Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie metod pobierania próbek określonych środków spożywczych do celów urzędowej kontroli poziomów zanieczyszczeń oraz przygotowywania próbek i wytycznych dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartości tych zanieczyszczeń

591 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie metod pobierania próbek okreÊlonych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów zanieczyszczeƒ oraz przygotowywania próbek i wytycznych dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartoÊci tych zanieczyszczeƒ2) Na podstawie art. 9 ust. 4c ustawy z dnia 11 maja i wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do 2001 r. owarunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i˝ywienia oznaczania zawartoÊci tych zanieczyszczeƒ okreÊla za- (Dz. U. z2005 r. Nr 31, poz. 265 iNr 178, poz. 1480) za- ∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia. rzàdza si´, co nast´puje: § 3. Metody pobierania próbek wybranych Êrod- § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: ków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów ochratoksyny A oraz przygotowywanie próbek 1) metody pobierania oraz przygotowywania próbek i wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do okreÊlonych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´- oznaczania zawartoÊci ochratoksyny A okreÊla za∏àczdowej kontroli poziomów zanieczyszczeƒ3); nik nr 2 do rozporzàdzenia. 2) wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartoÊci zanieczyszczeƒ. § 4. Metody pobierania próbek wybranych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli pozio- § 2. Metody pobierania próbek wybranych Êrod- mów aflatoksyn oraz przygotowywanie próbek i wyków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli pozio- tyczne dla metod analitycznych stosowanych do oznamów o∏owiu, kadmu, rt´ci i 3-monochloropropano- czania zawartoÊci aflatoksyn okreÊla za∏àcznik nr 3 do -1,2-diolu (3-MCPD) oraz przygotowywanie próbek rozporzàdzenia. ——————— 1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 31 paêdziernika 2005 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 220,

). 2) Rozporzàdzenie wdra˝a postanowienia: 1) w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia: a) dyrektywy Komisji 2001/22/WE z dnia 8 marca 2001 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek i metody analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów o∏owiu, kadmu, rt´ci i 3-MCPD w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 77 z 16.03.2001, str. 14; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 26, str. 201), b) dyrektywy Komisji nr 2005/4/WE z dnia 19 stycznia 2005 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 2001/22/WE ustanawiajàcà metody pobierania próbek i metody analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów o∏owiu, kadmu, rt´ci i 3-MCPD w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. UE L 19 z 21.01.2005, str. 50); 2) w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia: a) dyrektywy Komisji 2002/26/WE z dnia 13 marca 2002 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek i metody analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów ochratoksyny A w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 75 z 16.03.2002, str.38, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 29, str. 280), b) dyrektywy Komisji 2004/43/WE z dnia 13 kwietnia 2004 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 98/53/WE i dyrektyw´ 2002/26/WE w odniesieniu do metod pobierania próbek i metod analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów aflatoksyny i ochratoksyny A w ˝ywnoÊci dla niemowlàt i ma∏ych dzieci (Dz. Urz. UE L 113 z 20.04.2004, str. 14; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 8, str. 311), c) dyrektywy Komisji 2005/5/WE z dnia 26 stycznia 2005 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 2002/26/WE w odniesieniu do metod pobierania próbek i metody analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów ochratoksyny A w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. UE L 27 z 29.01.2005, str. 38); 3) w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia: a) dyrektywy Komisji 98/53/WE z dnia 16 lipca 1998 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek oraz metody analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów niektórych substancji zanieczyszczajàcych w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 201 z 17.07.1998, str. 93, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 4, str. 50), b) dyrektywy Komisji 2002/27/WE z dnia 13 marca 2002 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 98/53/EC ustanawiajàcà metody pobierania próbek oraz metody analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów niektórych substancji zanieczyszczajàcych w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 75 z 16.03.2002, str. 44; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 35, str. 304), c) dyrektywy Komisji 2003/121/WE z dnia 15 grudnia 2003 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 98/53/EC ustanawiajàcà metody pobierania próbek oraz metody analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów niektórych substancji zanieczyszczajàcych w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. UE L 332 z 19.12.2003, str. 38; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 682), d) dyrektywy Komisji 2004/43/WE z dnia 13 kwietnia 2004 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 98/53/WE i dyrektyw´ 2002/26/WE w odniesieniu do metod pobierania próbek i metod analiz do celów urz´dowej kontroli poziomów aflatoksyny i ochratoksyny A w ˝ywnoÊci dla niemowlàt i ma∏ych dzieci (Dz. Urz. UE L 113 z 20.04.2004, str. 14; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 8, str. 311); 4) w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia — dyrektywy Komisji 2003/78/WE z dnia 11 sierpnia 2003 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek i metody analizy do celów urz´dowej kontroli poziomów patuliny w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. UE L 203 z 12.08.2003, str. 40; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 31, str. 402);

§ 5. Metody pobierania próbek wybranych Êrod- oznaczania zawartoÊci benzo[a]pirenu okreÊla za∏àczków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli pozio- nik nr 6 do rozporzàdzenia. mów patuliny oraz przygotowywanie próbek iwytyczne dla metod analitycznych stosowanych do oznacza- § 8. Metody pobierania próbek wybranych Êrodnia zawartoÊci patuliny okreÊla za∏àcznik nr 4 do roz- ków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli pozioporzàdzenia. mów toksyn Fusarium (deoksyniwalenol, zearalenon, fumonizyny B iB itoksyny T-2 iHT-2) oraz przygoto- 1 2 § 6. Metody pobierania próbek oraz kryteria wybo- wywanie próbek ikryteria dla metod analizy stosowaru metod analitycznych stosowanych w urz´dowej nych do oznaczania zawartoÊci toksyn Fusarium okrekontroli zawartoÊci cyny w Êrodkach spo˝ywczych Êla za∏àcznik nr 7 do rozporzàdzenia. w opakowaniach metalowych okreÊla za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia. § 9. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia, z wyjàtkiem § 8, który § 7. Metody pobierania próbek wybranych Êrod- wchodzi w ˝ycie z dniem 1 lipca 2006 r.4) ków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów benzo[a]pirenu oraz przygotowywanie próbek i wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do Minister Zdrowia: Z. Religa ——————— 5) w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia — dyrektywy Komisji 2004/16/WE z dnia 12 lutego 2004 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek i metody analizy do celów urz´dowej kontroli poziomów cyny w ˝ywnoÊci konserwowanej (Dz. Urz. UE L 42 z 13.02.2004, str. 16; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 33, str. 82); 6) w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia — dyrektywy Komisji 2005/10/WE z dnia 4 lutego 2005 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek i metody analizy do celów urz´dowej kontroli poziomów benzo[a]pirenu w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. UE L 34 z 08.02.2005, str. 15); 7) w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia — dyrektywy Komisji 2005/38/WE z dnia 6 czerwca 2005 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek i metody analizy do celów urz´dowej kontroli poziomów toksyn Fusariumw Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. UE L 143 z 07.06.2005, str. 18). 3) Najwy˝sze dopuszczalne poziomy zanieczyszczeƒ o∏owiem, kadmem, rt´cià, cynà, 3-monochloropropano-1,2-diolem (3-MCPD), azotanami i azotynami, benzo[a]pirenem, histaminà, mikotoksynami: ochratoksynà A, aflatoksynami i patulinà oraz toksynami Fusarium(deoksyniwalenol, zearalenon, fumonizyny B i B i toksyna T-2 i HT-2) w ˝ywnoÊci, sk∏adnikach 1 2 ˝ywnoÊci, dozwolonych substancjach dodatkowych, substancjach pomagajàcych w przetwarzaniu ˝ywnoÊci i w napojach alkoholowych, przeznaczonych do obrotu lub do produkcji innych Êrodków spo˝ywczych okreÊlajà rozporzàdzenia Komisji (WE): 1) nr 466/2001 z dnia 8 marca 2001 r. ustalajàce najwy˝sze dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 77 z 16.03.2001, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 64), zwane dalej „rozporzàdzeniem nr 466/2001”; 2) nr 221/2002 z dnia 6 lutego 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 ustalajàce najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 37 z 07.02.2002, str. 4; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 487); 3) nr 257/2002 z dnia 12 lutego 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 194/97 ustalajàce najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych oraz rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 ustalajàce najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 41 z13.02.2002, str. 12; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 490) — w odniesieniu do aflatoksyn; 4) nr 472/2002 z dnia 12 marca 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 ustalajàce najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 75 z 16.03.2002, str. 18; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 13, str. 9) — w odniesieniu do ochratoksyny A; 5) nr 563/2002 z dnia 2 kwietnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 ustalajàce najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 86 z 03.04.2002, str. 5; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 25); 6) nr 1425/2003 z dnia 11 sierpnia 2003 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do patuliny (Dz. Urz. UE L 203 z 12.08.2003, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 511); 7) nr 2174/2003 z dnia 12 grudnia 2003 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do aflatoksyn (Dz. Urz. UE L 326 z 13.12.2003, str. 12; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 678); 8) nr 242/2004 z dnia 12 lutego 2004 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do cyny nieorganicznej w ˝ywnoÊci (Dz. Urz. WE L 42 z 13.02.2004, str. 3); 9) nr 455/2004 z dnia 11 marca 2004 r. zmieniajàce rozporzàdzenie 466/2001/WE w odniesieniu do patuliny (Dz. Urz. WE L 74 z 12.03.2004, str. 11; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 8, str. 213); 10) nr 683/2004 z dnia 13 kwietnia 2004 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w zakresie dotyczàcym aflatoksyn i ochratoksyny A w ˝ywnoÊci dla niemowlàt i ma∏ych dzieci (Dz. Urz. WE L 106 z 15.04.2004, str. 3; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 8, str. 306); 11) nr 78/2005 z dnia 19 stycznia 2005 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w zakresie metali ci´˝kich (Dz. Urz. UE L 16 z 20.01.2005, str. 43); 12) nr 208/2005 z dnia 4 lutego 2005 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do wielopierÊcieniowych w´glowodorów aromatycznych (Dz. Urz. UE L 34 z 08.02.2005, str. 3); 13) nr 856/2005 z dnia 6 czerwca 2005 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do toksyn Fusarium (Dz. Urz. UE L 143 z 07.06.2005, str. 3); 14) nr 1822/2005 z dnia 8 listopada 2005 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do azotanów wniektórych warzywach (Dz. Urz. UE L 293 z 09.11.2005, str. 11). 4) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdzeniem Ministra Zdrowia zdnia 30 kwietnia 2004 r. wsprawie maksymalnych poziomów zanieczyszczeƒ chemicznych ibiologicznych, które mogà znajdowaç si´ w˝ywnoÊci, sk∏adnikach ˝ywnoÊci, dozwolonych substancjach dodatkowych, substancjach pomagajàcych w przetwarzaniu albo na powierzchni ˝ywnoÊci (Dz. UNr 120, poz. 1257 oraz z2005 r. Nr 2, poz. 9), które traci moc zdniem wejÊcia w˝ycie niniejszego rozporzàdzenia na podstawie art. 6 ustawy zdnia 28 lipca 2005 r. ozmianie ustawy owarunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i˝ywienia oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 178, poz. 1480).

umo˝liwiaç przynajmniej dwukrotne wykona- 4. Plany pobierania próbek nie analizy. Optymalnie pobieranie próbek powinno odbywaç 3.7. Pakowanie i transport próbek zbior- si´ wpunkcie, wktórym produkt jest wprowadzany do czych i laboratoryjnych ∏aƒcucha ˝ywieniowego imo˝liwa jest ju˝ identyfikacja Ka˝dà próbk´ zbiorczà lub laboratoryjnà nale˝y poszczególnych partii. Nale˝y stosowaç takà metod´ umieÊciç w czystym pojemniku wykonanym pobierania próbek, która gwarantuje, ˝e próbka zbiorz chemicznie oboj´tnego materia∏u, zapewnia- cza jest reprezentatywna dla kontrolowanej partii. jàcym odpowiednià ochron´ przed zanieczyszczeniem, zabezpieczajàcym przed utratà anali- 4.1. Liczba próbek pierwotnych zowanych sk∏adników poprzez adsorpcj´ na W przypadku Êrodków ciek∏ych, dla których wewn´trznej Êciance pojemnika oraz przed mo˝na za∏o˝yç równomierny rozk∏ad zanieuszkodzeniem wczasie transportu. Nale˝y pod- czyszczenia w partii, wystarczy pobraç z danej jàç wszelkie niezb´dne Êrodki ostro˝noÊci wce- partii jednà próbk´ pierwotnà, która stanowi lu unikni´cia zmian w sk∏adzie próbek zbior- próbk´ zbiorczà. Nale˝y podaç odnoÊnik do nuczych i laboratoryjnych, jakie mog∏yby wystà- meru partii. Produkty ciek∏e zawierajàce hydropiç podczas transportu lub przechowywania. lizowane bia∏ko roÊlinne (HVP) lub p∏ynny sos sojowy nale˝y przed pobraniem próbki pier- 3.8. Piecz´towanie i etykietowanie próbek wotnej mocno wstrzàsnàç lub ujednorodniç zbiorczych i laboratoryjnych w inny odpowiedni sposób. Ka˝dà próbk´ przeznaczonà do urz´dowej kontroli zamyka si´ i piecz´tuje w miejscu pobra- Uwaga: O ile nie ustalono inaczej, wszystkie nia próbek oraz etykietuje w sposób umo˝li- Êrodki spo˝ywcze ciek∏e zosadem, niewiajàcy jej identyfikacj´ zgodnie z obowiàzujà- jednorodne, nale˝y przed pobraniem cymi regu∏ami. Dla ka˝dej pobranej próbki spo- próbek starannie wymieszaç. rzàdza si´ protokó∏ umo˝liwiajàcy jednoznacz- Wprzypadku innych Êrodków spo˝ywnà identyfikacj´ ka˝dej partii, w którym podaje czych minimalna liczba próbek piersi´ dat´ oraz miejsce pobrania próbek wraz ze wotnych, które nale˝y pobraç z danej wszystkimi informacjami istotnymi dla wyko- partii, powinna byç zgodna z tabelà 1. nania analizy. Próbki pierwotne powinny mieç zbli˝onà mas´. Odst´pstwo od tej procedury Uwaga: Informacje na etykiecie powinny byç nale˝y odnotowaç w protokole, o któzapisane w sposób trwa∏y. rym mowa w pkt 3.8. Tabela 1 Minimalna liczba próbek pierwotnych, jakie nale˝y pobraç z partii

Wprzypadku partii sk∏adajàcych si´ zpojedynczych opakowaƒ liczb´ opakowaƒ, które majà byç pobrane wcelu utworzenia próbki zbiorczej, podano w tabeli 2. Tabela 2 Liczba opakowaƒ (próbek pierwotnych), które nale˝y pobraç w celu utworzenia próbki zbiorczej w przypadku, gdy partia sk∏ada si´ z pojedynczych opakowaƒ

Uwaga: W przypadku opakowaƒ o ma∏ej masie nale˝y pobraç odpowiednio wi´kszà ich liczb´, tak aby masa próbki zbiorczej by∏a wystarczajàca do wykonania badaƒ.

3.3.2. Analiza 3-MCPD materia∏u odniesienia w mi´dzylaborato- Nie podano okreÊlonych metod oznacza- ryjnych badaniach porównawczych. nia zawartoÊci 3-MCPD. Laboratoria powinny stosowaç metody zwalidowane, Laboratoria powinny stosowaç metody jeÊli to mo˝liwe, z procesem walidacji spe∏niajàce kryteria wyboru podane opartym na analizie certyfikowanego w tabeli 4. Tabela 4 Kryteria wyboru dotyczàce metod analizy 3-MCPD

3.3.3. Kryteria sprawnoÊci — niepewnoÊç me- niepewnoÊç pomiaru. Metoda stosowatody jako kryterium jej wyboru na w laboratorium powinna umo˝liwiç Do oceny przydatnoÊci danej metody otrzymywanie wyników mieszczàcych si´ analitycznej do zastosowania wlaborato- w zakresie maksymalnej niepewnoÊci rium mo˝e byç równie˝ wykorzystana standardowej.

Maksymalnà niepewnoÊç standardowà odpowiednich certyfikowanych materia∏ów odoblicza si´ wed∏ug nast´pujàcego wzoru: niesienia. Wynik analizy podaje si´ wpostaci skorygowa- Uf= [(LOD / 2)2 + (αC)2] nej lub nieskorygowanej o wartoÊç odzysku. gdzie: Nale˝y przedstawiç sposób podawania wyni- Uf — maksymalna niepewnoÊç stan- ków oraz wartoÊç odzysku. Analityk powinien dardowa, braç pod uwag´ raport. LOD — granica wykrywalnoÊci metody, Wynik analizy powinien byç podany w postaci C — st´˝enie badane, x ± U, gdzie: α — wspó∏czynnik liczbowy zale˝ny x — wynik analizy, od wartoÊci C; wartoÊci α poda- U — niepewnoÊç pomiaru (niepewnoÊç rozne sà w poni˝szej tabeli: szerzona, przy zastosowaniu wspó∏-

Je˝eli metoda analityczna zapewnia z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz reotrzymanie wyników z niepewnoÊcià po- gu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobromiarów ni˝szà od maksymalnej niepew- stanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, noÊci standardowej, b´dzie ona tak samo str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, odpowiednia jak metoda, która spe∏nia rozdz. 3, t. 45, str. 200). kryteria podane w tabelach 3 i 4. 3.6. Sposób wyra˝ania wyników 3.4. Ocena poprawnoÊci analitycznej, obliczanie Wyniki podaje si´ w takich samych jednostodzysku oraz przedstawianie wyników kach, w jakich wyra˝ono maksymalne dopusz- JeÊli jest to mo˝liwe, poprawnoÊç analizy oce- czalne poziomy okreÊlone w rozporzàdzeniu nia si´ poprzez w∏àczenie do serii pomiarów nr466/2001. Za∏àcznik nr 2 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW OCHRATOKSYNY A ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI OCHRATOKSYNY A I. METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH odmiana, rodzaj opakowania, ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DO- jednostka pakujàca, dostawca WEJ KONTROLI POZIOMÓW OCHRATOKSYNY A i oznakowanie. 1. Cel i zakres Podpartia: okreÊlona cz´Êç partii umo˝liwiajàcej zastosowanie metody od- Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziodzielnego pobierania próbek. mu ochratoksyny A w Êrodkach spo˝ywczych powin- Ka˝da podpartia musi byç fizyczny byç pobierane wed∏ug ni˝ej podanych zasad. Próbnie wydzielona i mo˝liwa do ka zbiorcza otrzymana w ni˝ej podany sposób powinidentyfikacji. na byç w pe∏ni reprezentatywna dla partii. Ocena zgodnoÊci z przyj´tymi maksymalnymi dopuszczalny- Próbka pierwotna: iloÊç produktu pobrana z pomi poziomami wrozporzàdzeniu nr 466/2001 powinna jedynczego miejsca partii lub byç dokonana przez porównanie z wynikami uzyska- podpartii. nymi dla zbadanej próbki. Próbka zbiorcza: po∏àczone wszystkie próbki pier- 2. Definicje wotne pobrane z partii lub podpartii. Partia: mo˝liwa do zidentyfikowania iloÊç Êrodka spo˝ywczego do- 3. Zasady ogólne starczonego w jednym czasie, okreÊlona urz´dowo jako posia- 3.1. Personel dajàca te same cechy charaktery- Pobieranie próbek musi byç dokonane przez styczne, takie jak: pochodzenie, upowa˝niony personel.

3.2. Pobieranie próbek Dane dotyczàce ka˝dej próbki muszà byç prze- Próbki z ka˝dej partii muszà byç pobierane od- chowywane w celu umo˝liwienia jednoznaczdzielnie. Zgodnie z podanymi zasadami du˝e nego zidentyfikowania ka˝dej partii towaru; popartie powinny byç podzielone na podpartie, winny one zawieraç dat´ i miejsce pobrania z których próbki nale˝y pobieraç oddzielnie. wraz ze wszystkimi dodatkowymi informacjami, istotnymi dla wykonania analizy. 3.3. Ârodki ostro˝noÊci Wczasie pobierania iprzygotowania próbek nale- 4. Zasady szczegó∏owe ˝y przedsi´wziàç wszelkie Êrodki ostro˝noÊci dla 4.1. Ró˝ne rodzaje partii unikni´cia dzia∏aƒ, które mogà mieç wp∏yw na za- Ârodki spo˝ywcze mogà znajdowaç si´ wobrocie wartoÊç ochratoksyny Alub niekorzystnie oddzia- luzem, w kontenerach lub opakowaniach jed- ∏ywaç na przebieg analizy bàdê spowodowaç, ˝e nostkowych (torby, worki, opakowania detaliczne próbka zbiorcza nie b´dzie reprezentatywna. itp.). Zasady pobierania próbek mogà byç zastosowane w przypadku wszystkich form, w jakich 3.4. Próbki pierwotne Êrodki spo˝ywcze sà wprowadzane do obrotu. W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny Nie naruszajàc zasad podanych w pkt 4.3, 4.4 byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub podi 4.5, mo˝na u˝yç nast´pujàcego wzoru jako partii, obejmujàcych ca∏oÊç. Odst´pstwa od tej wytycznej dla pobierania próbek zpartii wopazasady powinny byç odnotowane wprotokole. kowaniach jednostkowych (torby, worki, opa- 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej kowania detaliczne itp.). Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie pró- Cz´stotliwoÊç pobierania próbki (SF) bek pierwotnych. masa partii x masa próbki pierwotnej 3.6. Kontrpróbki SF = ——————————————————— masa próbki zbiorczej x masa Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏oopakowania jednostkowego woÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane ze zhomogeni- gdzie: zowanej próbki. — masa: wyra˝ona w kg, — cz´stotliwoÊç pobierania próbek (SF): ka˝dy 3.7. Opakowanie i transport próbek n-ty worek lub torba, z której musi byç po- Ka˝da próbka powinna byç umieszczona brana próbka pierwotna (cyfry dziesi´tne wczystym, oboj´tnym chemicznie pojemniku, powinny byç zaokràglone do najbli˝szej liczodpowiednio zabezpieczajàcym przed zanieby ca∏kowitej). czyszczeniem i uszkodzeniem podczas transportu. Nale˝y zachowaç wszelkie Êrodki 4.2. Masa próbki pierwotnej ostro˝noÊci, aby uniknàç jakiejkolwiek zmiany Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç okosk∏adu próbki podczas transportu lub przecho- ∏o 100 g, chyba ˝e podano inaczej. W przypadwywania. ku partii w opakowaniach detalicznych masa próbki jest zale˝na od masy opakowania deta- 3.8. Plombowanie i oznaczenie próbek licznego. Ka˝da urz´dowo pobrana próbka powinna byç zaplombowana w miejscu pobrania i oznako- 4.3. Ogólne zasady pobierania próbek dla wana wsposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´, zbó˝, suszonych owoców winogron zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami. i kawy palonej Tabela 1 Podzia∏ partii na podpartie w zale˝noÊci od Êrodka spo˝ywczego i masy partii

4.4. Procedury pobierania próbek dla zbó˝ na alternatywna metoda pobierania prói produktów zbo˝owych (partie ≥ 50 ton) bek, pod warunkiem ˝e jest mo˝liwie jak oraz dla palonych ziaren kawy, mielo- najbardziej reprezentatywna i zosta∏a nej kawy palonej, kawy rozpuszczalnej w pe∏ni opisana i udokumentowana. i suszonych owoców winogron (partie 4.5. Procedury pobierania próbek dla zbó˝ ≥ 15 ton) i produktów zbo˝owych (partie < 50 ton) 4.4.1. Je˝eli podpartie mogà byç fizycznie roz- oraz dla palonych ziaren kawy, mielodzielone, to ka˝da partia musi zostaç po- nej kawy palonej, kawy rozpuszczalnej dzielona na podpartie zgodnie z tabelà 1 i suszonych owoców winogron (partie w pkt 4.3. Bioràc pod uwag´, ˝e masa < 15 ton) partii nie zawsze jest dok∏adnà wielokrot- Dla partii zbó˝ poni˝ej 50 ton oraz dla partii panoÊcià masy podpartii, masa podpartii lonych ziaren kawy, mielonej kawy palonej, kamo˝e ró˝niç si´ od podanej w tabeli ma- wy rozpuszczalnej oraz suszonych owoców wisy o maksimum 20 %. nogron poni˝ej 15 ton stosuje si´ plan pobiera- 4.4.2. Próbki muszà byç pobierane z ka˝dej nia próbek w iloÊci 10—100 próbek pierwotpodpartii oddzielnie. nych w zale˝noÊci od masy próbki i otrzymuje si´ próbk´ zbiorczà 1—10 kg. Dla bardzo ma- 4.4.3. Liczba próbek pierwotnych wynosi 100. ∏ych partii (≤ 0,5 ton) zbó˝ i produktów zbo˝o- 4.4.4. Masa próbki zbiorczej = 10 kg. wych mo˝liwe jest pobranie mniejszej liczby 4.4.5. JeÊli nie jest mo˝liwe zastosowanie opi- próbek pierwotnych, pod warunkiem ˝e masa sanej wy˝ej metody pobierania próbek próbki zbiorczej tak˝e i w tym przypadku poz uwagi na konsekwencje handlowe wy- winna wynosiç przynajmniej 1 kg. nikajàce z uszkodzenia partii (spowodo- WartoÊci podane w tabelach 2 i 3 mogà zostaç wanego rodzajem opakowania, Êrodkami wykorzystane do okreÊlenia liczby próbek piertransportu itp.), mo˝e zostaç zastosowa- wotnych. Tabela 2 Liczba próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii zbó˝ i produktów zbo˝owych

Tabela 3 Liczba próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii palonych ziaren kawy, kawy mielonej palonej, kawy rozpuszczalnej i suszonych owoców winogron

4.6. Pobieranie próbek ˝ywnoÊci przezna- Minimalnà liczb´ próbek do pobrania z partii czonej dla niemowlàt i ma∏ych dzieci okreÊla tabela 4. Liczba próbek jest zale˝na od Nale˝y stosowaç zasady pobierania próbek postaci, w której dane produkty sà zazwyczaj zbó˝ i produktów zbo˝owych podane wprowadzane do obrotu. W przypadku prow pkt 4.5. duktów p∏ynnych przewo˝onych luzem, dana Oznacza to, ˝e liczba próbek pierwotnych, wzale˝- partia jest wymieszana tak dok∏adnie, jak jest noÊci od masy partii, wynosi od co najmniej 10 do to mo˝liwe bez uszczerbku dla jakoÊci danego nie wi´cej ni˝ 100, tak jak podano wtabeli 2: produktu, r´cznie lub mechanicznie bezpo- — masa próbki pierwotnej powinna wynosiç Êrednio przed pobraniem próbek. Wtym przyoko∏o 100 gramów. W przypadku partii padku przyjmuje si´, ˝e rozmieszczenie ochraw opakowaniach detalicznych masa próbki toksyny A wewnàtrz danej partii jest jednopierwotnej zale˝y od masy opakowania de- rodne. talicznego, Z tego wzgl´du wystarczy pobraç trzy próbki — masa próbki zbiorczej — 1 do 10 kg, wystar- pierwotne z partii, by otrzymaç próbk´ zbiorczajàco wymieszanej. czà. Masa próbek pierwotnych, sk∏adajàcych si´ na ogó∏ z butelki lub opakowania zbiorcze- 4.7. Zasady pobierania próbek wina i soku go, jest podobna. winogronowego Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç Masa próbki zbiorczej wynosi przynajmniej przynajmniej 100 gramów, tak aby masa prób- 1kg, chyba ˝e nie jest to mo˝liwe ze wzgl´du ki zbiorczej wynosi∏a przynajmniej 1 kg. Odna rodzaj opakowaƒ towaru w partii (np. gdy st´pstwo od tej procedury musi byç rejestropróbka sk∏ada si´ z jednej butelki). wane zgodnie z zapisem pkt 3.8. Tabela 4 Minimalna liczba próbek do pobrania z partii

4.8. Pobieranie próbek z obrotu 2) nie mo˝e byç dopuszczona, jeÊli wyniki badania Pobieranie próbek z obrotu nale˝y wykonaç, próbki zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksymalne oile to mo˝liwe, zgodnie zzasadami podanymi po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzypowy˝ej. Je˝eli nie jest to mo˝liwe, mo˝na za- sku. stosowaç inne, wydajne procedury pobierania próbek z obrotu detalicznego, zapewniajàc od- II. PRZYGOTOWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA powiednià reprezentatywnoÊç dla ocenianej METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO partii. OZNACZANIA ZAWARTOÂCI OCHRATOKSYNY A 5. Dopuszczenie partii lub podpartii 1. Uwaga 1) mo˝e byç dopuszczona, jeÊli wyniki badania próbki Rozk∏ad ochratoksyny A jest niejednorodny, próbzbiorczej sà zgodne z przyj´tymi tolerancjami, po ki powinny byç przygotowywane, a zw∏aszcza homouwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku; genizowane, ze szczególnà ostro˝noÊcià.

Ca∏y materia∏, który zostanie dostarczony do labo- RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe, r ratorium, musi byç wykorzystany do badaƒ. obliczone z wyników uzyskanych w warunkach powtarzalnoÊci 2. Przygotowanie próbki do dostarczenia do labora- [(s/x) x100], gdzie xjest Êrednià zwytorium ników uzyskanych przez wszystkie laboratoria dla wszystkich próbek; Próbki nale˝y drobno zemleç i starannie wymie- R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej któszaç, stosujàc czynnoÊci, które zapewnià ca∏kowità horej powinna si´ znajdowaç ca∏kowita mogennoÊç. ró˝nica pomi´dzy poszczególnymi wynikami uzyskanymi w warunkach W przypadku gdy maksymalne poziomy dotyczà odtwarzalnoÊci (ten sam materia∏ suchej masy, oznacza si´ jà wcz´Êci zhomogenizowaoznaczany przez ró˝nych wykonawnej próbki, stosujàc procedur´, która zapewni dok∏adców w ró˝nych laboratoriach, stosune oznaczenie suchej masy. jàcych t´ samà metod´); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla 3. Podzia∏ próbek w celu potwierdzenia prawid∏owookreÊlonego prawdopodobieƒstwa Êci oznaczenia i arbitra˝u (typowo 95 %); R = 2,8 x s ; R Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owo- s — odchylenie standardowe, obliczone R Êci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia zwyników uzyskanych wwarunkach powinny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki, odtwarzalnoÊci; zgodnie z zasadami dotyczàcymi pobierania próbek. RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe, R obliczone z wyników uzyska- 4. Metody analiz u˝ywane wlaboratorium iwymaganych w warunkach odtwarzalnoÊci nia dla laboratorium [(s /x)x 100]. R 4.1. Definicje 4.2. Wymagania ogólne Poni˝ej podano niektóre z cz´Êciej stosowa- Metody analizy stosowane do celów kontroli nych w laboratorium definicji. ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami Najcz´Êciej u˝ywane dotyczà parametrów dla okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozprecyzji — powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç. porzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Eur — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej któ- ropejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. rej powinna znajdowaç si´ ró˝nica w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzapomi´dzy dwoma pojedynczymi wy- nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem nikami oznaczenia otrzymanymi paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dow warunkach powtarzalnoÊci (tzn. ta tyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwiesama próbka, ten sam wykonawca, rzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; ten sam aparat, to samo laborato- Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz.3, rium, krótki odst´p czasu); spodziet. 45, str. 200). wana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego prawdopodobieƒ- 4.3. Wymagania szczegó∏owe stwa (typowo 95 %); r = 2,8 x s; r Je˝eli nie podano okreÊlonych metod oznaczas — odchylenie standardowe, obliczone nia poziomów ochratoksyny AwÊrodkach spor zwyników uzyskanych wwarunkach ˝ywczych, laboratoria mogà wybraç ka˝dà mepowtarzalnoÊci; tod´ spe∏niajàcà nast´pujàce kryteria: Charakterystyka metody dla ochratoksyny A

— Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod gdzie: nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precy- — RSD jest wzgl´dnym odchyleniem standardowym R zji jest dana dla odpowiedniego st´˝enia, obliczonym z wyników uzyskanych w warunkach — WartoÊç precyzji jest obliczana z równania odtwarzalnoÊci [(s /x) x 100], Horwitza: R — C jest st´˝eniem wyra˝onym jako stosunek RSD R = 2(1–0,5 log C), (np. 1 = 100 g/100 g; 0,001 = 1 000 mg/kg).

Jest to ogólne równanie dla precyzji, które nie jest za- wspó∏czynnika 2 dla poziomu ufnoÊci oko∏o le˝ne od analitu oraz matrycy, lecz dla wi´kszoÊci ruty- 95%. nowo u˝ywanych metod analizy wy∏àcznie od st´˝enia. 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium Laboratorium musi przestrzegaç przepisów 4.4. Obliczenie odzysku i podawanie wyniku art.12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parla- Wynik oznaczenia mo˝e byç podany skorygo- mentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia wany lub nie o wartoÊç odzysku. Sposób zapi- 2004 r. wsprawie kontroli urz´dowych przeprosu oraz wartoÊç odzysku muszà byç podane. wadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci Wynik analizy skorygowany o odzysk nale˝y z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz restosowaç do kontroli zgodnoÊci (patrz pkt 5). gu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobro- Wynik analizy powinien byç podawany jako stanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, x ± U, gdzie x jest wynikiem analizy, a U jest str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, niepewnoÊcià pomiaru, przy zastosowaniu rozdz. 3, t. 45, str. 200). Za∏àcznik nr 3 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW AFLATOKSYN ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI AFLATOKSYN I. METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH Próbka zbiorcza: po∏àczone wszystkie próbki ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DO- pierwotne pobrane z partii lub WEJ KONTROLI POZIOMÓW AFLATOKSYN podpartii. 1. Cel i zakres Próbka laboratoryjna: próbka przeznaczona do badania w laboratorium. Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziomu aflatoksyn w Êrodkach spo˝ywczych powinny byç 3. Zasady ogólne pobierane zgodnie z podanymi ni˝ej zasadami. Tak uzyskane próbki zbiorcze powinny byç traktowane ja- 3.1. Personel ko reprezentatywne dla partii. Pobieranie próbek musi byç dokonane przez Badania w kierunku zgodnoÊci z przyj´tymi mak- wykwalifikowany personel, zgodnie z przyj´tysymalnymi dopuszczalnymi poziomami podanymi mi ustaleniami. w rozporzàdzeniu nr 466/2001 powinny byç wykonywane w próbkach laboratoryjnych uzyskanych w spo- 3.2. Pobieranie materia∏u sób podany poni˝ej. Próbki z ka˝dej partii muszà byç pobierane osobno. Zgodnie zzasadami podanymi wpkt 5 2. Definicje du˝e partie powinny byç podzielone na pod- Partia: mo˝liwa do zidentyfikowania partie, z których próbki powinny byç równie˝ iloÊç Êrodka spo˝ywczego do- pobierane osobno. starczonego w jednym czasie, okreÊlona urz´dowo jako po- 3.3. Ârodki ostro˝noÊci siadajàca te same cechy cha- Wczasie pobierania iprzygotowania próbek larakterystyczne, takie jak: po- boratoryjnych muszà byç przestrzegane wszelchodzenie, odmiana, rodzaj kie Êrodki ostro˝noÊci dla unikni´cia czynnoÊci, opakowania, jednostka pakuktóre mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç aflatokjàca, dostawca i oznakowanie. syn lub niekorzystnie oddzia∏ywaç na oznacze- Podpartia: okreÊlona cz´Êç partii umo˝li- nie analityczne bàdê spowodowaç niereprezenwiajàcej zastosowanie metody tatywnoÊç próbki zbiorczej. osobnego pobierania próbek. Ka˝da podpartia musi byç fi- 3.4. Próbki pierwotne zycznie wydzielona i mo˝liwa W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powindo identyfikacji. ny byç pobierane z ró˝nych miejsc obejmujà- Próbka pierwotna: iloÊç produktu pobrana zpoje- cych ca∏à parti´ lub podparti´. Odst´pstwa od dynczego miejsca partii lub tej zasady powinny byç odnotowane w protopodpartii. kole.

3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej i próbki 4. Zasady dodatkowe laboratoryjnej 4.1. Partie w zale˝noÊci od rodzaju opakowaƒ Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie ido- Ârodki spo˝ywcze mogà byç w obrocie handlok∏adne wymieszanie próbek pierwotnych. Po wym luzem, w kontenerach lub opakowaniach wymieszaniu próbka zbiorcza musi byç podziejednostkowych (torby, worki, opakowania detalona na próbki laboratoryjne zgodnie z zasadaliczne itp.). Zasady pobierania próbek mogà byç mi podanymi w pkt 5. zastosowane do wszystkich ró˝norodnych form, Dla zapewnienia reprezentatywnoÊci próbki dla wjakich artyku∏y sà wprowadzane do obrotu. partii lub podpartii niezb´dne jest jej wymie- Bez naruszania zasad podanych wpkt 5, nast´- szanie. pujàcy wzór mo˝e byç u˝yty jako wytyczne dla pobierania próbek z partii towaru w opakowa- 3.6. Kontrpróbki niach jednostkowych (torby, worki, opakowa- Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏onia detaliczne itp.): woÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane z homogenizomasa partii x masa próbki pierwotnej wanej próbki laboratoryjnej zgodnie z ogólnie SF = —————————————————— przyj´tymi zasadami. masa próbki zbiorczej x masa opakowania jednostkowego 3.7. Opakowywanie i transport próbek laboratoryjnych gdzie: Ka˝da próbka laboratoryjna powinna byç — masa wyra˝ona w kg, umieszczona w czystym, oboj´tnym chemicz- — SF — cz´stotliwoÊç pobierania próbek: ka˝- nie pojemniku, odpowiednio zabezpieczajàcym dy n-ty worek lub torba, z której musi przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem pod- byç pobrana próbka pierwotna (cyfry czas transportu. Dla unikni´cia jakiejkolwiek dziesi´tne powinny byç zaokràglone zmiany sk∏adu próbki laboratoryjnej podczas do najbli˝szej liczby ca∏kowitej). transportu lub przechowywania nale˝y zacho- 4.2. Masa próbki pierwotnej waç wszelkà ostro˝noÊç. Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç oko∏o 3.8. Plombowanie i etykietowanie próbek 300 g, chyba ˝e pkt 5 podaje inaczej oraz zwyjàtkiem przypraw, dla których masa próbki pierwotlaboratoryjnych nej wynosi oko∏o 100 g. W przypadku partii to- Ka˝da urz´dowo pobrana próbka powinna byç waru wopakowaniach detalicznych masa próbki zaplombowana w miejscu pobrania i oznaczojest zale˝na od masy opakowania detalicznego. na w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´ zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami. Dane do- 4.3. Liczba próbek pierwotnych dla partii tyczàce ka˝dej próbki muszà byç przechowy- mniejszych ni˝ 15 ton wane tak, aby mo˝na by∏o jednoznacznie ziden- Liczba próbek pierwotnych, które nale˝y potyfikowaç ka˝dà parti´ towaru; powinny zawie- braç, zale˝y od masy partii i wynosi nie mniej raç dat´ i miejsce pobrania wraz ze wszystkimi ni˝ 10 inie wi´cej ni˝ 100, chyba ˝e podano inadodatkowymi informacjami istotnymi dla wy- czej wpkt 5. Liczb´ próbek pierwotnych podaje konania analizy. tabela 1. Tabela 1 Liczba pobieranych próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii

5. Zasady szczegó∏owe 5.1. Ogólny opis zasad pobierania próbek orzechów ziemnych, orzechów, owoców suszonych, przypraw i zbo˝a Ogólne zasady podaje tabela 2.

Tabela 2 Zasady podzia∏u partii na podpartie w zale˝noÊci od rodzaju produktu i masy partii

*Wzale˝noÊci od masy partii towaru — patrz pkt 4.3 lub 5.3. 5.2. Orzechy ziemne, pistacje, orzechy bra- ni˝enie zawartoÊci aflatoksyn, wymazylijskie ga to jednak wyposa˝enia umo˝liwiajàcego homogenizacj´ 30 kg próbki). Suszone figi Je˝eli próbka zbiorcza wa˝y mniej ni˝ Zbo˝e (partie ≥ 50 ton), przyprawy 10 kg, nie ma potrzeby dzielenia jej na 5.2.1. Zasady pobierania próbek 3 próbki laboratoryjne. 1. Je˝eli podpartia mo˝e byç wyodr´b- 5. Próbka laboratoryjna: próbka powstaniona fizycznie, to ka˝da partia musi ∏a zpodzielenia próbki zbiorczej omabyç podzielona na podpartie, zgodnie sie 10 kg (ka˝da z próbek laboratoryjztabelà 2. Nie zawsze mo˝na podzieliç nych musi byç drobno rozdrobniona parti´ ÊciÊle wed∏ug podanych wska- idok∏adnie wymieszana dla uzyskania zaƒ (masy podpartii mogà nie byç homogennoÊci). wielokrotnoÊciami masy partii), wtedy 6. Je˝eli pobranie próbek wed∏ug pomasa podpartii mo˝e przekraczaç wywy˝szych wskazaƒ jest niemo˝liwe mienionà wartoÊç o 20 %. z powodu handlowych konsekwencji 2. Z ka˝dej podpartii próbki muszà byç zniszczenia partii (np. u˝yte opakowapobrane osobno. nie lub Êrodek transportu), mo˝e byç 3. Liczba próbek pierwotnych powinna zastosowana inna metoda pobierania wynosiç 100. W przypadku partii to- próbek, pod warunkiem ˝e jest ona tak waru omasie mniejszej ni˝ 15 ton licz- reprezentatywna jak to mo˝liwe oraz ba próbek pierwotnych jest zale˝na od w pe∏ni opisana i udokumentowana. masy partii i wynosi nie mniej ni˝ 10 5.2.2. Ocena partii lub podpartii i nie wi´cej ni˝ 100 (patrz pkt 4.3). 1. Orzechy ziemne, orzechy, owoce su- 4. Próbka zbiorcza o masie 30 kg musi szone i kukurydza przeznaczone do byç wymieszana i podzielona przed sortowania lub innych zabiegów firozdrobnieniem na trzy równe próbki zycznych majàcych na celu obni˝enie laboratoryjne o masie 10 kg (podzia∏ zawartoÊci aflatoksyn oraz przyprawy: na 3 próbki laboratoryjne nie jest ko- 1) partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli nieczny w przypadku orzechów ziemwyniki badania próbki zbiorczej lub nych, orzechów i owoców suszonych Êredniej z próbek laboratoryjnych oraz kukurydzy przeznaczonych do sà zgodne z przyj´tymi maksymaldalszego sortowania lub innych zabienymi poziomami po uwzgl´dnieniu gów fizycznych majàcych na celu obniepewnoÊci pomiaru oraz odzysku;

2) nie mo˝e byç wprowadzona do obro- uwzgl´dnieniu niepewnoÊci potu, je˝eli wyniki badania próbki zbior- miaru oraz odzysku, czej lub Êredniej zpróbek laboratoryjb) nie mo˝e byç dopuszczona do obnych przekraczajà wartoÊci maksyrotu, je˝eli wyniki badania próbki malne, po uwzgl´dnieniu niepewnozbiorczej przekraczajà wartoÊci Êci pomiaru oraz odzysku. maksymalne, po uwzgl´dnieniu 2. Orzechy ziemne, orzechy, suszone niepewnoÊci pomiaru oraz odzyowoce i zbo˝a przeznaczone bezpo- sku. Êrednio do konsumpcji oraz zbo˝a, z wy∏àczeniem kukurydzy, przeznaczo- 5.3. Orzechy inne ni˝ orzechy ziemne, pine do sortowania lub innych zabie- stacje i orzechy brazylijskie gów fizycznych: Owoce suszone inne ni˝ figi 1) partia mo˝e byç dopuszczona, je˝e- Zbo˝e (partie o masie ≤ 50 ton) li wyniki badania ka˝dej z próbek 5.3.1. Zasady pobierania próbek laboratoryjnych sà zgodne zprzyj´- Dla tych produktów mogà byç stosowane tymi tolerancjami, po uwzgl´dniezasady podane w pkt 5.2.1. Bioràc pod niu niepewnoÊci pomiaru oraz oduwag´ niewielkà liczb´ przypadków zazysku; nieczyszczenia wymienionych produktów 2) nie mo˝e byç wprowadzona do ob- i/lub nowe formy opakowaƒ, w których rotu, je˝eli wyniki badania co naj- produkty mogà byç w obrocie handlomniej jednej z próbek laboratoryj- wym, dopuszcza si´ prostsze metody ponych przekraczajà wartoÊci maksy- bierania próbek. malne, po uwzgl´dnieniu niepew- Dla partii zbó˝ mniejszych ni˝ 50 ton monoÊci pomiaru oraz odzysku; ˝e byç stosowany plan pobierania próbek 3) próbki zbiorcze o masie mniejszej polegajàcy na pobraniu od 10 do 100 próni˝ 10 kg: bek pierwotnych, ka˝da o masie 100g, a) partia mo˝e byç dopuszczona, sk∏adajàcych si´ na próbk´ zbiorczà je˝eli wyniki badania próbki o masie od 1 do 10 kg. Liczb´ próbek zbiorczej sà zgodne z przyj´tymi pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii maksymalnymi poziomami, po podaje tabela 3. Tabela 3 Liczba pobieranych próbek pierwotnych zbo˝a w zale˝noÊci od masy partii

5.3.2. Ocena partii lub podpartii zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami, po uwzgl´dnieniu nie- Patrz pkt 5.2.2. pewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 5.4. Mleko 2. Partia nie mo˝e byç dopuszczona do obrotu, je˝eli wyniki badania próbki 5.4.1. Zasady pobierania próbek zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksy- Zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami, malne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci przy czym: pomiaru oraz odzysku. 1) liczba próbek pierwotnych nie mniej ni˝ 5; 5.5. Przetwory, produkty z∏o˝one 2) masa próbki zbiorczej nie mniej ni˝ 5.5.1. Produkty mleczne 0,5 kg lub 0,5 l. 5.5.1.1. Zasady pobierania próbek 5.4.2. Ocena partii lub podpartii Zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami, 1. Partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli przy czym liczba próbek pierwotnych wyniki badania próbki zbiorczej sà nie mniej ni˝ 5.

5.5.1.2. Ocena partii lub podpartii 5.7.1. Nale˝y stosowaç zasady pobierania próbek takie jak dla mleka i produktów z nie- 1. Partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli go otrzymanych oraz produktów z∏o˝owyniki badania próbki zbiorczej sà nych, jak podano w pkt 5.4, 5.5 i 5.6. zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami, po uwzgl´dnieniu nie- 5.7.2. Dopuszczenie partii: pewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 1) partia mo˝e byç dopuszczona, jeÊli wy- 2. Partia nie mo˝e byç dopuszczona do niki badania próbki zbiorczej sà zgodobrotu, je˝eli wyniki badania próbki ne z przyj´tymi maksymalnymi poziozbiorczej przekraczajà wartoÊci mak- mami, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci symalne, po uwzgl´dnieniu niepew- pomiaru oraz odzysku; noÊci pomiaru oraz odzysku. 2) partia nie mo˝e byç dopuszczona, jeÊli 5.5.2. Inne przetwory, zawierajàce bardzo ma∏e wyniki badania próbki zbiorczej przeczàstki, np. màka, pasta zfig, mas∏o orze- kraczajà wartoÊci maksymalne, po chowe zorzechów ziemnych (zanieczysz- uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru czenie aflatoksynami ma rozk∏ad jedno- oraz odzysku. rodny) 6. Pobieranie próbek z obrotu detalicznego 5.5.2.1. Zasady pobierania próbek 1. Liczba próbek pierwotnych powinna Je˝eli to mo˝liwe, pobieranie próbek Êrodków spowynosiç 100. Dla partii omasie poni- ˝ywczych zobrotu detalicznego powinno byç wykona- ˝ej 50 ton liczba próbek pierwotnych ne zgodnie z podanymi zasadami pobierania próbek. powinna byç pomi´dzy 10 a 100, Je˝eli to niemo˝liwe, mo˝na zastosowaç inne procewzale˝noÊci od masy partii (patrz ta- dury pobierania próbek zobrotu detalicznego, zapewbela 3). niajàc odpowiednià reprezentatywnoÊç dla ocenianej 2. Masa próbki pierwotnej powinna partii. wynosiç ok. 100 g. Wprzypadku gdy II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA partia sk∏ada si´ z opakowaƒ deta- METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO licznych, masa próbki pierwotnej OZNACZANIA ZAWARTOÂCI AFLATOKSYN jest zale˝na od masy opakowania detalicznego. 1. Wst´p 5.5.2.2. Liczba próbek 1.1. Uwaga 1. Liczba próbek zbiorczych, jakà nale- Ca∏y materia∏, który zostanie dostarczony do la- ˝y pobraç, zale˝y od masy partii. Poboratorium, musi byç wykorzystany do badaƒ. dzia∏ du˝ych partii na podpartie po- 1.2. Ustalanie udzia∏u masy ∏upiny do jàdra winien byç dokonany zgodnie zzasaw ca∏ych orzechach dami podanymi dla zbo˝a w pkt 5.1 w tabeli 2. Przyj´te tolerancje dotyczà cz´Êci jadalnych. 2. Dla ka˝dej podpartii próbki muszà Poziom aflatoksyn wcz´Êci jadalnej mo˝na babyç pobrane osobno. daç: 5.5.2.3. Ocena partii lub podpartii 1) w wy∏uskanych jàdrach i oznaczyç poziom aflatoksyn bezpoÊrednio w cz´Êci jadalnej; 1. Mo˝e byç dopuszczona, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej sà zgodne 2) w homogenizowanych orzechach w ∏upiz przyj´tymi maksymalnymi pozio- nach. Nale˝y ustaliç udzia∏ jàder w próbce mami, po uwzgl´dnieniu niepewno- zbiorczej. Masa jàder powinna byç szaco- Êci pomiaru oraz odzysku. wana po ustaleniu wspó∏czynnika masy ∏upin do jàdra orzechów. Wspó∏czynnik ten 2. Nie mo˝e byç dopuszczona do obrojest u˝ywany do obliczenia masy jàder tu, je˝eli wyniki badania próbki w próbkach w czasie ich pobierania i badazbiorczej przekraczajà wartoÊci maknia. Nale˝y losowo pobraç ok. 100 orzesymalne, po uwzgl´dnieniu niepewchów z partii lub z ka˝dej próbki zbiorczej. noÊci pomiaru oraz odzysku. Wspó∏czynnik mo˝e byç uzyskany, dla ka˝- dej próbki laboratoryjnej, poprzez zwa˝enie 5.6. Inne przetwory, zawierajàce du˝e czàstca∏ych orzechów, ob∏uskanie i powtórne ki (zanieczyszczenie aflatoksynami ma zwa˝enie ∏upin i jàder orzechów. Mo˝e byç rozk∏ad niejednorodny) on ustalony przez laboratorium na podsta- Zasady pobierania próbek i dopuszczenia do wie oceny wielu próbek. Niemniej, je˝eli spo˝ycia lub przetwórstwa sà takie same, jak okreÊlona próbka laboratoryjna budzi jakiepodano w pkt 5.2 i 5.3 dla surowców rolnych. kolwiek wàtpliwoÊci, wspó∏czynnik dla niej powinien byç ustalony na podstawie zbada- 5.7. ˚ywnoÊç przeznaczona dla niemowlàt nia 100 uprzednio zachowanych losowo i ma∏ych dzieci wybranych orzechów.

2. Przygotowanie próbki po dostarczeniu do labora- w warunkach powtarzalnoÊci torium [(s/x) x 100], gdzie x jest Êrednià r z wyników uzyskanych przez wszyst- Próbki nale˝y drobno zemleç i starannie wymie- kie laboratoria dla wszystkich próbek; szaç, stosujàc czynnoÊci, które zapewnià ca∏kowità ho- R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej któmogennoÊç. rej powinna si´ znajdowaç ca∏kowita ró˝nica pomi´dzy poszczególnymi W przypadku gdy maksymalne poziomy dotyczà wynikami uzyskanymi w warunkach suchej masy, oznacza si´ jà wcz´Êci zhomogenizowaodtwarzalnoÊci (ten sam materia∏ nej próbki, stosujàc procedur´, która zapewni dok∏adoznaczany przez ró˝nych wykonawne oznaczenie suchej masy. ców w ró˝nych laboratoriach, stosujàcych t´ samà metod´); spodziewa- 3. Podzia∏ próbek dla celów potwierdzenia prawid∏ona wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla woÊci oznaczenia i arbitra˝u okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %); R = 2,8x s ; Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owo- R Êci oznaczenia, arbitra˝u ijako materia∏ odniesienia po- s — odchylenie standardowe, obliczone R winny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki labo- zwyników uzyskanych wwarunkach ratoryjnej zgodnie zogólnie przyj´tymi zasadami. odtwarzalnoÊci; RSD — wzgl´dne odchylenie standardo- R 4. Metody analiz stosowane w laboratorium we, obliczone z wyników uzyska- 4.1. Definicje nych w warunkach odtwarzalnoÊci Podawane parametry dla precyzji — powtarzal- [(s /x) x 100]. R noÊç i odtwarzalnoÊç 4.2. Ogólne wymagania r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej któ- Metody analizy stosowane do celów kontroli rej powinna si´ znajdowaç ró˝nica ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami pomi´dzy dwoma pojedynczymi okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozwynikami oznaczenia otrzymanymi porzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Euw warunkach powtarzalnoÊci (tzn. ta ropejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. sama próbka, ten sam wykonawca, ten sam aparat, to samo laborato- w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzarium, krótki odst´p czasu); spodzie- nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem wana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dodla okreÊlonego prawdopodobieƒ- tyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwiestwa (typowo 95 %); r = 2,8 x s; rzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; r Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, s — odchylenie standardowe, obliczone r t. 45, str. 200). z wyników; RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe, 4.3. Wymagania szczegó∏owe r obliczone z wyników uzyskanych Wymagania szczegó∏owe okreÊla tabela 4. Tabela 4 Kryteria dla metod analitycznych stosowanych w urz´dowej kontroli

WartoÊci podane w tabeli 4 dotyczà zarówno 4.4. Obliczanie odzysku aflatoksyny B 1 , jak i sumy aflatoksyn B 1 , B 2 , 4.4.1. Wynik oznaczenia mo˝e byç podany sko- G 1 , G 2 . rygowany lub nie o wartoÊç odzysku. Je˝eli b´dzie podawana suma aflatoksyn B , Sposób zapisu oraz wartoÊç odzysku mu- 1 B , G , G , to odpowiedê ka˝dej znich wsyste- szà byç podane. 2 1 2 mie analitycznym musi byç znana lub równo- 4.4.2. Wynik analizy skorygowany o odzysk wa˝na. nale˝y stosowaç do kontroli zgodnoÊci Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod (patrz pkt 5.2.2, 5.3.2, 5.4.2, 5.5.1.2 nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precyzji i 5.5.2.3). jest dana dla odpowiedniego st´˝enia. 4.4.3. Wynik analizy powinien byç podawany jako x ± U, gdzie x jest wynikiem analizy, WartoÊç precyzji jest obliczana zrównania Hora U jest niepewnoÊcià pomiaru, przy zawitza: stosowaniu wspó∏czynnika 2 dla poziomu ufnoÊci oko∏o 95 %. RSD = 2(1–0,5 log C), R 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium gdzie: Laboratoria muszà przestrzegaç przepisów — RSD jest wzgl´dnym odchyleniem standar- o urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci okreÊlonych R dowym obliczonym z wyników uzyskanych wrozporzàdzeniu (WE) nr 882/2004 Parlamentu w warunkach odtwarzalnoÊci [(s /x) x 100], Europejskiego iRady zdnia 29 kwietnia 2004 r. R w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadza- — C jest st´˝eniem wyra˝onym jako stosunek nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem (np. 1 = 100 g/100 g; 0,001 = 1 000 mg/kg). paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami do- Jest to ogólne równanie dla precyzji, które nie tyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwiejest zale˝ne od analitu oraz matrycy, lecz dla rzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; wi´kszoÊci rutynowo u˝ywanych metod analizy Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, zale˝y wy∏àcznie od st´˝enia. rozdz.3, t. 45, str. 200). Za∏àcznik nr 4 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW PATULINY ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI PATULINY I. METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH 2. Definicje ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DO- Partia: mo˝liwa do zidentyfikowania WEJ KONTROLI POZIOMÓW PATULINY iloÊç Êrodka spo˝ywczego dostarczonego w jednym czasie, okreÊlona urz´dowo jako posia- 1. Cel i zakres dajàca te same cechy charakterystyczne, takie jak: pochodzenie, Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli pozio- odmiana, rodzaj opakowania, mu patuliny w Êrodkach spo˝ywczych powinny byç jednostka pakujàca, dostawca pobierane wed∏ug ni˝ej podanych zasad. Próbka i oznakowanie. zbiorcza, otrzymana w ni˝ej podany sposób, powinna Podpartia: okreÊlona cz´Êç partii umo˝liwiabyç w pe∏ni reprezentatywna dla partii. Ocena powin- jàcej zastosowanie metody odna byç dokonana przez porównanie zgodnoÊci wyni- dzielnego pobierania próbek. ków dla zbadanej próbki zmaksymalnymi dopuszczal- Ka˝da podpartia musi byç fizycznymi poziomami przyj´tymi wrozporzàdzeniu Komisji nie wydzielona i mo˝liwa do (WE) 1425/2003 z dnia 11 sierpnia 2003 r. zmieniajà- identyfikacji. cym rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu Próbka pierwotna: iloÊç produktu pobrana z pojedo patuliny, zwanym dalej „rozporzàdzeniem dynczego miejsca partii lub podnr1425/2003”. partii.

Próbka zbiorcza: po∏àczone wszystkie próbki pier- portu. Nale˝y zachowaç wszelkie Êrodki wotne pobrane z partii lub pod- ostro˝noÊci, aby uniknàç jakiejkolwiek zmiany partii. sk∏adu próbki podczas transportu lub przechowywania. 3. Zasady ogólne 3.8. Plombowanie i oznaczenie próbek 3.1. Personel Ka˝da urz´dowo pobrana próbka powinna byç Pobieranie próbek musi byç dokonane przez zaplombowana w miejscu pobrania i oznakoupowa˝niony personel. wana wsposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´, zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami. 3.2. Pobieranie próbek Dane dotyczàce ka˝dej próbki muszà byç prze- Próbki z ka˝dej partii muszà byç pobierane odchowywane w celu umo˝liwienia jednoznaczdzielnie. nego zidentyfikowania ka˝dej partii towaru; po- 3.3. Ârodki ostro˝noÊci winny one zawieraç dat´ i miejsce pobrania W czasie pobierania i przygotowania próbek wraz ze wszystkimi dodatkowymi informacjanale˝y przedsi´wziàç wszelkie Êrodki ostro˝no- mi, istotnymi dla wykonania analizy. Êci dla unikni´cia dzia∏aƒ, które mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç patuliny lub niekorzystnie 4. Plan pobierania próbek oddzia∏ywaç na przebieg analizy bàdê spowodowaç, ˝e próbka zbiorcza nie b´dzie reprezen- Przyj´ta metoda pobierania zapewnia, ˝e próbka tatywna. zbiorcza jest reprezentatywna dla ca∏ej kontrolowanej partii. 3.4. Próbki pierwotne Wmiar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny Liczba próbek pierwotnych byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub podpartii, obejmujàcych ca∏oÊç. Odst´pstwa od tej Próbka zbiorcza powinna byç nie mniejsza ni˝ 1 kg zasady powinny byç odnotowane w protokole. (pkt 3.5), zwyjàtkiem przypadków, gdy nie jest to mo˝- liwe, np. je˝eli pobiera si´ próbk´ pojedynczego opa- 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej kowania. Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie próbek pierwotnych. Powinna byç nie mniejsza ni˝ Minimalna liczba próbek pierwotnych pobiera- 1 kg, chyba ˝e nie jest to wykonalne, tj. pobie- nych z partii powinna byç zgodna z liczbà podanà rana z jednego opakowania. w tabeli 1. W przypadku produktów p∏ynnych partia powinna byç dok∏adnie wymieszana r´cznie lub me- 3.6. Kontrpróbki chanicznie bezpoÊrednio przed pobraniem próbki. Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏o- W tym przypadku zak∏ada si´ jednorodny rozk∏ad pawoÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ od- tuliny w danej partii. W zwiàzku z powy˝szym do niesienia powinny byç pobrane ze zhomogeni- utworzenia próbki zbiorczej wystarczy pobraç z partii zowanej próbki. trzy próbki pierwotne. 3.7. Opakowanie i transport próbek Próbki pierwotne powinny mieç zbli˝onà mas´. Ka˝da próbka powinna byç umieszczona Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç co najmniej wczystym, oboj´tnym chemicznie pojemniku, 100 g, natomiast próbki zbiorczej co najmniej 1 kg. Ododpowiednio zabezpieczajàcym przed zanie- st´pstwo od podanej procedury musi byç odnotowaczyszczeniem i uszkodzeniem podczas trans- ne w protokole. Tabela 1 Minimalna liczba próbek pierwotnych pobieranych z partii

Je˝eli partia sk∏ada si´ z opakowaƒ jednostkowych, to liczba opakowaƒ pobieranych dla utworzenia próbki zbiorczej jest podana w tabeli 2.

Tabela 2 Liczba opakowaƒ (próbek pierwotnych) pobieranych dla utworzenia próbki zbiorczej z partii sk∏adajàcej si´ z opakowaƒ jednostkowych

5. ZgodnoÊç partii lub podpartii z wymaganiami Najcz´Êciej u˝ywane dotyczà parametrów dla precyzji — powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç. Laboratorium kontrolne powinno wykonaç por — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej wtórnà analiz´ próbki laboratoryjnej w przypadku, której powinna znajdowaç si´ ró˝- gdy uzyskany wynik z pierwszej analizy wynosi mniej nica pomi´dzy dwoma pojedynczyni˝ 20 % poni˝ej lub powy˝ej najwy˝szego dopuszczalmi wynikami oznaczenia otrzymanego poziomu, i wyliczyç Êrednià z wyników. nymi w warunkach powtarzalnoÊci Partia jest dopuszczona, je˝eli wynik pierwszej (tzn. ta sama próbka, ten sam wyanalizy wynosi wi´cej ni˝ 20 % poni˝ej maksymalnego konawca, ten sam aparat, to samo dopuszczalnego poziomu lub, gdy potrzebna by∏a po- laboratorium, krótki odst´p czasu); wtórna analiza, je˝eli Êrednia nie przekracza odpo- spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowiedniego maksymalnego dopuszczalnego poziomu waç si´ dla okreÊlonego prawdoustanowionego w rozporzàdzeniu nr 1425/2003. podobieƒstwa (typowo 95 %); r = 2,8 x s ; Partia jest odrzucona, je˝eli Êrednia po uwzgl´d- r s — odchylenie standardowe, obliczone nieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku przekracza r z wyników uzyskanych w warunodpowiedni maksymalny dopuszczalny poziom zgodkach powtarzalnoÊci; nie z rozporzàdzeniem nr 1425/2003. RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe, r II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA obliczone z wyników uzyskanych METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO w warunkach powtarzalnoÊci – – OZNACZANIA ZAWARTOÂCI PATULINY [(s/x) x 100], gdzie x jest Êrednià r z wyników uzyskanych przez 1. Uwaga wszystkie laboratoria dla wszystkich próbek; Uwzgl´dniajàc, ˝e rozk∏ad patuliny w niektórych R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej Êrodkach spo˝ywczych jest niejednorodny, próbki poktórej powinna si´ znajdowaç ca∏- winny byç przygotowywane, a zw∏aszcza homogenikowita ró˝nica pomi´dzy poszczezowane, ze szczególnà ostro˝noÊcià. gólnymi wynikami uzyskanymi Ca∏y materia∏, który zostanie dostarczony do labo- w warunkach odtwarzalnoÊci (ten ratorium, musi byç wykorzystany do badaƒ. sam materia∏ oznaczany przez ró˝- nych wykonawców wró˝nych labo- 2. Przygotowanie próbki po dostarczeniu do labora- ratoriach, stosujàcych t´ samà metorium tod´); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego Próbk´ nale˝y dok∏adnie rozdrobniç i starannie prawdopodobieƒstwa (typowo wymieszaç, stosujàc czynnoÊci, które zapewnià ca∏ko- 95%); R = 2,8 x s ; R wità homogennoÊç. s — odchylenie standardowe, obliczone R z wyników uzyskanych w warun- 3. Podzia∏ próbek w celu potwierdzenia prawid∏owokach odtwarzalnoÊci; Êci oznaczenia i arbitra˝u RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe, R Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owo- obliczone z wyników uzyskanych Êci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia w warunkach odtwarzalnoÊci – powinny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki, [(s /x) x 100]. R zgodnie z zasadami dotyczàcymi pobierania próbek. 4.2. Wymagania ogólne Metody analizy stosowane do celów kontroli 4. Metody analizy u˝ywane w laboratorium i wyma- ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami gania dla laboratorium okreÊlonymi wpkt 1 i2 za∏àcznika nr III do roz- 4.1. Definicje porzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Eu- Poni˝ej podano niektóre z cz´Êciej stosowa- ropejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. nych w laboratorium definicji. wsprawie kontroli urz´dowych przeprowadza-

nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem 4.3. Wymagania szczegó∏owe paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwie- Je˝eli nie podano okreÊlonych metod oznaczarzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; nia poziomów patuliny w Êrodkach spo˝yw- Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, czych, laboratoria mogà wybraç ka˝dà metod´ rozdz.3, t. 45, str. 200). spe∏niajàcà nast´pujàce kryteria: Tabela 3 Charakterystyka metody dla patuliny

1. Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod 4.4. Obliczenia odzysku nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precy- Wynik oznaczenia mo˝e byç podany skorygozji jest dana dla odpowiedniego st´˝enia. wany lub nie o wartoÊç odzysku. Sposób zapi- 2. WartoÊç precyzji jest obliczana z równania su oraz wartoÊç odzysku muszà byç podane. Horwitza: Wynik analizy skorygowany o odzysk nale˝y stosowaç do kontroli zgodnoÊci. RSD R = 2(1–0,5 log C) Wynik analizy powinien byç podawany jako x ± U, gdzie x jest wynikiem analizy, a U jest gdzie: niepewnoÊcià pomiaru. 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium — RSD jest wzgl´dnym odchyleniem stan- R dardowym obliczonym z wyników uzy- Laboratorium musi przestrzegaç przepisów skanych w warunkach odtwarzalnoÊci art.12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parla- [(s /x) x 100], mentu Europejskiego iRady zdnia 29 kwietnia R 2004 r. wsprawie kontroli urz´dowych przepro- — Cjest st´˝eniem wyra˝onym jako stosunek wadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci (np. 1= 100 g/100 g; 0,001 = 1 000 mg/kg). z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz re- Jest to ogólne równanie dla precyzji, które gu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobronie jest zale˝ne od analitu oraz matrycy, lecz stanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, dla wi´kszoÊci rutynowo u˝ywanych metod str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, analizy zale˝y wy∏àcznie od st´˝enia. rozdz. 3, t. 45, str. 200). Za∏àcznik nr 5 METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI ZAWARTOÂCI CYNY W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH W OPAKOWANIACH METALOWYCH ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I KRYTERIA WYBORU METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI CYNY I. METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢- nymi poni˝ej zasadami. Otrzymane w ten sposób DOWEJ KONTROLI ZAWARTOÂCI CYNY W ÂROD- próbki zbiorcze uwa˝a si´ za reprezentatywne dla par- KACH SPO˚YWCZYCH W OPAKOWANIACH META- tii. Ocena zgodnoÊci partii powinna byç dokonana LOWYCH przez porównanie wyników uzyskanych dla zbadanych próbek laboratoryjnych z maksymalnymi do- 1. Cel i zakres puszczalnymi poziomami przyj´tymi w rozporzàdze- Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli zawar- niu Komisji (WE) nr 242/2004 z dnia 12 lutego 2004 r. toÊci cyny w Êrodkach spo˝ywczych w opakowaniach zmieniajàcym rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odmetalowych powinny byç pobierane zgodnie z opisa- niesieniu do cyny nieorganicznej w ˝ywnoÊci.

2. Definicje partii. Odst´pstwo od tej zasady nale˝y odnotowaç w protokole. Partia: mo˝liwa do zidentyfikowania iloÊç Êrodka spo˝ywczego, do- 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej starczona w jednym terminie, Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie idodla której urz´dowo stwier- k∏adne wymieszanie wszystkich próbek pierwotdzono, ˝e posiada te same nych. Jest homogenizowana wlaboratorium. wspólne cechy, jak: pochodze- 3.6. Kontrpróbki nie, odmiana, rodzaj opakowania, jednostka pakujàca, Kontrpróbki s∏u˝àce do sprawdzenia zgodnoÊci dostawca ioznakowanie. z przepisami, dla potrzeb obrotu handlowego i arbitra˝u, wyodr´bnia si´ z ujednorodnionej Podpartia: cz´Êç partii wskazana w celu próbki zbiorczej, je˝eli nie koliduje to z przepizastosowania metody pobiesami paƒstw cz∏onkowskich w zakresie pobierania próbek na tej wydzielorania próbek. nej cz´Êci. Ka˝da cz´Êç partii 3.7. Pakowanie i transport próbek musi byç fizycznie wyodr´bniona i mo˝liwa do zidentyfi- Ka˝dà próbk´ nale˝y umieÊciç w czystym pokowania. jemniku wykonanym z chemicznie oboj´tnego materia∏u, zapewniajàcym odpowiednià ochro- Próbka pierwotna: iloÊç materia∏u pobrana z jedn´ przed zanieczyszczeniem oraz przed uszkonego miejsca partii lub poddzeniem w czasie transportu. Nale˝y podjàç partii. wszelkie niezb´dne Êrodki ostro˝noÊci w celu Próbka zbiorcza: próbka otrzymana przez po∏àunikni´cia zmian w sk∏adzie próbek, jakie moczenie wszystkich próbek g∏yby wystàpiç podczas transportu lub przepierwotnych pobranych zparchowywania. tii lub podpartii. 3.8. Piecz´towanie i etykietowanie próbek Próbka laboratoryjna: próbka przeznaczona dla la- Ka˝dà próbk´ przeznaczonà do urz´dowej konboratorium. troli zamyka si´ i piecz´tuje w miejscu pobrania próbek oraz etykietuje w sposób umo˝li- 3. Postanowienia ogólne wiajàcy jej identyfikacj´ zgodnie z obowiàzujà- 3.1. Personel cymi przepisami. Dla ka˝dej pobranej próbki Próbki powinny byç pobierane przez upowa˝- zbiorczej sporzàdza si´ protokó∏ umo˝liwiajàcy niony i wykwalifikowany personel. jednoznacznà identyfikacj´ ka˝dej partii, w którym podaje si´ dat´ oraz miejsce pobrania pró- 3.2. Materia∏ bek wraz ze wszystkimi informacjami istotnymi Z ka˝dej partii, podlegajàcej badaniu, nale˝y dla wykonania analizy. pobraç odr´bne próbki. 3.3. Wymagane Êrodki ostro˝noÊci 4. Plany pobierania próbek W trakcie pobierania próbek i przygotowywa- Zastosowana metoda pobierania próbek powinna nia próbek laboratoryjnych nale˝y podjàç Êrod- gwarantowaç, ˝e próbka zbiorcza jest reprezentatywki ostro˝noÊci zapobiegajàce wszelkim zmia- na dla kontrolowanej partii. nom, które mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç cy- 4.1. Liczba próbek pierwotnych ny, niekorzystnie oddzia∏ywaç na wynik ozna- Minimalna liczba próbek pierwotnych, które czenia analitycznego lub spowodowaç, ˝e nale˝y pobraç zdanej partii, powinna byç zgodpróbki zbiorcze nie b´dà reprezentatywne. na z tabelà 1. Próbki pierwotne pobrane z ka˝- 3.4. Próbki pierwotne dej puszki powinny mieç zbli˝onà mas´ i da- Wmiar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny waç w sumie próbk´ zbiorczà (zgodnie byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub pod- z pkt3.5).

Uwaga: Maksymalne dopuszczalne poziomy odnoszà si´ do zawartoÊci ka˝dego opakowania, ale wcelu u∏atwienia badania niezb´dne jest stosowanie próbek zbiorczych. Je˝eli wynik oznaczenia zawartoÊci cyny wpróbce zbiorczej jest ni˝szy, ale bliski maksymalnej dopuszczalnej zawartoÊci, i je˝eli istnieje obawa, ˝e w poszczególnych opakowaniach poziom ten mo˝e byç przekroczony, mo˝e byç konieczne przeprowadzenie dalszych badaƒ.

4.2. Pobieranie próbek z obrotu 2. Post´powanie zotrzymanà próbkà wlaboratorium Pobieranie próbek Êrodków spo˝ywczych znajdujàcych si´ w obrocie powinno byç zgodne, Ca∏kowità próbk´ zbiorczà nale˝y dok∏adnie zmieoile to mo˝liwe, zpowy˝szymi zasadami. Je˝e- liç (je˝eli jest to wskazane) oraz dok∏adnie wymieszaç, li nie jest to mo˝liwe, mogà zostaç zastosowa- stosujàc sprawdzonà procedur´, prowadzàcà do pe∏- ne inne obowiàzujàce procedury pobierania nego ujednorodnienia. próbek z obrotu handlowego, pod warunkiem ˝e zapewniajà one reprezentatywnoÊç próbek 3. Wydzielenie kontrpróbek dla badanej partii. Kontrpróbki s∏u˝àce do sprawdzenia zgodnoÊci 5. ZgodnoÊç partii lub podpartii ze specyfikacjà zprzepisami, dla potrzeb obrotu handlowego iarbitra- ˝u nale˝y pobraç z ujednorodnionej próbki zbiorczej, Laboratorium kontrolne bada próbk´ laboratoryj- je˝eli nie koliduje to z przepisami paƒstw cz∏onkownà pobranà wcelu sprawdzenia zgodnoÊci zprzepisa- skich w zakresie pobierania próbek. mi, wykonujàc co najmniej dwie niezale˝ne analizy i obliczajàc Êrednià z uzyskanych wyników. 4. Metody analiz stosowane przez laboratorium iwymagania dotyczàce ich kontroli w laboratorium Partia lub podpartia zostaje przyj´ta, je˝eli Êrednia 4.1. Definicje wartoÊç uzyskanych wyników nie przekracza odpowiedniego maksymalnego dopuszczalnego poziomu Poni˝ej podano szereg najcz´Êciej u˝ywanych okreÊlonego w rozporzàdzeniu nr 466/2001, bioràc definicji, które powinno stosowaç laboratopod uwag´ niepewnoÊç wyniku ipoprawk´ na odzysk. rium: r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, której Partia lub podpartia jest niezgodna z wymaganiaz prawdopodobieƒstwem 95 % mi (okreÊlonymi w rozporzàdzeniu nr 466/2001), je˝eli nie przekracza wartoÊç bez- Êrednia wartoÊç uzyskanych wyników bez wàtpienia wzgl´dna ró˝nicy mi´dzy dwoprzekracza odpowiedni maksymalny dopuszczalny poma pojedynczymi wynikami baziom zanieczyszczenia, przy uwzgl´dnieniu niepewnodania otrzymanymi w spe∏nio- Êci wyniku i poprawki na odzysk. nych warunkach powtarzalnoÊci (tj. ta sama próbka, ta sama me- II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK IKRYTERIA WYBOtoda, to samo laboratorium, ten RU METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO sam wykonawca, przy u˝yciu te- OZNACZANIA ZAWARTOÂCI CYNY W ÂRODKACH go samego wyposa˝enia, SPO˚YWCZYCH W OPAKOWANIACH METALOw krótkich odst´pach czasu), WYCH r = 2,8 x s ; r s — odchylenie standardowe, obli- 1. Ârodki ostro˝noÊci i ogólne wymagania dotyczàce r cyny czane na podstawie wyników badania otrzymanych wspe∏nio- Podstawowym wymaganiem jest uzyskanie repre- nych warunkach powtarzalnoÊci; zentatywnej i jednorodnej próbki laboratoryjnej bez RSD — wzgl´dne odchylenie standarr wprowadzenia wtórnych zanieczyszczeƒ. dowe powtarzalnoÊci, obliczone na podstawie wyników otrzyma- Analityk powinien zapewniç, ˝e próbki nie zostanà nych wwarunkach powtarzalnozanieczyszczone podczas ich przygotowywania do Êci [(s/x – ) x 100], gdzie x – jest r analizy. Gdziekolwiek to mo˝liwe, urzàdzenia kontak- Êrednià z wyników uzyskanych tujàce si´ z próbkà powinny byç wykonane z materia- przez wszystkie laboratoria dla ∏ów oboj´tnych, np. tworzyw sztucznych takich jak po- wszystkich próbek; lipropylen, PTFE i in., i powinny zostaç umyte w kwa- R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, której sie w celu zminimalizowania ryzyka zanieczyszczenia. z prawdopodobieƒstwem 95 % Ostrza tnàce mogà byç wykonane ze stali nierdzewnej nie przekracza wartoÊç bezwysokiej jakoÊci. Wszystkie próbki otrzymane przez lawzgl´dna ró˝nicy mi´dzy dwoboratorium zostajà u˝yte do przygotowania materia∏u ma pojedynczymi wynikami babadanego. Jedynie bardzo dok∏adnie ujednorodnione dania otrzymanymi w spe∏niopróbki dajà reprezentatywne wyniki. nych warunkach odtwarzalnoÊci (tj. dla identycznego materia∏u, Istnieje wiele odpowiednich specjalnych procedur tà samà metodà, otrzymane przygotowania próbek, które mogà zostaç zastosowaw ró˝nych laboratoriach, przez ne. Za zadowalajàce uznano procedury opisane wnormie PN-EN 13804:2003 Artyku∏y ˝ywnoÊciowe. Ozna- ró˝nych wykonawców, przy u˝yczanie pierwiastków Êladowych. Kryteria sprawnoÊci, ciu ró˝nego wyposa˝enia, zasady ogólne i przygotowywanie próbek, ale inne w d∏u˝szym przedziale czasu), mogà byç równie odpowiednie. R = 2,8 x s R ;

s — odchylenie standardowe obli- 4.2. Wymagania ogólne R czane na podstawie wyników Metody analizy stosowane do celów kontroli badania uzyskanych w spe∏nio- ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami nych warunkach odtwarzalnoÊci; okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do roz- RSD — wzgl´dne odchylenie standardo- R porzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Euwe odtwarzalnoÊci, obliczone na ropejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. podstawie wyników otrzymaw sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych wwarunkach odtwarzalno- – nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem Êci [(s /x) x 100]; R paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami do- HORRAT — wspó∏czynnik HORRAT dla po- tyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwier wtarzalnoÊci; uzyskane RSD r po- rzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; dzielone przez wartoÊç RSD r Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, oszacowanà na podstawie rówrozdz.3, t. 45, str. 200). nania Horwitza przy za∏o˝eniu, ˝e r = 0,66R; 4.3. Wymagania szczegó∏owe HORRAT — wspó∏czynnik HORRAT dla od- Na poziomie Wspólnoty nie zalecono dotàd R twarzalnoÊci; uzyskane RSD okreÊlonych metod oznaczania zawartoÊci cy- R podzielone przez wartoÊç RSD ny w Êrodkach spo˝ywczych w opakowaniach R oszacowanà na podstawie rów- metalowych. Laboratoria mogà stosowaç ka˝- nania Horwitza; dà metod´ zwalidowanà, pod warunkiem ˝e U — niepewnoÊç rozszerzona, wyzna- spe∏nia ona kryteria wyboru podane wtabeli 2. czana przy zastosowaniu wspó∏- Walidacja powinna (o ile to mo˝liwe) obejmoczynnika rozszerzenia k = 2, dla waç analiz´ certyfikowanego materia∏u odniepoziomu ufnoÊci oko∏o 95 %. sienia. Tabela 2 Kryteria wyboru dla metod analizy cyny

4.3.1. Kryteria wyboru — niepewnoÊç Uf = [(LOD/2)2 + (0,1C)2] PodejÊcie uwzgl´dniajàce niepewnoÊç wyni- gdzie: ku mo˝e byç równie˝ zastosowane do osza- Uf — maksymalna niepewnoÊç standardocowania, czy dana metoda analizy jest odpo- wa, wiednia do stosowania w laboratorium. Me- LOD — granica wykrywalnoÊci metody, toda stosowana w laboratorium powinna C — st´˝enie. umo˝liwiç otrzymywanie wyników mieszczà- Je˝eli metoda analityczna umo˝liwia otrzycych si´ w zakresie maksymalnej niepewnomanie wyników z niepewnoÊcià mniejszà od Êci standardowej. maksymalnej niepewnoÊci standardowej, Maksymalnà niepewnoÊç standardowà mo˝- mo˝e byç ona stosowana równowa˝nie zmena obliczyç, stosujàc nast´pujàcy wzór: todà spe∏niajàcà kryteria podane w tabeli 2.

4.4. Obliczanie odzysku i podawanie wyni- dowym zharmonizowanym protoko∏em ków dla badaƒ bieg∏oÊci w analitycznych la- Wynik oznaczenia analitycznego mo˝e zostaç boratoriach chemicznych” opracowapodany w postaci skorygowanej lub nieskory- nym pod auspicjami IUPAC/ISO/AOAC. gowanej o wartoÊç odzysku. Sposób przedsta- Niektóre z tych programów specjalnie wienia wyników i poziom odzysku musi zostaç w∏àczajà oznaczanie zawartoÊci cyny podany. Wynik analizy skorygowany owartoÊç w Êrodkach spo˝ywczych i zalecany jest odzysku jest stosowany w celu sprawdzenia udzia∏ w∏aÊnie w takich badaniach, a nie zgodnoÊci z wymaganiami. w ogólnym programie oznaczania za- Nale˝y uwzgl´dniç „Ujednolicone wytyczne wartoÊci metali w ˝ywnoÊci. dotyczàce uwzgl´dniania informacji o odzysku w pomiarach analitycznych”, opracowane pod 4.6.2. Wewn´trzna kontrola jakoÊci auspicjami IUPAC/ISO/AOAC. Zalecenia te sà Laboratoria powinny byç w stanie wykapomocne przy okreÊlaniu odzysku. zaç, ˝e stosujà procedury wewn´trznej Wynik analizy podaje si´ wpostaci x± U, gdzie kontroli jakoÊci. Ich przyk∏ady sà podane x jest wynikiem analitycznym, a U niepewno- w „Przewodniku ISO/AOAC/IUPAC doty- Êcià wyniku. czàcym wewn´trznej kontroli jakoÊci w chemicznych laboratoriach analitycz- 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium nych”. Laboratorium musi przestrzegaç przepisów art.12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parla- 4.6.3. Przygotowanie próbek mentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia Nale˝y zapewniç, aby cyna zawarta 2004r. wsprawie kontroli urz´dowych przeprow próbce badanej znalaz∏a si´ w ca∏oÊci wadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci w analizowanym roztworze. W szczególz prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz renoÊci podkreÊla si´, ˝e zastosowana progu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrocedura roztwarzania próbek musi zapewstanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, niaç, aby nie wytràca∏y si´ zhydrolizowastr. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz.3, t. 45, str. 200). ne zwiàzki SnIV (np. zwiàzki takie jak SnO , Sn(OH) , SnO · H O). 2 4 2 2 4.6. Inne wymagania dotyczàce analizy Próbki przygotowane do analizy powin- 4.6.1. Badania bieg∏oÊci ny byç rozpuszczone w 5 mol/l HCl. Jed- Udzia∏ w odpowiednich programach ba- nak SnCl jest lotny, wi´c roztworów nie 4 daƒ bieg∏oÊci, zgodnych z „Mi´dzynaro- nale˝y gotowaç. Za∏àcznik nr 6 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW BENZO[a]PIRENU ORAZ PRZYGOTOWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI BENZO[a]PIRENU I. METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢- 2. Definicje DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW BENZO[a]PIRENU Partia: mo˝liwa do zidentyfikowania W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH iloÊç Êrodka spo˝ywczego, dostarczona w jednym terminie, 1. Cel i zakres dla której urz´dowo stwierdzono, ˝e posiada te same Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziowspólne cechy, takie jak: pomów zawartoÊci benzo[a]pirenu w Êrodkach spo˝ywchodzenie, odmiana, rodzaj czych pobierane wy∏àcznie zgodnie z zasadami okreopakowania, jednostka paku- Êlonymi w niniejszym za∏àczniku mogà byç uwa˝ane jàca, dostawca ioznakowanie. za reprezentatywne dla danej partii. Ocena zgodnoÊci partii powinna byç dokonana przez porównanie uzy- Podpartia: cz´Êç du˝ej partii wskazana skanych wyników zbadanych próbek laboratoryjnych w celu zastosowania metody znajwy˝szymi dopuszczalnymi poziomami przyj´tymi pobierania próbek na tej wyw rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 208/2005 z dnia dzielonej cz´Êci. Ka˝da cz´Êç 4lutego 2005 r. zmieniajàcym rozporzàdzenie (WE) partii musi byç fizycznie wynr466/2001 w odniesieniu do wielopierÊcieniowych odr´bniona i mo˝liwa do ziw´glowodorów aromatycznych. dentyfikowania.

Próbka pierwotna: iloÊç materia∏u pobrana z jed- materia∏u, zapewniajàcym odpowiednià nego miejsca partii lub pod- ochron´ przed zanieczyszczeniem i uszkodzepartii. niem w czasie transportu. Nale˝y podjàç wszelkie niezb´dne Êrodki ostro˝noÊci w celu Próbka zbiorcza: próbka otrzymana przez po∏àunikni´cia zmian w sk∏adzie próbek, jakie moczenie wszystkich próbek g∏yby wystàpiç podczas transportu lub przepierwotnych pobranych zparchowywania. tii lub podpartii. 3.8. Piecz´towanie i etykietowanie próbek Próbka laboratoryjna: próbka przeznaczona do badania laboratoryjnego. Ka˝dà próbk´ przeznaczonà do urz´dowej kontroli zamyka si´ i piecz´tuje w miejscu pobra- 3. Postanowienia ogólne nia próbek oraz etykietuje w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´ zgodnie z obowiàzujà- 3.1. Personel cymi przepisami. Dla ka˝dej pobranej próbki Próbki powinny byç pobierane przez upowa˝- sporzàdza si´ protokó∏ umo˝liwiajàcy jednoniony i wykwalifikowany personel. znacznà identyfikacj´ ka˝dej partii, w którym 3.2. Materia∏ podaje si´ dat´ oraz miejsce pobrania próbek Zka˝dej partii podlegajàcej badaniu nale˝y po- wraz ze wszystkimi dodatkowymi informacjami braç odr´bne próbki. istotnymi dla wykonania analizy. 3.3. Wymagane Êrodki ostro˝noÊci 4. Plany pobierania próbek W trakcie pobierania i przygotowywania próbek nale˝y podjàç Êrodki ostro˝noÊci zapobie- Zastosowana metoda pobierania próbek powinna gajàce wszelkim zmianom, które mogà mieç gwarantowaç, ˝e próbka zbiorcza jest reprezentatywwp∏yw na zawartoÊç benzo[a]pirenu, nieko- na dla kontrolowanej partii. rzystnie oddzia∏ywaç na wynik oznaczenia ana- 4.1. Liczba próbek pierwotnych litycznego lub spowodowaç, ˝e próbki zbiorcze nie b´dà reprezentatywne. W przypadku olejów, dla których mo˝na za∏o- ˝yç równomierny rozk∏ad benzo[a]pirenu 3.4. Próbki pierwotne w partii, wystarczy pobraç z danej partii trzy Wmiar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny próbki pierwotne dla przygotowania próbki byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub podzbiorczej. Nale˝y wskazaç numer partii. Wprzypartii. Odst´pstwo od tej zasady nale˝y odnopadku oliwy z oliwek lub oliwy z wyt∏oków towaç w protokole. oliwnych szczegó∏owe metody pobierania pró- 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej bek okreÊla rozporzàdzenie Komisji (WE) Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie ido- nr1989/2003 zdnia 6 listopada 2003 r. zmieniak∏adne wymieszanie wszystkich próbek pier- jàce rozporzàdzenie (EWG) nr 2568/91 w sprawotnych. Próbka zbiorcza zostaje ujednorod- wie w∏aÊciwoÊci oliwy z oliwek i oliwy z wyt∏oniona w laboratorium. czyn oliwek oraz w sprawie odpowiednich metod analizy (Dz. Urz. UE L 295 z 13.11.2003, 3.6. Kontrpróbki do badaƒ laboratoryjnych str.57; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, Kontrpróbki do badaƒ laboratoryjnych w celu rozdz.3, t. 40, str. 483). sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami, dla po- W przypadku innych Êrodków spo˝ywczych trzeb obrotu handlowego i arbitra˝u, wyodr´bminimalna liczba próbek pierwotnych, które nia si´ z ujednorodnionej próbki zbiorczej. nale˝y pobraç z danej partii, powinna byç 3.7. Pakowanie i transport próbek zgodna z tabelà 1. Próbki pierwotne powinny Ka˝dà próbk´ nale˝y umieÊciç w czystym po- mieç zbli˝onà mas´, nie mniejszà ni˝ jemniku wykonanym z chemicznie oboj´tnego 100g ka˝da próbka. Tabela 1 Minimalna liczba próbek pierwotnych, jakie nale˝y pobraç z partii

Wprzypadku partii sk∏adajàcych si´ zpojedynczych opakowaƒ liczb´ opakowaƒ, które majà byç pobrane wcelu utworzenia próbki zbiorczej, okreÊla tabela 2.

Tabela 2 Liczba opakowaƒ (próbek pierwotnych) pobieranych w celu utworzenia próbki zbiorczej w przypadku, gdy partia sk∏ada si´ z pojedynczych opakowaƒ

*)Jednostka losowania oznacza jednostk´ okreÊlonà wcz´Êci I pkt 2 za∏àcznika nr 1 do rozporzàdzenia. Uwaga: W przypadku opakowaƒ o ma∏ej masie nale˝y pobraç odpowiednio wi´kszà ich iloÊç, tak aby masa próbki zbiorczej by∏a wystarczajàca do wykonania badaƒ. 4.2. Pobieranie próbek z obrotu 1. Ârodki ostro˝noÊci i ogólne wytyczne dotyczàce benzo[a]pirenu w próbkach ˝ywnoÊci Je˝eli jest to mo˝liwe, pobieranie próbek Êrodków spo˝ywczych z obrotu detalicznego powinno byç wy- Podstawowym wymaganiem jest uzyskanie reprekonywane zgodnie z okreÊlonymi wy˝ej zasadami po- zentatywnej i jednorodnej próbki laboratoryjnej bez bierania próbek. Je˝eli nie jest to mo˝liwe, mo˝na za- wprowadzenia wtórnych zanieczyszczeƒ. stosowaç inne skuteczne procedury pobierania próbek z obrotu detalicznego, pod warunkiem ˝e zapew- Analityk powinien zapewniç, ˝e próbki nie zostanà niajà one odpowiednià reprezentatywnoÊç ocenianej zanieczyszczone podczas ich przygotowywania do partii. analizy. Szk∏o laboratoryjne przed u˝yciem nale˝y przemyç acetonem lub heksanem owysokiej czystoÊci 5. ZgodnoÊç partii lub podpartii ze specyfikacjà analitycznej, aby zminimalizowaç ryzyko zanieczyszczenia. W miar´ mo˝liwoÊci aparatura wchodzàca Laboratorium kontrolne bada próbk´ laboratoryj- wkontakt zpróbkà powinna byç wykonana zchemicznà pobranà wcelu sprawdzenia zgodnoÊci zprzepisa- nie oboj´tnego materia∏u, np. aluminium, szk∏a lub mi. Je˝eli wynik pierwszej analizy ró˝ni si´ o20 % (jest stali nierdzewnej polerowanej. Nale˝y unikaç tworzyw ni˝szy lub wy˝szy) od dopuszczalnego maksymalnego sztucznych, takich jak polipropylen, politetrafluoroetypoziomu, analiz´ nale˝y powtórzyç i obliczyç Êrednià len (PTFE) itp., gdy˝ mo˝e zachodziç adsorpcja analitu z uzyskanych wyników. na tych materia∏ach. Partia zostaje przyj´ta, je˝eli wynik pierwszej ana- Ca∏a próbka dostarczona do laboratorium musi lizy lub — wprzypadku koniecznoÊci przeprowadzenia byç wykorzystana do przygotowania materia∏u do bapowtórnej analizy — Êrednia wartoÊç uzyskanych wy- daƒ. Jedynie dok∏adnie zhomogenizowane (jednorodników nie przekracza odpowiedniego maksymalnego ne) próbki dajà powtarzalne wyniki. dopuszczalnego poziomu (okreÊlonego w rozporzàdzeniu nr 466/2001), z uwzgl´dnieniem niepewnoÊci 2. Przygotowanie próbki po dostarczeniu do laborapomiaru oraz korekty o wartoÊç odzysku. torium Je˝eli wynik pierwszej analizy lub — w przypadku Ca∏à próbk´ zbiorczà nale˝y dok∏adnie zmieliç (jekoniecznoÊci przeprowadzenia powtórnej analizy — ˝eli jest to wskazane) i starannie wymieszaç, stosujàc Êrednia wartoÊç uzyskanych wyników przekracza mak- procedur´, która pozwoli osiàgnàç ca∏kowità homogesymalny dopuszczalny poziom w sposób niekwestio- nizacj´. nowany, przy uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru i korekty o wartoÊç odzysku, dana partia jest niezgod- 3. Podzia∏ próbek w celu sprawdzenia zgodnoÊci na z maksymalnym dopuszczalnym poziomem (okre- z przepisami, dla potrzeb obrotu handlowego i ar- Êlonym w rozporzàdzeniu nr 466/2001). bitra˝u II. PRZYGOTOWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA Kontrpróbki s∏u˝àce do sprawdzenia zgodnoÊci METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO zprzepisami, dla potrzeb obrotu handlowego iarbitra- OZNACZANIA ZAWARTOÂCI BENZO[a]PIRENU ˝u, nale˝y wyodr´bniç ze zhomogenizowanego mate- W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH ria∏u.

4. Metody analiz stosowane przez laboratorium iwy- RSD — wzgl´dne odchylenie standar- R magania dotyczàce ich kontroli w laboratorium dowe, obliczone na podstawie wyników otrzymanych 4.1. Definicje w warunkach odtwarzalnoÊci Poni˝ej podano szereg najcz´Êciej u˝ywanych – – [(s /x) x 100], w którym x jest definicji, które powinno stosowaç laboratorium: R Êrednià z wyników uzyskanych r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni- przez wszystkie laboratoria dla ˝ej której powinna si´ znajdo- wszystkich próbek; waç zokreÊlonym prawdopodo- HORRAT — uzyskane RSD podzielone przez bieƒstwem (typowo 95 %) bez- r r wartoÊç RSD oszacowanà na wzgl´dna ró˝nica pomi´dzy r podstawie równania Horwitza, dwoma pojedynczymi wynikaprzy za∏o˝eniu, ˝e r = 0,66R; mi badania otrzymanymi w warunkach powtarzalnoÊci (tzn. ta HORRAT — uzyskane RSD , podzielone R R sama próbka, ten sam wyko- przez wartoÊç RSD oszacowa- R nawca, ten sam aparat, to samo nà na podstawie równania Horlaboratorium, krótki odst´p cza- witza; su), R = 2,8 x s ; r U — niepewnoÊç rozszerzona, przy s — odchylenie standardowe, obli- zastosowaniu wspó∏czynnika r czane na podstawie wyników rozszerzenia k= 2 (poziom ufnobadania otrzymanych w warun- Êci oko∏o 95 %). kach powtarzalnoÊci; 4.2. Wymagania ogólne RSD — wzgl´dne odchylenie standarr Metody analizy stosowane do celów kontroli dowe powtarzalnoÊci, obliczone ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami na podstawie wyników otrzyokreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozmanych w warunkach powta- – porzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu EurzalnoÊci [(s/x) x 100]; r ropejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzaktórej powinna si´ znajdowaç nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem z okreÊlonym prawdopodobieƒpaszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dostwem (typowo 95 %) beztyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwiewzgl´dna ró˝nica pomi´dzy porzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; szczególnymi wynikami uzyska- Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, nymi w warunkach odtwarzalrozdz.3, t. 45, str. 200). noÊci (tj. ten sam materia∏ otrzymywany przez ró˝nych wyko- 4.3. Wymagania szczegó∏owe nawców w ró˝nych laborato- Nie zaleca si´ stosowania okreÊlonych metod riach, stosujàcych standardowà oznaczania zawartoÊci benzo[a]pirenu w ˝ywmetod´ badawczà), R= 2,8 xs R ; noÊci; laboratorium mo˝e wybraç ka˝dà zwalis — odchylenie standardowe obli- dowanà metod´ spe∏niajàcà kryteria sprawno- R czane na podstawie wyników Êci wskazane wtabeli. Walidacja powinna, jeÊli badania uzyskanych w warun- to mo˝liwe, obejmowaç certyfikowany matekach odtwarzalnoÊci; ria∏ odniesienia. Tabela 3 Kryteria sprawnoÊci metod analitycznych oznaczania benzo[a]pirenu

4.3.1. Kryteria sprawnoÊci — sposób wyra˝ania Wynik analizy powinien byç podany w postaci niepewnoÊci w postaci funkcji x ± U, gdzie: Do oceny przydatnoÊci metody analitycz- x — wynik analizy, nej do zastosowania wlaboratorium mo- U — niepewnoÊç pomiaru. ˝e byç równie˝ wykorzystana niepewnoÊç pomiaru. Laboratorium powinno 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium stosowaç metod´, która zapewni uzyska- Laboratorium musi przestrzegaç przepisów nie wyników mieszczàcych si´ wzakresie art.12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamaksymalnej niepewnoÊci standardomentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia wej. Maksymalnà niepewnoÊç standar- 2004r. wsprawie kontroli urz´dowych przeprodowà oblicza si´ za pomocà nast´pujàcewadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci go wzoru: z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobro- Uf = [(LOD/2)2 + (0,2C)2] stanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, gdzie: rozdz.3, t. 45, str. 200). Uf — maksymalna niepewnoÊç stan- 4.6. Zalecenia dardowa, 4.6.1. Badania bieg∏oÊci LOD — granica wykrywalnoÊci metody, Zaleca si´ udzia∏ laboratorium w odpo- C — badane st´˝enie. wiednich programach badaƒ bieg∏oÊci, JeÊli metoda analityczna zapewnia uzy- zgodnych z dokumentem „Mi´dzynaroskanie wyników z niepewnoÊcià pomia- dowy zharmonizowany protokó∏ dotyczàrów ni˝szà od maksymalnej niepewnoÊci cy badaƒ bieg∏oÊci w chemicznych labostandardowej, mo˝e byç ona stosowana ratoriach analitycznych”7). równowa˝nie zmetodà spe∏niajàcà kryte- 4.6.2. Wewn´trzna kontrola jakoÊci ria podane w tabeli. Laboratorium musi wykazaç, ˝e stosuje 4.4. Obliczanie odzysku i przedstawianie procedury wewn´trznej kontroli jakoÊci, wyników np. procedury okreÊlone w„Przewodniku Wynik analizy podaje si´ wpostaci skorygowa- ISO/AOAC/IUPAC dotyczàcym wewn´trznej lub nieskorygowanej o wartoÊç odzysku. nej kontroli jakoÊci w chemicznych labo- Nale˝y przedstawiç sposób podawania wyni- ratoriach analitycznych”8). ków oraz wartoÊç odzysku. Do oceny zgodno- Êci ze specyfikacjà nale˝y stosowaç wynik analizy skorygowany o odzysk zgodnie z zasadà okreÊlonà w cz´Êci I pkt 5. Analityk powinien braç pod uwag´ „Raport Ko- ——————— misji Europejskiej na temat zwiàzku mi´dzy 7) ISO/AOAC/IUPAC International Harmonised Protocol for Proficiency Testing of (Chemical) Analytical Laboratories, wynikami analitycznymi, niepewnoÊcià pomiawydany przez: M. Thompson and R. Wood, Pure Appl. ru, wspó∏czynnikami odzysku i przepisami Chem., 1993, 65, 2123—2144 (opublikowany tak˝e w J. ustawodawstwa Unii Europejskiej w dziedzinie AOAC International, 1993, 76, 926). ˝ywnoÊci (European Commission Report on 8) ISO/AOAC/IUPAC International Harmonised Guidelines the relationship between analytical results, the for Internal Quality Control in Analytical Chemistry Labomeasurement of uncertainty, recovery factors ratories, wydany przez: M. Thompson and R. Wood, Pure and the provisions in EU food legislation)”. Appl. Chem., 1995, 67, 649—666. Za∏àcznik nr 7 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW TOKSYN FUSARIUM ORAZ KRYTERIA DLA METOD ANALIZY STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI TOKSYN FUSARIUM I. METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢- monizyny B i B i toksyny T-2 i HT-2) w Êrodkach spo- 1 2 DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW TOKSYN FUSA- ˝ywczych pobierane wy∏àcznie zgodnie zzasadami okre- RIUM Êlonymi wza∏àczniku mogà byç uwa˝ane za reprezentatywne dla poszczególnych partii. Ocena zgodnoÊci partii 1. Cel i zakres powinna byç dokonana przez porównanie uzyskanych wyników zbadanych próbek laboratoryjnych z maksy- Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli pozio- malnymi dopuszczalnymi poziomami przyj´tymi w zamów toksyn Fusarium(deoksyniwalenol, zearalenon, fu- ∏àczniku nr Ido rozporzàdzenia nr 466/2001.

2. Definicje 3.7. Pakowanie i przekazywanie próbek Partia: identyfikowalna iloÊç Êrodka Ka˝da próbka powinna byç umieszczona wczyspo˝ywczego dostarczona w tym stym, chemicznie oboj´tnym pojemniku, odposamym czasie iuznana wsposób wiednio zabezpieczajàcym przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem w czasie transportu. urz´dowy jako posiadajàca Nale˝y przedsi´wziàç wszelkie konieczne Êrodwspólne cechy takie jak: pochoki ostro˝noÊci w celu unikni´cia jakichkolwiek dzenie, odmiana, rodzaj opakozmian w sk∏adzie próbki, które mog∏yby powania, jednostka pakujàca, dowstaç w czasie transportu lub przechowywastawca i oznakowanie; nia. Podpartia: wyznaczona cz´Êç partii w celu 3.8. Plombowanie i etykietowanie próbek zastosowania metody pobiera- Ka˝da próbka pobrana do celów urz´dowej nia próbek na wyznaczonej cz´- kontroli ˝ywnoÊci powinna byç plombowana Êci; ka˝da podpartia musi byç fiw miejscu pobrania i oznakowana w sposób zycznie oddzielna i identyfikoumo˝liwiajàcy jej identyfikacj´. walna; Ka˝de pobranie próbki musi byç rejestrowane Próbka pierwotna: iloÊç produktu pobrana z jedne- w celu umo˝liwienia jednoznacznej identyfikago miejsca partii lub podpartii; cji ka˝dej partii; nale˝y podaç równie˝ dat´ i miejsce pobrania próbki wraz z dodatkowymi Próbka zbiorcza: po∏àczone wszystkie próbki pierinformacjami, które mogà byç przydatne dla wotne pobrane z partii lub podanalityka. partii. 4. Zasady szczegó∏owe 3. Przepisy ogólne 4.1. Ró˝ne rodzaje partii 3.1. Personel Ârodki spo˝ywcze mogà znajdowaç si´ wobro- Próbki powinny byç pobierane przez upowa˝- cie luzem, w pojemnikach lub opakowaniach niony i wykwalifikowany personel. jednostkowych, takich jak worki, torby, opakowania detaliczne. Procedura pobierania próbek 3.2. Pobieranie próbek mo˝e byç stosowana dla wszystkich form arty- Wprzypadku ka˝dej partii, która ma zostaç zba- ku∏ów, które sà wprowadzane do obrotu. dana, pobieranie próbek musi zostaç przepro- Bez uszczerbku dla zasad okreÊlonych wadzone oddzielnie. w pkt4.3, 4.4 i 4.5 przedstawiony poni˝ej wzór Zgodnie z pkt 4.3 du˝e partie powinny zostaç mo˝e byç wykorzystany jako wskazówka odnopodzielone na podpartie, a próbki pobierane Ênie do pobierania próbek z partii b´dàcych oddzielnie. przedmiotem obrotu wopakowaniach jednostkowych, takich jak worki, torby, opakowania do 3.3. Ârodki ostro˝noÊci sprzeda˝y detalicznej. Podczas pobierania próbek i przygotowywania próbek laboratoryjnych muszà zostaç podj´te masa partii niezb´dne Êrodki ostro˝noÊci wcelu unikni´cia cz´stotliwoÊç x masa próbki pierwotnej pobierania = ————————————————— wystàpienia jakichkolwiek zmian, które mog∏ypróbek (SF) masa próbki zbiorczej by wp∏ynàç na zawartoÊç toksyn Fusarium, x masa opakowania jednostkowego wp∏ynàç niekorzystnie na oznaczanie lub spowodowaç, ˝e próbki zbiorcze stanà si´ niereprezentatywne. gdzie: 3.4. Próbki pierwotne — masa wyra˝ona w kg, Wmiar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny — cz´stotliwoÊç pobierania próbek (SF) — ka˝- zostaç pobrane z ró˝nych miejsc rozmieszczo- dy n-ty worek lub torba, z których musi zonych w ca∏ej partii lub podpartii. Odstàpienie staç pobrana próbka pierwotna (cyfry dzieod tej procedury musi zostaç odnotowane si´tne powinny zostaç zaokràglone do najw protokole. bli˝szej liczby ca∏kowitej). 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej 4.2. Masa próbki pierwotnej Próbk´ zbiorczà tworzy si´ przez ∏àczenie pró- Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç oko- ∏o 100 gramów, o ile nie ustalono inaczej w zabek pierwotnych. ∏àczniku. W przypadku partii w opakowaniach 3.6. Kontrpróbki detalicznych masa próbki pierwotnej zale˝y od Kontrpróbki do celów oznaczania, obrotu han- masy opakowania detalicznego. dlowego i arbitra˝u pobierane sà z homogen- 4.3. Ogólne zasady pobierania próbek zbó˝ nej próbki zbiorczej. i produktów zbo˝owych

Tabela 1 Podzia∏ partii na podpartie w zale˝noÊci od produktu i masy partii

4.4. Procedura pobierania próbek zbó˝ i pro- kowania zbiorcze, Êrodki transportu, moduktów zbo˝owych dla partii ≥ 50 ton ˝e zostaç zastosowana alternatywna metoda pobierania próbek, pod warunkiem 4.4.1. Je˝eli podparti´ mo˝na oddzieliç fizycz- ˝e jest mo˝liwie jak najbardziej reprezennie, to ka˝da partia musi zostaç podzielotatywna, w pe∏ni opisana i udokumentona na podpartie zgodnie z tabelà 1. Nie wana. zawsze partia mo˝e byç podzielona ÊciÊle wed∏ug podanych wskazaƒ (masa partii 4.5. Procedura pobierania próbek zbó˝ i pronie zawsze stanowi dok∏adnà wielokrot- duktów zbo˝owych dla partii < 50 ton noÊç masy podpartii), wówczas masa W przypadku partii zbó˝ i produktów zbo˝opodpartii mo˝e przekroczyç wymienionà wych poni˝ej 50 ton plan pobierania próbek pomas´ o maksimum 20 %. winien obejmowaç 10—100 próbek pierwot- 4.4.2. Z ka˝dej podpartii próbki muszà zostaç nych wzale˝noÊci od masy partii, dajàc próbk´ pobrane oddzielnie. zbiorczà 1—10 kg. Wprzypadku bardzo ma∏ych 4.4.3. Liczba próbek pierwotnych: 100. Masa partii (≤0,5 tony) mo˝na pobraç mniejszà liczb´ próbki zbiorczej wynosi 10 kg. próbek pierwotnych, ale próbka zbiorcza, ∏àczàca wszystkie próbki pierwotne, powinna wyno- 4.4.4. JeÊli nie jest mo˝liwe przeprowadzenie siç równie˝ wtym przypadku co najmniej 1 kg. pobierania próbek za pomocà metody opisanej w tym punkcie z uwagi na kon- WartoÊci podane wtabeli 2 mogà byç u˝yte do sekwencje handlowe wynikajàce zuszko- okreÊlenia liczby próbek pierwotnych, które nadzenia partii z powodów takich, jak opa- le˝y pobraç. Tabela 2 Liczba próbek pierwotnych, które powinny byç pobrane w zale˝noÊci od masy partii zbó˝ i produktów zbo˝owych

4.6. Procedura pobierania próbek ˝ywnoÊci 2. Przygotowanie próbki dostarczonej do laboratoprzeznaczonej dla niemowlàt i ma∏ych rium dzieci Ka˝da próbka laboratoryjna powinna byç drobno 4.6.1. Procedura pobierania próbek zbó˝ i prozmielona i starannie zmieszana, przy wykorzystaniu duktów zbo˝owych podana w pkt 4.5 ma metody, odnoÊnie do której wykazano, ˝e umo˝liwia zastosowanie wodniesieniu do ˝ywnoÊci uzyskanie ca∏kowitej homogennoÊci. przeznaczonej dla niemowlàt i ma∏ych dzieci. Wprzypadku gdy maksymalny poziom ma zastoso- Liczba próbek pierwotnych, które powin- wanie do suchej masy, zawartoÊç suchej masy w prony byç pobrane, zale˝y od masy partii, dukcie jest okreÊlana na cz´Êci próbki homogennej, przy przy czym minimalna ich liczba wy- wykorzystaniu metody, odnoÊnie do której wykazano, nosi10, a maksymalna 100, zgodnie ˝e dok∏adnie okreÊla zawartoÊç suchej masy. ztabelà 2 wpkt 4.5. Wprzypadku bardzo ma∏ych partii (≤ 0,5 tony) mo˝na pobraç 3. Podzia∏ próbek do celów potwierdzenia prawid∏omniejszà liczb´ próbek pierwotnych, ale woÊci oznaczenia i arbitra˝u próbka zbiorcza, ∏àczàca wszystkie próbki pierwotne, powinna wynosiç równie˝ Powtarzane próbki do celów oznaczania, handlu w tym przypadku co najmniej 1 kg. iarbitra˝u oraz odniesienia sà pobierane ze zhomogenizowanego materia∏u. 4.6.2. Masa próbki pierwotnej musi wynosiç oko∏o 100 g. Wprzypadku partii wopako- 4. Metody analizy stosowane w laboratorium i wywaniu do sprzeda˝y detalicznej masa magania dla kontroli laboratorium próbki zale˝y od masy opakowania do sprzeda˝y detalicznej, awprzypadku bar- 4.1. Definicje dzo ma∏ych partii (≤0,5 tony) próbki pier- Poni˝ej zamieszczono kilka najcz´Êciej stosowotne muszà mieç takà mas´, ˝eby po∏à- wanych definicji, których laboratorium jest zoczenie próbek pierwotnych dawa∏o prób- bowiàzane u˝ywaç. k´ zbiorczà o masie co najmniej 1 kg. Najcz´Êciej podawanymi parametrami precyzji 4.6.3. Masa próbki zbiorczej odpowiednio wy- sà powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç. mieszanej wynosi 1—10 kg. r —powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej któ- 4.7. Pobieranie próbek na etapie obrotu de- rej powinna znajdowaç si´ beztalicznego wzgl´dna ró˝nica mi´dzy dwoma po- Pobieranie próbek Êrodków spo˝ywczych na jedynczymi wynikami oznaczenia, etapie obrotu detalicznego musi w miar´ mo˝- otrzymanymi w powtarzalnych waliwoÊci byç zgodne z przepisami pobierania runkach, tj. ta sama próbka, ten sam próbek okreÊlonych wpkt 4.4 i4.5. Wprzypad- wykonawca, ta sama aparatura, to saku kiedy jest to niemo˝liwe, nale˝y zastosowaç mo laboratorium i krótki odst´p czainne skuteczne procedury pobierania próbek, su, b´dzie zawiera∏a si´ w granicach pod warunkiem ˝e zapewniajà odpowiednià re- okreÊlonego prawdopodobieƒstwa prezentatywnoÊç badanej partii. (typowo 95 %) istàd r= 2,8 xs ; r s — odchylenie standardowe, obliczone 5. Dopuszczenie partii lub podpartii r na podstawie wyników otrzymanych 5.1. Partia mo˝e byç dopuszczona, jeÊli próbka w warunkach powtarzalnoÊci; zbiorcza jest zgodna z maksymalnym dopusz- RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe, czalnym poziomem, z uwzgl´dnieniem niepew- r obliczone na podstawie wyników noÊci pomiaru i wartoÊci odzysku. otrzymanych w warunkach powta- – 5.2. Partia nie mo˝e byç dopuszczona, jeÊli próbka rzalnoÊci [(s/x) x 100]; r zbiorcza przekracza jednoznacznie maksymal- R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej któny dopuszczalny poziom, z uwzgl´dnieniem rej powinna znajdowaç si´ ró˝nica niepewnoÊci pomiaru i wartoÊci odzysku. bezwzgl´dna mi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami oznaczenia, II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA otrzymanymi w powtarzalnych wa- METOD ANALIZY STOSOWANYCH DO OZNACZArunkach, tj. z identycznego materia∏u NIA POZIOMÓW TOKSYN FUSARIUM otrzymanego przez wykonawców 1. Ârodki ostro˝noÊci w ró˝nych laboratoriach, przy u˝yciu znormalizowanych metod analitycz- W zwiàzku z tym, ˝e rozmieszczenie toksyn Fusa- nych, b´dzie zawiera∏a si´ w granirium jest niejednorodne, próbki powinny byç przygo- cach okreÊlonego prawdopodobieƒtowane, zw∏aszcza homogenizowane, z najwi´kszà stwa (zwykle 95 %); R = 2,8 x s ; R ostro˝noÊcià. s — odchylenie standardowe, obliczone R Ca∏y materia∏ otrzymany przez laboratorium powi- na podstawie wyników otrzymanych nien zostaç wykorzystany do badaƒ. w warunkach odtwarzalnoÊci;

RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe, tyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwie- R obliczone na podstawie wyników rzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; otrzymanych w warunkach odtwa- Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, – rzalnoÊci [(s /x) x 100]. rozdz.3, t. 45, str. 200). R 4.2. Wymagania ogólne 4.3. Wymagania szczegó∏owe 4.3.1. Kryteria analityczne metody Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami W przypadku gdy ˝adne specjalne metookreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do roz- dy oznaczania poziomów toksyn Fusaporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Eu- riumwÊrodkach spo˝ywczych nie sà wyropejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. magane przez wspólnotowe ustawodaww sprawie kontroli urz´dowych przeprowadza- stwo, laboratoria mogà wybraç dowolnà nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem metod´ z zastrze˝eniem, ˝e wybrana mepaszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami do- toda spe∏nia nast´pujàce kryteria: a) parametry analityczne metody dla deoksyniwalenolu

b) parametry analityczne metody dla zearalenonu

c) parametry analityczne metody dla fumonizyny B i B 1 2

d) parametry analityczne metody dla toksyn T-2 i HT-2

Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod dla oznaczania toksyn T-2 i HT-2, mo˝na nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precyzji wykorzystaç podejÊcie oparte na funkcji jest dana dla odpowiedniego st´˝enia. niepewnoÊci, okreÊlajàce maksymalnà dopuszczalnà niepewnoÊç do oszacowa- WartoÊç precyzji jest obliczana z równania Honia odpowiednioÊci („zgodnoÊci z przerowitza: znaczeniem”) metody analizy, której ma RSD = 2(1–0,5 log C) u˝yç laboratorium. Laboratorium mo˝e R u˝yç metody, która daje rezultaty wgranigdzie: cach maksymalnej niepewnoÊci standar- RSD — wzgl´dne odchylenie standardowe dowej. Maksymalnà niepewnoÊç standar- R obliczone na podstawie wyników dowà mo˝na obliczyç za pomocà nast´- otrzymanych w warunkach odtwarzal- pujàcego wzoru: – noÊci [(s /x) x 100] R C — st´˝enie wyra˝one jako stosunek (tj. 1 = 100 g/100 g; 0,001 = 1000 mg/kg). Uf = (LOD/2)2 + (α x C)2 Jest to ogólne równanie dla precyzji, które nie gdzie: jest zale˝ne od analitu oraz matrycy, lecz dla wi´kszoÊci rutynowo u˝ywanych metod anali- Uf — niepewnoÊç maksymalna stanzy wy∏àcznie od st´˝enia. dardowa (μg/kg), 4.3.2. PodejÊcie „zgodnoÊç z przeznaczeniem” LOD — granica wykrywalnoÊci metody W przypadku wyst´powania ograniczo- (μg/kg), nej liczby w pe∏ni uznanych metod anali- α — sta∏y liczbowy czynnik, którego tycznych mo˝na alternatywnie korzystaç u˝ywa si´ w zale˝noÊci od warz podejÊcia „zgodnoÊci z przeznaczetoÊci C. WartoÊci, które majà byç niem”, definiujàc jeden parametr, funkcj´ u˝ywane, sà okreÊlone wtabeli 3, zgodnoÊci, aby oceniç akceptowalnoÊç metod analitycznych. Funkcja zgodnoÊci C — okreÊlone st´˝enie (μg/kg). jest funkcjà niepewnoÊci, która okreÊla Je˝eli metoda analityczna umo˝liwia uzyskanie maksymalne poziomy niepewnoÊci uznawyników z niepewnoÊcià ni˝szà ni˝ maksymalwane za odpowiednie do celu. na niepewnoÊç standardowa, to metoda jest Zak∏adajàc ograniczonà liczb´ metod ana- uwa˝ana za równie odpowiednià co metoda lizy, w pe∏ni zweryfikowanych w bada- spe∏niajàca kryteria analityczne podane niach mi´dzylaboratoryjnych, zw∏aszcza w pkt 4.3.1.

Tabela 3 WartoÊci liczbowe, które majà byç u˝ywane dla sta∏ej α we wzorze okreÊlonym w tym punkcie, w zale˝noÊci od okreÊlonego st´˝enia

4.4. Obliczenie odzysku i podawanie wyni- x — wynik analityczny, ków U — niepewnoÊç rozszerzona pomiaru. Wynik analizy podaje si´ wpostaci skorygowa- 4.5. Laboratoryjne normy jakoÊci nej lub nieskorygowanej o wartoÊç odzysku. Laboratorium musi przestrzegaç przepisów Nale˝y przedstawiç sposób podawania wyni- art.12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlaków oraz wartoÊç odzysku. Do oceny zgodno- mentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia Êci ze specyfikacjà nale˝y stosowaç wynik ana- 2004 r. wsprawie kontroli urz´dowych przeprolizy skorygowany o odzysk zgodnie z zasadà wadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci okreÊlonà w cz´Êci I pkt 5. z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobro- Analityk powinien braç pod uwag´ raport. stanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, Wynik analityczny powinien byç podany w po- str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, staci x ± U, gdzie: rozdz. 3, t. 45, str. 200). 592 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 4 maja 2006 r. w sprawie organizacji, trybu dzia∏ania i szczegó∏owych zadaƒ Krajowego Centrum Ochrony Radiologicznej w Ochronie Zdrowia