni ipodczyszi oszcz´dne technologie energetyczne czalni Êcieków przemys∏owych, Zwi´kszenie konkurencyjnoÊci przedsi´biorstw 14) zmiany technologii w celu ograniczenia iloÊci zuw warunkach rynku poprzez wspieranie przedsi´- ˝ywanej wody oraz iloÊci substancji niebezpieczbiorstw zobligowanych do dostosowania swojej infra- nych odprowadzanych wraz ze Êciekami, struktury do wymogów ochrony Êrodowiska zzakresu 15) obni˝enie wielkoÊci emisji do powietrza substancji gospodarki wodno-Êciekowej, ochrony powietrza oraz zanieczyszczajàcych zistniejàcych obiektów spalaprzedsi´wzi´ç s∏u˝àcych wdra˝aniu zasad zintegrowania paliw o mocy cieplnej wprowadzanej w palinego podejÊcia do zapobiegania i ograniczania (konwie wi´kszej ni˝ 50 MW w celu poprawy jakoÊci troli) zanieczyszczeƒ. powietrza oraz dostosowanie funkcjonujàcych obiektów do norm okreÊlonych przepisami ochro- Wydatki na: ny Êrodowiska, 1) inwestycje w zakresie ochrony Êrodowiska 16) modernizacj´ lub rozbudow´ obiektów spalania w przedsi´biorstwach, paliw i systemów ciep∏owniczych, 2) zmodernizowanie infrastruktury ochrony Êrodowi- 17) modernizacj´ urzàdzeƒ lub wyposa˝enie obiektów ska w przedsi´biorstwach, spalania paliw w urzàdzenia lub instalacje do ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych ipy- 3) modernizowanie instalacji przemys∏owych w kie- ∏owych, runku ograniczania materia∏och∏onnoÊci, energoch∏onnoÊci iiloÊci wytwarzanych odpadów wpro- 18) inwestycje w produkcj´ skojarzonà energii elekcesach produkcji, trycznej i ciep∏a, 4) dostosowanie przedsi´biorstw do wymogów pra- 19) konwersj´ obiektów spalania paliw na rozwiàzania wa wspólnotowego w zakresie ochrony Êrodowi- przyjazne Êrodowisku, ska, m.in. poprzez uzyskanie pozwoleƒ zintegro- 20) przedsi´wzi´cia na rzecz wykorzystywania alternawanych, tywnych êróde∏ energii, 5) ograniczenie oddzia∏ywania na Êrodowisko mo- 21) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ instalacji dernizowanych instalacji, do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów przemys∏owych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem 6) upowszechnienie stosowania najlepszych dost´pobiektów, które mogà pe∏niç funkcje us∏ugowe, nych technik (BAT) w przedsi´biorstwach, zgodnie zkrajowym, wojewódzkimi, powiatowymi i gminnymi planami gospodarki odpadami, dla 7) wdra˝anie nowoczesnych, energooszcz´dnych, po∏o˝onych w pobli˝u jednostek gospodarczych, ma∏o- lub bezodpadowych technologii, które nie mogà uniknàç wytwarzania odpadów, 8) inwestycje umo˝liwiajàce dostosowywanie si´ ist- 22) budow´, rozbudow´ i modernizacj´ instalacji niejàcych przedsi´biorstw do wymogów prawa iurzàdzeƒ do odzysku, awszczególnoÊci recyklinwspólnotowego, gu lub unieszkodliwiania odpadów opakowanio- 9) zmiany technologii s∏u˝àce eliminowaniu szkodli- wych ipou˝ytkowych, wtym po substancjach niewych oddzia∏ywaƒ iucià˝liwoÊci poprzez zapobie- bezpiecznych, wytwarzanych w danym przedsi´- ganie emisjom do Êrodowiska, biorstwie lub grupie przedsi´biorstw, 10) zmiany technologii s∏u˝àce zmniejszeniu zapotrze- 23) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ instalacji do przekszta∏cania odpadów wcelu u∏atwienia ich bowania na energi´, wod´ oraz surowce, ze szczemagazynowania i transportu oraz przygotowania gólnym uwzgl´dnieniem wtórnego wykorzystania do odzysku lub unieszkodliwiania, ciep∏a odpadowego, oraz eliminacji wytwarzania odpadów, 24) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ instalacji do zbierania lub tymczasowego magazynowania 11) zmiany technologii ukierunkowane na ograniczeodpadów, w szczególnoÊci odpadów niebezpiecznie wielkoÊci emisji niektórych substancji ienergii nych, do poziomu okreÊlonego w przepisach krajowych iwspólnotowych oraz wdokumentach referencyj- 25) budow´, modernizacj´ i instalacj´ urzàdzeƒ majànych BAT, cych na celu ograniczenie iloÊci wytwarzanych odpadów oraz urzàdzeƒ zapewniajàcych w∏aÊciwe 12) inwestycje w urzàdzenia ograniczajàce emisje zaewidencjonowanie odpadów, nieczyszczeƒ do Êrodowiska — ograniczenie ∏adunku zanieczyszczeƒ odprowadzanych wraz ze 26) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekono- Êciekami przez przemys∏ do Êrodowiska wodnego, micznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, zaa w szczególnoÊci substancji niebezpiecznych, Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanioraz zmniejszenie iloÊci odprowadzanych Êcie- styczny, architektoniczny, konserwatorski ibudowków przemys∏owych do wód powierzchniowych, lany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczàce w tym nieoczyszczonych Êcieków, zarzàdzania projektem.

153 Us∏ugi doradztwa dla przedsi´biorstw (umi´dzy- 14) dostosowywanie pomieszczeƒ w celu poprawy narodowienie dzia∏alnoÊci, zarzàdzanie ekspor- Êwiadczenia istniejàcych lub nowych us∏ug dla towe i Êrodowiskowe, zakup technologii) przedsi´biorców, Umi´dzynarodowienie przedsi´biorstw poprzez 15) inwestycje umo˝liwiajàce wdro˝enie nowych pau∏atwienie przedsi´biorcom prowadzàcym dzia∏alnoÊç kietów us∏ug dla przedsi´biorców, gospodarczà na terenie Polski nawiàzania kontaktów z potencjalnymi kontrahentami zagranicznymi oraz 16) popraw´ funkcjonowania sieci instytucji wspieraumo˝liwienie prezentacji swej oferty eksportowej na nia biznesu (wymiana informacji, produktów czy targach i wystawach oraz zwiàzanych z nimi gospo- us∏ug, wspólna obs∏uga klientów przez kilka darczych misjach zagranicznych. oÊrodków sieci), Wydatki na: 17) przygotowanie i wdro˝enie pakietów nowych us∏ug dla przedsi´biorców, realizowanych we 1) udzia∏ przedsi´biorstw w imprezach promocyjwspó∏pracy zzagranicznymi instytucjami wspieranych, targowo-wystawienniczych za granicà oraz nia biznesu lub mi´dzynarodowymi sieciami inzagranicznych misjach gospodarczych, stytucji wspierania biznesu, 2) nawiàzywanie bezpoÊrednich kontaktów handlo- 18) popraw´ istniejàcej oferty us∏ugowej dla przedsi´- wych polskich przedsi´biorców z przedstawicielabiorstw, wdra˝anej we wspó∏pracy z partnerami mi firm zagranicznych w celu prezentacji swoich zagranicznymi lub mi´dzynarodowymi sieciami mo˝liwoÊci eksportowych na dany rynek, instytucji wspierania biznesu: 3) popraw´ pozycji konkurencyjnej przedsi´biorców a) przygotowanie krajowej sieci instytucji otoczeobj´tych dofinansowaniem wstosunku do konkunia biznesu do cz∏onkostwa w mi´dzynarodorentów korzystajàcych z podobnych instrumenwych sieciach instytucji wspierania biznesu, tów promocji eksportu na rynkach zagranicznych, w tym poprzez dostosowanie zakresu us∏ug jak równie˝ wzrost skali umi´dzynarodowienia i ich standardów, polskich przedsi´biorstw, b) dzia∏alnoÊç promocyjna instytucji wspierajà- 4) promocj´ wp∏ywajàcà na wzrost skali umi´dzynacych przedsi´biorstwa oraz sieci instytucji otorodowienia przedsi´biorstw i udzia∏ przedsi´- czenia biznesu, biorstw w imprezach promocyjnych, c) organizowanie konferencji i seminariów infor- 5) popraw´ dost´pu przedsi´biorstw do rynków zamacyjnych, granicznych, 6) u∏atwienie nawiàzania bezpoÊrednich kontaktów d) tworzenie i utrzymywanie stron internetowych, handlowych z potencjalnymi kontrahentami za- w tym g∏ównie interaktywnych, zawierajàcych granicznymi, aktualnà ofert´ dla przedsi´biorstw, 7) prezentacj´ oferty eksportowej na targach iwysta- e) przygotowywanie, wydawanie i dystrybucja wach oraz zwiàzanych z nimi gospodarczych mi- materia∏ów promocyjnych, wtym publikacji, jak sjach zagranicznych, równie˝ wspólnych materia∏ów promocyjnych sieci instytucji otoczenia biznesu, 8) wsparcie udzia∏u przedsi´biorców w: f) budowa lub rozwój baz danych. a) wyjazdowych misjach gospodarczych zwiàzanych z udzia∏em w zagranicznych imprezach 154 Us∏ugi dla udzia∏owców (opieka zdrowotna ibeztargowo-wystawienniczych, pieczeƒstwo, zapewnianie opieki osobom b´dàcym na ich utrzymaniu) b) targach i wystawach za granicà, 155 Monta˝ finansowy 9) wzmocnienie wspó∏pracy pomi´dzy przedsi´biorcami zarejestrowanymi w Polsce i zagranicznymi ¸àczenie ró˝nych êróde∏ finansowania. przedsi´biorcami, U∏atwienie przedsi´biorcom dost´pu do zewn´trz- 10) przygotowanie i wdro˝enie pakietów nowych nych êróde∏ finansowania inwestycji. us∏ug dla przedsi´biorców, Wydatki na: 11) popraw´ istniejàcej oferty us∏ugowej dla przedsi´- biorstw, 1) rozbudow´ systemu por´czeƒ kredytowych i funduszy mikropo˝yczkowych, a tak˝e funduszy kapi- 12) powstawanie sieci instytucji wspierania biznesu, ta∏u zalà˝kowego, 13) zakup wyposa˝enia poprawiajàcego Êwiadczenie 2) dokapitalizowanie funduszy mikropo˝yczkowych, realizowanych us∏ug lub umo˝liwiajàcego Êwiadczenie nowych us∏ug, 3) dokapitalizowanie funduszy kapita∏u zalà˝kowego,

4) u∏atwienie funkcjonowania przedsi´biorstw po- z nowymi inwestycjami, popraw´ stanu Êrodowiprzez wspieranie instytucji otoczenia biznesu do- ska, starczajàcych us∏ug dla przedsi´biorstw. 10) wspieranie inwestycji innowacyjnych (w∏àczajàc 16 Pomoc dla Ma∏ych i Ârednich Przedsi´- inwestycje z zakresu BHP). biorstw (MÂP) oraz dla rzemios∏a 162 Technologie przyjazne Êrodowisku, czyste 161 Inwestycje w kapita∏ rzeczowy (budynki i wypo- i oszcz´dne technologie energetyczne sa˝enie, wspó∏finansowanie pomocy paƒstwa) — nabycie albo koszt wytworzenia Êrodków Zwi´kszenie konkurencyjnoÊci ma∏ych i Êrednich trwa∏ych przedsi´biorstw w warunkach rynku poprzez wspieranie przedsi´biorstw zobligowanych do dostosowania Wsparcie projektów inwestycyjnych poprawiajà- swojej infrastruktury do wymogów ochrony Êrodowicych innowacyjnoÊç przedsi´biorstwa, zwiàzanych ska z zakresu gospodarki wodno-Êciekowej, ochrony zunowoczeÊnieniem zarówno jego sposobu dzia∏ania, powietrza oraz przedsi´wzi´ç s∏u˝àcych wdra˝aniu zajak i oferty handlowej. sad zintegrowanego podejÊcia do zapobiegania i ograniczania (kontroli) zanieczyszczeƒ. Poprawa oferty produktowej itechnologicznej ma- ∏ych i Êrednich przedsi´biorstw poprzez wspieranie Wydatki na: nowych inwestycji zwiàzanych zutworzeniem lub roz- 1) inwestycje w zakresie ochrony Êrodowiska budowà przedsi´biorstw, jak równie˝ z rozpocz´ciem w przedsi´biorstwach, w istniejàcym przedsi´biorstwie dzia∏aƒ obejmujàcych dokonywanie zasadniczych zmian produkcji bàdê 2) zmodernizowanie infrastruktury ochrony Êrodowiprocesu produkcyjnego, zmian wyrobu lub us∏ugi oraz ska w przedsi´biorstwach, tworzenie nowych miejsc pracy zwiàzanych znowymi inwestycjami. 3) modernizowanie instalacji przemys∏owych w kierunku ograniczania materia∏och∏onnoÊci, energo- Wydatki na: ch∏onnoÊci iiloÊci wytwarzanych odpadów wprocesach produkcji, 1) wspieranie nowych inwestycji zwiàzanych z utworzeniem lub rozbudowà przedsi´biorstw, zarówno 4) dostosowanie wspieranych przedsi´biorstw do ze sfery produkcyjnej, jak ius∏ugowej, wszczegól- wymogów prawa wspólnotowego w zakresie noÊci wydatki na Êrodki trwa∏e, takie jak budynki, ochrony Êrodowiska, m.in. poprzez uzyskanie pobudowle, maszyny iurzàdzenia, wartoÊci niemate- zwoleƒ zintegrowanych, rialne i prawne, polegajàce na uzyskaniu patentu, nabyciu licencji lub nieopatentowanej wiedzy 5) ograniczenie oddzia∏ywania na Êrodowisko motechnicznej, technologicznej lub z zakresu organi- dernizowanych instalacji, zacji i zarzàdzania, 6) upowszechnienie stosowania BAT (z ang. BAT — 2) utworzenie, rozbudow´ lub nabycie przedsi´bior- Best Available Techniques — Najlepsza Dost´pna stwa, Technika) w przedsi´biorstwach, 3) nowe inwestycje poprawiajàce konkurencyjnoÊç 7) wdra˝anie nowoczesnych, energooszcz´dnych, przedsi´biorstw na rynku, zmniejszenie dystansu ma∏o- lub bezodpadowych technologii, do firm unijnych i umo˝liwienie im skutecznego 8) inwestycje umo˝liwiajàce dostosowywanie si´ istkonkurowania, niejàcych przedsi´biorstw do wymogów prawa 4) wdra˝anie wspólnych przedsi´wzi´ç inwestycyj- wspólnotowego, nych podejmowanych przez przedsi´biorstwa, 9) zmiany technologii s∏u˝àce eliminowaniu szkodli- 5) dzia∏ania modernizacyjne w MSP prowadzàce do wych oddzia∏ywaƒ iucià˝liwoÊci poprzez zapobiewprowadzenia znaczàcej zmiany produktu lub ganie emisjom do Êrodowiska, procesu produkcyjnego, unowoczeÊnienia tech- 10) zmiany technologii s∏u˝àce zmniejszeniu zapotrzenologii, poprawy jakoÊci, zwi´kszenia wydajnoÊci bowania na energi´, wod´ oraz surowce, ze szczepracy, gólnym uwzgl´dnieniem wtórnego wykorzystania 6) rozszerzenie zakresu dzia∏alnoÊci gospodarczej, ciep∏a odpadowego oraz eliminacji wytwarzania odpadów, 7) modernizacj´ Êrodków produkcji, 11) zmiany technologii ukierunkowane na ogranicze- 8) unowoczeÊnienie wyposa˝enia niezb´dnego do nie wielkoÊci emisji niektórych substancji ienergii prowadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej firmy, do poziomu okreÊlonego w przepisach krajowych iwspólnotowych oraz wdokumentach referencyj- 9) dokonywanie zasadniczych zmian wyrobu lub nych BAT, us∏ugi, w tym tak˝e zmian w zakresie sposobu Êwiadczenia us∏ug, poszerzenie oferty towarowej 12) inwestycje w urzàdzenia ograniczajàce emisje zaoraz tworzenie nowych miejsc pracy zwiàzanych nieczyszczeƒ do Êrodowiska — ograniczenie ∏a-

dunku zanieczyszczeƒ odprowadzanych wraz ze 26) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekono- Êciekami przez przemys∏ do Êrodowiska wodnego, micznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, zaa w szczególnoÊci substancji niebezpiecznych, Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanioraz zmniejszenie iloÊci odprowadzanych Êcie- styczny, architektoniczny, konserwatorski ibudowków przemys∏owych do wód powierzchniowych, lany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczàce w tym nieoczyszczonych Êcieków, zarzàdzania projektem. 13) budow´ lub modernizacj´ oczyszczalni ipodczysz- 163 Us∏ugi doradztwa dla przedsi´biorstw (informaczalni Êcieków przemys∏owych, cja, planowanie dzia∏alnoÊci, us∏ugi konsultingowe, marketing, projekty, umi´dzynarodowienie 14) zmian´ technologii w celu ograniczenia iloÊci zu- dzia∏alnoÊci, zarzàdzanie eksportowe i Êrodowi- ˝ywanej wody oraz iloÊci substancji niebezpiecz- skowe, zakup technologii) nych odprowadzanych wraz ze Êciekami, Zwi´kszenie poziomu konkurencyjnoÊci MSP pro- 15) obni˝enie wielkoÊci emisji do powietrza substanwadzàcych dzia∏alnoÊç gospodarczà poprzez u∏atwiecji zanieczyszczajàcych z istniejàcych obiektów nie dost´pu do specjalistycznej pomocy doradczej. spalania paliw o mocy cieplnej wprowadzanej Umi´dzynarodowienie ma∏ych i Êrednich przedsi´- w paliwie wi´kszej ni˝ 50 MW w celu poprawy jabiorstw poprzez u∏atwienie przedsi´biorcom prowakoÊci powietrza oraz dostosowanie funkcjonujàdzàcym dzia∏alnoÊç gospodarczà na terenie Polski nacych obiektów do norm okreÊlonych przepisami wiàzania kontaktów z potencjalnymi kontrahentami ochrony Êrodowiska, zagranicznymi oraz umo˝liwienie prezentacji swej oferty eksportowej na targach i wystawach oraz zwià- 16) modernizacj´ lub rozbudow´ obiektów spalania zanych z nimi gospodarczych misjach zagranicznych, paliw i systemów ciep∏owniczych, a tak˝e specjalistyczne us∏ugi doradcze dla mikro- 17) modernizacj´ urzàdzeƒ lub wyposa˝enie obiektów przedsi´biorstw (doradztwo wprowadzajàce innowaspalania paliw w urzàdzenia lub instalacje do cyjnoÊç w przedsi´biorstwie i zwi´kszajàce jego konograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych kurencyjnoÊç). i py∏owych, Wydatki na: 18) inwestycje w produkcj´ skojarzonà energii elektrycznej i ciep∏a, 1) us∏ugi doradcze wzakresie prowadzenia przedsi´- biorstwa na terenie UE, 19) konwersj´ obiektów spalania paliw na rozwiàzania przyjazne Êrodowisku, 2) us∏ugi doradcze w zakresie jakoÊci, dotyczàce w szczególnoÊci: 20) przedsi´wzi´cia na rzecz wykorzystywania alternatywnych êróde∏ energii, a) projektowania, wdra˝ana i doskonalenia systemów zarzàdzania jakoÊcià, zarzàdzania Êrodo- 21) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ instalacji wiskowego lub zarzàdzania BHP, do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów przemys∏owych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem b) uzyskiwania i odnawiania certyfikatów zgodnoobiektów, które mogà pe∏niç funkcje us∏ugowe, Êci dla wyrobów, us∏ug, surowców, maszyn zgodnie z krajowym, wojewódzkimi, powiatowyiurzàdzeƒ, aparatury kontrolno-pomiarowej lub mi igminnymi planami gospodarki odpadami, dla kwalifikacji personelu, po∏o˝onych w pobli˝u jednostek gospodarczych, które nie mogà uniknàç wytwarzania odpadów, c) wydawania deklaracji zgodnoÊci producenta w zakresie okreÊlonym w lit. b, 22) budow´, rozbudow´ i modernizacj´ instalacji iurzàdzeƒ do odzysku, awszczególnoÊci recyklin- d) zapewnienia bezpieczeƒstwa zdrowotnego ˝ywgu lub unieszkodliwiania odpadów opakowanio- noÊci, wych ipou˝ytkowych, wtym po substancjach niebezpiecznych, wytwarzanych w danym przedsi´- 3) us∏ugi doradcze zwiàzane zinnowacjami inowymi biorstwie lub grupie przedsi´biorstw, technologiami, obejmujàce z zakresu: 23) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ instalacji a) wdra˝ania strategii rozwoju przedsi´biorstwa do przekszta∏cania odpadów wcelu u∏atwienia ich w oparciu o nowe technologie i rozwiàzania inmagazynowania i transportu oraz przygotowania nowacyjne, do odzysku lub unieszkodliwiania, b) tworzenia przedsi´biorstw opartych na wyko- 24) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ instalacji rzystaniu nowych technologii lub zamierzajàdo zbierania lub tymczasowego magazynowania cych podjàç dzia∏alnoÊç gospodarczà polegajàodpadów, w szczególnoÊci odpadów niebezpiecz- cà na wytwarzaniu wyrobów lub Êwiadczeniu nych, nowych us∏ug na rynku polskim albo znaczàco ulepszonych wporównaniu zwyst´pujàcymi na 25) budow´, modernizacj´ iinstalacj´ urzàdzeƒ majà- tym rynku, cych na celu ograniczenie iloÊci wytwarzanych odpadów oraz urzàdzeƒ zapewniajàcych w∏aÊciwe c) wykorzystywania technologii informatycznych ewidencjonowanie odpadów, w przedsi´biorstwie,

4) us∏ugi doradcze w zakresie: wprowadzania przez a) koordynacj´ prac KSU oraz kierunków jego rozprzedsi´biorc´ produktów na nowe rynki zagra- woju, opracowywanie i wdra˝anie wypracowaniczne, tworzenie sieci kooperacyjnych przedsi´- nych procedur i zasad post´powania, zapewbiorstw, ∏àczenia si´ przedsi´biorstw, pozyskiwa- nienie narz´dzi komunikacji i wymiany donia zewn´trznego finansowania na rozwój dzia∏al- Êwiadczeƒ lub produktów w ramach sieci, noÊci gospodarczej, b) udoskonalanie iutrzymanie standardów Êwiad- 5) udzia∏ przedsi´biorców w wyjazdowych misjach czenia us∏ug dla przedsi´biorców oraz standargospodarczych zwiàzanych z udzia∏em w zagra- dów funkcjonowania organizacji nale˝àcych do nicznych imprezach targowo-wystawienniczych, sieci, w tym audytów certyfikacyjnych, 6) udzia∏ przedsi´biorców w targach lub wystawach c) zapewnienie wspólnej i kompleksowej oferty za granicà, szkoleƒ konsultantów, badanie potrzeb szkoleniowych i szkolenia konsultantów, 7) nawiàzywanie bezpoÊrednich kontaktów handlowych polskich przedsi´biorców z przedstawiciela- d) promocj´ KSU i jego dzia∏aƒ, analiz´ dzia∏aƒ mi firm zagranicznych w celu prezentacji swoich promocyjnych, aktualizacj´ strategii promocyjmo˝liwoÊci eksportowych na dany rynek, nej i realizacj´ dzia∏aƒ z niej wynikajàcych, m.in. organizowanie konferencji i seminariów, 8) popraw´ pozycji konkurencyjnej przedsi´biorców tworzenie i utrzymywanie stron internetowych, obj´tych dofinansowaniem w stosunku do konku- przygotowywanie, wydawanie oraz dystrybucj´ rentów korzystajàcych zpodobnych instrumentów materia∏ów promocyjnych, wtym publikacji, promocji eksportu na rynkach zagranicznych, jak równie˝ wzrost skali umi´dzynarodowienia pol- e) opracowywanie i wdra˝anie nowego zakresu skich przedsi´biorstw, us∏ug lub sposobów realizacji us∏ug i ich marketingu, 9) promocj´ wp∏ywajàcà na wzrost skali umi´dzynarodowienia przedsi´biorstw i udzia∏ przedsi´- 22) wsparcie projektów inwestycyjnych niezb´dnych biorstw w imprezach promocyjnych, dla w∏aÊciwego funkcjonowania KSU i instytucji nale˝àcych do sieci polegajàce na: 10) popraw´ dost´pu przedsi´biorstw do rynków zagranicznych, a) zakupie wyposa˝enia poprawiajàcego Êwiadczenie realizowanych us∏ug lub umo˝liwiajàce- 11) u∏atwienie nawiàzania bezpoÊrednich kontaktów go Êwiadczenie nowych us∏ug, handlowych z potencjalnymi kontrahentami zagranicznymi, b) dostosowywaniu pomieszczeƒ w celu poprawy Êwiadczenia us∏ug dla przedsi´biorców, 12) prezentacj´ oferty eksportowej na targach iwystawach oraz zwiàzanych z nimi gospodarczych mi- c) zapewnieniu sprawnego funkcjonowania KSU sjach zagranicznych, m.in. w zakresie wymiany informacji, produktów czy us∏ug, wspólnej obs∏ugi klientów przez 13) wsparcie udzia∏u przedsi´biorstw w wyjazdowych kilka instytucji z sieci, w tym poprzez projekty misjach gospodarczych zwiàzanych z udzia∏em polegajàce na opracowaniu oprogramowania w zagranicznych imprezach targowo-wystawien- wymiany informacji, w∏àcznie znadzorem techniczych, niczno-merytorycznym oraz analizà jego funkcjonowania, 14) wzmocnienie wspó∏pracy pomi´dzy przedsi´biorcami zarejestrowanymi w Polsce i zagranicznymi 23) wspieranie projektów zg∏aszanych przez instytucje przedsi´biorcami, otoczenia biznesu oraz organizacje dzia∏ajàce w sieci instytucji otoczenia biznesu Êwiadczàce 15) opracowanie strategii umieszczenia produktu na us∏ugi wyspecjalizowane na rzecz przedsi´- nowym rynku zbytu, biorstw, m.in.: 16) wprowadzenie na rynek nowego produktu, a) projekty polegajàce na przygotowaniu iwdro˝e- 17) zdobycie nowej grupy klientów, niu pakietów nowych us∏ug dla przedsi´biorców, 18) racjonalizacj´ przep∏ywów finansowych, towarów, materia∏ów, informacji wewnàtrz przedsi´bior- b) projekty zwiàzane z poprawà istniejàcej oferty stwa, us∏ugowej dla przedsi´biorstw, 19) komputeryzacj´, racjonalizacj´ logistyki sprzeda˝y c) projekty zwiàzane z tworzeniem i utrzymywatowarów i us∏ug, niem standardów Êwiadczenia us∏ug dla przedsi´biorców, przez sieci instytucji otoczenia biz- 20) popraw´ zarzàdzania wewnàtrz firmy itp., nesu oraz standardów funkcjonowania instytucji nale˝àcych do sieci, 21) wsparcie projektów dotyczàcych m.in. budowy i wzmocnienia Krajowego Systemu Us∏ug (KSU) 24) popraw´ istniejàcej oferty us∏ug dla przedsi´- i organizacji nale˝àcych do sieci KSU poprzez: biorstw w zakresie projektów wdra˝anych we

wspó∏pracy z partnerami zagranicznymi lub mi´- 2) powstawanie inkubatorów technologicznych, dzynarodowymi sieciami instytucji otoczenia biznesu, 3) realizacj´ projektów inwestycyjnych zwiàzanych z powstawaniem i rozwojem parków przemys∏o- 25) wspieranie projektów s∏u˝àcych powstawaniu sie- wych, parków naukowo-technologicznych oraz inci instytucji otoczenia biznesu, kubatorów technologicznych, 26) wspieranie projektów inwestycyjnych niezb´d- 4) realizacj´ us∏ug doradczych dla instytucji zarzàdzanych dla w∏aÊciwego funkcjonowania instytucji jàcych parkami przemys∏owymi, parkami naukootoczenia biznesu oraz sieci instytucji otoczenia wo-technologicznymi oraz inkubatorami technolobiznesu, Êwiadczàcych us∏ugi wyspecjalizowane gicznymi, o charakterze ponadregionalnym/regionalnym na rzecz przedsi´biorstw, 5) us∏ugi doradcze dla osób chcàcych rozpoczàç lub prowadzàcych dzia∏alnoÊç gospodarczà, 27) wspieranie projektów o charakterze ponadregionalnym i regionalnym realizowanych we wspó∏- 6) modernizacj´ i przystosowanie obiektów, w któpracy z zagranicznymi instytucjami otoczenia biz- rych zlokalizowane b´dà inkubatory przedsi´biornesu oraz z zagranicznymi sieciami instytucji oto- czoÊci (na obszarach podlegajàcych restrukturyzaczenia biznesu, cji), 28) popraw´ funkcjonowania sieci instytucji otocze- 7) tworzenie wzdegradowanych obszarach miejskich nia biznesu (wymiana informacji, produktów czy warunków lokalowych i infrastrukturalnych do us∏ug, wspólna obs∏uga klientów przez kilka rozwoju ma∏ej i Êredniej przedsi´biorczoÊci, oÊrodków sieci), 8) remont, przebudow´, adaptacj´ lub przystosowa- 29) wspieranie projektów zwiàzanych z dzia∏alnoÊcià nie budynków, pomieszczeƒ iopustosza∏ej kubatupromocyjnà instytucji otoczenia biznesu oraz ich ry (na obszarach powojskowych i poprzemys∏osieci, wych) dla: biur, warsztatów, dla potrzeb tworzenia inkubatorów przedsi´biorczoÊci oraz pomieszczeƒ 30) przygotowanie krajowej sieci instytucji otoczenia konferencyjnych, biznesu do cz∏onkostwa w mi´dzynarodowych sieciach instytucji otoczenia biznesu, w tym po- 9) zakup wyposa˝enia nierozerwalnie zwiàzanego przez dostosowanie zakresu us∏ug i ich standar- z projektem, dów, 10) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwe- 31) dzia∏alnoÊç promocyjnà instytucji otoczenia bizne- stycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod busu, ich sieci oraz dzia∏ania majàce na celu zwi´k- dow´, prace ziemne, budowlano-monta˝owe, rozszenie zasi´gu oddzia∏ywania sieci instytucji oto- biórkowe, remontowe, modernizacyjne, konserczenia biznesu, wacyjne, wykoƒczeniowe, ziemne, przebudowa infrastruktury technicznej kolidujàcej z inwestycjà, 32) organizowanie konferencji i seminariów informacyjnych, 11) realizacj´ us∏ug doradczych dla instytucji zarzàdzajàcych parkami przemys∏owymi, parkami nauko- 33) tworzenie i utrzymywanie stron internetowych, wo-technologicznymi oraz inkubatorami technolow tym g∏ównie interaktywnych, zawierajàcych akgicznymi, tualnà ofert´ dla przedsi´biorstw. 12) przygotowanie dokumentacji technicznej, studium 164 Wspólne us∏ugi dla przedsi´biorców (parki przewykonalnoÊci, raportu oddzia∏ywania na Êrodowimys∏owe i naukowo-technologiczne, inkubatory sko, kosztorysów, zaÊwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty przedsi´biorczoÊci, stymulacja rozwoju us∏ug, oraz nadzór urbanistyczny, architektoniczny, konpromocja, powiàzania, konferencje, targi handloserwatorski ibudowlany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz we) us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem. Wspieranie wspólnych us∏ug dla ma∏ych i Êred- 165 Monta˝ finansowy nich przedsi´biorców, tworzenie i udost´pnienie przedsi´biorcom nowej infrastruktury prowadzenia ¸àczenie ró˝nych êróde∏ finansowania. dzia∏alnoÊci gospodarczej w ramach parków przemys∏owych i inkubatorów przedsi´biorczoÊci. U∏atwienie przedsi´biorcom dost´pu do zewn´trznych êróde∏ finansowania inwestycji, rozbudowa sys- Zach´canie do rozwijania nowych form aktywno- temu por´czeƒ kredytowych i funduszy mikropo˝ycz- Êci gospodarczej generujàcych miejsca pracy poprzez kowych, a tak˝e funduszy kapita∏u zalà˝kowego. oferowanie infrastruktury do prowadzenia dzia∏alno- Êci dostosowanej do potrzeb nowych przedsi´biorstw. Wydatki na: Wydatki na: 1) dokapitalizowanie funduszy mikropo˝yczkowych, 1) tworzenie parków przemys∏owych i naukowo- 2) dokapitalizowanie funduszy por´czeƒ kredyto- -technologicznych, wych,

3) wsparcie powstawania funduszy kapita∏u zalà˝ko- styczny, architektoniczny, konserwatorski ibudowwego, lany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem, 4) u∏atwienie funkcjonowania przedsi´biorstw poprzez wspieranie instytucji otoczenia biznesu do- 7) projekty inwestycyjne gmin uzdrowiskowych zwiàstarczajàcych us∏ugi dla przedsi´biorstw. zane z rozwojem funkcji leczniczo-wypoczynkowych, 166 Us∏ugi spo∏eczne dla pracowników (opieka dla osób pozostajàcych na ich utrzymaniu, ochrona 8) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwezdrowia, bezpieczeƒstwo, dzia∏alnoÊç wzakresie stycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod bukultury) dow´, prace ziemne, budowlano-monta˝owe, instalacyjne, wykoƒczeniowe, 167 Dokszta∏canie zawodowe dla MÂP oraz dla sektora rzemieÊlniczego 9) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i niezabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie Wspieranie szkolenia idokszta∏cania zawodowego zwiàzanych z projektem, s∏u˝àcego rozwijaniu potencja∏u kadrowego ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw oraz rzemios∏a. 10) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac studialnych, ekspertyz, badania geologiczne) do- Wydatki na: kumentacji technicznej iprzetargowej, wtym przy- 1) kszta∏cenie iszkolenie zawodowe oraz na kszta∏ce- gotowanie studium wykonalnoÊci, raportu oddzianie ustawiczne s∏u˝àce rozwijaniu potencja∏u ka- ∏ywania na Êrodowisko, opinie konserwatorskie drowego, oraz prace projektantów, architektów i konserwatorów, nadzór inwestorski oraz us∏ugi zarzàdzania 2) szkolenia dla kadry zarzàdzajàcej itechnicznej pro- projektem. wadzone woÊrodkach badawczych iprzedsi´biorstwach. 172 Przedsi´wzi´cia majàce na celu rozwój i Êwiadczenie us∏ug turystycznych, dzia∏alnoÊci sporto- 17 Turystyka wej, kulturowej i rekreacyjnej oraz dziedzictwo kulturowe 171 Inwestycje majàtkowe (centra informacji, baza noclegowa, zaplecze gastronomiczne, punkty Rozwijanie kompleksowego systemu informacji us∏ugowe) w zakresie kultury i turystyki. U∏atwienie dost´pu do obiektów kultury i turysty- Wydatki na: ki, mi´dzy innymi poprzez rozbudow´ infrastruktury przyczyniajàcej si´ do wzrostu ekonomicznej aktywno- 1) opracowanie i utworzenie systemów informacji Êci regionów oraz ich atrakcyjnoÊci dla turystów, in- wzakresie kultury iturystyki, wtym nowoczesnej, westorów i mieszkaƒców. interaktywnej sieci informacji internetowej, Wydatki na: 2) budow´ i modernizacj´ systemów informacji kulturalnej i turystycznej, 1) rozwój i modernizacj´ infrastruktury gastronomicznej, m.in. wobiektach podkreÊlajàcych specy- 3) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwefik´ regionu, np. m∏yny, kuênie, obiekty podworstycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod buskie, dow´, prace ziemne, budowlano-monta˝owe, instalacyjne, wykoƒczeniowe, 2) opracowanie i utworzenie systemów i centrów informacji turystycznej, w tym nowoczesnej, inte- 4) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i nieraktywnej sieci informacji internetowej, zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie zwiàzanych z projektem, 3) rozwój i modernizacj´ publicznej infrastruktury informacyjnej (np. centra i punkty informacji kultu- 5) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac ralnej), studialnych, ekspertyz, badania geologiczne) do- 4) budow´ lub modernizacj´ lokalnej bazy kulturalnej kumentacji technicznej i przetargowej, w tym: i turystycznej, w tym: infrastruktury noclegowej, przygotowanie studium wykonalnoÊci, raportu odgastronomicznej, informacyjno-recepcyjnej iinnej dzia∏ywania na Êrodowisko, opinie konserwatorinfrastruktury turystycznej, skie oraz prace projektantów, architektów ikonserwatorów, nadzór inwestorski oraz us∏ugi zarzàdza- 5) budow´ lub modernizacj´ infrastruktury s∏u˝àcej nia projektem. rozwojowi aktywnych form turystyki, wtym budow´ i modernizacj´ obiektów sportowych i rekrea- 173 Wspólne us∏ugi dla przemys∏u turystycznego cyjnych, (obejmujàce dzia∏alnoÊç promocyjnà, sieci, konferencje i targi handlowe) 6) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonomicznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, za- Podejmowanie dzia∏aƒ promocyjnych zzakresu tu- Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbani- rystyki i kultury.

Wydatki na: Dzia∏ania wspierajàce i promujàce zatrudnienie oraz samozatrudnienie m∏odzie˝y, w tym absolwentów 1) organizacj´ imprez i wydarzeƒ turystycznych oraz wszystkich typów szkó∏. Ograniczanie zjawiska d∏ugokulturalnych przyciàgajàcych turystów zinnych retrwa∏ego bezrobocia ijego przyczyn poprzez wsparcie gionów Polski i z zagranicy oraz udzia∏ w specjaliosób bezrobotnych i d∏ugotrwale bezrobotnych w zastycznych targach, kresie reintegracji zawodowej oraz wsparcie dla otoczenia spo∏ecznego tych osób. 2) opracowanie i wdra˝anie programów rozwoju ipromocji lokalnych iregionalnych produktów tu- Wydatki na: rystycznych i kulturowych. 1) subsydiowanie zatrudnienia m∏odzie˝y i bezrobot- 174 Specjalistyczne dokszta∏canie zawodowe wdzienych ze szczególnym uwzgl´dnieniem subsydiodzinie turystyki wania zatrudnienia wsektorze MSP oraz worganizacjach pozarzàdowych (trzeci sektor), Szkolenia, sta˝e i studia podyplomowe z zakresu turystyki. 2) sta˝e oraz szkolenia majàce na celu dostosowanie kwalifikacji do potrzeb rynku pracy poprzez naby- 18 Badania, rozwój technologiczny i dzia∏ania innowacyjne (B+R) cie kwalifikacji, podniesienie kwalifikacji lub ich zmian´, 181 Projekty badawcze prowadzone przez jednostki naukowe 3) doradztwo, szkolenia oraz Êrodki na podj´cie dzia- ∏alnoÊci gospodarczej, Projekty badawcze i celowe w obszarze monitorowania iprognozowania rozwoju technologii (zang. fo- 4) poradnictwo zawodowe i poÊrednictwo pracy, resight) 5) wsparcie realizacji programów innowacyjnych, 182 InnowacyjnoÊç i transfer technologii, ustanawia- wszczególnoÊci zawierajàcych nowatorskie podejnie wzajemnych powiàzaƒ i nawiàzywanie Êcie do problematyki zwalczania bezrobocia wspó∏pracy miedzy przedsi´biorstwami lub in- wÊród m∏odzie˝y, zwalczania bezrobocia d∏ugostytucjami naukowymi trwa∏ego i wykorzystujàcych nowe technologie, Wydatki na: 6) wspieranie wolontariatu, jako etapu przygotowawczego do podj´cia zatrudnienia, poprzez or- 1) projekty celowe obejmujàce badania stosowane ganizowanie i dofinansowanie stanowisk pracy i prace rozwojowe: wy∏àcznie w zakresie badaƒ dla wolontariuszy winstytucjach administracji puprzemys∏owych i przedkonkurencyjnych prowa- blicznej i organizacjach pozarzàdowych, dzonych przez przedsi´biorstwa lub grupy przedsi´biorstw, samodzielnie albo we wspó∏pracy zin- 7) monitorowanie, stytucjami sfery B+R, 8) rozwijanie i promocj´ trójstronnych umów szkole- 2) projekty celowe realizowane przez Centrum Za- niowych (zawartych pomi´dzy urz´dem pracy, awansowanych Technologii (CZT). jednostkà szkoleniowà i pracodawcà), w szczególnoÊci przez upowszechnianie najlepszych praktyk, 183 Infrastruktura badawczo-rozwojowa (B+R) 9) ocen´ wp∏ywu obowiàzujàcych rozwiàzaƒ praw- Wydatki na: nych na rynek pracy przez badania, analizy i ekspertyzy, 1) inwestycje zwiàzane zbudowà, modernizacjà iwyposa˝eniem specjalistycznych laboratoriów CZT 10) doskonalenie systemu szkolenia kadr publicznych i centrów doskona∏oÊci (CD), dzia∏ajàcych w prios∏u˝b zatrudnienia i innych instytucji rynku pracy rytetowych dziedzinach rozwoju polskiej gospo- — w szczególnoÊci poprzez diagnozowanie podarki, trzeb szkoleniowych, tworzenie i wdra˝anie planów i programów szkoleniowych, 2) inwestycje zwiàzane zbudowà, modernizacjà iwyposa˝eniem laboratoriów Êwiadczàcych specjali- 11) prowadzenie analiz, badaƒ oraz dokonywanie eksstyczne us∏ugi dla przedsi´biorstw, realizowane pertyz dotyczàcych funkcjonowania publicznych przez jednostki naukowe. s∏u˝b zatrudnienia i innych instytucji rynku pracy, 184 Kszta∏cenie pracowników naukowych 12) wyposa˝enie publicznych s∏u˝b zatrudnienia w sprz´t komputerowy i biurowy oraz narz´dzia 2. Zasoby ludzkie informatyczne wspierajàce realizacj´ ich zadaƒ, 21 Polityka rynku pracy z uwzgl´dnieniem nowoczesnych technologii komunikacji i informacji, Rozwój oferty us∏ug instytucji rynku pracy (w tym organizacji pozarzàdowych) oraz jednostek nauko- 13) administrowanie i rozwój portalu publicznych wych do rosnàcych potrzeb w zakresie aktywizacji za- s∏u˝b zatrudnienia jako jednego z narz´dzi inforwodowej osób bezrobotnych i poszukujàcych pracy. macji i komunikacji,

14) prowadzenie analiz, badaƒ oraz dokonywanie eks- pracy, w tym: poÊrednictwa pracy, poradnictwa pertyz dotyczàcych stosowanych instrumentów i informacji zawodowej, szkoleƒ, iprogramów oraz tworzenie instrumentów, metod iprogramów wzakresie: poÊrednictwa pracy, two- 27) upowszechnianie informacji ous∏ugach Êwiadczorzenia miejsc pracy, aktywizacji zawodowej bezro- nych przez instytucje rynku pracy, wtym: placówbotnych (ze szczególnym uwzgl´dnieniem szkoleƒ ki informacji i poradnictwa zawodowego, zwi´kszajàcych mobilnoÊç i szanse na rynku pra- 28) promowanie problematyki planowania rozwoju cy), informacji i poradnictwa zawodowego, stanzawodowego, dardów us∏ug i identyfikacji programów rynku pracy o najwy˝szej skutecznoÊci oraz ich upo- 29) popularyzacj´ najlepszych praktyk, wszechnianie, 30) przygotowanie zawodowe w miejscu pracy, 15) prowadzenie analiz, badaƒ i prognoz w zakresie popytu i poda˝y zasobów pracy, 31) opracowywanie i rozpowszechnianie informacji promujàcej êród∏a i miejsca dost´pu do informa- 16) utworzenie, prowadzenie i aktualizowanie rejestru cji o: instytucji prowadzàcych szkolenia dla bezrobotnych i poszukujàcych pracy, a) ofertach zatrudnienia ze szczególnym uwzgl´dnieniem sektora MÂP oraz w trzecim sektorze, 17) doskonalenie systemu zach´t do inwestowania w szkolenia, w szczególnoÊci poprzez projektowa- b) formach zatrudnienia ze szczególnym uwzgl´dnie i wdra˝anie nowych instrumentów, nieniem sektora MÂP oraz w trzecim sektorze, 18) opracowywanie i aktualizacja modu∏owych pro- c) mo˝liwoÊciach podnoszenia kwalifikacji i zdogramów szkoleƒ dla potrzeb rynku pracy (eksper- bywania doÊwiadczenia, tyzy, tworzenie rejestrów), d) mo˝liwoÊciach uzyskania wsparcia finansowe- 19) prowadzenie badaƒ, analiz i ekspertyz majàcych go na rozpocz´cie dzia∏alnoÊci gospodarczej, na celu diagnoz´ potrzeb szkoleniowych osób bezrobotnych, zagro˝onych bezrobociem, wymagaƒ e) wolontariacie, kwalifikacyjnych oraz dotyczàcych barier uczest- 32) akcje informacyjne majàce na celu: nictwa w szkoleniach oraz metod eliminacji tych barier, a) promowanie postaw aktywnych, wtym promowanie samozatrudnienia, 20) opracowywanie i aktualizacja standardów kwalifikacji zawodowych (badania, ekspertyzy, tworzenie b) uÊwiadomienie koniecznoÊci planowania karierejestrów), ry i rozwoju zawodowego, 21) przygotowanie metodologii budowania strategii c) promowanie mobilnoÊci, elastycznoÊci, przedrozwoju kadr w przedsi´biorstwach, w szczególsi´biorczoÊci i koniecznoÊci dostosowywania noÊci z sektorów restrukturyzowanych, si´ do zmieniajàcych si´ warunków rynku pracy, 22) doskonalenie kadr publicznych s∏u˝b zatrudnienia i innych instytucji rynku pracy, w szczególnoÊci 33) wspieranie inicjatyw lokalnych majàcych na celu przez szkolenia i studia podyplomowe, wsparcie, pomoc m∏odzie˝y w wejÊciu na rynek pracy, doradztwo i instrukta˝, 34) aktywizacj´ zawodowà osób bezrobotnych oraz 23) rozwijanie dialogu spo∏ecznego i w∏àczanie partm∏odzie˝y poprzez: nerów spo∏ecznych do dzia∏aƒ na rynku pracy, w szczególnoÊci przez: akcje promocyjne, szkole- a) doradztwo, szkolenia oraz przyznanie jednorania, warsztaty skierowane do ró˝nych Êrodowisk zowych Êrodków na podj´cie dzia∏alnoÊci gomajàce na celu m.in. popularyzowanie idei aktywi- spodarczej, zacji zawodowej oraz sprzyjajàce zwi´kszaniu oddzia∏ywania organizacji pozarzàdowych na rynek b) poradnictwo zawodowe i poÊrednictwo pracy, pracy, c) kluby pracy, 24) projektowanie i wdra˝anie nowych rozwiàzaƒ ord) wspieranie wolontariatu poprzez finansowanie ganizacyjnych oraz instrumentów i programów okreÊlonych przepisami Êwiadczeƒ oraz pokryrynku pracy uwzgl´dniajàcych wzmacnianie powanie kosztów zwiàzanych z pracà wolontariuwiàzaƒ na szczeblu lokalnym i regionalnym, sza (w tym organizacja i finansowanie stano- 25) upowszechnianie metod inarz´dzi informacji ipo- wisk pracy winstytucjach administracji publiczradnictwa zawodowego (z wykorzystaniem no- nej i organizacjach pozarzàdowych), wych technologii), e) us∏ugi poradnictwa zawodowego i poÊrednic- 26) promowanie i wsparcie projektów pilota˝owych twa pracy z uwzgl´dnieniem indywidualnych i innowacyjnych z zakresu us∏ug instytucji rynku planów dzia∏aƒ,

35) promocj´ inicjatyw lokalnych wspomagajàcych d) szkolenia dla pracowników wspó∏pracujàcych osoby d∏ugotrwale bezrobotne wponownym wej- wswym Êrodowisku pracy zosobami niepe∏no- Êciu na rynek pracy, w tym akcje uÊwiadamiajàce sprawnymi zwi´kszajàce umiej´tnoÊci w zakrei kampanie informacyjne, sie wspó∏pracy z niepe∏nosprawnymi partnerami, 36) wsparcie inicjatyw samoorganizacji i samopomocy wÊród osób bezrobotnych, poprzez doradztwo e) szkolenia dla pracodawców (oraz organizatoi szkolenia, prowadzàce do uzyskania zatrudnie- rów pracy w firmach) zatrudniajàcych lub zania. mierzajàcych zatrudniç osoby niepe∏nosprawne majàce na celu uzyskanie lub podniesienie 22 Przeciwdzia∏anie zjawisku wykluczenia spo∏eczneumiej´tnoÊci w zakresie organizacji stanowisk go pracy oraz warunków i Êrodowiska pracy dla niepe∏nosprawnych pracowników, Ograniczenie zjawiska marginalizacji spo∏ecznej i przygotowanie osób nara˝onych na wykluczenie f) szkolenia dla doradców, w tym zawodowych spo∏eczne do wejÊcia na rynek pracy, utrzymania zai innych us∏ugodawców, podnoszàce umiej´ttrudnienia lub powrotu do czynnego ˝ycia zawodowenoÊci w zakresie Êwiadczenia us∏ug osobom go. niepe∏nosprawnym s∏u˝àce wspieraniu ich w funkcjonowaniu na rynku pracy, Zwi´kszenie stopnia przygotowania zawodowego i poprawa zdolnoÊci do uzyskania zatrudnienia przez 3) rozwój i promocja us∏ug doradczych dla osób nieosoby oznacznym iumiarkowanym stopniu niepe∏nope∏nosprawnych, dla organizacji pozarzàdowych sprawnoÊci, d∏ugotrwale bezrobotne oraz m∏odzie˝ zai innych us∏ugodawców dla dzia∏aƒ zmierzajàcych gro˝onà wykluczeniem spo∏ecznym. do integracji osób niepe∏nosprawnych na otwartym rynku pracy oraz innych us∏ug zwi´kszajàcych Budowanie potencja∏u oraz tworzenie nowych aktywnoÊç zawodowà tych osób: i doskonalenie istniejàcych instrumentów zwi´kszajàcych mo˝liwoÊci osób niepe∏nosprawnych na rynku a) rozwój us∏ug w zakresie poszukiwania miejsc pracy. pracy dla osób niepe∏nosprawnych, Zwi´kszenie stopnia przygotowania zawodowego b) rozwój us∏ug z zakresu organizowania stanoi poprawa zdolnoÊci do uzyskania zatrudnienia przez wisk pracy i Êrodowiska pracy dla osób niepe∏- osoby niepe∏nosprawne, osoby po raz pierwszy wchonosprawnych, a tak˝e wspierania osób niepe∏- dzàce na rynek pracy lub d∏ugotrwale bezrobotne oraz nosprawnych w ich aktywnoÊci zawodowej, doÊwiadczajàce najwi´kszych problemów przy wej- Êciu na rynek pracy. c) us∏ugi wspierajàce dost´p osób niepe∏nosprawnych do szkoleƒ, Wydatki na: d) rozwijanie dzia∏alnoÊci doradczej dla organizacji 1) doradztwo/poradnictwo zwi´kszajàce potencja∏ zapozarzàdowych, wodowy imo˝liwoÊci uzyskania pracy przez osoby niepe∏nosprawne, warsztaty psychologiczne ukie- 4) rozwijanie form i programów szkolenia osób nierunkowane na zwi´kszenie aktywnoÊci zawodowej pe∏nosprawnych on-line, osób niepe∏nosprawnych, podnoszàce zdolnoÊç do zatrudnienia osób niepe∏nosprawnych, 5) dzia∏ania s∏u˝àce tworzeniu miejsc pracy dla osób niepe∏nosprawnych iwi´kszych mo˝liwoÊci ich za- 2) szkolenia dla otoczenia wspó∏pracujàcego zosoba- trudniania: mi niepe∏nosprawnymi: a) organizowanie sta˝y, a) szkolenia i warsztaty dla publicznych s∏u˝b zatrudnienia, s∏u˝b medycyny pracy oraz pracow- b) pokrywanie kosztów przystosowania stanowiników jednostek samorzàdu terytorialnego re- ska pracy do potrzeb wynikajàcych z niepe∏noalizujàcych zadania na rzecz zatrudnienia osób sprawnoÊci pracownika, niepe∏nosprawnych podnoszàce umiej´tnoÊci c) subsydia dla organizacji non-profit oferujàcych w zakresie pracy z niepe∏nosprawnym klientem us∏ugi wspierajàce przechodzenie osób niepe∏- i jego rodzinà, nosprawnych na otwarty rynek pracy, b) szkolenia podnoszàce umiej´tnoÊç wspó∏pracy pracodawców zatrudniajàcych osoby niepe∏no- d) subsydiowanie wynagrodzeƒ osób niepe∏nosprawne, w tym umiej´tnoÊci w zakresie rozu- sprawnych, rekompensujàce pracodawcom mienia potrzeb niepe∏nosprawnych pracowni- zwi´kszone koszty ich zatrudniania wynikajàce ków, z ni˝szej produktywnoÊci niepe∏nosprawnego pracownika, c) szkolenia i warsztaty dla pracowników niepublicznych instytucji rynku pracy Êwiadczàcych e) rozwijanie dostosowanych do potrzeb niepe∏- us∏ugi na rzecz osób bezrobotnych podnoszàce nosprawnych alternatywnych form pracy — teumiej´tnoÊci wzakresie pracy zniepe∏nospraw- lepraca, praca przez Internet, praca w niepe∏- nym klientem, nym wymiarze,

f) subsydia do wynagrodzeƒ osób niepe∏nospraw- 10) dzia∏alnoÊç centrów integracji spo∏ecznej (CIS) adnych zatrudnianych przez organizacje non-pro- resowane na rzecz osób d∏ugotrwale bezrobotfit dzia∏ajàce na rzecz integracji osób niepe∏no- nych, bezdomnych (uczestniczàcych w programie sprawnych na otwartym rynku pracy, wychodzenia z bezdomnoÊci), uzale˝nionych, jak równie˝ osób opuszczajàcych zak∏ady karne i dog) rozwijanie i promocja form wspó∏pracy pomi´- Êwiadczajàcych trudnoÊci w procesie integracji dzy pracodawcami, ich organizacjami, zwiàzka- spo∏ecznej, mi zawodowymi, stowarzyszeniami i organizacjami pozarzàdowymi s∏u˝àcych zwi´kszaniu 11) szkolenia, subsydiowanie zatrudnienia, warsztaty mo˝liwoÊci zatrudniania osób niepe∏nospraw- aktywizujàce, ró˝nego rodzaju doradztwo, nych, 12) warsztaty obejmujàce diagnozowanie potencja∏u zawodowego osób z grup szczególnego ryzyka, 6) zmian´ postaw spo∏ecznych wobec osób niepe∏nomo˝liwoÊci jego rozwoju oraz podnoszenie kwalisprawnych, w szczególnoÊci w Êrodowisku pracy, fikacji tych osób, przez: 13) szkolenia dla osób z grup zagro˝onych wykluczea) kampanie informacyjno-promocyjne skierowaniem spo∏ecznym, majàce na celu przezwyci´˝anie ne do pracodawców oraz ich pracowników, problemów, którymi osoby te sà obarczone, b) kampanie informacyjno-promocyjne skierowa- kszta∏càce umiej´tnoÊci radzenia sobie wtrudnych ne do spo∏ecznoÊci lokalnych i decydentów, sytuacjach i prowadzàce do zwi´kszania samodzielnoÊci, 7) badania iekspertyzy wobszarze rehabilitacji zawo- 14) subsydiowanie zatrudnienia osób bezrobotnych dowej i zatrudniania osób niepe∏nosprawnych, powy˝ej 24 miesi´cy na otwartym rynku pracy, w tym badania s∏u˝àce zindywidualizowaniu Êwiadczonych us∏ug: 15) wspó∏finansowanie tworzenia idzia∏alnoÊci CIS — przeznaczonych dla osób zagro˝onych marginalia) badania dotyczàce specyficznych potrzeb ró˝- zacjà i wykluczeniem spo∏ecznym (w szczególnonych grup osób niepe∏nosprawnych o znacz- Êci na obszarach wiejskich irestrukturyzowanych), nym i umiarkowanym stopniu niepe∏nosprawnoÊci zwiàzane z przystosowaniem ich do za- 16) wspieranie zatrudnienia subsydiowanego w ratrudnienia i trwa∏ej integracji na rynku pracy, mach CIS, b) badania z zakresu rozpoznawania zapotrzebo- 17) szkolenia i warsztaty edukacyjno-wychowawcze wania na prac´ osób niepe∏nosprawnych, na rzecz m∏odzie˝y trudnej majàce na celu powrót wtym na prac´ zwykorzystaniem nowych form do nauki wcelu zdobycia zawodu iusamodzielnieorganizacji pracy, nia si´ oraz zapobieganie wÊród ludzi m∏odych dysfunkcjom spo∏ecznym, takim jak: alkoholizm, c) badania dotyczàce nowych form rehabilitacji za- narkomania, przest´pczoÊç, wodowej i metod pracy z osobami niepe∏nosprawnymi, 18) kampanie promujàce oraz inne dzia∏ania wspierajàce wolontariat w zakresie integracji z rynkiem d) badania warunków trwa∏ej integracji zawodo- pracy osób zagro˝onych wykluczeniem spo∏eczwej osób niepe∏nosprawnych, nym, 8) utworzenie, udost´pnienie i aktualizowanie cen- 19) pomoc worganizowaniu grup wsparcia isamopotralnej i regionalnych baz danych, dotyczàcych mocy poprzez doradztwo i poradnictwo zawodoosób niepe∏nosprawnych, informacji o szkole- we, niach, miejscach pracy, wsparciu finansowym pra- 20) rozwój standardów jakoÊci us∏ug prowadzàcych codawców zatrudniajàcych osoby niepe∏nosprawdo integracji z rynkiem pracy Êwiadczonych przez ne, s∏u˝b i instytucji dzia∏ajàcych na rzecz aktywiinstytucje pomocy spo∏ecznej, zacji zawodowej osób niepe∏nosprawnych i zwalczania bezrobocia tych osób, a tak˝e organizacji 21) badania i ekspertyzy majàce na celu ocen´ wp∏ypozarzàdowych, w tym zrzeszajàcych osoby nie- wu iefektywnoÊci form wsparcia Êwiadczonych na pe∏nosprawne, zajmujàcych si´ problematykà ryn- rzecz osób zagro˝onych wykluczeniem spo∏ecznym, ku pracy oraz zawierajàcych dane z badaƒ oceny stopnia zaspokojenia potrzeb wynikajàcych z nie- 22) szkolenia dla pracowników instytucji pomocy spope∏nosprawnoÊci. Upowszechnianie informacji ∏ecznej (w tym pracowników organizacji pozarzàdla osób niepe∏nosprawnych, instytucji rynku pra- dowych i wolontariuszy) pracujàcych z osobami cy i innych podmiotów poprzez utworzenie porta- z grup szczególnego ryzyka, lu internetowego i administrowanie nim, 23) szkolenia m∏odzie˝y zgrup zagro˝onych wyklucze- 9) upowszechnianie zasad programowania, monito- niem spo∏ecznym dotyczàce przezwyci´˝ania proringu iewaluacji dzia∏aƒ s∏u˝àcych zwi´kszaniu ak- blemów, którymi sà obarczone, metod integracji tywnoÊci zawodowej osób niepe∏nosprawnych spo∏ecznej oraz zwi´kszania samodzielnoÊci ˝yciooraz wymiana dobrych praktyk, wej,

24) wypracowanie i wdro˝enie metod badaƒ nad oce- uczyciele przedszkolni prowadzà zaj´cia dla dzieci nà wp∏ywu i efektywnoÊci podejmowanych dzia- 3—5-letnich), ∏aƒ na rzecz grup szczególnego ryzyka, zuwzgl´d- 2) dotacje dla szkó∏ na projekty rozwojowe (progranieniem ró˝nych dzia∏aƒ prowadzàcych stopniomy rozwoju szkó∏ koncentrujàce si´ na rozwijaniu wo do integracji na rynku pracy. podstawowych umiej´tnoÊci uczniów, pomocy 23 Rozwój kszta∏cenia i szkolenia zawodowego nie- uczniom, którzy majà trudnoÊci w nauce, promozwiàzanego ze szczególnym sektorem (osobami, waniu spójnoÊci spo∏ecznej, zapewnianiu kszta∏cefirmami) nia zgodnego z potrzebami lokalnego rynku pracy — programy wkomponowane w lokalne strategie Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych, lep- rozwoju regionalnego), sze dostosowanie potrzeb szkoleniowych ikwalifikacji mieszkaƒców do wymogów regionalnego rynku pracy 3) centra kszta∏cenia na odleg∏oÊç na wsiach (w zapoprzez monitoring regionalnego rynku pracy i upo- gro˝onych likwidacjà ma∏ych szko∏ach, wmiejscowszechnianie zebranych informacji. woÊciach, w których nie ma innych placówek pe∏- niàcych rol´ centrów kulturalno-oÊwiatowych), Promocja kszta∏cenia przez ca∏e ˝ycie poprzez w tym na: wyposa˝enie w sprz´t komputerowy zwi´kszenie dost´pu do edukacji na wszystkich pozio- z dost´pem do Internetu i zatrudnienie osoby pomach kszta∏cenia — od edukacji przedszkolnej do magajàcej w korzystaniu z zasobów centrum, kszta∏cenia ustawicznego osób doros∏ych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem obszarów wiejskich. 4) badanie stopnia przygotowania szeÊciolatków do edukacji szkolnej (badania prowadzone w szko- Poprawa dost´pu do kszta∏cenia na poziomie po- ∏ach, pod nadzorem pracowników poradni nadgimnazjalnym i wy˝szym dla uczniów pochodzà- psychologiczno-pedagogicznych), cych z obszarów wiejskich i studentów pochodzàcych z obszarów zagro˝onych marginalizacjà (w tym 5) zakup nowoczesnego sprz´tu specjalistycznego w szczególnoÊci obszarów wiejskich i obszarów re- u∏atwiajàcego kszta∏cenie uczniów ze specjalnymi strukturyzacji przemys∏ów). potrzebami edukacyjnymi, Podnoszenie jakoÊci edukacji w celu wzmocnienia 6) internetowe centra informacji multimedialnej wbizdolnoÊci uczniów do przysz∏ego zatrudnienia, mi´dzy bliotekach szkolnych ipedagogicznych — wyposainnymi poprzez upowszechnienie wykorzystania tech- ˝enie w sprz´t komputerowy wraz z oprogramonik informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w procesie waniem, kszta∏cenia, doskonalenie nauczycieli, akredytacj´ in- 7) edukacyjny portal internetowy — aktualizacja jego stytucji edukacyjnych oraz budow´ systemu zbierania zasobów, administrowanie oraz rozszerzenie zai analizy edukacyjnych danych statystycznych. wartoÊci portalu o elementy adresowane do uczniów i nauczycieli szkó∏ ponadgimnazjalnych, Zwi´kszanie wykorzystania technologii informacyjnych i komunikacyjnych w procesie kszta∏cenia, 8) opracowanie programów, materia∏ów dydaktyczwporadnictwie idoradztwie zawodowym oraz modernych i metodologii do kszta∏cenia na odleg∏oÊç nizacja wyposa˝enia dydaktycznego. Doskonalenie (poziom ponadgimnazjalny), osób prowadzàcych szkolenia i pracowników administracji oÊwiatowej oraz rozwój innowacyjnych progra- 9) opracowanie programów nauczania do kszta∏cenia mów nauczania. na odleg∏oÊç na wybranych kierunkach i specjalnoÊciach studiów wy˝szych, Zmniejszenie dysproporcji edukacyjnych pomi´- 10) przeprowadzenie badaƒ dotyczàcych efektywnoÊci dzy wsià a miastem, zwi´kszenie dost´pu do edukacji kszta∏cenia na odleg∏oÊç, poprzez zakup specjalistycznego sprz´tu u∏atwiajàcego kszta∏cenie uczniów ze specjalnymi potrzebami 11) wyposa˝enie szkó∏ podstawowych, gimnazjów, edukacyjnymi oraz wyposa˝enie internetowych cen- szkó∏ ponadgimnazjalnych i policealnych (w tym trów informacji multimedialnej w sprz´t komputero- szkó∏ specjalnych) oraz zak∏adów kszta∏cenia nawy wraz z oprogramowaniem, rozwój systemu kszta∏- uczycieli, a tak˝e centra kszta∏cenia ustawicznego cenia ustawicznego, w tym kszta∏cenia na odleg∏oÊç. (CKU) i centra kszta∏cenia praktycznego (CKP) w sprz´t komputerowy z dost´pem do Internetu Techniczne i finansowe wsparcie procesu szkole- (pracownie komputerowe), niowego, poczàwszy od opracowania za∏o˝eƒ programowych, opracowania standardów kompetencyjnych, 12) wyposa˝enie poradni psychologiczno-pedagogiczprzez opracowywanie materia∏ów szkoleniowych nych w specjalistyczny sprz´t komputerowy wraz i przeszkolenie wybranych grup docelowych, skoƒ- z oprogramowaniem, czywszy na zarzàdzaniu szkoleniami s∏u˝àcymi wzmocnieniu zdolnoÊci administracyjnych urz´dów 13) utworzenie bazy danych instytucji akredytowaadministracji rzàdowej. nych, Wydatki na: 14) wyposa˝enie CKU, CKP oraz wybranych szkó∏ zawodowych w specjalistyczne stanowiska do prze- 1) alternatywne formy edukacji przedszkolnej (pilota- prowadzania zewn´trznych egzaminów zawodo- ˝owe wdro˝enie projektu, w ramach którego na- wych,

15) wspieranie systemu egzaminów zewn´trznych: 30) us∏ugi doradcze dla rolników idomowników wzaprzygotowanie nauczycieli do przeprowadzania kresie podejmowania dodatkowej dzia∏alnoÊci egzaminów zewn´trznych, publikacja materia∏ów zbli˝onej do rolnictwa, informacyjnych dla uczniów — informacja oegzaminach zewn´trznych, badania dotyczàce wyni- 31) us∏ugi doradcze wspomagajàce kszta∏towanie kaków egzaminów zewn´trznych, modernizacja wy- riery zawodowej pracujàcych osób doros∏ych zg∏aposa˝enia centralnej oraz okr´gowych komisji eg- szajàcych zw∏asnej inicjatywy ch´ç podwy˝szania zaminacyjnych w sprz´t komputerowy wraz ze idostosowywania kwalifikacji zawodowych do pospecjalistycznym oprogramowaniem do przepro- trzeb rynku pracy oraz us∏ugi doradcze dla studenwadzania egzaminów zewn´trznych, tów, 16) doradztwo i poradnictwo zawodowe dla uczniów: 32) praktycznà nauk´ zawodu dla uczniów szkó∏ poopracowanie i upowszechnienie materia∏ów me- nadgimnazjalnych, odbywajàcà si´ w przedsi´- todycznych i dydaktycznych do planowania karie- biorstwach imajàcà na celu nabycie praktycznych ry zawodowej uczniów, umiej´tnoÊci i poznanie specyfiki przysz∏ego zawodu, z wy∏àczeniem praktyk zawodowych reali- 17) przeprowadzenie badaƒ dotyczàcych poziomu zowanych na podstawie umowy oprac´ pomi´dzy umiej´tnoÊci podstawowych wÊród uczniów trze- pracodawcà a m∏odocianym w celu przygotowaciej klasy szko∏y podstawowej, nia zawodowego, 18) studia podyplomowe dla absolwentów rozpoczy- 33) krajowe praktyki zawodowe dla studentów szkó∏ najàcych prac´ w zawodzie nauczyciela w zakre- wy˝szych, na kierunkach, gdzie nie sà one obligasie: technologii informacyjno-komunikacyjnych, toryjne, odbywajàce si´ w przedsi´biorstwach j´zyków obcych oraz nauczania dwóch przedmio- i majàce na celu nabycie praktycznych umiej´tnotów (studia adresowane do nauczycieli szkó∏ pod- Êci i poznanie specyfiki przysz∏ego zawodu, z wystawowych i gimnazjów), ∏àczeniem praktyk zawodowych realizowanych na podstawie umowy o prac´, 19) kursy doskonalàce dla nauczycieli wzakresie technologii informacyjno-komunikacyjnych, j´zyków 34) studia zawodowe podwy˝szajàce kwalifikacje pieobcych, pedagogiki specjalnej oraz metodyki l´gniarek i po∏o˝nych, przedmiotów ogólnozawodowych i zawodowych, 35) organizacja metod wymiany informacji pomi´dzy 20) przygotowanie kadry do prowadzenia kszta∏cenia instytucjami zaanga˝owanymi w monitorowanie na odleg∏oÊç, regionalnego rynku pracy oraz ofert edukacyjnych i szkoleniowych w celu wzmocnienia wspó∏pracy 21) przygotowanie nauczycieli do roli doradcy zawopomi´dzy tymi instytucjami poprzez: dowego w ramach studiów podyplomowych, a) przygotowanie diagnozy wzakresie zidentyfiko- 22) szkolenie kadry administracyjnej oÊwiaty w zakrewania sytuacji w obszarze monitorowania rynsie post´powania akredytacyjnego, ku pracy oraz ofert edukacyjnych i szkolenio- 23) opracowanie nowych podstaw programowych, in- wych zrównoczesnym przedstawieniem sposonowacyjnych programów nauczania (w tym mo- bów skuteczniejszego monitorowania zmian zadu∏owych), a tak˝e pakietów edukacyjnych do chodzàcych na rynku pracy, kszta∏cenia zawodowego, b) organizowanie seminariów, spotkaƒ, warszta- 24) opracowanie przewodnika procedur akredytacji tów z udzia∏em instytucji zaanga˝owanych placówek prowadzàcych kszta∏cenie ustawiczne w monitorowanie regionalnego rynku pracy w formach pozaszkolnych, oraz ofert edukacyjnych iszkoleniowych wcelu wymiany informacji z dziedziny zatrudnienia 25) prowadzenie monitoringu dzia∏alnoÊci instytucji i kszta∏cenia, akredytowanych, c) zbieranie danych i tworzenie ich baz w celu 26) budowa systemu zbierania ianalizy edukacyjnych zwi´kszenia iloÊci i podniesienia jakoÊci infordanych statystycznych, macji z dziedziny zatrudnienia i kszta∏cenia, 27) szkolenia dla pracujàcych osób doros∏ych zg∏aszad) badanie zbie˝noÊci prowadzonych w regionie jàcych zw∏asnej inicjatywy ch´ç podwy˝szania lub przedsi´wzi´ç w zakresie podwy˝szania umiedostosowywania kwalifikacji zawodowych do poj´tnoÊci ikwalifikacji zawodowych zpotrzebami trzeb rynku pracy (poza godzinami pracy), w tym regionalnego rynku pracy, w zakresie j´zyków obcych oraz wykorzystania technik informacyjnych i komunikacyjnych (ICT), e) analiz´ sytuacji na regionalnym rynku pracy, w tym m.in. w zakresie przewidywanej sytuacji 28) szkolenia podwy˝szajàce kwalifikacje doradców na rynku pracy wybranych zawodów, sektorów, rolniczych, bran˝, przewidywanych oczekiwaƒ pracodaw- 29) szkolenia dla rolników i domowników w zakresie ców odnoÊnie do po˝àdanych kwalifikacji podejmowania dodatkowej dzia∏alnoÊci zbli˝onej i umiej´tnoÊci pracowniczych, po˝àdanych do rolnictwa, us∏ug szkoleniowych, zachodzàcych zmian

w sektorze MSP, rozwoju spo∏eczno-gospodar- 46) stypendia dla studentów pochodzàcych z obszaczego regionów oraz publikowanie wyników rów zagro˝onych marginalizacjà, w tym w szczeprzeprowadzonych badaƒ, analiz, ekspertyz, gólnoÊci obszarów wiejskich iobszarów restrukturyzacji przemys∏ów, którzy natrafiajà na bariery 36) opracowanie za∏o˝eƒ programowych szkoleƒ w dost´pie do kszta∏cenia na poziomie wy˝szym ogólnych i specjalistycznych dla cz∏onków korpu- z powodu trudnej sytuacji materialnej. su s∏u˝by cywilnej — pracowników urz´dów administracji rzàdowej — zajmujàcych stanowiska wy˝- 24 Potencja∏ adaptacyjny pracowników, przedsi´biorszego i Êredniego szczebla zarzàdzania w s∏u˝bie czoÊç, innowacyjnoÊç, technologie komunikacyjne cywilnej, i informacyjne (osoby i firmy) 37) szkolenia ogólne i specjalistyczne dla cz∏onków Do stosowanie osób do funkcjonowania w zmiekorpusu s∏u˝by cywilnej — pracowników urz´dów niajàcych si´ warunkach spo∏eczno-ekonomicznych administracji rzàdowej — zajmujàcych stanowiska oraz przygotowanie ich do wykorzystania szans zwiàwy˝szego iÊredniego szczebla zarzàdzania ws∏u˝- zanych z powstawaniem nowych miejsc pracy: bie cywilnej, 1) na obszarach wiejskich poprzez stworzenie wa- 38) pomoc doradcza oraz szkoleniowa dla Urz´du runków u∏atwiajàcych osobom zatrudnionym S∏u˝by Cywilnej (USC) wzakresie zarzàdzania pro- w rolnictwie znalezienie zatrudnienia poza sektorem rolnym, cesem szkoleniowym, 2) poprzez zmian´ kwalifikacji osób zagro˝onych 39) opracowanie standardów kompetencyjnych dla utratà zatrudnienia, wszczególnoÊci pracowników poszczególnych grup stanowisk ws∏u˝bie cywilnej przemys∏ów i sektorów podlegajàcych restruktuw zakresie tematyki Unii Europejskiej (UE), ryzacji wcelu umo˝liwienia tym osobom wykony- 40) zaplanowanie iprzygotowanie programów szkole- wania nowych zawodów. niowych w zakresie podstawowych szkoleƒ z zakresu UE, w tym opracowanie za∏o˝eƒ programo- Aktywne wspieranie zatrudnienia poprzez stymuwych oraz materia∏ów szkoleniowych, lowanie powstawania nowych mikroprzedsi´biorstw oraz zapewnienie nowozarejestrowanym mikroprzed- 41) szkolenia wszystkich dyrektorów generalnych si´biorstwom pomocy w wykorzystaniu dost´pnych urz´dów administracji rzàdowej w zakresie nowo- instrumentów wsparcia. czesnych trendów zarzàdzania, najlepszych praktyk zarzàdzania zasobami ludzkimi, zarzàdzania Podniesienie potencja∏u regionów w sferze innoprojektami, zarzàdzania finansami, w tym opracowacji, poprzez budowanie regionalnych systemów inwywanie za∏o˝eƒ programowych szkoleƒ i matenowacji i wzmocnienie wspó∏pracy pomi´dzy sektoria∏ów, rem badawczo-rozwojowym agospodarkà dla podniesienia konkurencyjnoÊci przedsi´biorstw dzia∏ajàcych 42) przeprowadzenie szkoleƒ j´zykowych dla cz∏onna regionalnym i lokalnym rynku. ków korpusu s∏u˝by cywilnej zajmujàcych stanowiska samodzielne, koordynujàce i kierownicze Doskonalenie umiej´tnoÊci i kwalifikacji kadr oraz w s∏u˝bie cywilnej, przygotowujàcych do uzyskapromocja rozwiàzaƒ systemowych w zakresie potennia certyfikatu j´zykowego, ze szczególnym cja∏u adaptacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy. uwzgl´dnieniem cz∏onków korpusu s∏u˝by cywilnej zatrudnionych w jednostkach zaanga˝owanych do realizowania zadaƒ wynikajàcych z cz∏on- Podniesienie konkurencyjnoÊci irozwój potencja∏u adaptacyjnego przedsi´biorstw poprzez inwestycje kostwa w UE, w kadry. 43) opracowanie analizy potrzeb szkoleniowych sektora administracji rzàdowej w celu zidentyfikowania Podnoszenie umiej´tnoÊci i kwalifikacji pracownispecyficznych potrzeb poszczególnych dzia∏ów ków s∏u˝by zdrowia, w szczególnoÊci pracowników administracji oraz przygotowanie planu dzia∏aƒ modelowych centrów skryningowych. w oparciu o wyniki przeprowadzonej analizy, Wydatki na: 44) przeprowadzenie projektów pilota˝owych w ramach planu dzia∏aƒ dla poszczególnych sektorów 1) szkolenia i pomoc doradczà dla kadr zarzàdzajàadministracji rzàdowej, cych i pracowników przedsi´biorstw (podwy˝szenie kwalifikacji, nabycie nowych kwalifikacji 45) stypendia dla m∏odzie˝y wiejskiej, która z powoi umiej´tnoÊci) — ogólne, jak i zwiàzane ze zmiadów materialnych natrafia na bariery utrudniajàce nami technologicznymi (wtym wsystemie edukanauk´ na poziomie ponadgimnazjalnym koƒczàcji na odleg∏oÊç, kursy zawodowe w zakresie j´zycym si´ maturà, zakup podr´czników itd., dofinanków obcych, zastosowanie ICT), sowanie op∏at m.in. za zakwaterowanie, wy˝ywienie, burs´, internat lub refundacji kosztów ponie- 2) studia podyplomowe dla pracowników przedsi´- sionych wczeÊniej przez ucznia zwiàzanych z po- biorstw ikadry zarzàdzajàcej, majàce na celu podbieraniem nauki, wy˝szenie lub zdobycie nowych kwalifikacji,

3) praktyczne szkolenia i sta˝e dla pracowników 16) dzia∏ania majàce na celu analiz´ iidentyfikacj´ kluprzedsi´biorstw odbywane w jednostkach nauko- czowych narz´dzi niezb´dnych do realizacji regiowych, nalnych strategii innowacyjnych w regionach, 4) szkolenia i pomoc doradczà dla kadr zarzàdzajà- 17) dzia∏ania s∏u˝àce zwi´kszaniu poziomu wiedzy cych i pracowników przedsi´biorstw w zakresie i umiej´tnoÊci partnerów opracowujàcych i realiusprawnienia zarzàdzania (zw∏aszcza zasobami zujàcych regionalne strategie innowacyjne, w zaludzkimi), identyfikacji potrzeb wzakresie: kwalifi- kresie planowania strategicznego, budowania kacji pracowników, poprawy organizacji pracy, za- partnerstwa oraz zarzàdzania projektem, rzàdzania bezpieczeƒstwem i higienà pracy oraz 18) tworzenie i udost´pnianie kompleksowej bazy inuelastycznienia form Êwiadczenia pracy, formacyjnej dla cz∏onków sieci, partnerów opracowujàcych i realizujàcych regionalne strategie in- 5) podwy˝szanie umiej´tnoÊci i kwalifikacji pracownowacyjne i innych zainteresowanych stron, ników o niskim poziomie przygotowania do pracy w tym gromadzenie danych zwiàzanych z dzia∏a- (np. o niskich kwalifikacjach), niami innowacyjnymi w regionie (np. informacje o szkoleniach, seminariach w kraju i za granicà, 6) szkolenia z zakresu wykrywania i profilaktyki raka mo˝liwoÊciach finansowania rozwiàzaƒ innowapiersi i raka szyjki macicy, cyjnych, poszukiwaniu partnerów), 7) szkolenia i kursy, majàce na celu nabycie kwalifi- 19) sta˝e, dla absolwentów szkó∏ wy˝szych niezarejekacji iumiej´tnoÊci zawodowych zwiàzanych znostrowanych jako bezrobotni i pracowników sektowym zawodem, ra badawczo-rozwojowego, s∏u˝àce transferowi wiedzy iinnowacji pomi´dzy sektorem badawczo- 8) poÊrednictwo pracy na terytorium Rzeczypospoli- -rozwojowym a przedsi´biorstwami, dla obopóltej Polskiej, nych korzyÊci, 9) informacj´ zawodowà, 20) stypendia dla najlepszych absolwentów szkó∏ wy˝- szych kontynuujàcych nauk´ na studiach dokto- 10) us∏ugi doradcze wzakresie wyboru nowego zaworanckich zzakresu nauk Êcis∏ych, technicznych iindu i osiàgni´cia nowych umiej´tnoÊci zawodonych dziedzin naukowych przyczyniajàcych si´ do wych, w tym indywidualne plany dzia∏aƒ polegapodnoszenia innowacyjnoÊci regionu i rozwoju jàce na udzielaniu osobom zagro˝onym utratà zastrategicznych obszarów regionu (klastrów przetrudnienia pomocy wwyborze odpowiedniego zamys∏owych), wodu i miejsca zatrudnienia, 21) organizowanie programów stypendialnych i roz- 11) subsydiowanie zatrudnienia w nowym miejscu powszechnianie informacji o mo˝liwoÊciach ich pracy, uzyskania, 12) Êwiadczenie us∏ug doradczych i szkoleniowych 22) analiz´ dziedzin idyscyplin naukowych, wktórych wspierajàcych zak∏adanie i prowadzenie dzia∏al- prowadzone sà studia doktoranckie przydatne dla noÊci gospodarczej, przemys∏u wregionie, wcelu umo˝liwienia rozwoju regionu zgodnie z za∏o˝eniami regionalnej stra- 13) tworzenie lub rozwój regionalnych strategii inno- tegii innowacyjnej, wacyjnych, 23) refundacj´ cz´Êci kosztów zwiàzanych z pracà na- 14) tworzenie i rozwój sieci wspó∏pracy w zakresie in- ukowà (np. zakup niezb´dnej literatury, op∏aty za nowacji, pomi´dzy sektorem badawczo-rozwojo- odbywanie studiów doktoranckich, prowadzenie wym, przedsi´biorstwami i innymi podmiotami badaƒ naukowych, prac projektowych i wdro˝e- (na poziomie regionalnym i lokalnym), s∏u˝àcej niowych) lub wyp∏acanie grantów na realizacj´ transferowi know-how i technologii, tj.: tworzenie studiów doktoranckich, struktur wspierajàcych sieç wspó∏pracy, organizo- 24) wdra˝anie projektów skierowanych na rozwój kadr wanie spotkaƒ, seminariów, warsztatów, kampanii przedsi´biorstw o charakterze ponadlokalnym, repromocyjnych, cykli szkoleniowo-edukacyjnych, gionalnym, krajowym oraz o znaczeniu sektorotargów wiedzy, wym, np. BHP, j´zyki obce, 15) tworzenie i rozwój systemu komunikacji i wymia- 25) projekty promujàce dialog na rzecz zmian w organy informacji, w tym zbieranie danych i tworzenie nizacji pracy, w tym wynikajàcych z wymagaƒ ich baz, z zakresu m.in. dzia∏aƒ edukacyjnych i in- BHP, projekty badawcze w zakresie nowych form nych przedsi´wzi´ç wspierajàcych rozwój innowaorganizacji pracy, cji, tj.: organizowanie imprez promujàcych innowacje oraz inicjatywy s∏u˝àce wymianie innowacji 26) projekty badawcze i promocyjne (popularyzatorw formie: dni informacji, dni otwartych drzwi, dni skie) w zakresie powiàzaƒ mi´dzy Êwiatem nauki konsultacji i wspó∏pracy z przedstawicielami za- i przedsi´biorstw oraz promujàce ide´ doskonalegranicznymi itp., nia zawodowego w przedsi´biorstwach,

27) projekty podnoszàce jakoÊç szkolenia i us∏ug do- 9) opracowywanie i uruchomienie baz danych o loradczych dla przedsi´biorstw, kalnych rynkach pracy, zawierajàce informacje o: ofertach zatrudnienia dla kobiet, formach zatrud- 28) pilota˝owe projekty szkoleniowo-doradcze w za- nienia, mo˝liwoÊciach podnoszenia kwalifikacji, kresie pracy atypowej, np. rotacja pracy, telepraca, mo˝liwoÊciach rozpocz´cia w∏asnej dzia∏alnoÊci gospodarczej, mo˝liwoÊciach uzyskania jednora- 29) rozpowszechnianie dobrych praktyk i metod rozzowych Êrodków na podj´cie dzia∏alnoÊci gospowoju, darczej, 30) przekazywanie pomocy finansowej, przys∏ugujà- 10) przygotowanie i wdro˝enie akcji informacyjnocej mikroprzedsi´biorcy po zarejestrowaniu si´, -edukacyjnych skierowanych do kobiet i pracow formie: dawców na rzecz zwalczania stereotypów w poa) wsparcia pomostowego, strzeganiu ról kobiecych i m´skich w ˝yciu zawodowym i rodzinnym, b) jednorazowej dotacji inwestycyjnej na rozwój dzia∏alnoÊci. 11) doradztwo zawodowe dla kobiet, 25 Dzia∏ania na rzecz kobiet na rynku pracy 12) doradztwo psychologiczne i prawne, Udzielanie wielostronnego wsparcia kobietom na 13) tworzenie programów specjalnych, innowacyjrynku pracy, prowadzàce do wzrostu zatrudnienia ko- nych i inicjatyw lokalnych na rzecz zatrudnienia biet, podniesienia ich statusu zawodowego i spo∏ecz- kobiet, w tym tworzenie nowych miejsc pracy dla nego poprzez promocj´ równego dost´pu przedstawi- bezrobotnych kobiet, cieli obu p∏ci do zatrudnienia, promocj´ kszta∏cenia 14) szkolenia dla przedsi´biorców w zakresie: elaustawicznego, dzia∏aƒ na rzecz wzrostu zatrudnienia stycznych form zatrudnienia, ze szczególnym oraz upowszechnianie elastycznych form zatrudnienia uwzgl´dnieniem nowoczesnych technologii oraz pozwalajàcych na godzenie ˝ycia zawodowego i ronowoczesnych metod organizacji pracy (telepradzinnego. ca, praca do wykonania wdomu, praca na zast´pstwo), praw i obowiàzków zwiàzanych z równo- 1. Wspieranie równoÊci szans kobiet i m´˝czyzn na Êcià szans dla kobiet i m´˝czyzn wynikajàcych rynku pracy. z przepisów prawa pracy, Wydatki na: 15) doradztwo/poradnictwo dla pracowników instytu- 1) kursy szkoleniowe dla kobiet — podnoszàce ich cji rynku pracy (wtym organizacji pozarzàdowych kwalifikacje zawodowe, dzia∏ajàcych na rzecz kobiet) w zakresie równoÊci szans dla kobiet i m´˝czyzn, 2) kursy szkoleniowe dla kobiet — w zakresie nabywania iwykorzystywania umiej´tnoÊci iwiedzy na 16) dzia∏ania towarzyszàce, tj. zapewnienie opieki nad temat: elastycznego podejÊcia do zawodu, pracy dzieçmi i osobami zale˝nymi od uczestników prow trzecim sektorze, pracy w ramach wolontariatu, jektu (osób obj´tych dzia∏aniami aktywizujàcymi). rozwijania w∏asnej dzia∏alnoÊci gospodarczej, 2. Promocja równoÊci szans kobiet i m´˝czyzn na 3) kursy szkoleniowe dla kobiet z zakresu aktywizacji rynku pracy. zawodowej, opracowywanie indywidualnych pla- Wydatki na: nów dzia∏ania, 1) opracowywanie i uruchomienie baz danych o lo- 4) wspieranie przedsi´biorczoÊci wÊród kobiet: przykalnych rynkach pracy, zawierajàce informacje o: znanie jednorazowych Êrodków na podj´cie dziaofertach zatrudnienia dla kobiet, formach zatrud- ∏alnoÊci gospodarczej, w szczególnoÊci na obszanienia, mo˝liwoÊciach podnoszenia kwalifikacji, rach wiejskich, szkolenia dla kobiet wzakresie rozmo˝liwoÊciach uzyskania jednorazowych Êrodków woju w∏asnej dzia∏alnoÊci gospodarczej, na podj´cie dzia∏alnoÊci gospodarczej, 5) sta˝e/przygotowanie zawodowe w miejscu pracy, 2) przygotowanie i wdro˝enie akcji informacyjno- 6) projekty badawcze iekspertyzy majàce na celu dia- -edukacyjnych zwalczajàcych stereotypy w pognoz´ sytuacji kobiet na rynku pracy oraz realiza- strzeganiu ról kobiecych im´skich w˝yciu rodzincj´ zasady równoÊci szans w dost´pie do zatrud- nym m.in. poprzez: promowanie partnerskiego nienia (uj´cie horyzontalne), modelu, w∏àczajàcego m´˝czyzn na równi zkobietami w realizacj´ obowiàzków rodzicielskich i do- 7) projekty badawcze iekspertyzy majàce na celu dia- mowych, upowszechnianie korzystania z us∏ug gnoz´ zró˝nicowania szans kobiet w dost´pie do opiekuƒczo-wychowawczych nad dzieçmi iosobarynku pracy o zasi´gu lokalnym (uj´cie regional- mi zale˝nymi oraz z mo˝liwoÊci dzielenia opieki ne), nad dzieçmi, jakie daje prawo pracy i ubezpieczeƒ spo∏ecznych, 8) projekty pilota˝owe majàce za zadanie wsparcie samoorganizacji kobiet (organizowanie grup inte- 3) przygotowanie i wdro˝enie akcji informacyjnoresu, grup wsparcia), -edukacyjnych skierowanych do kobiet i praco-

dawców na rzecz zwalczania stereotypów w po- portów oddzia∏ywania na Êrodowisko) oraz inne strzeganiu ról kobiecych i m´skich w ˝yciu zawo- wymagane dokumenty. dowym m.in. poprzez: 312 Drogi a) promowanie równoÊci szans w zawodach tradycyjnie uznawanych za kobiece lub m´skie Wspieranie regionalnego systemu transportoweoraz propagowanie idei wykorzystywania indy- go (drogi wojewódzkie, powiatowe, gminne) poprawidualnych zdolnoÊci do wykonywania po- wiajàcego dost´p do: szczególnych zawodów, 1) sieci dróg krajowych, b) promowanie równoÊci szans w zakresie wyna- 2) regionalnych centrów gospodarczych wa˝nych gradzania, z punktu widzenia rozwoju spo∏eczno-gospodarczego regionu, c) promocj´ kobiet na kierownicze stanowiska i promowanie przedsi´biorczoÊci kobiet (praca 3) oÊrodków gospodarczych (∏àcznie z drogami wena w∏asny rachunek). wnàtrz tych oÊrodków), 3. Infrastruktura podstawowa 4) istniejàcych lub planowanych obiektów przemys∏owych i us∏ugowych (np. parki przemys∏owe), 31 Infrastruktura transportowa 5) portów morskich, portów rybackich, portów rzecz- 311 Kolej nych wykorzystywanych do celów gospodarczych, lotnisk, stacji kolejowych iinnych obiektów Zwi´kszenie spójnoÊci transportowej kraju oraz transportu publicznego, polepszenie dost´pnoÊci przestrzennej Polski w uk∏aa tak˝e wspieranie projektów odcià˝ajàcych uk∏ady dzie UE poprzez osiàgni´cie zak∏adanych parametrów komunikacyjne miast, w tym w szczególnoÊci centra standardów technicznych i modernizacj´ linii kolejogospodarcze i zabytkowe. wych. Zwi´kszenie spójnoÊci transportowej kraju oraz Wydatki na: polepszenie dost´pnoÊci przestrzennej Polski w uk∏adzie UE poprzez budow´ imodernizacj´ dróg oraz po- 1) wymian´ nawierzchni torowej (na typ UIC C1) prawa dost´pu do portów morskich od strony làdu wraz z podsypkà i podk∏adkami, poprzez budow´ imodernizacj´ dróg ko∏owych ikolejowych stanowiàcych po∏àczenie dróg krajowych ilinii 2) modernizacj´ odwodnienia i podtorza, kolejowych z portami morskimi. 3) wprowadzenie nowych urzàdzeƒ zabezpieczenia ruchu kolejowego, Wydatki na: 1) budow´, przebudow´, remont lub modernizacj´ 4) wymian´ urzàdzeƒ elektroenergetycznych: sieci dróg ko∏owych ikolejowych ∏àczàcych drogi krajotrakcyjnej i konstrukcji wsporczych, we i linie kolejowe z portami morskimi, 5) przebudow´ peronów, przejazdów i przejÊç przez 2) budow´ ulic miejskich na terenie miast portowych tory, ∏àczàcych port z siecià dróg szybkiego ruchu, 3) budow´, przebudow´, remont lub modernizacj´ 6) dzia∏ania zmniejszajàce ucià˝liwoÊç linii dla otoodcinków dróg, ciàgów dróg, w´z∏ów, skrzy˝oczenia, waƒ, skrzy˝owaƒ zruchem okr´˝nym wraz ztowa- 7) zakup pojazdów kolejowych przeznaczonych do rzyszàcà infrastrukturà drogowà, przewozu osób, 4) budow´ obwodnic przy miejscowoÊciach znajdujàcych si´ na g∏ównych drogach krajowych odu˝ym 8) modernizacj´ linii kolejowych oraz pojazdów kolenat´˝eniu ruchu, jowych (w tym polegajàcych na: poprawie efektywnoÊci ekonomicznej, zmniejszeniu zu˝ycia 5) budow´, przebudow´, remont lub modernizacj´ energii, zwi´kszeniu wygody podró˝owania, obiektów mostowych, wtym: wiaduktów, estakad, uwzgl´dnieniu potrzeb osób niepe∏nosprawnych), tuneli drogowych i innych obiektów in˝ynieryjnych, obwodnic, obejÊç miast i miejscowoÊci, 9) zakup nowych lokomotyw interoperacyjnych dla w tym ich po∏àczeƒ z sieciami dróg wraz z towaruchu pasa˝erskiego, rzyszàcà infrastrukturà drogowà, 10) zakup wyposa˝enia dla utrzymania tego taboru, 6) budow´, przebudow´, remont lub modernizacj´ infrastruktury towarzyszàcej w zakresie bezpie- 11) budow´ i rozbudow´ zaplecza technicznego dla czeƒstwa ruchu drogowego, ochrony Êrodowiska taboru (wagonownie i lokomotywownie), lub przyczyniajàcej si´ do realizacji polityki horyzontalnej w zakresie infrastruktury spo∏eczeƒstwa 12) przygotowanie dokumentacji technicznej i ekonoinformacyjnego, w tym w szczególnoÊci: micznej (w tym przygotowanie biznesplanu lub studium wykonalnoÊci projektu, map lub szkiców a) budow´, przebudow´, rozbudow´ lub remont lokalizacyjnych sytuujàcych projekt, ocen lub ra- dróg lub nawierzchni dróg oraz wyposa˝enie

obiektów in˝ynieryjnych, w tym: zjazdy, zatoki Wydatki na: autobusowe iinne niezb´dne urzàdzenia drogowe, 1) budow´, przebudow´, modernizacj´ lub remont dróg, b) budow´, przebudow´, modernizacj´ lub remont urzàdzeƒ bezpieczeƒstwa ruchu drogo- 2) wzmocnienie nawierzchni dróg krajowych dla wego, w tym: sygnalizacji Êwietlnej, barier przystosowania ich do przenoszenia nacisków ochronnych lub ogrodzeƒ, 11,5 t/oÊ pojazdu, c) budow´ lub remont os∏on przeciwolÊnienio- 3) utwardzanie poboczy dla ruchu powolnego, wych lub ekranów akustycznych, 4) budow´ lub przebudow´ skrzy˝owaƒ, d) budow´ lub remont chodników, e) budow´ lub remont przejÊç dla pieszych, jak 5) sygnalizacj´ Êwietlnà, równie˝ wszelkie inne prace infrastrukturalne pozwalajàce zwi´kszyç bezpieczeƒstwo pie- 6) budow´ urzàdzeƒ ochrony Êrodowiska (np. ekrany szych, rowerzystów czy zwierzàt, akustyczne, separatory dla wód opadowych), f) budow´, remont lub modernizacj´ ciàgów, Êcie- 7) zieleƒ przydro˝nà, ˝ek rowerowych, 8) roboty budowlane zwiàzane z pe∏nym zakresem g) budow´, przebudow´ lub remont infrastruktury robót drogowych: s∏u˝àcej obs∏udze pasa˝erów (np. miejsca postoju podró˝nych), a) roboty ziemne, h) budow´, przebudow´, remont lub modernizab) podbudowa, cj´ oÊwietlenia, c) nawierzchnia, i) budow´ lub remont miejsc do wypoczynku dla kierowców, w tym zakup wyposa˝enia dotyczàd) obiekty in˝ynierskie, cego wkomponowania ww. rodzaju projektów w krajobraz, e) in˝ynieria ruchu, j) budow´, rozbudow´ lub remont infrastruktury drogowej przyczyniajàcej si´ do ochrony Êrodo- f) odwodnienia terenu, wiska (np. urzàdzenia odwadniajàce, wtym: kanalizacja deszczowa, zbiorniki retencyjne, prze- 9) wykup gruntów, przygotowanie terenu budowy, pusty, sàczki, zbiorniki odparowujàce, separatory dla wód opadowych), 10) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonomicznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych k) budow´ kanalizacji teletechnicznej, (w tym: przygotowanie biznesplanu lub studium wykonalnoÊci projektu, map lub szkiców lokalizal) wykup gruntów, przygotowanie terenu budowy, cyjnych sytuujàcych projekt, ocen lub raportów oddzia∏ywania na Êrodowisko), zaÊwiadczeƒ, po- 7) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwezwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanistyczny, archistycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod butektoniczny, konserwatorski i budowlany (w tym dow´ (w tym prace geodezyjne), prace ziemne, nadzór in˝yniera), obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi budowlano-monta˝owe, instalacyjne i wykoƒczedotyczàce zarzàdzania projektem. niowe, 3122 Drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne 8) zakup wyposa˝enia i niezabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie zwiàzanych z realizacjà projektu, Zwi´kszenie spójnoÊci transportowej kraju poprzez budow´ i modernizacj´ lub remont lub przebu- 9) przygotowanie dokumentacji technicznej, przygo- dow´ dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych towanie projektu (prace studialne, ekspertyzy, ba- wraz z towarzyszàcà infrastrukturà drogowà. dania geologiczne, mapy lub szkice lokalizacyjne sytuujàce projekt), ocen lub raportów oddzia∏ywa- Wydatki na: nia na Êrodowisko, przygotowanie biznesplanu lub studium wykonalnoÊci projektu, oraz inne wy- 1) poszerzenie jezdni iwzmocnienie nawierzchni ulic, magane dokumenty. 2) drogi w granicach administracyjnych miejscowo- 3121 Drogi krajowe Êci i miast, Zwi´kszenie spójnoÊci transportowej kraju oraz 3) budow´ lub przebudow´ skrzy˝owaƒ oraz lokalne polepszenie dost´pnoÊci przestrzennej Polski w uk∏a- obiekty mostowe (mosty i wiadukty) na drogach, dzie UE poprzez budow´, przebudow´, modernizacj´ lub remont dróg krajowych. 4) sygnalizacj´ Êwietlnà,

5) budow´ urzàdzeƒ ochrony Êrodowiska (np. ekrany b) podbudowa, akustyczne), c) nawierzchnia, 6) zieleƒ przydro˝nà, d) obiekty in˝ynierskie, 7) roboty budowlane zwiàzane z pe∏nym zakresem e) in˝ynieria ruchu, robót drogowych: f) odwodnienia terenu, a) prace ziemne, budowlano-monta˝owe, instalacyjne, 3) zieleƒ przydro˝nà, b) podbudowa, 4) wykup gruntów, przygotowanie terenu budowy, c) nawierzchnia, 5) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonomicznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, zad) obiekty in˝ynierskie, Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanistyczny, architektoniczny, konserwatorski ibudowe) in˝ynieria ruchu, lany, obs∏ug´ geodezyjnà, dzia∏ania zwiàzane zochronà Êrodowiska oraz us∏ugi dotyczàce zarzàf) odwodnienia terenu, dzania projektem. 8) prace przygotowawcze, w tym: przygotowanie te- 314 Lotniska renu pod budow´, przebudowa infrastruktury technicznej kolidujàcej z inwestycjà (w tym: linii Polepszenie dost´pnoÊci przestrzennej Polski elektroenergetycznej, teletechnicznej, kanalizacji w uk∏adzie UE poprzez budow´, rozbudow´ i modersanitarnej, sieci gazowej, ciep∏owniczej, wodociànizacj´ lotnisk i ich infrastruktury. gowej, urzàdzeƒ wodnych melioracji, urzàdzeƒ podziemnych specjalnego przeznaczenia, torów 315 Porty kolejowych, tramwajowych i przejazdów kolejowych, prace rozbiórkowe i wykoƒczeniowe), Usprawnienie funkcjonowania morsko-làdowych ∏aƒcuchów transportowych (w ramach sieci TEN-T) 9) zakup sprz´tu, wyposa˝enia i niezabudowanych poprzez utworzenie morskich w´z∏ów logistycznych nieruchomoÊci nierozerwalnie zwiàzanych z reali- w powiàzaniu z korytarzami transeuropejskimi zacjà projektu, i stworzenie warunków do skierowania cz´Êci, przewo˝onych transportem làdowym tranzytem przez 10) przygotowanie dokumentacji technicznej (w tym: Polsk´ strumieni ∏adunkowych do polskich portów przygotowanie projektu, prac studialnych, eksper- morskich. tyz, badaƒ geologicznych iarcheologicznych, koncepcji budowlanej, projektu wykonawczego, stu- Wydatki na: dium wykonalnoÊci), przetargu, badaƒ zwiàzanych 1) budow´ infrastruktury baz kontenerowych, z urbanistykà, krajobrazem, architekturà lub budownictwem, obs∏ugi geodezyjnej, nadzór nad re- 2) budow´ infrastruktury centrów logistycznych, alizacjà inwestycji oraz us∏ug dotyczàcych zarzà- 3) budow´ i przebudow´ basenów i nabrze˝y portodzania projektem. wych, 3123 Âcie˝ki rowerowe 4) budow´, przebudow´, remont i/lub modernizacj´ Budowa, przebudowa, remont lub modernizacja dróg ko∏owych i kolejowych na terenie portów, Êcie˝ek rowerowych. 5) budowa i przebudowa infrastruktury stanowiàcej po∏àczenie dróg krajowych ilinii kolejowych zpor- 313 Autostrady tami morskimi, Zwi´kszenie spójnoÊci transportowej kraju oraz 6) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonopolepszenie dost´pnoÊci przestrzennej Polski w uk∏amicznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, zadzie UE poprzez budow´, przebudow´, remont lub Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanimodernizacj´ autostrad. styczny, architektoniczny, konserwatorski ibudowlany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczàce Wydatki na: zarzàdzania projektem. 1) budow´, przebudow´, remont lub modernizacj´ 3161 Âródlàdowe drogi wodne autostrad, 2) roboty budowlane zwiàzane z pe∏nym zakresem Zapewnienie w∏aÊciwego stanu technicznego robót drogowych: iutrzymanie w∏aÊciwego poziomu bezpieczeƒstwa ˝eglugi Êródlàdowej oraz turystyki wodnej i jej infraa) roboty ziemne, struktury.

Wydatki na: 2) uzupe∏nienie brakujàcych relacji skr´tnych dla tramwajów na skrzy˝owaniach, 1) remont i modernizacj´ infrastruktury Êródlàdowych dróg wodnych, 3) budow´, adaptacj´, rozbudow´, remont, modernizacj´ lub przebudow´ uk∏adu torowego na tra- 2) rzeczne przejÊcia graniczne, sach, p´tlach oraz zajezdniach, 3) modernizacj´ portów, basenów i nabrze˝y, 4) przebudow´, budow´, rozbudow´ lub niezb´dne 4) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekono- uzupe∏nienie uk∏adu torowego sieci tramwajowej, micznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych 5) budow´ sieci tramwaju szybkiego, (w tym: biznesplanu lub studium wykonalnoÊci projektu, map lub szkice lokalizacyjne sytuujàce 6) adaptacj´ sieci do potrzeb tramwaju szybkiego, projekt) oraz inne wymagane dokumenty, op∏aty oraz nadzór urbanistyczny, architektoniczny, kon- 7) adaptacj´ linii kolejowych dla wprowadzenia tramserwatorski ibudowlany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz waju dwusystemowego, us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem. 8) przebudow´, modernizacj´ sieci ipodstacji trakcyj- 3162 Morskie drogi wodne nych tramwajowych lub trolejbusowych, Zapewnienie w∏aÊciwego stanu technicznego podejÊciowych torów wodnych w portach i utrzymanie 9) budow´ kanalizacji teletechnicznej, wysokiego poziomu bezpieczeƒstwa ˝eglugi. 10) zakup taboru wramach miejskiego systemu trans- Wydatki na: portu publicznego wy∏àcznie w po∏àczeniu z dzia- ∏aniami infrastrukturalnymi wramach budowy no- 1) modernizacj´ torów wodnych, wych, przed∏u˝enia lub odnowieniem istniejàcych linii komunikacji miejskiej i podmiejskiej, 2) modernizacj´ falochronów i wejÊç do portów, 11) budow´, adaptacj´, przebudow´, modernizacj´ lub 3) utworzenie systemu ∏àcznoÊci operacyjnej i Êleremont zajezdni autobusowych, tramwajowych dzenia jednostek ratowniczych, i trolejbusowych — tj. obiektów zawierajàcych 4) utworzenie krajowego systemu bezpieczeƒstwa wszystkie niezb´dne dla zajezdni funkcje, wraz zin- ˝eglugi morskiej, frastrukturà i zagospodarowaniem terenu, s∏u˝àcych prowadzeniu dzia∏alnoÊci podstawowej (tj. 5) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekono- bez prowadzenia dzia∏alnoÊci us∏ugowo-gospodarmicznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, za- czej otwartej na inne podmioty) wy∏àcznie wzakre- Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbani- sie lokalnego transportu publicznego, styczny, architektoniczny, konserwatorski i budowlany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczà- 12) budow´, remont, adaptacj´, przebudow´ lub moce zarzàdzania projektem. dernizacj´ p´tli, zatoczek, bocznic lub wydzielenie pasów ruchu dla autobusów, 317 Transport miejski 13) wyposa˝enie dróg lub obiektów in˝ynieryjnych Poprawa stanu technicznego i bezpieczeƒstwa w zjazdy, zatoki autobusowe i inne niezb´dne systemu transportu miejskiego poprzez budow´, rozurzàdzenia drogowe dla potrzeb komunikacji miejbudow´ lub odnowienie systemów transportu puskiej, blicznego miast wraz zobszarami funkcjonalnie znimi powiàzanymi dla szybszego, sprawniejszego i bez- 14) budow´ lub rozbudow´ linii metra wraz z tworzepiecznego przemieszczania si´ osób, przy spe∏nieniu niem sprawnych w´z∏ów przesiadkowych przy stawymogów ograniczenia negatywnego wp∏ywu transcjach, portu publicznego na Êrodowisko, stymulowaniu rozwoju gospodarczego oraz zmniejszeniu zró˝nicowaƒ 15) zakup niezabudowanych nieruchomoÊci zwiàzawrozwoju ijakoÊci ˝ycia wposzczególnych obszarach nych z realizacjà projektu oraz zakup niezb´dnego miast i aglomeracji. sprz´tu i wyposa˝enia w zakresie transportu publicznego, 1. Budowa, przebudowa, rozbudowa, wykonywanie robót remontowych lub modernizacja infrastruktu- 16) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwery transportu publicznego po∏àczona zzakupem sprz´- stycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod butu (w∏àczajàc w to zakup taboru). dow´, w tym prace geodezyjne, instalacyjne Wydatki na: i monta˝owe, rozbiórkowe oraz wykoƒczeniowe i wzmocnieniowe, 1) budow´, adaptacj´, remont, modernizacj´ lub rozbudow´ linii tramwajowych, trolejbusowych, au- 17) przygotowanie dokumentacji technicznej (konceptobusowych (np.: wymian´ torowisk, uzupe∏nianie cja budowlana, projekt budowlany iwykonawczy), dotychczas istniejàcego uk∏adu wydzielonych pa- przetargowej, studium wykonalnoÊci, raportu odsów dla autobusów), dzia∏ywania na Êrodowisko, badania zwiàzane

z urbanistykà, krajobrazem, architekturà lub bu- 3) zakup systemów informatycznych i logistycznych downictwem, prace projektantów i architektów, przeznaczonych do obs∏ugi transportu intermodalnadzór inwestorski. nego, 2. Budowa, adaptacja, rozbudowa, wykonywanie 4) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonorobót remontowych lub przebudowa infrastruktury micznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych pomocniczej s∏u˝àcej zwi´kszeniu bezpieczeƒstwa (wtym biznesplan lub studium wykonalnoÊci proi dost´pnoÊci do sieci transportu publicznego, w tym: jektu, mapy, szkice lokalizacyjne sytuujàce projekt, dokumentacja techniczna) oraz inne wymagane a) budowa systemu parkingów „Parkuj i Jedê”, dokumenty, nadzór urbanistyczny, architektoniczb) budowa, modernizacja lub przebudowa urzà- ny, budowlany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dzeƒ sterowania ruchem drogowym, np.: cen- dotyczàce zarzàdzania projektem. tralne sterowanie sygnalizacjà zainstalowanà na skrzy˝owaniach, sygnalizacja akustyczna, 319 Inteligentne systemy transportowe sygnalizacja Êwietlna wzbudzana przez autobusy, trolejbusy i tramwaje (sygnalizacja akomo- Poprawa kontroli i nadzoru nad ruchem drogodacyjna), monitorowanie ruchu na kluczowych wym oraz usprawnienie systemu ratownictwa drogotrasach, w tunelach i newralgicznych punktach wego poprzez tworzenie systemów oraz dzia∏aƒ techmiasta oraz informowanie o aktualnej sytuacji nicznych z zakresu telematyki s∏u˝àcych komunikacji ruchowej, publicznej i majàcych na celu m.in. popraw´ obs∏ugi podró˝nych, popraw´ bezpieczeƒstwa na drogach krac) budowa kanalizacji teletechnicznej, jowych, monitoring bezpieczeƒstwa ruchu drogowed) zakup imonta˝ systemów sterowania inadzoru go, koordynacj´ uk∏adu linii tramwajów, autobusów, ruchu po∏àczonych ze Êrodkami zwi´kszajàcy- metra, trolejbusów ikolei oraz synchronizacj´ ich rozmi bezpieczeƒstwo, k∏adów jazdy, dzi´ki którym pasa˝erowie b´dà mogli korzystaç z najdogodniejszych po∏àczeƒ. e) budowa systemów sygnalizacji ulicznej, f) budowa, remont, adaptacja, rozbudowa lub Wydatki na: przebudowa infrastruktury s∏u˝àcej obs∏udze pasa˝erów i podniesieniu estetyki krajobrazu 1) zakup sprz´tu podnoszàcego efektywnoÊç dzia∏aƒ (np. przystanki), a tak˝e pochylnie i windy dla prewencyjnych policji drogowej, zakup pojazdów osób niepe∏nosprawnych przy przejÊciach wie- monitorujàcych bezpieczeƒstwo ruchu drogowelopoziomowych, go, g) zakup niezb´dnego sprz´tu i wyposa˝enia oraz 2) zakup sprz´tu usprawniajàcego dzia∏ania ratowniniezabudowanych nieruchomoÊci zwiàzanych cze stra˝y po˝arnej, zakup jednostek ratownictwa z realizacjà projektu, techniczno-chemicznego, h) przygotowanie dokumentacji technicznej, eko- 3) systemy monitoringu bezpieczeƒstwa ruchu, zanomicznej, kosztorysów, analiz ekonomicz- stosowanie Êrodków poprawy bezpieczeƒstwa nych, zaÊwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadmiejsc szczególnego zagro˝enia wypadkowego, zór urbanistyczny, architektoniczny, konserwatorski i budowlany, obs∏uga geodezyjna oraz 4) oznakowanie dróg i ich wyposa˝enie w elementy us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem. bezpieczeƒstwa dróg oraz ich otoczenia, 318 Transport multimodalny 5) wprowadzenie Êrodków kontroli i nadzoru ruchu, Stworzenie systemu przewozów ∏adunków ró˝ny- 6) wdro˝enie systemu zg∏aszania i ewidencjonowami ga∏´ziami transportu poprzez budow´ centrów lonia wypadków drogowych i kolizji, gistycznych iterminali transportu kombinowanego na bazie infrastruktury kolejowej. 7) budow´, adaptacj´, wykonywanie robót remontowych, rozbudow´ lub przebudow´ zintegrowa- Wydatki na: nych w´z∏ów przesiadkowych pomi´dzy ró˝nymi 1) budow´, rozbudow´ lub przebudow´ obiektów rodzajami systemów transportu, budowlanych przeznaczonych do obs∏ugi przewo- 8) komputeryzacj´ systemów transportu publicznezów intermodalnych wykonywanych transportem go, w tym zakup oraz monta˝ urzàdzeƒ z zakresu kolejowym (w tym: uk∏ady torowe, zakup sprz´tu telematyki, s∏u˝àcych komunikacji publicznej, np. do prze∏adunku), systemy dystrybucji i identyfikacji biletów, syste- 2) budow´ i przebudow´ oraz wykup gruntów pod my informacji dla podró˝nych, monitoring bezpiebudow´ i przebudow´: zaplecza technicznego dla czeƒstwa, skoordynowanie rozk∏adów jazdy transobs∏ugi taboru (wagonownie i lokomotywownie), portu publicznego, placów sk∏adowych i manewrowych, dróg dojazdowych, torów prze∏adunkowych, magazynów, 9) budow´ kanalizacji teletechnicznej,

10) przygotowanie projektu, przygotowanie dokumen- a) zakup sprz´tu informatycznego, np. czytników tacji (w tym biznesplanu lub studium wykonalno- i kart, Êci projektu oraz innej wymaganej dokumentacji), b) zakup specjalistycznego oprogramowania, 11) zakup niezabudowanych nieruchomoÊci zwiàza- 4) tworzenie publicznych punktów dost´pu do Internych z realizacjà projektu oraz zakup niezb´dnego netu w obiektach publicznie dost´pnych: bibliotesprz´tu i wyposa˝enia w zakresie transportu pukach publicznych, domach kultury, szko∏ach wy˝- blicznego, szych, Êwietlicach gminnych, 12) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwe- 5) prace przygotowawcze, wtym przygotowanie prostycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod bujektu dotyczàcego infrastruktury (prace studialne, dow´, w tym prace geodezyjne, instalacyjne ekspertyzy), dokumentacji technicznej (koncepcja i monta˝owe, rozbiórkowe oraz wykoƒczeniowe budowlana, projekt budowlany i wykonawczy) i wzmocnieniowe, i przetargowej, studium wykonalnoÊci, raport oddzia∏ywania na Êrodowisko, prace projektantów 13) przygotowanie dokumentacji technicznej (koncepi architektów, nadzór inwestorski, cja budowlana, projekt budowlany iwykonawczy), przetargowej, studium wykonalnoÊci, raportu od- 6) zakup nieruchomoÊci lub niezabudowanych nierudzia∏ywania na Êrodowisko, badania zwiàzane chomoÊci, je˝eli jest to nierozerwalnie zwiàzane z urbanistykà, krajobrazem, architekturà lub buz realizacjà projektu, downictwem, prace projektantów i architektów, nadzór inwestorski. 7) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwestycyjnym, w tym: prace konstrukcyjne (ziemne, 32 Infrastruktura telekomunikacyjna ispo∏eczeƒnaziemne, napowietrzne wzale˝noÊci od wykorzystwo informacyjne stywanej technologii), budow´, rozbudow´ lub przebudow´ pomieszczeƒ i infrastruktury tech- 321 Infrastruktura podstawowa nicznej niezb´dnej dla realizacji projektu (np. pomieszczenia na serwery), roboty budowlano-mon- Wspieranie rozbudowy regionalnej ilokalnej infrata˝owe, prace instalacyjne, zakup sprz´tu, oprostruktury spo∏eczeƒstwa informacyjnego oraz polepgramowania i wyposa˝enia (oraz jego konfiguraszenie warunków prowadzenia przez przedsi´biorstwa cja), koszty zwiàzane z zapewnieniem bezpieczeƒdzia∏alnoÊci gospodarczej w ramach infrastruktury stwa przesy∏ania danych (np. systemy firewall, technicznej. IDS, antywirusowe, kontroli dost´pu do zasobów systemu), zakup wyposa˝enia nierozerwalnie Wydatki na: zwiàzanego z inwestycjà. 1) budow´ platformy elektronicznej, w tym: 322 Technologie komunikacyjne i informacyjne (w tym bezpieczeƒstwo przesy∏ania danych) a) inwestycje wpodstawowà infrastruktur´ umo˝- liwiajàcà budow´ platformy elektronicznej, Polepszenie warunków funkcjonowania gospodarw szczególnoÊci nowe budynki potrzebne do ki poprzez zwi´kszenie iloÊci i popraw´ jakoÊci us∏ug instalacji sprz´tu teleinformatycznego, infra- Êwiadczonych on-lineprzez instytucje sektora publiczstruktur´ telekomunikacyjnà oraz szerokopa- nego na rzecz przedsi´biorstw z wykorzystaniem nosmowe ∏àcza internetowe, woczesnych technologii teleinformatycznych oraz wykorzystanie nowych technologii informacyjnych i kob) zakup nowych komputerów oraz serwerów, munikacyjnych dla realizacji us∏ug publicznych, pomodernizacj´ istniejàcych jednostek central- prawy efektywnoÊci pracy administracji (e-administranych, zakup iinstalacj´ lokalnych urzàdzeƒ sie- cja) i zapewnienia bezpiecznego przesy∏ania danych. ciowych, Wydatki na: c) zakup oprogramowania, licencji i baz danych 1) stworzenie platformy elektronicznej, dzi´ki której potrzebnych do Êwiadczenia us∏ug dla przedprzedsi´biorstwa i obywatele uzyskajà dost´p do si´biorstw w ramach platformy elektronicznej, tanich, szybkich iowysokiej jakoÊci us∏ug oraz in- 2) projekty dotyczàce integracji referencyjnych reje- formacji publicznych, zwi´kszenie us∏ug publiczstrów osób i firm: nych Êwiadczonych on-line, integracj´ rejestrów osób i firm oraz zapewnienie ich bezpieczeƒstwa, a) zakup i instalacj´ systemu serwerów centralnych, 2) budow´ lub rozbudow´ lokalnych lub regionalnych szerokopasmowych i bezpiecznych sieci, b) zakup oprogramowania specjalistycznego dla wspó∏dzia∏ajàcych ze szkieletowymi sieciami repotrzeb integracji rejestrów, gionalnymi lub krajowymi, 3) projekty zwi´kszajàce bezpieczeƒstwo wymiany 3) budow´, przebudow´ lub wyposa˝enie inwestydanych dostarczanych przez przedsi´biorstwa cyjne centrów zarzàdzania sieciami regionalnymi i obywateli do administracji publicznej, m.in.: lub lokalnymi,

4) budow´ i wdra˝anie platform elektronicznych dla naziemne, napowietrzne wzale˝noÊci od wykorzyzintegrowanego systemu wspomagania zarzàdza- stywanej technologii), budow´, rozbudow´ lub nia na poziomie wojewódzkim, powiatowym przebudow´ pomieszczeƒ i infrastruktury techi gminnym — najch´tniej z po∏àczeniem szeroko- nicznej niezb´dnej dla realizacji projektu (np. popasmowym, mieszczenia na serwery), roboty budowlano-monta˝owe, prace instalacyjne, zakup sprz´tu, opro- 5) budow´ lub rozbudow´ lokalnych lub regionalgramowania i wyposa˝enia (oraz jego konfiguranych bezpiecznych systemów transmisji danych, cja), koszty zwiàzane z zapewnieniem bezpieczeƒzw∏aszcza na terenach wiejskich i ma∏ych miast stwa przesy∏ania danych (np. systemy firewall, przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii IDS, antywirusowe, kontroli dost´pu do zasobów (np. transmisja satelitarna, droga radiowa), prace systemu), zakup wyposa˝enia nierozerwalnie przygotowawcze, w tym przygotowanie projektu zwiàzanego z inwestycjà. dotyczàcego infrastruktury (prace studialne, ekspertyzy), dokumentacji technicznej (koncepcja bu- 324 Us∏ugi i projekty wdro˝eniowe dla MÂP (handel dowlana, projekt budowlany iwykonawczy) iprze- i transakcje elektroniczne, edukacja i szkolenia, targowej, studium wykonalnoÊci, raport oddzia∏y- sieci) wania na Êrodowisko, prace projektantów i architektów, nadzór inwestorski, Poprawa oferty produktowej i technologicznej przedsi´biorstw poprzez wspieranie dzia∏aƒ obejmujà- 6) zakup nieruchomoÊci lub niezabudowanych nierucych dokonywanie zasadniczych zmian produkcji bàdê chomoÊci, je˝eli jest to nierozerwalnie zwiàzane procesu produkcyjnego, zmiany wyrobu lub us∏ugi. z realizacjà projektu, Wydatki na: 7) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwestycyjnym, w tym: prace konstrukcyjne (ziemne, 1) zakup wyników prac badawczo-rozwojowych i/lub naziemne, napowietrzne wzale˝noÊci od wykorzy- praw w∏asnoÊci przemys∏owej przez przedsi´biorstywanej technologii), budow´, rozbudow´ lub stwa, przebudow´ pomieszczeƒ i infrastruktury tech- 2) wdra˝anie i komercjalizacj´ technologii i produknicznej niezb´dnej dla realizacji projektu (np. potów innowacyjnych, mieszczenia na serwery), roboty budowlano-monta˝owe, prace instalacyjne, zakup sprz´tu,opro- 3) zastosowanie i wykorzystanie technologii gospogramowania i wyposa˝enia (oraz jego konfiguradarki elektronicznej, cja), koszty zwiàzane z zapewnieniem bezpieczeƒstwa przesy∏ania danych (np. systemy firewall, 4) zastosowanie iwykorzystanie technologii informa- IDS, antywirusowe, kontroli dost´pu do zasobów cyjnych i komunikacyjnych (ICT) w procesach zasystemu), zakup wyposa˝enia nierozerwalnie rzàdzania przedsi´biorstwem, zwiàzanego z inwestycjà. 5) dostosowywanie technologii i produktów do wy- 323 Us∏ugi i projekty wdro˝eniowe dla obywateli magaƒ dyrektyw unijnych, zw∏aszcza norm zhar- (opieka zdrowotna, administracja, edukacja) monizowanych i prawodawstwa w zakresie BHP. Przygotowanie instytucji publicznych, np. lokalnej i regionalnej administracji samorzàdowej, ochrony 33 Infrastruktura energetyczna (produkcja, dyszdrowia, edukacji (z wy∏àczeniem e-rynku pracy) do trybucja) elektronicznego obiegu dokumentów, elektronicznej 331 ElektrycznoÊç, gaz, produkty naftowe, paliwo archiwizacji dokumentów oraz rozwoju elektroniczsta∏e nych us∏ug dla ludnoÊci z wykorzystaniem podpisu elektronicznego, w tym m.in. tworzenie systemów informacji przestrzennej (GIS) oraz modernizacja infra- Budowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury struktury informatycznej, bezpieczny Internet. i urzàdzeƒ s∏u˝àcych do produkcji i przesy∏u energii elektrycznej, gazu, produktów naftowych i paliw sta- Wydatki na: ∏ych, przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonomicznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, zaÊwiad- 1) prace przygotowawcze, wtym przygotowanie proczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanistyczny, arjektu dotyczàcego infrastruktury (prace studialne, chitektoniczny, konserwatorski i budowlany, obs∏uga ekspertyzy), dokumentacji technicznej (koncepcja geodezyjna oraz us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projekbudowlana, projekt budowlany i wykonawczy) tem. i przetargowej, studium wykonalnoÊci, raport oddzia∏ywania na Êrodowisko, prace projektantów 332 Odnawialne êród∏a energii (energia s∏oneczna, i architektów, nadzór inwestorski, energia wiatrowa, wodna, energia organiczna — biomasa) 2) zakup nieruchomoÊci lub niezabudowanych nieruchomoÊci, je˝eli jest to nierozerwalnie zwiàzane Zwi´kszenie wykorzystania energii pochodzàcej ze z realizacjà projektu, êróde∏ odnawialnych poprzez budow´, rozbudow´ 3) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwe- i modernizacj´ infrastruktury s∏u˝àcej do produkcji stycyjnym, w tym: prace konstrukcyjne (ziemne, i przesy∏u energii odnawialnej.

Wydatki na: stalacyjne, wykoƒczeniowe, infrastruktura towarzyszàca, budowa kanalizacji teletechnicznej, 1) budow´, rozbudow´ imodernizacj´ infrastruktury s∏u˝àcej do produkcji i przesy∏u energii odnawial- 5) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i nienej (energia wiatrowa, wodna, geotermalna, ko- zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie lektory s∏oneczne iogniwa fotowoltaiczne, bioma- zwiàzanych z projektem. sa), 342 Ochrona przed ha∏asem 2) budow´, rozbudow´ i modernizacj´ urzàdzeƒ do produkcji i przesy∏u energii ze êróde∏ odnawial- Budowa, rozbudowa i modernizacja urzàdzeƒ nych (energia wiatrowa, wodna, kolektory s∏o- chroniàcych przed ha∏asem, przygotowanie dokumenneczne i ogniwa fotowoltaiczne, energia uzyski- tacji technicznej, ekonomicznej, kosztorysów, analiz wana z wykorzystania biomasy i inne), ekonomicznych, zaÊwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanistyczny, architektoniczny, konserwator- 3) zakup wyposa˝enia zwiàzanego zinwestycjà inieski ibudowlany, obs∏uga geodezyjna oraz us∏ugi dotyzabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie czàce zarzàdzania projektem. zwiàzanych z projektem, 343 Unieszkodliwienie, utylizacja i zagospodarowa- 4) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace nie odpadów komunalnych i przemys∏owych geodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, in- (w tym odpadów szpitalnych i niebezpiecznych) stalacyjne, wykoƒczeniowe, Unieszkodliwienie, utylizacja i zagospodarowanie 5) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac odpadów komunalnych i przemys∏owych. studialnych, ekspertyz, badaƒ geologicznych) i dokumentacji technicznej, studium wykonalno- Wydatki na: Êci, raportu oddzia∏ywania na Êrodowisko, prace projektantów, architektów, przygotowanie doku- 1) organizacj´ i wdra˝anie systemów selektywnej mentacji przetargowej i przetargu, nadzór inwe- zbiórki odpadów i recyklingu, storski. 2) wdra˝anie systemowej gospodarki odpadami ko- 333 EfektywnoÊç wykorzystania energii, jej uzyskiwa- munalnymi (m.in. budowa sortowni, kompostownia i kontrola jej zu˝ycia ni, obiektów termicznej, termiczno-chemicznej i mechanicznej utylizacji odpadów, budowa no- Zwi´kszenie efektywnoÊci wykorzystania energii, wych, modernizacja istniejàcych i rekultywacja jej uzyskiwania i kontroli zu˝ycia. nieczynnych sk∏adowisk, likwidacja tzw. dzikich sk∏adowisk/wysypisk), Wydatki na: 1) budow´ instalacji s∏u˝àcych efektywniejszemu wy- 3) budow´ i modernizacj´ spalarni odpadów niebezkorzystaniu energii, piecznych, 2) instalacj´ urzàdzeƒ kontroli zu˝ycia energii. 4) budow´, modernizacj´, rekultywacj´ lub likwidacj´ sk∏adowisk odpadów (w tym rekultywacja bàdê li- 34 Infrastruktura Êrodowiskowa (w tym woda) kwidacja sk∏adowisk odpadów niebezpiecznych), 5) budow´ lub modernizacj´ miejsc utylizacji opako- 341 Ochrona powietrza waƒ i nieu˝ytych Êrodków ochrony roÊlin, Ograniczenie zanieczyszczeƒ przedostajàcych si´ 6) kompleksowe systemy zagospodarowania odpado powietrza i poprawa jakoÊci powietrza. dów na poziomie lokalnym, obejmujàce m.in. od- Wydatki na: biór posegregowanych odpadów od mieszkaƒców, odzyskiwanie surowców wtórnych, 1) modernizacj´ i rozbudow´ systemów ciep∏owniczych iwyposa˝enie ich winstalacje ograniczajàce 7) recykling, kompostowanie odpadów organicznych emisj´ zanieczyszczeƒ py∏owych i gazowych do itp., powietrza, 8) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace 2) przekszta∏cenie istniejàcych systemów ogrzewania geodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, inobiektów u˝ytecznoÊci publicznej w systemy bar- stalacyjne, wykoƒczeniowe, infrastruktur´ towadziej przyjazne dla Êrodowiska, w szczególnoÊci rzyszàcà, budow´ kanalizacji teletechnicznej, ograniczenie „niskiej emisji”, 9) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i nie- 3) przygotowanie projektu (prace studialne, eksperty- zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie zy, badania geologiczne), dokumentacji technicz- zwiàzanych z projektem, nej i przetargowej, studium wykonalnoÊci, raport 10) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonooddzia∏ywania na Êrodowisko, micznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, za- 4) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanigeodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, in- styczny, architektoniczny, konserwatorski ibudow-

lany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczàce stalacyjne, wykoƒczeniowe, infrastruktur´ towazarzàdzania projektem. rzyszàcà, budow´ kanalizacji teletechnicznej, 344 Woda przeznaczona do spo˝ycia przez ludzi (po- 6) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i niebór, przechowywanie, uzdatnianie i dystrybucja) zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie zwiàzanych z projektem, Zaopatrzenie i poprawa zaopatrzenia mieszkaƒ- 7) przygotowanie projektu (prac studialnych, eksperców wwod´ przeznaczonà do spo˝ycia przez ludzi potyz, badaƒ geologicznych), przetargu, dokumentaprzez budow´ i modernizacj´ urzàdzeƒ zaopatrzenia cji technicznej i przetargowej, studium wykonalw wod´ i poboru wody. noÊci, raportu oddzia∏ywania na Êrodowisko, pra- Wydatki na: ce projektantów, architektów, zarzàdzanie projektem. 1) budow´ i modernizacj´ sieci wodociàgowych, 346 Zasoby wodne 2) budow´ i modernizacj´ stacji uzdatniania wody, Zwi´kszanie dyspozycyjnych zasobów wodnych 3) budow´ i modernizacj´ urzàdzeƒ regulujàcych ci- i przeciwdzia∏anie skutkom suszy. Ênienie wody, Wydatki na: 4) budow´ zbiorników umo˝liwiajàcych pozyskanie 1) tworzenie programów zwi´kszania dyspozycyjwody przeznaczonej do spo˝ycia przez ludzi, nych zasobów wodnych i zapobiegania skutkom 5) budow´ i modernizacj´ uj´ç wody (w tym ochro- suszy, na uj´ç i êróde∏ wody przeznaczonej do spo˝ycia 2) budow´ i modernizacj´ zbiorników retencyjnych, przez ludzi), 3) podpi´trzanie wód jezior, 6) budow´ i modernizacj´ urzàdzeƒ s∏u˝àcych do gromadzenia, przechowywania i uzdatniania wo- 4) zwi´kszanie retencji w zlewniach rzek, dy, 5) zabudow´ koryt rzecznych wraz z modernizacjà 7) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace istniejàcych urzàdzeƒ wodnych. geodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, instalacyjne, wykoƒczeniowe, infrastruktur´ towa- 35 Planowanie przestrzenne i odnowa rzyszàcà, budow´ kanalizacji teletechnicznej, 351 Odnowa i adaptacja zdegradowanych obszarów 8) zakup wyposa˝enia zwiàzanego zinwestycjà inie- przemys∏owych i wojskowych zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie zwiàzanych z projektem, Rewitalizacja obszarów poprzemys∏owych i powojskowych poprzez zmian´ dotychczasowych funkcji 9) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekono- iadaptacj´ terenu oraz znajdujàcych si´ tam obiektów micznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, za- powojskowych ipoprzemys∏owych na inne cele: us∏u- Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbani- gowe, gospodarcze, spo∏eczne, edukacyjne, zdrowotstyczny, architektoniczny, konserwatorski i bu- ne, rekreacyjne, kulturalne i turystyczne. dowlany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczà- Wydatki na: ce zarzàdzania projektem. 1) remont, prace rozbiórkowe, izolacj´, przebudow´ 345 Oczyszczanie Êcieków lub adaptacj´ budynków, obiektów, infrastruktury Ograniczenie iloÊci zanieczyszczeƒ wprowadza- i urzàdzeƒ poprzemys∏owych i powojskowych nych do wód i gleb poprzez budow´ i modernizacj´ wraz z zagospodarowaniem przyleg∏ego terenu urzàdzeƒ do odprowadzania i oczyszczania Êcieków. w celu nadania im nowych funkcji u˝ytkowych: us∏ugowych, turystycznych, rekreacyjnych, zdro- Wydatki na: wotnych i edukacyjnych, 1) budow´ i modernizacj´ oczyszczalni Êcieków, 2) remont, przebudow´ lub adaptacj´ opustosza∏ego obiektu budowlanego i pomieszczeƒ dla m.in.: 2) budow´ i modernizacj´ sieci kanalizacji sanitarprzedszkoli, szkó∏ podstawowych, gimnazjów, nych, szkó∏ Êrednich i ponadgimnazjalnych, szkó∏ wy˝- szych, szkolnych sto∏ówek, domów dziecka, oÊrod- 3) budow´ i modernizacj´ sieci kanalizacji deszczoków walki z patologiami spo∏ecznymi (np. walki wych, z narkomanià, alkoholizmem), poradni psycholo- 4) budow´ i modernizacj´ innych urzàdzeƒ do gicznych, Êwietlic dla dzieci i m∏odzie˝y, domów oczyszczania, gromadzenia, odprowadzania kultury, warsztatów terapii zaj´ciowej oraz obieki przesy∏ania Êcieków, tów s∏u˝àcych pomocà spo∏ecznà (np. dla samotnych matek z dzieçmi, zapobiegania przest´pczo- 5) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace Êci, punkty s∏u˝àce pomocà iprzekwalifikowaniem geodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, in- by∏ych wi´êniów),

3) pomoc strukturom Êwiadczàcym us∏ugi dla lokal- ki, kosze na Êmieci), miejsc rekreacji, terenów zienej spo∏ecznoÊci przyczyniajàce si´ do tworzenia lonych (zieleƒ wysoka, niska i trawniki) oraz prace lub ochrony miejsc pracy i przeciwdzia∏ania mar- restauracyjne na terenie istniejàcych parków, ginalizacji spo∏ecznej i wspierajàce dzia∏ania gospodarcze, w tym: 10) infrastruktur´ transportowà znajdujàcà si´ na terenie rewitalizowanym: a) izolacj´, remont, przebudow´ fasad i dachów budynków, a) budow´, remont lub przebudow´: chodników, przejÊç dla pieszych lub zwierzàt, Êcie˝ek roweb) budow´, remont, przebudow´ instalacji w bu- rowych, dynkach: grzewczych, wodno-kanalizacyjnych, gazowych, elektrycznych, b) budow´ lub remont parkingów, c) zagospodarowanie przyleg∏ego terenu (np. bu- c) budow´, rozbudow´, modernizacj´ lub remont dowa, remont, przebudowa ogrodzeƒ i ma∏ej dróg (poza drogami mi´dzynarodowymi, krajoarchitektury), wymi i wojewódzkimi) na terenach obszarów powojskowych i poprzemys∏owych i ich po∏à- 4) izolacj´, remont, adaptacj´ lub przebudow´ pokoczeƒ zsiecià dróg publicznych (np.: zwi´kszenie szarowych budynków mieszkalnych w celu nadanoÊnoÊci, usuni´cie ostrych i ciasnych zakr´- nia im nowych funkcji: us∏ugowych, gospodartów, poszerzenie nawierzchni), ∏àcznie z budoczych, spo∏ecznych, edukacyjnych, rekreacyjnych wà lub remontem drogowej infrastruktury to- (z wyjàtkiem prac budowlano-instalacyjnych w inwarzyszàcej (w tym obiektów in˝ynieryjnych), dywidualnych mieszkaniach), w tym: d) kompleksowe uzbrojenie terenu pod inwestya) remont, przebudow´, adaptacj´ pomieszczeƒ cje, (z wyjàtkiem celów mieszkaniowych), 11) tworzenie stref bezpieczeƒstwa na terenie by∏ych b) izolacj´, remont, przebudow´ fasad, dachów, obszarów poprzemys∏owych i powojskowych c) budow´, remont, przebudow´ instalacji w bu- w miastach w celu zapobiegania przest´pczoÊci dynkach: grzewczych, wodno-kanalizacyjnych, w zagro˝onych patologiami spo∏ecznymi obszaelektrycznych, gazowych, rach miast, w tym: d) zagospodarowanie przyleg∏ego terenu, w tym a) budow´ lub remont oÊwietlenia, budow´, remont, przebudow´ ma∏ej architekb) zakup i instalacj´ systemów monitoringu przytury i ogrodzeƒ, czyniajàcych si´ do realizacji dzia∏ania, 5) porzàdkowanie tzw. starej tkanki urbanistycznej 12) budow´, przebudow´ lub remont obiektów dla poprzez odpowiednie zagospodarowywanie i zanadania im funkcji zaplecza kulturalnego, turybudowywanie pustych przestrzeni w harmonii stycznego lub rekreacyjnego rewitalizowanego z otoczeniem na cele us∏ugowe, edukacyjne, spoobszaru w celu tworzenia sta∏ych miejsc pracy, ∏eczne, turystyczne, rekreacyjne, gospodarcze, kulturalne, 13) przygotowanie dokumentacji technicznej, ekonomicznej, kosztorysów, analiz ekonomicznych, za- 6) wyburzanie budynków na cele: us∏ugowe, kulturowe, edukacyjne, gospodarcze, turystyczne lub re- Êwiadczeƒ, pozwoleƒ, op∏aty oraz nadzór urbanikreacyjne, styczny, architektoniczny, konserwatorski ibudowlany, obs∏ug´ geodezyjnà oraz us∏ugi dotyczàce 7) renowacj´ (prace zwiàzane zkonserwacjà, rewalo- zarzàdzania projektem. ryzacjà, zachowaniem, adaptacjà) budynków, infrastruktury o wartoÊci architektonicznej i znacze- 352 Odnowa terenów miejskich niu historycznym (w tym z zakresu ochrony dziedzictwa przemys∏owego i obiektów o znaczeniu Wspieranie o˝ywienia gospodarczego ispo∏ecznemilitarnym), a tak˝e ich adaptacj´ na cele: gospo- go zdegradowanych terenów miejskich i zwi´kszenie darcze, spo∏eczne ikulturalne wraz zzagospodaro- ich potencja∏u turystycznego i kulturalnego, w tym waniem przyleg∏ego otoczenia, nadanie obiektom iterenom zdegradowanym nowych funkcji spo∏eczno-gospodarczych poprzez rewitaliza- 8) prace konserwatorskie, odnowienie fasad i dacj´ iodnow´ zdegradowanych obszarów miast idzielchów budynków o wartoÊci architektonicznej nic mieszkaniowych w miastach. i znaczeniu historycznym znajdujàcych si´ w rejestrze zabytków, wraz z zagospodarowaniem przy- Wydatki na: leg∏ego terenu, przyczyniajàce si´ do tworzenia sta∏ych miejsc pracy, 1) porzàdkowanie tzw. starej tkanki urbanistycznej poprzez odpowiednie zagospodarowywanie pu- 9) zabudowywanie pustych przestrzeni: budow´, re- stych przestrzeni w harmonii z otoczeniem, mont lub przebudow´ placów, rynków, parkingów, placów zabaw dla dzieci, publicznych toalet, ma∏ej 2) renowacj´ zabudowy budynków, w tym obiektów architektury (np. tarasy widokowe, fontanny, ∏aw- infrastruktury spo∏ecznej,

3) izolacj´, remont lub przebudow´ elewacji, fasad z patologiami spo∏ecznymi (np. walki z narkomai dachów budynków oraz pomieszczeƒ przezna- nià, alkoholizmem), poradnie psychologiczne, czonych na cele: gospodarcze, szkoleniowe lub Êwietlice dla dzieci i m∏odzie˝y, domy kultury, kulturalne (z wyjàtkiem przeprowadzania prac bu- warsztaty terapii zaj´ciowej oraz obiekty s∏u˝àce dowlano-monta˝owych w indywidualnych miesz- pomocà spo∏ecznà (np. dla samotnych matek kaniach) wraz z zagospodarowaniem przyleg∏ego z dzieçmi, zapobiegania przest´pczoÊci, punkty terenu, w tym: s∏u˝àce pomocà i przekwalifikowaniem by∏ych wi´êniów), budynków, które przyczynià si´ do roza) remont, przebudow´ instalacji w budynkach: woju dzia∏alnoÊci gospodarczej i zatrudnienia grzewczych, elektrycznych, gazowych i wodno- (z wyjàtkiem prac remontowo-instalacyjnych win- -kanalizacyjnych, dywidualnych mieszkaniach), w tym: b) zagospodarowanie przyleg∏ego terenu (budoa) izolacj´, remont, przebudow´ fasad i dachów wa, remont, przebudowama∏ej architektury, budynków, ogrodzeƒ), 4) renowacj´ budynków o wartoÊci architektonicznej b) remont, przebudow´, adaptacj´ pomieszczeƒ, i znaczeniu historycznym znajdujàcych si´ na rec) budow´, remont, przebudow´ instalacji w buwitalizowanym terenie (wtym ich adaptacj´ na cedynkach: grzewczych, wodno-kanalizacyjnych, le: gospodarcze, spo∏eczne, edukacyjne, turystyczgazowych, elektrycznych, ne lub kulturalne, przyczyniajàce si´ do tworzenia sta∏ych miejsc pracy), uwzgl´dniajàcà: d) zagospodarowanie przyleg∏ego terenu (np. budowa, remont, przebudowa ogrodzeƒ i ma∏ej a) prace konserwatorskie, architektury), b) odnowienie zabudowaƒ (z wyjàtkiem indywidu- 12) przebudow´, wymian´ lub remont infrastruktury alnych mieszkaƒ), wodno-kanalizacyjnej, elektrycznej, grzewczej iga- 5) prace konserwatorskie, odnowienie fasad i da- zowej w rewitalizowanych obiektach publicznych, chów budynków o wartoÊci architektonicznej us∏ugowych, i znaczeniu historycznym znajdujàcych si´ w rejestrze zabytków, wraz z zagospodarowaniem przy- 13) regeneracj´, rehabilitacj´ i zabudowywanie puleg∏ego terenu, przyczyniajàce si´ do tworzenia stych przestrzeni publicznych, w tym: remont lub sta∏ych miejsc pracy, przebudow´ placów, rynków, parkingów, placów zabaw dla dzieci, publicznych toalet miejskich, 6) wyburzanie budynków iprzeznaczenie uzyskanych ma∏ej architektury (np. tarasy widokowe, fontanterenów pod cele: us∏ugowe, kulturowe, edukacyjny, ∏awki, kosze na Êmieci), miejsc rekreacji, terene, gospodarcze, turystyczne lub rekreacyjne, nów zielonych (zieleƒ wysoka, niska i trawniki) oraz prace restauracyjne na terenie istniejàcych 7) remont lub przebudow´ infrastruktury publicznej parków, zwiàzanej zrozwojem funkcji turystycznych, rekreacyjnych, kulturalnych, 14) popraw´ funkcjonalnoÊci ruchu ko∏owego, ruchu 8) remont lub przebudow´ obiektów pe∏niàcych funk- pieszego i estetyki przestrzeni publicznych rewitacje zaplecza turystycznego i kulturowego, lizowanego terenu, w tym: 9) remont, przebudow´ lub przystosowanie budyn- a) remont, przebudow´ lub modernizacj´ dróg loków iinfrastruktury na cele turystyczne oraz kultu- kalnych (gminnych lub powiatowych) iulic prorowe (w∏àcznie z odnowieniem i konserwacjà wadzàcych do dzielnic mieszkalnych oraz koobiektów dziedzictwa kulturowego) prowadzàce munalnych dróg osiedlowych (m.in.: wzmocdo zrównowa˝onego rozwoju i tworzenia miejsc nienie podbudowy jezdni, polepszenie stanu pracy, noÊnoÊci, wymiana i poszerzenie nawierzchni) oraz ma∏ych obiektów in˝ynieryjnych, 10) tworzenie stref bezpieczeƒstwa i zapobieganie przest´pczoÊci w zagro˝onych patologiami spo- b) budow´, remont lub przebudow´ chodników ∏ecznymi obszarach miast, w tym: iprzejÊç dla pieszych, jak równie˝ wszelkie inne prace infrastrukturalne lub zakup wyposa˝enia a) budow´ lub remont oÊwietlenia, pozwalajàcy zwi´kszyç bezpieczeƒstwo pieb) zakup i instalacj´ systemów monitoringu, szych, rowerzystów lub zwierzàt (np. budowa, przebudowa lub remont Êcie˝ek rowerowych), 11) adaptacj´, przebudow´ lub remont budynków iprzestrzeni u˝ytecznoÊci publicznej wraz zprzyle- 15) przygotowanie projektu, dokumentacji technicznej g∏ym otoczeniem na cele edukacyjno-spo∏eczne i przetargowej, studium wykonalnoÊci projektu, znajdujàce si´ na terenie rewitalizowanym, w tym raportu oddzia∏ywania na Êrodowisko, kosztorym.in.: przedszkola, szko∏y podstawowe, gimnazja, sów oraz nadzór urbanistyczny, architektoniczny, szko∏y Êrednie iponadgimnazjalne, szko∏y wy˝sze, konserwatorski i budowlany, obs∏ug´ geodezyjnà szkolne sto∏ówki, domy dziecka, oÊrodki walki oraz us∏ugi dotyczàce zarzàdzania projektem.

353 Ochrona, poprawa i odtworzenie Êrodowiska na- 8) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac turalnego studialnych, ekspertyz, badaƒ geologicznych) idokumentacji technicznej, studium wykonalnoÊci, ra- 1. Wsparcie zarzàdzania ochronà Êrodowiska. portu oddzia∏ywania na Êrodowisko, prace projektantów, architektów, przygotowanie dokumentacji Wydatki na: przetargowej i przetargu, nadzór inwestorski. 1) opracowanie baz danych dotyczàcych lasów, jako- 3. Ochrona Êrodowiska zwiàzana z rewitalizacjà Êci gleb, wód, powietrza, obszarów miejskich. 2) tworzenie systemów pomiaru zanieczyszczeƒ Wydatki na: w miastach oraz systemów informowania mieszkaƒców o poziomie zanieczyszczeƒ, 1) remont lub przebudow´ infrastruktury technicznej, szczególnie w zakresie ochrony Êrodowiska na te- 3) utworzenie sieci stacji kontrolnych i ostrzegawrenie zdegradowanych obszarów miejskich, czych w zakresie jakoÊci wód, w tym: 4) tworzenie map terenów zalewowych, a) budow´, remont lub przebudow´ sieci kanaliza- 5) tworzenie systemów monitoringu Êrodowiska, cyjnych iinnych urzàdzeƒ do oczyszczania, grow tym reagowania na zagro˝enia, madzenia, odprowadzania i przesy∏ania Êcieków, 6) tworzenie systemów informacji przeciwpowodziowej, b) budow´, remont lub przebudow´ kanalizacji deszczowej, 7) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i niezabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie c) wymian´ elementów konstrukcyjnych zawierazwiàzanych z projektem, jàcych azbest w budynkach publicznych (poza celami mieszkaniowymi), 8) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace geodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, in- 2) budow´, remont lub przebudow´ sieci wodociàgostalacyjne, wykoƒczeniowe, wych, uj´ç wody i urzàdzeƒ s∏u˝àcych do gromadzenia iuzdatniania wody oraz urzàdzeƒ regulujà- 9) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac cych ciÊnienie wody, studialnych, ekspertyz, badaƒ geologicznych) idokumentacji technicznej, studium wykonalnoÊci, ra- 3) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i nieportu oddzia∏ywania na Êrodowisko, prace projek- zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie tantów, architektów, przygotowanie dokumentacji zwiàzanych z projektem, przetargowej i przetargu, nadzór inwestorski. 4) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace 2. Przeciwdzia∏anie powodziom. geodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, instalacyjne, wykoƒczeniowe, Wydatki na: 5) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac 1) regulacje cieków wodnych (pog∏´bianie, zapory, studialnych, ekspertyz, badaƒ geologicznych) idostabilizacja brzegów, prace remontowe wkorytach kumentacji technicznej, studium wykonalnoÊci, rarzecznych), portu oddzia∏ywania na Êrodowisko, prace projek- 2) tworzenie polderów (w∏àczajàc wykorzystanie na- tantów, architektów, przygotowanie dokumentacji turalnych sposobów przeciwdzia∏ania powodzi, ta- przetargowej i przetargu, nadzór inwestorski. kich jak obsadzanie roÊlinnoÊcià, zalesianie) oraz 4. Ochrona Êrodowiska zwiàzana z rewitalizacjà odtwarzanie naturalnych terenów zalewowych, obszarów poprzemys∏owych i powojskowych. 3) budow´ i modernizacj´ wa∏ów przeciwpowodzio- Wydatki na: wych wraz z drogami dojazdowymi, 1) zak∏adanie parków lub zalesianie oczyszczonego 4) budow´ i modernizacj´ ma∏ych zbiorników retenobszaru w celu nadania mu funkcji turystycznych cyjnych istopni wodnych wramach tzw. ma∏ej relub rekreacyjnych, tencji, 2) budow´, przebudow´ lub remont podstawowej 5) ochron´ brzegów morskich, infrastruktury komunalnej, w szczególnoÊci w za- 6) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i nie- kresie ochrony Êrodowiska naturalnego na obszazabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie rach poprzemys∏owych i powojskowych, w tym: zwiàzanych z projektem, a) budow´, przebudow´ lub modernizacj´ sieci 7) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace wodociàgowych, uj´ç wody, urzàdzeƒ s∏u˝àgeodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, in- cych do gromadzenia i uzdatniania wody oraz stalacyjne, wykoƒczeniowe, urzàdzeƒ regulacji ciÊnienia wody,

b) budow´, przebudow´ lub modernizacj´ oczysz- 7) budow´ i modernizacj´ infrastruktury kultury, czalni Êcieków, w szczególnoÊci zaplecza kulturalnego i rozrywkowego — sale koncertowe i wystawowe, amfitec) budow´, remont lub przebudow´ sieci kanaliza- atry, cyjnych iinnych urzàdzeƒ do oczyszczania, gromadzenia, odprowadzania i przesy∏ania Êcie- 8) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inweków, stycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod budow´, prace ziemne, budowlano-monta˝owe, ind) budow´, remont lub przebudow´ kanalizacji stalacyjne, wykoƒczeniowe, deszczowej, 9) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i niee) rekultywacj´ gruntów, usuwanie niebezpiecz- zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie nych materia∏ów, zwiàzanych z projektem, f) budow´, remont lub przebudow´ systemów od- 10) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac wadniajàcych, studialnych, ekspertyz, badania geologiczne) dokumentacji technicznej iprzetargowej, wtym przy- 3) przygotowanie terenu pod budow´, w tym prace gotowanie studium wykonalnoÊci, raportu oddziageodezyjne, ziemne, budowlano-monta˝owe, in- ∏ywania na Êrodowisko, opinie konserwatorskie stalacyjne, wykoƒczeniowe, oraz prace projektantów, architektów i konserwatorów, nadzór inwestorski oraz us∏ugi zarzàdzania 4) zakup wyposa˝enia zwiàzanego z inwestycjà i nieprojektem. zabudowanych nieruchomoÊci nierozerwalnie zwiàzanych z projektem, 36 Infrastruktura spo∏eczna i ochrony zdrowia publicznego 5) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac studialnych, ekspertyz, badaƒ geologicznych) ido- 1. Wzmacnianie funkcjonowania regionalnych kumentacji technicznej, studium wykonalnoÊci, raoÊrodków diagnostycznych i terapeutycznych zapewportu oddzia∏ywania na Êrodowisko, prace projekniajàcych specjalistycznà opiek´ medycznà udzielanà tantów, architektów, przygotowanie dokumentacji zarówno w formie stacjonarnej, jak i ambulatoryjnej przetargowej i przetargu, nadzór inwestorski. oraz podniesienie standardu Êwiadczonych us∏ug medycznych przez zak∏ady opieki zdrowotnej i lokalne 354 Utrzymywanie i odbudowa dziedzictwa kulturooÊrodki zdrowia. wego Wydatki na: Ochrona dziedzictwa kulturowego, a tak˝e w wyjàtkowych przypadkach budowa, rozbudowa i moder- 1) przebudow´ i modernizacj´ obiektów zwiàzanych nizacja infrastruktury zwiàzanej z kulturà, pod warun- z infrastrukturà ochrony zdrowia, kiem ˝e w znaczàcy sposób oddzia∏uje ona gospodarczo na rozwój regionu iprowadzi do tworzenia sta∏ych 2) wymian´ wyeksploatowanych noÊników energii miejsc pracy. na bardziej ekonomiczne i ekologiczne, Wydatki na: 3) termoizolacj´ budynków, 1) adaptacj´ zabytków techniki i architektury w celu 4) przebudow´ i wyposa˝enie sal operacyjnych, zwi´kszenia atrakcyjnoÊci turystycznej regionu, 5) przebudow´ i wyposa˝enie sal zabiegowych, 2) rewitalizacj´, konserwacj´, renowacj´, rewaloryza- 6) dostosowanie obiektów do potrzeb pacjentów, cj´, zachowanie, modernizacj´, adaptacj´ histow szczególnoÊci osób niepe∏nosprawnych, rycznych i zabytkowych obiektów wraz z i ich otoczeniem, 7) zakup systemów informatycznych poprawiajàcych zarzàdzanie, 3) rewitalizacj´, konserwacj´, renowacj´, rewaloryzacj´, zachowanie, modernizacj´, adaptacj´ publicz- 8) zakup sprz´tu komputerowego, nych obiektów poprzemys∏owych wraz z ich otoczeniem oraz ich przystosowanie do celów kultu- 9) modernizacj´ oraz zakup nowych urzàdzeƒ meralnych, dycznych, 4) systemy zabezpieczeƒ obiektów dziedzictwa kultu- 10) budow´ i wyposa˝enie centrów powiadamiania rowego na wypadek zagro˝eƒ (np. przed w∏ama- ratunkowego, niami, po˝arem itp.), 11) adaptacj´ wyposa˝enia zak∏adów opieki zdrowot- 5) budow´, rozbudow´ i modernizacj´ publicznej in- nej dla potrzeb ratownictwa medycznego, frastruktury kulturalnej przyczyniajàcej si´ do aktywnego udzia∏u spo∏eczeƒstwa w kulturze, 12) zakup i wyposa˝enie Êrodków transportu sanitarnego (karetki: reanimacyjne, wypadkowe, nowo- 6) restauracj´ i rewitalizacj´ obiektów dziedzictwa rodkowe) oraz modernizacj´ samolotów i helikopkulturowego, terów na potrzeby ratownictwa medycznego,

13) certyfikaty zarzàdzania jakoÊcià, studium wykonalnoÊci, raportu o oddzia∏ywaniu na Êrodowisko) i przetargowej, prace projektan- 14) zakup sprz´tu do diagnostyki iterapii, wszczególtów, architektów oraz us∏ugi dotyczàce zarzàdzanoÊci: chorób uk∏adu krà˝enia oraz chorób nowonia projektem. tworowych, m.in.: mammografy, tomografy, sprz´t do angiografii inwazyjnej, sprz´t do koro- 3. Polepszenie infrastruktury spo∏eczno-edukacyjnarografii, sprz´t dla ratownictwa medycznego, nej s∏u˝àcej prowadzeniu dzia∏alnoÊci dydaktycznej na sprz´t radiologiczny z mo˝liwoÊcià tworzenia obpoziomie wy˝szym oraz dzia∏alnoÊci rozwojowej, narazów cyfrowych i mo˝liwoÊcià analizy telemeukowo-badawczej powiàzanej z dydaktykà na poziotrycznej, aparaty USG, EEG, EKG, aparaty do hemie wy˝szym. modializy, endoskopy z torem wizyjnym wraz z osprz´tem do sterylizacji, Wydatki na: 15) prace inwestycyjne budowlano-monta˝owe, in- 1) budow´ nowych (lub rozbudow´), przebudow´ iststalacyjne, wykoƒczeniowe, zakup sprz´tu zwiàzaniejàcych obiektów dydaktycznych, wtym: laboranego z inwestycjà, toriów dydaktycznych, pracowni komputerowych, bibliotek, wyposa˝enie obiektów infrastruktury 16) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac studialnych, ekspertyz), dokumentacji technicznej spo∏eczno-edukacyjnej w kampusach, w tym: akaiprzetargowej, wtym przygotowanie studium wy- demików i sto∏ówek, obiektów s∏u˝àcych prowakonalnoÊci oraz prace projektantów i architektów, dzeniu dzia∏alnoÊci dydaktycznej lub naukowo-banadzór inwestorski oraz us∏ugi zarzàdzania projek- dawczej powiàzanej zdydaktykà na poziomie wy˝- tem. szym oraz obiektów naukowo-badawczych w szko∏ach wy˝szych, 2. Wyrównanie szans w dost´pie do edukacji po- 2) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ obiektów mi´dzy uczniami zobszarów wiejskich imiejskich oraz sportowych w szko∏ach wy˝szych lub kampusach, poprawa dost´pu spo∏ecznoÊci lokalnych do podstawowej infrastruktury sportowej. 3) budow´, rozbudow´ lub modernizacj´ infrastruktury technicznej i sanitarnej w szko∏ach wy˝szych, Wydatki na: 4) zagospodarowanie otoczenia obiektów (wy∏àcznie 1) budow´ nowych iprzebudow´, rozbudow´ istnie- jako jeden z elementów realizacji projektów wyjàcych obiektów dydaktycznych (w szczególnoÊci mienionych w pkt 1—3), budynków szkolnych, przedszkolnych, laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki za- 5) wyposa˝enie obiektów wymienionych w pkt 1—3, wodu w szko∏ach ponadgimnazjalnych), prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwestycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod bu- 2) budow´ nowych iprzebudow´, rozbudow´ istnie- dow´, prace ziemne, budowlano-monta˝owe, injàcych bibliotek, stalacyjne, wykoƒczeniowe, zakup sprz´tu i niezabudowanych nieruchomoÊci zwiàzanych z realiza- 3) budow´ nowych iprzebudow´, rozbudow´ istniecjà projektu, nadzór inwestorski, jàcych obiektów sportowych (w szczególnoÊci sal gimnastycznych, basenów, boisk sportowych, sta- 6) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac dionów, hal sportowych), studialnych, ekspertyz, badania geologiczne), dokumentacji technicznej (w tym: przygotowanie 4) budow´ nowych iprzebudow´, rozbudow´ istnie- studium wykonalnoÊci, raportu o oddzia∏ywaniu jàcych obiektów infrastruktury spo∏eczno-eduka- na Êrodowisko) i przetargowej, prace projektancyjnej (w szczególnoÊci burs, internatów, sto∏ó- tów, architektów oraz us∏ugi dotyczàce zarzàdzawek), nia projektem. 5) budow´, rozbudow´ i przebudow´ infrastruktury 4 Ró˝ne technicznej i sanitarnej, 41 Pomoc techniczna i dzia∏ania innowacyjne 6) wyposa˝enie obiektów sportowych, dydaktycz- (EFRR, EFS, Europejski Fundusz Orientacji nych i spo∏eczno-edukacyjnych, i GwarancjiRolnej — EFOiGR, Finansowy Instrument Wspierania Rybo∏ówstwa — FIWR) 7) zagospodarowanie otoczenia obiektów, 411 Przygotowanie, wdro˝enie, monitorowanie, upo- 8) prace inwestycyjne i zwiàzane z procesem inwewszechnianie stycyjnym, w tym: przygotowanie terenu pod budow´, prace ziemne, budowlano-monta˝owe, in- Wsparcie dzia∏aƒ s∏u˝àcych zapewnieniu postalacyjne, wykoƒczeniowe, zakup sprz´tu i niezawszechnego dost´pu do informacji o mo˝liwoÊciach budowanych nieruchomoÊci zwiàzanych z realizaubiegania si´ o dofinansowanie ze Êrodków funduszy cjà projektu, nadzór inwestorski, strukturalnych na realizacj´ projektów, w szczególno- 9) przygotowanie projektu (przeprowadzenie prac Êci dla: potencjalnych odbiorców pomocy, regionalstudialnych, ekspertyz, badania geologiczne), do- nych i lokalnych w∏adz oraz innych w∏aÊciwych w∏adz kumentacji technicznej (w tym: przygotowanie publicznych, organizacji zawodowych i Êrodowisk

przedsi´biorców, partnerów gospodarczych i spo∏ecz- dzenia komercyjnych instytucji finansowych, nych, organizacji pozarzàdowych, podmiotów dzia∏a- wtym banków iprzedsi´biorstw leasingowych, jàcych na rzecz promocji równoÊci szans mi´dzy ko- do wspó∏finansowania Êrodków pochodzàcych bietami i m´˝czyznami. z funduszy strukturalnych, 2) wsparcie skierowane na zarzàdzanie: Techniczne i finansowe wsparcie procesów zarzàdzania, wdra˝ania, monitorowania, kontroli oraz prac a) doradztwo, wsparcie eksperckie dla Instytucji Komitetu Monitorujàcego, Komitetów Sterujàcych, Zarzàdzajàcej, Komitetów Sterujàcych w zakres∏u˝àce sprawnej realizacji programów operacyjnych, sie metod weryfikacji iwyboru projektów, które atak˝e efektywnemu wykorzystaniu Êrodków zfundukwalifikujà si´ do wsparcia w ramach prograszy strukturalnych; przygotowanie dokumentów promu, gramujàcych na nast´pny okres programowania na lata 2007—2013. b) doradztwo dla Instytucji Zarzàdzajàcej, Beneficjentów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych) Zarzàdzanie i wdra˝anie programu, prace studyj- oraz innych podmiotów odpowiedzialnych za ne, wymiana doÊwiadczeƒ, popularyzacja i inne Êrod- wdra˝anie programu w zakresie usprawnienia ki pomocy technicznej. systemu zarzàdzania, ∏àcznie z opracowywaniem analiz dotyczàcych przyj´tego systemu zarzàdzania i prawid∏owoÊci dokonywanych Wydatki na: operacji, 1) wsparcie skierowane na proces wyboru i selekcji c) szkolenia uzupe∏niajàce dla kadry zaanga˝owaprojektów, w szczególnoÊci: nej wzarzàdzanie iwdra˝anie programu (cz∏ona) ekspertyzy, studia, oceny i doradztwo w zakre- ków korpusu s∏u˝by cywilnej iinnych pracownisie zadaƒ wynikajàcych z projektów na rzecz ków zaanga˝owanych w zarzàdzanie i wdra˝awsparcia procesu wyboru i selekcji projektów, nie programu), b) doradztwo techniczne dla promotorów projek- d) szkolenia i inne formy kszta∏cenia dla pracowtów dotyczàcych konstrukcji projektu, przepro- ników Instytucji Zarzàdzajàcej, Instytucji Powadzania oceny projektów i grup projektów Êredniczàcych oraz Beneficjentów Koƒcowych pod kàtem ich kwalifikacji, zgodnoÊci zprawem (instytucji wdra˝ajàcych), uczestniczàcych UE i politykami wspólnotowymi, w zarzàdzaniu i wdra˝aniu programu, c) udzielanie pomocy wzakresie doradztwa iszko- e) doradztwo w zakresie zapewniania prawid∏oleƒ specjalistycznych, przy ewentualnym two- woÊci realizowanych wramach programu dziarzeniu struktury konsorcyjnej (lub innej formy ∏aƒ i operacji, uwzgl´dniajàce wymagania partnerstwa) odpowiedzialnej za realizacj´ i fi- prawne — wspólnotowe oraz krajowe, nansowanie projektu na poziomie regionalnym f) t∏umaczenia na potrzeby zarzàdzania i wdra˝ai lokalnym, nia programu, d) obs∏ug´ dzia∏alnoÊci Komitetu Sterujàcego jako g) zatrudnienie personelu i zakup sprz´tu kompuorganu wspierajàcego Instytucj´ Zarzàdzajàcà terowego i oprogramowania dla celów realizaprzy wyborze i weryfikacji projektów, cji zadaƒ w zakresie zarzàdzania programem, e) organizacj´ prac Komitetów Sterujàcych doko- przygotowaniem, wyborem, wdra˝aniem i monujàcych oceny iselekcji projektów oraz uczest- nitorowaniem dzia∏aƒ (wtym wydatki na wynanictwo przedstawicieli Instytucji Zarzàdzajàcej grodzenia, w∏àcznie ze sk∏adkami na ubezpiew posiedzeniach Komitetów Sterujàcych, czenia spo∏eczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Âwiadczeƒ Pracowniczych), f) obs∏ug´ Grup Roboczych do spraw oceny projektów, ∏àcznie z wynagrodzeniami oraz zwro- 3) bie˝àcà pomoc doradczà w zakresie wdra˝ania tem okreÊlonych wydatków poniesionych przez programów operacyjnych dla instytucji wdra˝ajàekspertów zewn´trznych, cych, g) szkolenia (tak˝e szkolenia uzupe∏niajàce) w za- 4) organizacj´ iprzeprowadzanie szkoleƒ dla pracowkresie procesu wyboru i selekcji projektów dla ników i osób zaanga˝owanych we wdra˝anie propracowników Instytucji Zarzàdzajàcej, Instytucji gramu, PoÊredniczàcych i Beneficjentów Koƒcowych 5) wymian´ doÊwiadczeƒ mi´dzy instytucjami wdra- (instytucji wdra˝ajàcych), szkolenia innych in- ˝ajàcymi program, stytucji (w tym europejskich instytucji finansowych) zaanga˝owanych we wdra˝anie projek- 6) popularyzowanie znajomoÊci programu wÊród odtów, jak równie˝ dla cz∏onków Komitetu Sterujà- biorców pomocy, cego, Grup Roboczych, tak˝e wzakresie opracowania przez Instytucj´ Zarzàdzajàcà, we wspó∏- 7) us∏ugi dla personelu zaanga˝owanego we wdra˝apracy z mi´dzynarodowymi instytucjami finan- nie programu (przygotowanie dokumentacji przesowymi, programów zmierzajàcych do pobu- targowej na wybór firmy obs∏ugujàcej Komitet

Monitorujàcy, Sterujàcy, wsparcie zarzàdzania, torujàcemu oraz przygotowywanych przez Komonitoringu, kontroli i audytu), mitet Monitorujàcy), k) obs∏ug´ prac Komitetów Sterujàcych pro- 8) wynagrodzenia (∏àcznie ze sk∏adkami na ubezpiegramem, z uwzgl´dnieniem kosztów adminiczenia spo∏eczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz stracyjnych, kosztów organizacji spotkaƒ oraz Gwarantowanych Âwiadczeƒ Pracowniczych) dla kosztów zwiàzanych z pracà Komitetów osób oddelegowanych lub zatrudnionych przez In- (wszczególnoÊci kosztów dojazdu cz∏onków Kostytucj´ Zarzàdzajàcà, Instytucje PoÊredniczàce mitetów, kosztów zwiàzanych z przygotowaoraz Beneficjentów Koƒcowych (instytucje wdraniem graficznym oraz dystrybucjà materia∏ów ˝ajàce) wcelu wdra˝ania zadaƒ zwiàzanych zprzyprzekazywanych Komitetom Sterujàcym oraz gotowaniem, ocenà, wyborem i monitorowaniem przygotowywanych przez Komitet Sterujàcy), dzia∏aƒ (projektów lub programu), audytem, kontrolà oraz wynagrodzenia pracowników zatrudniol) przygotowanie i przed∏o˝enie przez Instytucj´ nych na potrzeby obs∏ugi Komitetu Monitorujàce- Zarzàdzajàcà sprawozdaƒ na temat wdra˝ania go, Komitetu Sterujàcego programem oraz regioprogramu do Komisji Europejskiej, po zatwiernalnych komitetów sterujàcych (w zakresie wdradzeniu przez Komitet Monitorujàcy, ˝ania programu), m) zbieranie danych ze êróde∏ innych ni˝ statystyka 9 realizacj´ projektów zwiàzanych z monitorowa- paƒstwowa (ekspertyzy na temat metodologii niem: efektywnego monitorowania elementów programu), a) wsparcie w zakresie zapewniania prawid∏owego monitorowania dzia∏aƒ okreÊlonych w pro- 10) realizacj´ projektów zwiàzanych z kontrolà finangramie, ∏àcznie z uaktualnianiem rozwiàzaƒ sowà: systemowych, a) pomoc doradczà oraz szkolenia dla komórek aub) ekspertyzy na temat usprawnienia systemu dytu wewn´trznego i Jednostki Monitorujàcomonitorowania, -Kontrolnej w zakresie prawid∏owego stosowania obowiàzujàcych zasad i procedur kontrolc) podniesienie efektywnoÊci administracji nie- nych, zb´dnej do monitorowania programu oraz odb) pomoc doradczà i szkolenia w zakresie oceny dzia∏ywania programu na Êrodowisko, projektów pod kàtem ich kwalifikowalnoÊci oraz zgodnoÊci z prawem UE i politykami wspólnod) obs∏ug´ technicznà dzia∏alnoÊci Komitetu Monitowymi, torujàcego i jego podkomitetów (w tym koszty administracyjne ikoszty organizacji spotkaƒ), c) przeprowadzenie audytu zewn´trznego (organizacyjnego i finansowego) przez niezale˝nà fire) obs∏ug´ eksperckà Komitetu Monitorujàcego, m´ audytorskà na zlecenie jednostki kontroli finansowej w Instytucji Zarzàdzajacej, f) monitoring, prowadzenie kontroli i audyt programu, d) szkolenia iinne formy kszta∏cenia dla pracowników Instytucji Zarzàdzajàcej, Instytucji PoÊredg) doradztwo w zakresie opracowywania dla Koniczàcych oraz Beneficjentów Koƒcowych (inmisji Europejskiej rocznych sprawozdaƒ stytucji wdra˝ajàcych), uczestniczàcych w konz wdra˝ania programu, w szczególnoÊci w zatroli finansowej, kresie opracowywania zestawieƒ dotyczàcych wskaêników monitorowania programu i opisu e) prowadzenie kontroli w miejscu realizacji prorezultatów programu, jektu, h) szkolenia i inne formy kszta∏cenia dla pracow- 11) zatrudnienie personelu zaanga˝owanego w przyników Instytucji Zarzàdzajàcej, Instytucji Po- gotowanie, wybór, ocen´, monitorowanie, kontro- Êredniczàcych oraz Beneficjentów Koƒcowych l´ i audyt projektów i programu, a tak˝e kontrol´ (instytucji wdra˝ajàcych), uczestniczàcych finansowà i weryfikacj´ p∏atnoÊci (wynagrodzenie w monitorowaniu programu, oraz inne wydatki, np. na pokrycie kosztów wynajmu i remontu powierzchni biurowej) w ramach i) szkolenia idoszkalania cz∏onków Komitetu Mo- programu oraz w procesie przygotowania dokunitorujacego w zakresie monitoringu, mentów programowych na lata 2007—2013, j) obs∏ug´ prac Komitetu Monitorujàcego pro- 12) organizacj´ prac paneli ekspertów oraz Komisji gram, z uwzgl´dnieniem kosztów administra- Oceny Projektów (KOP-ów) — finansowanie koszcyjnych, kosztów organizacji spotkaƒ oraz kosz- tów oceny projektów, tów zwiàzanych z pracà Komitetu Monitorujàcego program (w szczególnoÊci kosztów dojaz- 13) organizacj´ prac Komitetu Monitorujàcego oraz du cz∏onków Komitetu, kosztów zwiàzanych Podkomitetów Monitorujàcych komponent regiozprzygotowaniem graficznym oraz dystrybucjà nalny oraz uczestnictwo przedstawicieli Instytucji materia∏ów przekazywanych Komitetowi Moni- Zarzàdzajàcej wposiedzeniach Podkomitetów Mo-

nitorujàcych komponent regionalny, a tak˝e zbie- 30) organizowanie szkoleƒ w zakresie bezpieczeƒstwa ranie i analiz´ danych na potrzeby procesu wdra- ruchu drogowego, ˝ania i monitorowania pomocy, 31) wsparcie eksperckie wzakresie zarzàdzania, oceny, 14) przygotowanie specyfikacji przetargowej oraz wyboru imonitorowania pomocy lub projektów, przeprowadzenia procedury przetargowej, 32) pomoc doradczà dla Instytucji Zarzàdzajàcej, Insty- 15) implementacj´ programu, zakup iinstalacj´ wypo- tucji PoÊredniczàcych, Beneficjentów Koƒcowych sa˝enia oraz zakup materia∏ów, na potrzeby imple- (instytucji wdra˝ajàcych) w zakresie monitorowamentacji programu, nia iewaluacji dzia∏aƒ wramach programów operacyjnych, 16) zakup sprz´tu komputerowego ioprogramowania, 33) wsparcie kadrowe dla Instytucji Zarzàdzajàcej pro- 17) organizacj´ i realizacj´ szkoleƒ s∏u˝àcych podnogramem, Instytucji PoÊredniczàcych, Beneficjenszeniu kwalifikacji osób bioràcych udzia∏ w procetów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych) wprocesie zarzàdzania, wdra˝ania, monitorowania lub sie zarzàdzania, wdra˝ania, monitorowania i konkontroli pomocy, w tym cz∏onków komitetów motroli finansowej dzia∏aƒ wynikajàcych zprogramu, nitorujàcego i sterujàcych, 34) funkcjonowanie Komitetu Monitorujàcego iSteru- 18) szkolenia i warsztaty robocze dla Instytucji Zarzàjàcego, dzajàcej, Instytucji PoÊredniczàcych, Beneficjentów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych), Regio- 35) zakup iinstalacj´ sprz´tu komputerowego koniecznalnych Instytucji Finansujàcych (RIF) oraz dla ponego do prawid∏owego funkcjonowania Instytucji tencjalnych ostatecznych odbiorców (beneficjen- Zarzàdzajàcej, Instytucji PoÊredniczàcych, Benefitów), cjentów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych), 19) udzia∏ w innych formach szkolenia osób odpowie- 36) zakup i instalacj´ pozosta∏ych urzàdzeƒ elektrodzialnych za zarzàdzanie, wdra˝anie, monitorowanicznych wyposa˝enia biurowego, nie lub kontrol´ pomocy, 37) remont, adaptacj´ i modernizacj´ pomieszczeƒ 20) organizacj´ i obs∏ug´ konferencji, seminariów, biurowych przeznaczonych dla pracowników zajspotkaƒ informacyjno-promocyjnych dla potenmujàcych si´ zarzàdzaniem, wdra˝aniem, monitocjalnych beneficjentów oraz dotyczàcych za∏o˝eƒ rowaniem, kontrolà, ocenà i ewaluacjà programu, programu operacyjnego na nast´pny okres programowania, 38) doradztwo dla Komisji Oceny Projektów w zakresie metod wyboru i weryfikacji projektów, które 21) organizacj´ i obs∏ug´ spotkaƒ promujàcych najkwalifikujà si´ do wsparcia w ramach programu, lepsze stosowane praktyki, 39) przeprowadzanie audytu zewn´trznego dla Benefi- 22) przygotowanie dokumentów programujàcych na cjentów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych), nast´pny okres programowania, 40) kontrole projektów wdra˝anych przez Ostatecz- 23) zakup sprz´tu biurowego, teleinformatycznego nych Odbiorców (beneficjentów) wmiejscu ich rei materia∏ów biurowych na potrzeby organizowaalizacji, nia akcji promocyjnych lub informacyjnych, zakup i instalacj´ komputerowych systemów zarzàdza- 41) obs∏ug´ dzia∏alnoÊci Komisji Oceny Projektów. nia, monitorowania i ewaluacji, 412 Ocena (ewaluacja) 24) kampani´ informacyjnà promujàcà program, przygotowanie i eksploatacj´ strony internetowej pro- Wydatki na: mujàcej program, 1) administrowanie obs∏ugi jednostki oceny (z wy∏à- 25) dzia∏ania promocyjne w mediach, w tym opracoczeniem kosztów zwiàzanych z wynagrodzeniami wanie materia∏ów oraz ich rozpowszechnianie, pracowników), 26) przygotowanie i wykonanie tablic lub znaków in- 2) ewaluacj´ programów, formacyjnych, 3) ewaluacj´ dokonywanà przez ewaluatorów ze- 27) opracowanie, wydanie oraz dystrybucj´ materiawn´trznych, ∏ów informacyjnych lub promocyjnych na temat programu, atak˝e publikacj´ dokumentów zwiàza- 4) t∏umaczenia niezb´dne w procesie ewaluacji, nych z jego wdra˝aniem (równie˝ na noÊnikach elektronicznych), 5) opracowanie ekspertyz, analiz, studiów ikoncepcji na rzecz rozwijania i doskonalenie metodologii 28) projektowanie, aktualizacj´ lub utrzymanie stron i standardów ewaluacji, oraz domen internetowych, 6) wypracowanie standardów ewaluacji, 29) szkolenia dla cz∏onków komitetów monitorujàcych oraz komitetów sterujàcych, 7) zbieranie informacji i gromadzenie danych,

8) zapewnienie ekspertyz, odpowiedzi, badaƒ, analiz 4) przygotowanie i upowszechnianie materia∏ów inpotrzebnych dla jednostki oceny do wype∏nienia formacyjnych — aktualnych dokumentów prograna∏o˝onych na nià zadaƒ, mowych, podr´czników procedur wdra˝ania, broszur, folderów i innych publikacji, 9) pomoc doradczà oraz szkolenia w zakresie prowadzenia przez Instytucj´ Zarzàdzajàcà, Instytucje 5) opracowanie i prowadzenie strony internetowej PoÊredniczàce, Beneficjentów Koƒcowych (insty- programu, tucji wdra˝ajàcych) bie˝àcej oceny programu, 6) stworzenie i administrowanie stronami interneto- 10) opracowanie studiów i analiz dla Instytucji Zarzà- wymi, dzajàcej, Instytucji PoÊredniczàcych, Beneficjentów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych) wzakre- 7) konferencje prasowe, sie: 8) konferencje regionalne i spotkania informacyjne a) efektywnego monitorowania oraz w∏aÊciwej dla przedstawicieli Êrodowisk biznesu, oceny procesu wdra˝ania programu operacyjnego, 9) warsztaty medialne dla pracowników instytucji zarzàdzajàcej odpowiedzialnych za promocj´ i kob) wykorzystania Êrodków oraz zgodnoÊci realizo- munikacj´ z otoczeniem, majàce na celu profesjowanych w jego ramach projektów z prawem nalne przygotowanie do kontaktów z mediami, europejskim i politykami wspólnotowymi, 10) zatrudnienie pracowników kontraktowych zajmu- 11) ocen´ bie˝àcej realizacji projektów oraz ocen´ re- jàcych si´ informacjà i promocjà, zultatów projektów. 11) stworzenie, wyposa˝enie iutrzymanie punktów in- 413 Badania formacyjnych, Wydatki na: 12) wydawanie idystrybucj´ opracowywanych aktualnych oficjalnych tekstów programu wraz z pod- 1) wykonanie studiów, analiz i ekspertyz zwiàzanych r´cznikami zawierajàcymi wytyczne do korzystaz realizacjà programu, opracowaƒ ewaluujàcych nia ze Êrodków okreÊlonych w programie, program, 13) informowanie iszkolenia wzakresie opracowywa- 2) przygotowanie analiz, badaƒ, raportów oraz finannia materia∏ów informacyjnych o obszarach intersowanie pomocy ekspertów zewn´trznych w celu wencji programów operacyjnych oraz rezultatach opracowania optymalnego systemu wdra˝ania programu. wsparcia udzielanego w ramach programów, 414 Dzia∏ania innowacyjne 14) opracowanie i wdro˝enie systemu bie˝àcego informowania o realizacji programu, jego zmianach Dzia∏ania innowacyjne obejmujàce studia, projek- oraz realokacjach Êrodków, ty pilota˝owe i demonstracje majàce na celu wdra˝anie przyjaznych dla Êrodowiska i efektywnych ekono- 15) pomoc doradczà w zakresie tworzenia szczegó∏omicznie technik i technologii oraz popraw´ systemów wych planów promocji, zarzàdzania. 16) pomoc doradczà i szkolenia w zakresie dostarcza- 415 Dzia∏ania informacyjne i promocyjne nia informacji o mo˝liwoÊciach uzyskania wsparcia w ramach programu, przygotowywanie wnio- Dzia∏ania s∏u˝àce informowaniu opinii publicznej sków, udzielanie porad na temat wniosku, o roli UE w zakresie wspierania rozwoju regionów oraz oosiàgni´tych rezultatach tego wsparcia. Rozwój 17) wsparcie realizacji strategii promocji poprzez ponarz´dzi informacyjnych i promocyjnych, pomocy moc doradczà i wsparcie organizacyjne w zakrewpromocji programów iich dzia∏aƒ, jak równie˝ infor- sie: mowania potencjalnych odbiorców pomocy i opinii publicznej w zakresie mo˝liwoÊci oferowanych przez a) komunikacji zewn´trznej, w tym: obs∏ug´, aktuprogramy operacyjne, rezultatów pomocy oraz roli UE alizacj´ i rozwój strony internetowej poÊwi´cowe wspieraniu realizacji przedmiotowych programów. nej funduszom strukturalnym oraz wsparcie przy organizacji spotkaƒ informacyjnych Bene- Wydatki na: ficjentów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych) programu, 1) opracowanie i dystrybucj´ materia∏ów informacyjnych, promocyjnych i szkoleniowych, b) komunikacji wewn´trznej, w tym: wsparcie dla informacyjnej grupy roboczej, wsparcie organi- 2) przygotowanie i publikacj´ biuletynu informacyjzacji seminariów informacyjnych dla pracowninego, materia∏ów prasowych, ków i warsztatów medialnych dla urz´dników 3) wydawanie publikacji i biuletynów informacyj- wy˝szego szczebla, opracowywanie i wydawanych, nie bie˝àcych materia∏ów informacyjnych,

18) organizacj´ i obs∏ug´ konferencji, seminariów mach projektów zprawem europejskim ipolityi spotkaƒ tematycznych s∏u˝àcych informowaniu kami wspólnotowymi, i promocji programu, 21) szkolenia trenerów, 19) pomoc doradczà i szkolenia oraz inne formy 22) pomoc wtworzeniu iutrzymywaniu sieci regionalkszta∏cenia w zakresie prowadzenia przez Instytunych punktów informacyjnych, promujàcych wiecj´ Zarzàdzajàcà, Instytucje PoÊredniczàce i Benedz´ o funduszach strukturalnych oraz dostarczajàficjentów Koƒcowych (instytucje wdra˝ajàce) biecych informacji dla beneficjentów, ˝àcej (on-going) oceny programu, 23) pomoc doradczà dla Instytucji Zarzàdzajàcej, Insty- 20) opracowywanie studiów i analiz dla Instytucji Zatucji PoÊredniczàcych, Beneficjentów Koƒcowych rzàdzajàcej, Instytucji PoÊredniczàcych oraz Bene- (instytucji wdra˝ajàcych) wzakresie promocji dziaficjentów Koƒcowych (instytucji wdra˝ajàcych) ∏aƒ, w zakresie: 24) tworzenie i utrzymywanie telefonicznych stanoa) efektywnego monitorowania oraz w∏aÊciwej wisk informacyjnych, oceny procesu wdra˝ania programu, 25) organizacj´ spotkaƒ informacyjnych, w tym tzw. b) wykorzystania Êrodków okreÊlonych w progra- dni otwartych, s∏u˝àcych promocji i przejrzystoÊci mie oraz zgodnoÊci realizowanych w jego ra- dzia∏aƒ instytucji wdra˝ajàcych. 857 OBWIESZCZENIE MARSZA¸KA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 9 czerwca 2006 r. w sprawie og∏oszenia jednolitego tekstu ustawy o ˝egludze Êródlàdowej 1. Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze 5) ustawà zdnia20 kwietnia2004 r. ozmianie ustawy ustawy zdnia20 lipca2000 r. oog∏aszaniu aktów nor- obezpieczeƒstwie morskim oraz ozmianie niektómatywnych i niektórych innych aktów prawnych rych innych ustaw (Dz. U. Nr 93, poz. 895), (Dz. U. z 2005 r. Nr 190, poz. 1606 i Nr 267, poz. 2253 6) ustawà zdnia20 kwietnia2004 r. ozmianie iuchyoraz z 2006 r. Nr 73, poz. 501 i Nr 104, poz. 708) og∏aleniu niektórych ustaw w zwiàzku z uzyskaniem sza si´ wza∏àczniku doniniejszego obwieszczenia jedprzez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa w Unii nolity tekst ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o ˝eglu- Europejskiej (Dz. U. Nr 96, poz. 959), dze Êródlàdowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 43), z uwzgl´dnieniem zmian wprowadzonych: 7) ustawà zdnia15 kwietnia2005 r. ozmianie ustawy okulturze fizycznej oraz ustawy o˝egludze Êródlà- 1) ustawà zdnia27 lipca2001 r. owprowadzeniu ustadowej (Dz. U. Nr 85, poz. 726), wy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 8) ustawà z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifiko- Nr100, poz.1085), wanym (Dz. U. Nr 155, poz. 1298), 2) ustawà z dnia 28 paêdziernika 2002 r. o Funduszu 9) ustawà z dnia 28 lipca 2005 r. o partnerstwie pu- ˚eglugi Âródlàdowej i Funduszu Rezerwowym bliczno-prywatnym (Dz. U. Nr 169, poz. 1420) (Dz. U. Nr 199, poz. 1672), oraz zmian wynikajàcych z przepisów og∏oszonych 3) ustawà z dnia 17 paêdziernika 2003 r. o zmianie przed dniem 9 czerwca 2006 r. ustawy — Prawo przewozowe oraz ustawy o ˝egludze Êródlàdowej (Dz. U. Nr 211, poz. 2049), 2. Podany wza∏àczniku doniniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje: 4) ustawà zdnia18 grudnia2003 r. ozmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej 1) art. 64—68 i 74 ust. 2 ustawy z dnia 21 grudi administracji morskiej oraz o zmianie niektórych nia2000 r. o˝egludze Êródlàdowej (Dz. U. z2001 r. innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 41), Nr 5, poz. 43), które stanowià: