Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 3 listopada 2006 r. w sprawie metod badania jakości paliw ciekłych

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki zdnia 3 listopada 2006 r. (poz. 1606) METODY BADANIA JAKOÂCI PALIW CIEK¸YCH I. Metody badania jakoÊci benzyn silnikowych sto- wych paliw wzorcowych nale˝y tak regulowaç, sowanych w pojazdach wyposa˝onych w silniki z za- aby uzyskaç maksymalnà intensywnoÊç stukania p∏onem iskrowym, oznaczonych kodami CN 2710 11 45 dla badanej próbki i ka˝dej z mieszanek podstaoraz 2710 11 49, zwanych dalej „benzynami silnikowy- wowych paliw wzorcowych. mi”, w zakresie poszczególnych parametrów tych 1.3. Wykonanie oznaczania, rodzaj aparatury i jej benzyn. przygotowanie, stosowane odczynniki, sposób 1. Badawczà liczb´ oktanowà — RON okreÊla si´, obliczenia oraz podawanie wyników, a tak˝e stosujàc znormalizowany silnik badawczy iznor- precyzj´ metody okreÊlania badawczej liczby malizowane warunki pracy tego silnika, porów- oktanowej benzyny silnikowej okreÊla norma nujàc charakterystyki stukowego spalania ben- PN-EN ISO 5164. zyny silnikowej z charakterystykami mieszanek 2. Motorowà liczb´ oktanowà — MON okreÊla si´, podstawowych paliw wzorcowych o znanych stosujàc znormalizowany silnik badawczy iznorliczbach oktanowych. malizowane warunki pracy tego silnika, porów- 1.1. Stopieƒ spr´˝ania istosunek benzyny silnikowej nujàc charakterystyki stukowego spalania bendo powietrza nale˝y tak wyregulowaç, aby da∏y, zyny silnikowej z charakterystykami mieszanek dla badanej próbki, znormalizowanà intensyw- podstawowych paliw wzorcowych o znanych noÊç stukania, mierzonà okreÊlonym elektronicz- liczbach oktanowych. nym miernikiem detonacji. 2.1. Stopieƒ spr´˝ania istosunek benzyny silnikowej 1.2. Stosunek benzyny silnikowej do powietrza dla do powietrza nale˝y tak wyregulowaç, aby da∏y, badanej próbki i ka˝dej z mieszanek podstawo- dla badanej próbki, znormalizowanà intensyw-

noÊç stukania, mierzonà okreÊlonym elektronicz- wych tablic odczytaç wynik pomiaru zredukonym miernikiem detonacji. wany do temperatury 15 °C; 2.2. Stosunek benzyny silnikowej do powietrza dla 2) je˝eli jest to konieczne, cylinder, w którym zabadanej próbki i ka˝dej z mieszanek podstawo- nurzony jest areometr, umieÊciç w∏aêni utrzywych paliw wzorcowych nale˝y tak wyregulo- mywanej w sta∏ej temperaturze, aby uniknàç waç, aby uzyskaç maksymalnà intensywnoÊç nadmiernych zmian temperatury wtrakcie bastukania dla badanej próbki ika˝dej zmieszanek dania. podstawowych paliw wzorcowych. 4.3. W przypadku oznaczania g´stoÊci benzyny silni- 2.3. Wykonanie oznaczania, rodzaj aparatury i jej kowej w temperaturze 15 °C w sposób okreÊloprzygotowanie, stosowane odczynniki, sposób ny w pkt 4 ppkt 2 — rodzaj aparatury, przygotoobliczenia oraz podawanie wyników, a tak˝e wanie próbki, kontrol´ i przygotowanie aparatuprecyzj´ metody okreÊlania motorowej liczby ry, wykonanie oznaczania, sposób obliczenia oktanowej benzyny silnikowej okreÊla norma i podawania wyników, precyzj´ metody, a tak˝e PN-EN ISO 5163. sporzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla norma PN-EN ISO 3675. 3. ZawartoÊç o∏owiu oznacza si´ metodà atomowej spektrometrii absorpcyjnej, polegajàcà na roz- 5. ZawartoÊç siarki oznacza si´ metodà: cieƒczeniu próbki ketonem izobutylowo-metylo- 1) rentgenowskiej spektroskopii fluoroscencyjwym, zadaniu jodem i zassaniu do p∏omienia nej z dyspersjà fali, polegajàcà na poddaniu acetylenowo-powietrznego spektrometru abbadanej próbki, znajdujàcej si´ wkuwecie posorpcji atomowej, anast´pnie zmierzeniu absormiarowej, dzia∏aniu pierwotnego promieniobancji przy d∏ugoÊci fali 217,0 nm i porównaniu wania o okreÊlonej d∏ugoÊci fali, pochodzàcez roztworami wzorcowymi. go z lampy rentgenowskiej albo 3.1. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, wyko- 2) fluorescencji UV, polegajàcà na wykorzystaniu nanie oznaczania, sposób obliczenia i podawazjawiska fluorescencji ditlenku siarki wzbudzonia wyników, precyzj´ metody oznaczania zawarnego promieniowaniem ultrafioletowym, potoÊci o∏owiu, atak˝e sporzàdzanie sprawozdania wsta∏ego uprzednio na skutek spalenia badaz badania okreÊla norma PN-EN 237. nej próbki w okreÊlonych warunkach. 4. G´stoÊç benzyny silnikowej w temperaturze 5.1. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspo- 15 °C oznacza si´: sób okreÊlony w pkt 5 ppkt 1 nale˝y wyznaczyç 1) metodà oscylacyjnà z U-rurkà, polegajàcà na zawartoÊç siarki na podstawie mierzonych szybwprowadzeniu niewielkiej obj´toÊci (zwykle koÊci zliczeƒ rentgenowskiego promieniowania mniejszej ni˝ 1 ml) badanej próbki do U-rurki fluoroscencyjnego linii S-K oraz promieniowa- α o ustalonej temperaturze, pomiarze cz´stotli- nia t∏a, korzystajàc z krzywej wzorcowania. woÊci drgaƒ U-rurki i obliczeniu g´stoÊci ba- 5.2. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspodanej próbki zzastosowaniem sta∏ej pomiarosób okreÊlony wpkt 5 ppkt 1 — wykonanie oznawej wyznaczonej przez pomiar cz´stotliwoÊci czania, rodzaj aparatury ijej przygotowanie, stodrgaƒ U-rurki wype∏nionej materia∏em odniesowane odczynniki, sposób obliczenia ipodawasienia o znanej g´stoÊci albo nia wyników, a tak˝e precyzj´ metody okreÊla 2) metodà z areometrem polegajàcà na pomia- norma PN-EN ISO 20884. rze g´stoÊci badanej próbki benzyny silniko- 5.3. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspowej o okreÊlonej temperaturze, za pomocà sób okreÊlony w pkt 5 ppkt 2 — intensywnoÊç areometru zanurzonego w próbce znajdujàcej promieniowania ultrafioletowego jest miarà zasi´ w cylindrze. wartoÊci siarki w badanej próbce. 4.1. W przypadku oznaczania g´stoÊci benzyny silni- 5.4. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspokowej w temperaturze 15 °C w sposób okreÊlo- sób okreÊlony wpkt 5 ppkt 2 — wykonanie oznany w pkt 4 ppkt 1, rodzaj aparatury, odczynniki, czania, rodzaj aparatury ijej przygotowanie, stoprzygotowanie próbki iaparatury, kalibracj´ apa- sowane odczynniki, sposób obliczenia ipodawaratury, wykonanie oznaczania, sposób obliczenia nia wyników, a tak˝e precyzj´ metody okreÊla i podawania wyników, precyzj´ metody, a tak˝e norma PN-EN ISO 20846. sporzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla 6. Okres indukcyjny oznacza si´ wwarunkach przynorma PN-EN ISO 12185. spieszonego utleniania, przez pomiar czasu od 4.2. W przypadku oznaczania g´stoÊci benzyny silni- rozpocz´cia utleniania do punktu za∏amania, stokowej w temperaturze 15 °C w sposób okreÊlo- sujàc urzàdzenie wyposa˝one w bomb´ ciÊnieny w pkt 4 ppkt 2 nale˝y: niowà. 1) odpowiedni do wymagaƒ areometr zanurzyç 6.1. Badanà próbk´ utlenia si´ w bombie ciÊnieniow badanej próbce benzyny silnikowej i pozo- wej nape∏nionej uprzednio w temperaturze od stawiç do czasu ustabilizowania si´ tempera- 15 °C do 25 °C tlenem pod ciÊnieniem 690 kPa tury. Po osiàgni´ciu stanu równowagi tempe- iogrzewa do temperatury mi´dzy 90°Ca102°C. raturowej odczytaç wskazanie ze skali areo- W sposób ciàg∏y lub w jednakowych odst´pach metru, zanotowaç temperatur´ badanej prób- czasu odczytuje si´ ciÊnienie, do czasu osiàgni´- ki benzyny silnikowej i przy u˝yciu standardo- cia punktu za∏amania.

6.2. Czas od rozpocz´cia utleniania do punktu za∏a- 2) zawartoÊç poszczególnych grup w´glowodomania równy jest okresowi indukcyjnemu rów oblicza si´ na podstawie d∏ugoÊci odpow temperaturze jego oznaczenia, na podstawie wiedniej strefy wkolumnie adsorpcyjnej iwyktórego oblicza si´ okres indukcyjny w tempera- ra˝a jako u∏amek obj´toÊciowy okreÊlony turze 100 °C. w procentach. 6.3. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury i jej 9.2. W przypadku oznaczania zawartoÊci w´glowoprzygotowanie, wykonanie oznaczania, sposób dorów typu olefinowego i typu aromatycznego obliczenia i podawania wyników, precyzj´ meto- wsposób okreÊlony wpkt 9 ppkt 1 — wykonanie dy oznaczania okresu indukcyjnego, atak˝e spo- oznaczania, rodzaj aparatury ijej przygotowanie, rzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla nor- odczynniki, sposób obliczenia ipodawania wynima PN-ISO 7536. ków, a tak˝e precyzj´ metody okreÊla norma PN-C-04100. Wykonanie oznaczania powinno 7. ZawartoÊç ˝ywic obecnych oznacza si´ metodà byç w tym przypadku wykonywane z pomini´- odparowania w strumieniu powietrza odmierzociem depentanizacji. nej obj´toÊci badanej próbki w kontrolowanych warunkach temperatury i przep∏ywu powietrza. 9.3. W przypadku oznaczania zawartoÊci w´glowodorów typu olefinowego i typu aromatycznego 7.1. Uzyskana pozosta∏oÊç po odparowaniu jest przewsposób okreÊlony wpkt 9 ppkt 2 — odczynniki mywana rozpuszczalnikiem i wa˝ona. i materia∏y, rodzaj aparatury, wykonanie ozna- 7.2. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury i jej czania, sposób obliczenia i podawania wyników, przygotowanie, wykonanie oznaczania, sposób precyzj´ metody, a tak˝e sporzàdzanie sprawozobliczenia i podawania wyników, precyzj´ meto- dania z badania okreÊla norma PN-EN 14517. dy oznaczania zawartoÊci ˝ywic, a tak˝e sporzà- 10. ZawartoÊç benzenu oznacza si´ metodà: dzanie sprawozdania z badania okreÊla norma PN-EN ISO 6246. 1) spektrometrii w podczerwieni, polegajàcà na rejestrowaniu widma wpodczerwieni wzakre- 8. Dzia∏anie korodujàce na p∏ytkach z miedzi okresie od 730 cm-1do 630 cm-1próbki rozcieƒczo- Êla si´ porównawczo wstosunku do znormalizonej cykloheksanem, a nast´pnie pomiarze abwanych wzorców korozji. sorbancji przy 673 cm-1 i porównaniu z absor- 8.1. P∏ytk´ miedzianà zanurza si´ w badanej próbce bancjà wzorcowych roztworów benzenu, albo o okreÊlonej obj´toÊci, a nast´pnie ogrzewa 2) chromatografii gazowej, polegajàcà na wywÊciÊle okreÊlonych warunkach. Po zakoƒczeniu dzieleniu frakcji zawierajàcej benzen na pierwogrzewania p∏ytk´ miedzianà wyjmuje si´, przeszej kolumnie kapilarnej, a nast´pnie oddziemywa iocenia jej stopieƒ skorodowania, porówleniu benzenu od innych zwiàzków frakcji na nujàc ze wzorcem korozji. drugiej kolumnie kapilarnej i wykryciu go 8.2. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, wyko- przez detektor p∏omieniowo-jonizacyjny, albo nanie badania, sposób interpretacji i podawania 3) wielowymiarowej chromatografii gazowej wyników, precyzj´ metody okreÊlania dzia∏ania z zastosowaniem prze∏àczania kolumn, polekorodujàcego na p∏ytkach z miedzi, a tak˝e spogajàcà na wyizolowaniu frakcji zawierajàcej rzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla norbenzen, oddzieleniu benzenu od innych zwiàzma PN-EN ISO 2160. ków frakcji, anast´pnie wykryciu go przy u˝y- 9. ZawartoÊç w´glowodorów typu olefinowego ciu detektora p∏omieniowo-jonizacyjnego. i aromatycznego oznacza si´ metodà: 10.1. Wwyniku czynnoÊci wymienionych wpkt 10 ppkt 1 1) polegajàcà na rozdziale w´glowodorów, zgod- otrzymuje si´ zawartoÊç benzenu wg/100 ml, którà nie ze zdolnoÊciami adsorpcyjnymi, na w´glo- przelicza si´ na u∏amek obj´toÊciowy. wodory aromatyczne, olefinowe i w´glowo- 10.2. W przypadku oznaczania zawartoÊci benzenu dory nasycone, poprzez przeprowadzenie rozwsposób okreÊlony wpkt 10 ppkt 1 — odczynnidzia∏u w kolumnie adsorpcyjnej, wype∏nionej ki i materia∏y, rodzaj aparatury, wykonanie oznaaktywowanym ˝elem krzemionkowym albo czania, sposób obliczenia i podawania wyników, 2) wielowymiarowej chromatografii gazowej precyzj´ metody, a tak˝e sporzàdzanie sprawozz zastosowaniem prze∏àczania kolumn, pole- dania z badania okreÊla norma PN-EN 238. gajàcà na wyizolowaniu z próbki w´glowodo- 10.3. W przypadku oznaczania zawartoÊci benzenu rów, rozdzieleniu ich na poszczególne grupy, wsposób okreÊlony wpkt 10 ppkt 2 — odczynnianast´pnie wykrywaniu poszczególnych grup ki i materia∏y, rodzaj aparatury, wykonanie oznaw´glowodorów przy u˝yciu detektora p∏omieczania, sposób obliczenia i podawania wyników, niowo-jonizacyjnego. precyzj´ metody, a tak˝e sporzàdzanie sprawoz- 9.1. W przypadku oznaczania zawartoÊci w´glowo- dania z badania okreÊla norma PN-EN 12177. dorów typu olefinowego i typu aromatycznego 10.4. W przypadku oznaczania zawartoÊci benzenu w sposób okreÊlony w pkt 9 ppkt 1: wsposób okreÊlony wpkt 10 ppkt 3 — odczynni- 1) z grupami w´glowodorowymi rozdzielajà si´ ki i materia∏y, rodzaj aparatury, wykonanie oznaselektywnie barwniki, które tworzà barwne czania, sposób obliczenia i podawania wyników, strefy oddzielone granicami widzialnymi precyzj´ metody, a tak˝e sporzàdzanie sprawozw Êwietle nadfioletowym; dania z badania okreÊla norma PN-EN 14517.

11. ZawartoÊç tlenu oznacza si´ metodà chromatogra- Êlony wpkt 12 lit. a— odczynniki imateria∏y, rofii gazowej: dzaj aparatury, wykonanie oznaczania, sposób obliczenia i podawania wyników, precyzj´ meto- 1) zzastosowaniem prze∏àczania kolumn kapilardy, atak˝e sporzàdzanie sprawozdania zbadania nych, polegajàcà na wyizolowaniu zpróbki, na okreÊla norma PN-EN 13132. pierwszej kolumnie kapilarnej, zwiàzków organicznych zawierajàcych tlen, rozdzieleniu tych 12.2. W przypadku oznaczania zawartoÊci zwiàzków zwiàzków w drugiej kolumnie kapilarnej i wy- organicznych zawierajàcych tlen w sposób okrekrywaniu ich indywidualnie przy u˝yciu detek- Êlony wpkt 12 lit. b— odczynniki imateria∏y, rotora p∏omieniowo-jonizacyjnego albo dzaj aparatury, wykonanie oznaczania, sposób obliczenia ipodawania wyniku, precyzj´ metody, 2) polegajàcà na rozdzieleniu próbki na koluma tak˝e sporzàdzanie sprawozdania z badania nie kapilarnej, konwersji tlenowych zwiàzków okreÊla norma PN-EN 1601. organicznych do tlenku w´gla, wodoru i w´- gla w termicznym reaktorze krakingowym, 13. Pr´˝noÊç par, okreÊlanà jako równowa˝nik pr´˝- a nast´pnie konwersji tlenku w´gla do meta- noÊci par suchych (DVPE), oznacza si´ za pomonu, który wykrywa si´ detektorem p∏omienio- cà metody pr´˝noÊci par nasyconych powiewo-jonizacyjnym. trzem (ASVP), polegajàcej na wstrzykiwaniu och∏odzonej, nasyconej powietrzem próbki, 11.1. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci tlenu wspooznanej obj´toÊci, do pró˝niowej komory, wktósób okreÊlony wpkt 11 ppkt 1 — odczynniki imarej ciÊnienie nie przekracza 0,1 kPa, lub do komoteria∏y, rodzaj aparatury, wykonanie oznaczania, ry utworzonej przez ruchomy t∏ok umieszczony sposób obliczenia i podawania wyników, precywewnàtrz regulowanego termostatycznie bloku zj´ metody, a tak˝e sporzàdzanie sprawozdania i przy zachowaniu wymaganego stosunku iloz badania okreÊla norma PN-EN 13132. Êciowego par do cieczy. 11.2. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci tlenu wspo- 13.1. Otrzymana w wyniku czynnoÊci okreÊlonych sób okreÊlony wpkt 11 ppkt 2 — odczynniki imawpkt 13 pr´˝noÊç ca∏kowita wkomorze jest rówteria∏y, rodzaj aparatury, wykonanie oznaczania, na co do wartoÊci sumie pr´˝noÊci par badanej sposób obliczenia i podawania wyniku, precyzj´ próbki oraz pr´˝noÊci nasycajàcego je powietrza. metody, atak˝e sporzàdzanie sprawozdania zba- Pr´˝noÊç ta jest mierzona za pomocà czujnika cidaƒ okreÊla norma PN-EN 1601. Ênienia iwskazaƒ przyrzàdu. Równowa˝nik pr´˝- 12. ZawartoÊç zwiàzków organicznych zawierajà- noÊci par suchych (DVPE) oblicza si´ ze zmierzocych tlen: nej w ten sposób wartoÊci ciÊnienia ASVP. 1) metanol, 13.2. Rodzaj aparatury, przygotowanie próbki i aparatury, kalibracj´ i kontrol´ aparatury, wykonanie 2) etanol, oznaczania, sposób obliczenia i podawania wy- 3) alkohol izopropylowy, ników, precyzj´ metody badawczej pr´˝noÊci 4) alkohol tert-butylowy, par, a tak˝e sporzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla norma PN-EN 13016-1. 5) alkohol izobutylowy, 14. Sk∏ad frakcyjny, temperatur´ koƒca destylacji 6) etery (z 5 lub wi´cej atomami w´gla w czàoraz pozosta∏oÊç po destylacji oznacza si´ przy steczce), ciÊnieniu atmosferycznym, stosujàc metod´ po- 7) inne zwiàzki organiczne zawierajàce tlen (alko- legajàcà na rozdziale frakcji przy pomocy destyhole z jednà grupà hydroksylowà oraz etery lacji, której przebieg i parametry sà uzale˝nione otemperaturze wrzenia nie wy˝szej ni˝ 210°C) od sk∏adu i przewidywanych w∏aÊciwoÊci lotnych (grupy 0, 1, 2, 3 i 4). Ka˝da z tych grup ma — oznacza si´ metodà: okreÊlony zestaw aparatury, temperatur´ kona) chromatografii gazowej z zastosowaniem densacji i zakres zmiennych. prze∏àczania kolumn kapilarnych, polegajàcà na wyizolowaniu z próbki, na pierwszej ko- 14.1. Badanà próbk´ benzyny silnikowej, o obj´toÊci lumnie kapilarnej, zwiàzków organicznych za- 100 ml, poddaje si´ destylacji w ÊciÊle okreÊlowierajàcych tlen, rozdzieleniu tych zwiàzków nych warunkach, stosownie do wymagaƒ dla w drugiej kolumnie kapilarnej i wykrywaniu grupy wymienionej w pkt 14, do której dana ich indywidualnie przy u˝yciu detektora p∏o- próbka zosta∏a zaliczona, oraz prowadzi si´ sysmieniowo-jonizacyjnego albo tematyczne obserwacje wskazaƒ termometru i obj´toÊci uzyskiwanego kondensatu. b) chromatografii gazowej, polegajàcà na rozdzieleniu próbki na kolumnie kapilarnej, kon- 14.2. Po zakoƒczeniu destylacji mierzy si´ obj´toÊç wersji tlenowych zwiàzków organicznych do cieczy pozosta∏ej w kolbie oraz zapisuje straty tlenku w´gla, wodoru i w´gla w termicznym iloÊciowe w procesie destylacji. reaktorze krakingowym, a nast´pnie konwer- 14.3. Odczytane wskazania termometru koryguje si´ sji tlenku w´gla do metanu, który wykrywa si´ wzale˝noÊci od ciÊnienia atmosferycznego, anadetektorem p∏omieniowo-jonizacyjnym. st´pnie na podstawie tych danych dokonuje si´ 12.1. W przypadku oznaczania zawartoÊci zwiàzków obliczeƒ, stosownie do rodzaju próbki i okreÊloorganicznych zawierajàcych tlen w sposób okre- nych wymagaƒ.

14.4. Rodzaj aparatury, przygotowanie próbki i apara- 2) metodà z areometrem polegajàcà na pomiatury, kontrol´ aparatury, wykonanie oznaczania, rze g´stoÊci badanej próbki oleju nap´dowesposób obliczenia i podawania wyników, precy- go ookreÊlonej temperaturze, za pomocà arezj´ metody oznaczania sk∏adu frakcyjnego, tem- ometru zanurzonego wpróbce znajdujàcej si´ peratury koƒca destylacji oraz pozosta∏oÊci po w cylindrze. destylacji, a tak˝e sporzàdzanie sprawozdania 3.1. W przypadku oznaczania g´stoÊci oleju nap´doz badania okreÊla norma PN-EN ISO 3405. wego wtemperaturze 15 °Cwsposób okreÊlony 15. Indeks lotnoÊci (VLI) oblicza si´ z zale˝noÊci: w pkt 3 ppkt 1 — rodzaj aparatury, odczynniki, przygotowanie próbki iaparatury, kalibracj´ apa- VLI = 10 x DVPE + 7 x E70 ratury, wykonanie oznaczania, sposób obliczenia gdzie: i podawania wyników, precyzj´ metody, a tak˝e 1) DVPE — równowa˝nik pr´˝noÊci par suchych sporzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla (DVPE) w [kPa], oznaczony za pomocà meto- norma PN-EN ISO 12185. dy, o której mowa w pkt 13; 3.2. W przypadku oznaczania g´stoÊci oleju nap´do- 2) E70 — procent odparowania do temperatury wego w temperaturze 15°C w sposób okreÊlony 70°Cw[%(V/V)], oznaczony za pomocà meto- w pkt 3 ppkt 2 nale˝y: dy, o której mowa w pkt 14. 1) odpowiedni do wymagaƒ areometr, którego temperatur´ uregulowano, zanurzyç w bada- II. Metody badania jakoÊci oleju nap´dowego stonej próbce oleju nap´dowego ipozostawiç do sowanego wpojazdach, ciàgnikach rolniczych, atak˝e czasu ustabilizowania si´ temperatury. Po maszynach nieporuszajàcych si´ po drogach, wyposaosiàgni´ciu stanu równowagi temperaturowej ˝onych w silniki z zap∏onem samoczynnym, oznaczoodczytaç wskazanie ze skali areometru, zanonego kodem CN 2710 19 41, zwanego dalej „olejem towaç temperatur´ badanej próbki oleju nap´- nap´dowym”, w zakresie poszczególnych paramedowego i przy u˝yciu standardowych tablic trów tego oleju. odczytaç wynik pomiaru zredukowany do 1. Liczb´ cetanowà oznacza si´ metodà silnikowà, temperatury 15°C; stosujàc znormalizowany silnik badawczy typu WAUKESH iznormalizowane warunki pracy tego 2) je˝eli jest to konieczne, cylinder, w którym zasilnika, przez porównanie w∏aÊciwoÊci samoza- nurzony jest areometr, umieÊciç w∏aêni utrzyp∏onowych badanego paliwa z w∏aÊciwoÊciami mywanej w sta∏ej temperaturze, aby uniknàç paliw wzorcowych. nadmiernych zmian temperatury wtrakcie ba- 1.1. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, przygo- dania. towanie próbki i aparatury, kalibracj´, wykona- 3.3. W przypadku oznaczania g´stoÊci oleju nap´donie oznaczania, sposób obliczenia i podawania wego w temperaturze 15°C w sposób okreÊlony wyników, precyzj´ metody silnikowej, a tak˝e w pkt 3 ppkt 2 — rodzaj aparatury, przygotowasporzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla nie próbki, kontrol´ i przygotowanie aparatury, norma PN-EN ISO 5165. wykonanie oznaczania, sposób obliczenia i po- 2. Indeks cetanowy okreÊla si´ metodà równania dawania wyników, precyzj´ metody, atak˝e spoczterech zmiennych, na podstawie znajomoÊci: rzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla nor- 1) g´stoÊci w temperaturze 15 °C, oznaczonej ma PN-EN ISO 3675. metodami, o których mowa w pkt 3, 4. ZawartoÊç wielopierÊcieniowych w´glowodo- 2) temperatur, wktórych oddestylowuje 10%(V/V), rów aromatycznych oznacza si´ metodà wysoko- 50 %(V/V) i 90 %(V/V), okreÊlonych metodà, sprawnej chromatografii cieczowej HPLC z deo której mowa w pkt 15 tektorem wspó∏czynnika za∏amania Êwiat∏a, polegajàcà na rozcieƒczeniu próbki oleju nap´do- — wykorzystujàc okreÊlone zale˝noÊci matemawego o znanej masie fazà ruchomà (n-heptatyczne. nem) i wstrzykiwaniu okreÊlonej obj´toÊci tego 2.1. Sposób obliczenia i podawania wyników, precy- roztworu do wysokosprawnego chromatografu zj´ metody równania czterech zmiennych, a tak- cieczowego wyposa˝onego w kolumn´ polarnà. ˝e sporzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla 4.1. Kolumna polarna ma wykazywaç ma∏e powinonorma PN-EN ISO 4264. wactwo do w´glowodorów niearomatycznych, 3. G´stoÊç oleju nap´dowego w temperaturze umo˝liwiajàc wydzielenie i selektywny rozdzia∏ 15°C oznacza si´: w´glowodorów aromatycznych, wwyniku czego 1) metodà oscylacyjnà z U-rurkà, polegajàcà na w´glowodory aromatyczne sà oddzielane od w´- wprowadzeniu niewielkiej obj´toÊci (zwykle glowodorów niearomatycznych i wymywane mniejszej ni˝ 1 ml) badanej próbki do U-rurki wodpowiednich zakresach odpowiadajàcych ich o ustalonej temperaturze, pomiarze cz´stotli- strukturze pierÊcieniowej. W okreÊlonym czasie, woÊci drgaƒ U-rurki i obliczeniu g´stoÊci ba- po elucji dwupierÊcieniowych w´glowodorów danej próbki zzastosowaniem sta∏ej pomiaro- aromatycznych, kolumna jest prze∏àczana do trywej wyznaczonej przez pomiar cz´stotliwoÊci bu elucji wstecznej, tak aby w´glowodory arodrgaƒ U-rurki wype∏nionej materia∏em odnie- matyczne trój- i wielopierÊcieniowe zosta∏y wysienia o znanej g´stoÊci albo dzielone w postaci pojedynczego ostrego piku.

4.2. Kolumna jest po∏àczona z detektorem wspó∏- i podgrzewaniu jej do chwili, gdy skierowane czynnika za∏amania Êwiat∏a, który wykrywa przez otwór w tyglu êród∏o zap∏onu spowoduje sk∏adniki wymywane z kolumny. Sygna∏ elektro- zap∏on par na powierzchni badanej próbki. niczny z detektora jest monitorowany w sposób 6.1. Najni˝szà temperatur´, w której nast´puje zaciàg∏y za pomocà procesora danych. Amplitudy p∏on par na powierzchni badanej próbki, przyjsygna∏ów zwiàzków aromatycznych wpróbce sà muje si´ jako temperatur´ zap∏onu wwarunkach porównywane z tymi, które uzyskano w czasie otoczenia. przeprowadzonego wczeÊniej oznaczania wzorców, w celu obliczenia u∏amka masowego wyra- 6.2. Zmierzonà temperatur´ zap∏onu w warunkach ˝onego w procentach poszczególnych grup w´- otoczenia koryguje si´ w zale˝noÊci od ciÊnienia glowodorów aromatycznych. atmosferycznego. 4.3. Suma u∏amków masowych w´glowodorów aro- 6.3. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury i jej matycznych dwu-(DAH), trój-iwielopierÊcienio- przygotowanie, sposób obliczania oraz podawawych (T+AH) wyra˝onych w procentach, poda- nia wyników, atak˝e sporzàdzenie sprawozdania wana jako u∏amek masowy, stanowi zawartoÊç zbadania okreÊla norma PN-EN ISO 2719. Precyw´glowodorów wielopierÊcieniowych aroma- zj´ metody okreÊlania temperatury zap∏onu tycznych POLY-AH. okreÊla norma PN-EN 590. 4.4. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, przygo- 7. Pozosta∏oÊç po koksowaniu (z 10% pozosta∏oÊci towanie aparatury i jej kalibracj´, wykonanie destylacyjnej) oznacza si´ metodà wagowà mioznaczania, sposób obliczenia i podawania wy- kro, jako pozosta∏oÊç po odparowaniu i rozk∏aników, precyzj´ metody oznaczania zawartoÊci dzie termicznym badanej próbki w okreÊlonych wielopierÊcieniowych w´glowodorów aroma- warunkach. tycznych, a tak˝e sporzàdzanie sprawozdania 7.1. Badanà próbk´ umieszcza si´ w szklanej fiolce z badania okreÊla norma PN-EN 12916. i podgrzewa do temperatury 500°C w strumie- 5. ZawartoÊç siarki oznacza si´ metodà: niu oboj´tnego gazu, w kontrolowanych warunkach, przez okreÊlony czas. Lotne substancje po- 1) rentgenowskiej spektroskopii fluoroscencyjwstajàce podczas reakcji sà usuwane oboj´tnym nej z dyspersjà fali, polegajàcà na poddaniu gazem, a zw´glona pozosta∏oÊç jest wa˝ona. badanej próbki, znajdujàcej si´ wkuwecie pomiarowej, dzia∏aniu pierwotnego promienio- 7.2. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, przygowania o okreÊlonej d∏ugoÊci fali, pochodzàce- towanie próbki, wykonanie oznaczania, sposób go z lampy rentgenowskiej albo obliczenia i podawania wyników, precyzj´ metody oznaczania pozosta∏oÊci po koksowaniu, 2) fluorescencji UV, polegajàcà na wykorzystaniu a tak˝e sporzàdzanie sprawozdania z badania zjawiska fluorescencji ditlenku siarki wzbudzookreÊla norma PN-EN ISO 10370. nego promieniowaniem ultrafioletowym, powsta∏ego uprzednio na skutek spalenia bada- 8. Pozosta∏oÊç po spopieleniu oznacza si´ metodà nej próbki w okreÊlonych warunkach. polegajàcà na spaleniu badanej próbki w specjalnym naczyniu, redukcji pozosta∏oÊci w´glo- 5.1. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspowej do popio∏u przez podgrzewanie wpiecu musób okreÊlony w pkt 5 ppkt 1 nale˝y wyznaczyç flowym w temperaturze 775°C i zwa˝eniu otrzyzawartoÊç siarki na podstawie mierzonych szybmanej pozosta∏oÊci. koÊci zliczeƒ rentgenowskiego promieniowania 8.1. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, wykofluoroscencyjnego linii S-K oraz promieniowa- α nanie oznaczania, sposób obliczenia i podania t∏a, korzystajàc z krzywej wzorcowania. wania wyników, precyzj´ metody oznaczania 5.2. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspo- pozosta∏oÊci po spopieleniu, a tak˝e sporzàdzasób okreÊlony wpkt 5 ppkt 1 — wykonanie ozna- nie sprawozdania z badania okreÊla norma czania, rodzaj aparatury ijej przygotowanie, sto- PN-EN ISO 6245. sowane odczynniki, sposób obliczenia ipodawa- 9. ZawartoÊç wody oznacza si´ metodà miareczkonia wyników, a tak˝e precyzj´ metody okreÊla wania kulometrycznego, polegajàcà na wstrzyknorma PN-EN ISO 20884. ni´ciu zwa˝onej próbki do naczynia do miarecz- 5.3. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspo- kowania aparatu kulometrycznego Karla Fischesób okreÊlony w pkt 5 ppkt 2 — intensywnoÊç ra, w którym jod do reakcji Karla Fischera wypromieniowania ultrafioletowego jest miarà za- dziela si´ kulometrycznie na anodzie. wartoÊci siarki w badanej próbce. 9.1. Gdy ca∏a zawartoÊç wody zostaje odmiareczko- 5.4. Wprzypadku oznaczania zawartoÊci siarki wspo- wana, nadmiar jodu wykrywa czujnik elektromesób okreÊlony wpkt 5 ppkt 2 — wykonanie ozna- trycznego punktu koƒcowego i miareczkowanie czania, rodzaj aparatury ijej przygotowanie, sto- zostaje przerwane. Ze stechiometrii reakcji wynisowane odczynniki, sposób obliczenia ipodawa- ka, ˝e jeden mol jodu reaguje z jednym molem nia wyników, a tak˝e precyzj´ metody okreÊla wody, stàd iloÊç wody jest proporcjonalna do norma PN-EN ISO 20846. ca∏kowitego zsumowanego pràdu, zgodnie zprawem Faradaya. 6. Temperatur´ zap∏onu okreÊla si´ metodà zamkni´tego tygla Pensky’ego-Martensa, polega- 9.2. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, przygojàcà na umieszczeniu badanej próbki w tyglu towanie próbki i aparatury, test kontrolny apara-

tury, wykonanie oznaczania, sposób obliczenia 13. SmarnoÊç oznacza si´, stosujàc aparat o ruchu i podawania wyników, precyzj´ metody ozna- posuwisto-zwrotnym wysokiej cz´stotliwoÊci czania zawartoÊci wody, a tak˝e sporzàdza- (HFRR). nie sprawozdania z badania okreÊla norma 13.1. Zamocowana w pionowo montowanym uchwy- PN-EN ISO 12937. cie stalowa kulka testowa dociskana jest do nie- 10. ZawartoÊç zanieczyszczeƒ okreÊla si´ metodà ruchomej, poziomo montowanej stalowej p∏ytki. polegajàcà na oznaczeniu udzia∏u masy zanie- Kulka testowa oscyluje z ustalonà cz´stotliwoczyszczeƒ odfiltrowanych na sàczku w odniesie- Êcià i d∏ugoÊcià skoku, podczas gdy powierzchniu do ca∏kowitej masy próbki. nia kontaktu tej kulki ze stalowà p∏ytkà jest ca∏kowicie zanurzona w badanej próbce. 10.1. OkreÊlonà iloÊç przygotowanej próbki sàczy si´ 13.2. Skorygowana do warunków standardowych w temperaturze 40°C przez uprzednio zwa˝ony Êrednica Êladu zu˝ycia powsta∏ego na kulce tesàczek oraz oznacza wagowo udzia∏ masy zaniestowej jest miarà smarnoÊci badanej próbki. czyszczeƒ pozosta∏ych na sàczku w odniesieniu do ca∏kowitej masy próbki. 13.3. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury i jej przygotowanie oraz wzorcowanie, wykonanie 10.2. Odczynniki, rodzaj aparatury, przygotowanie oznaczania, pomiar Êrednicy Êladu zu˝ycia popróbki i aparatury, wykonanie oznaczania, spowsta∏ego na kulce testowej, sposób obliczenia sób obliczenia i podawania wyników, precyzj´ wyników, precyzj´ metody oznaczania smarmetody okreÊlania zawartoÊci zanieczyszczeƒ, noÊci i jej odchylenie, a tak˝e sporzàdzanie a tak˝e sporzàdzanie sprawozdania z badania sprawozdania z badania okreÊla norma okreÊla norma PN-EN 12662. PN-EN ISO 12156-1. 11. Dzia∏anie korodujàce na p∏ytkach z miedzi okre- 14. LepkoÊç wtemperaturze 40°Coznacza si´ meto- Êla si´ porównawczo wstosunku do znormalizodà polegajàcà na pomiarze czasu przep∏ywu wanych wzorców korozji. okreÊlonej obj´toÊci badanej próbki, pod wp∏y- 11.1. P∏ytk´ miedzianà zanurza si´ w badanej próbce wem si∏ grawitacyjnych, przez wzorcowany, o okreÊlonej obj´toÊci, a nast´pnie ogrzewa szklany lepkoÊciomierz kapilarny w powtarzalwÊciÊle okreÊlonych warunkach. Po zakoƒczeniu nych warunkach, wznanej iÊciÊle kontrolowanej ogrzewania p∏ytk´ miedzianà wyjmuje si´, prze- temperaturze. mywa i ocenia jej barw´, porównujàc z wzorca- 14.1. LepkoÊç oblicza si´, mno˝àc zmierzony czas mi korozji. swobodnego przep∏ywu sta∏ej obj´toÊci cieczy 11.2. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, wyko- pomi´dzy kreskami zbiornika pomiarowego nanie badania, sposób interpretacji i podawania przez sta∏à kalibracji lepkoÊciomierza. wyników, precyzj´ metody okreÊlania dzia∏ania 14.2. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury i jej korodujàcego na p∏ytkach z miedzi, a tak˝e spo- wzorcowanie, wykonanie oznaczania, sposób rzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla nor- obliczenia i podawania wyników, a tak˝e sporzàma PN-EN ISO 2160. dzanie sprawozdania z badania okreÊla norma PN-EN ISO 3104. Precyzj´ metody oznaczania 12. OdpornoÊç na utlenianie okreÊla si´ metodà polepkoÊci w temperaturze 40°C okreÊla norma legajàcà na poddaniu badanej próbki starzeniu PN-EN 590. wtemperaturze 95°Cprzez 16 godzin, przy przep∏ywie przez t´ próbk´ tlenu. 15. Sk∏ad frakcyjny oznacza si´ przy ciÊnieniu atmosferycznym, stosujàc metod´ polegajàcà na 12.1. Po zakoƒczeniu procesu starzenia badana próbrozdziale frakcji przy pomocy destylacji, której ka jest sch∏adzana do temperatury pokojowej, przebieg i parametry sà uzale˝nione od sk∏adu a nast´pnie sàczona w celu oznaczenia zawartoi przewidywanych w∏aÊciwoÊci lotnych (grupy 0, Êci osadów nierozpuszczalnych filtrowalnych. 1, 2, 3 i 4). Ka˝da z tych grup ma okreÊlony ze- 12.2. Osady nierozpuszczalne przylegajàce usuwa si´ staw aparatury, temperatur´ kondensacji izakres z probówki do utleniania i innych cz´Êci szkla- zmiennych. nych rozpuszczalnikiem trójsk∏adnikowym. Trój- 15.1. Badanà próbk´ oleju nap´dowego, o obj´toÊci sk∏adnikowy rozpuszczalnik jest nast´pnie odpa- 100 ml, poddaje si´ destylacji w ÊciÊle okreÊlorowywany wcelu uzyskania osadów nierozpusznych warunkach, stosownie do wymagaƒ dla czalnych przylegajàcych. grupy wymienionej w pkt 15, do której dana 12.3. Suma zawartoÊci osadów nierozpuszczalnych próbka zosta∏a zaliczona, oraz prowadzi si´ sysprzylegajàcych i osadów nierozpuszczalnych fil- tematyczne obserwacje wskazaƒ termometru trowalnych jest podawana jako ca∏kowita zawar- i obj´toÊci uzyskiwanego kondensatu. toÊç osadów nierozpuszczalnych, która jest mia- 15.2. Po zakoƒczeniu destylacji mierzy si´ obj´toÊç rà odpornoÊci na utlenianie. cieczy pozosta∏ej w kolbie oraz zapisuje straty 12.4. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, przygo- iloÊciowe w procesie destylacji. towanie próbki i aparatury, wykonanie oznacza- 15.3. Odczytane wskazania termometru koryguje si´ nia, sposób obliczenia i podawania wyników, wzale˝noÊci od ciÊnienia atmosferycznego, anaprecyzj´ metody okreÊlania odpornoÊci na utle- st´pnie na podstawie tych danych dokonuje si´ nianie, a tak˝e sporzàdzanie sprawozdania z ba- obliczeƒ, stosownie do rodzaju próbki i okreÊlodania okreÊla norma PN-ISO 12205. nych wymagaƒ.

15.4. Rodzaj aparatury, przygotowanie próbki i apara- trzymania lub spowolnienia przep∏ywu, tak ˝e tury, kontrol´ aparatury, wykonanie oznaczania, czas nape∏niania pipety przekroczy 60 sekund sposób obliczenia i podawania wyników, precy- lub paliwo nie sp∏ywa ca∏kowicie do naczynia zj´ metody oznaczania sk∏adu frakcyjnego, atak- pomiarowego. ˝e sporzàdzanie sprawozdania z badania okreÊla norma PN-EN ISO 3405. 17.1. Rodzaj aparatury, przygotowanie próbki, wykonanie oznaczania, sposób podawania wyników, pre- 16. ZawartoÊç estrów metylowych kwasów t∏uszczocyzj´ metody oznaczania temperatury zablokowawych (FAME) oznacza si´ metodà spektroskopii nia zimnego filtru, a tak˝e sporzàdzanie sprawozw podczerwieni, polegajàcà na rejestrowaniu dania zbadania okreÊla norma PN-EN 116. widma w podczerwieni badanej próbki rozcieƒczonej cykloheksanem, anast´pnie pomiarze ab- 18. Temperatur´ m´tnienia oznacza si´ metodà posorbancji wmaksymalnym piku oko∏o 1745 cm–1 legajàcà na pomiarze temperatury badanej prób- ± 5 cm–1 i porównaniu z absorbancjà wzorcoki ozi´bianej zokreÊlonà szybkoÊcià w∏aêni ozi´- wych roztworów estrów metylowych kwasów biajàcej i obserwacji wyglàdu tej próbki. t∏uszczowych. 16.1. Odczynniki i materia∏y, rodzaj aparatury, wyko- 18.1. Temperatur´, w której obserwuje si´ zm´tnienie nanie oznaczania, sposób obliczenia i podawa- przy dnie badanej próbki, przyjmuje si´ jako nia wyników, precyzj´ metody oznaczania zawar- temperatur´ m´tnienia tej próbki. toÊci estrów metylowych kwasów t∏uszczowych, 18.2. Rodzaj aparatury, wykonanie oznaczania, precya tak˝e sporzàdzenie sprawozdania z badania zj´ metody oznaczania temperatury m´tnienia, okreÊla norma PN-EN 14078. a tak˝e sporzàdzanie raportu z badania okreÊla 17. Temperatur´ zablokowania zimnego filtru (CFPP) norma PN-ISO 3015. oznacza si´ metodà polegajàcà na zasysaniu badanej próbki przez znormalizowany filtr do pipe- III. Procedur´ post´powania w sprawach dotyczàty w warunkach kontrolowanego podciÊnienia cych precyzji metody badania oraz interpretacji wynii w temperaturze obni˝anej co 1°C, do chwili za- ków badaƒ okreÊla norma PN-EN ISO 4259. 1607 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 17 listopada 2006 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie rejestracji pojazdów Si∏ Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej