Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 października 2006 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania

tyczàcej danego Êrodka spo˝ywczego, pochodny miodowy” albo „fermentowany napodaje si´: pój winopochodny owocowy aromatyzowany” albo „fermentowany napój winopochod- 1) klas´ jakoÊci handlowej albo inny wyny miodowy aromatyzowany” mo˝e byç u˝yta ró˝nik jakoÊci handlowej, je˝eli zostawy∏àcznie do oznakowania fermentowanego ∏y one ustalone w przepisach w spranapoju winiarskiego, o którym mowa w art. 3 wie szczegó∏owych wymagaƒ w zapkt 1 lit. e ustawy winiarskiej. kresie jakoÊci handlowej poszczególnych artyku∏ów rolno-spo˝ywczych 2. Nazwa „fermentowany napój winopodobny lub ich grup albo je˝eli obowiàzek po- owocowy” albo „fermentowany napój winodawania klasy jakoÊci handlowej albo podobny miodowy”, albo „fermentowany nawyró˝nika wynika z odr´bnych prze- pój winopodobny owocowy aromatyzowany”, pisów; albo „fermentowany napój winopodobny 2) w przypadku w´dlin — dodatkowo miodowy aromatyzowany” mo˝e byç u˝yta wykaz sk∏adników; wy∏àcznie do oznakowania fermentowanego 3) w przypadku produktów rybo∏ówstwa napoju winiarskiego, o którym mowa w art. 3 w rozumieniu pkt 3.1 za∏àcznika nr 1 pkt 1 lit. f ustawy winiarskiej.”; do rozporzàdzenia Parlamentu Euro- 4) w § 26 ust. 1 otrzymuje brzmienie: pejskiego i Rady (WE) nr 853/2004 zdnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiajà- „1. W oznakowaniu owocowych d˝emów, galacego szczególne przepisy dotyczàce retek, marmolad, konfitur, wytwarzanych higieny w odniesieniu do ˝ywnoÊci zwi´cej ni˝ jednego gatunku owoców wopapochodzenia zwierz´cego (Dz. Urz. UE kowaniach nazw´ Êrodka spo˝ywczego uzu- L 139 z 30.04.2005, str. 55, Dz. Urz. UE pe∏nia si´ wykazem u˝ytych gatunków owo- Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, ców, w kolejnoÊci malejàcego wagowego t. 45, str. 14) mro˝onych glazurowa- udzia∏u, z tym ˝e w przypadku Êrodków sponych — dodatkowo informacj´ doty- ˝ywczych wytworzonych z trzech lub wi´kczàcà iloÊciowej zawartoÊci glazury szej liczby gatunków owoców wykaz mo˝e lub ryby albo owoców morza w tych byç zastàpiony okreÊleniem „owoce mieszaproduktach. ne”, innym okreÊleniem o podobnym zna- 2. Przepis ust. 1 stosuje si´ odpowiednio czeniu lub wskazaniem liczby u˝ytych gatundo etykiet lub dokumentów przewozo- ków owoców.”. wych lub innych dokumentów towarzyszàcych tym Êrodkom spo˝ywczym.”; § 2. Rozporzàdzenie wchodzi w˝ycie zdniem og∏oszenia, zwyjàtkiem przepisów § 1 pkt 3, które wchodzà 2) uchyla si´ § 21; w ˝ycie z dniem 16 maja 2007 r. 3) w § 23b ust. 1 i 2 otrzymujà brzmienie: „1. Nazwa „fermentowany napój winopochodny owocowy” albo „fermentowany napój wino- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: w z. M. Zagórski 1436 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 2 paêdziernika 2006 r. w sprawie wymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 9) dostarczanie (shipping) — operacj´ pakowania wcelu wyekspediowania iwysy∏ki zamówionych 1) ogólne wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania, badanych produktów leczniczych; 2) szczegó∏owe wymagania Dobrej Praktyki Wytwa- 10) dzia∏ jakoÊci (zapewnienia i kontroli jakoÊci) (qurzania zawarte w za∏àczniku do rozporzàdzenia ality unit) — jednostk´ organizacyjnà przedsi´- — których spe∏nienie jest warunkiem uzyskania ze- biorstwa, strukturalnie ifunkcjonalnie niezale˝nà zwolenia na wytwarzanie lub zezwolenia na import od produkcji, pe∏niàcà funkcje zapewnienia jakoproduktów leczniczych. Êci i kontroli jakoÊci; funkcj´ t´ mo˝e pe∏niç równie˝ wyznaczona osoba albo grupa osób, w za- § 2. Wytwórca mo˝e zastosowaç inne ni˝ okreÊlo- le˝noÊci od wielkoÊci i struktury organizacyjnej ne w za∏àczniku do rozporzàdzenia, alternatywne me- przedsi´biorstwa; tody zapewnienia jakoÊci, wszczególnoÊci wodniesie- 11) gaz (gas) — substancj´ lub mieszanin´ substanniu do nowych rozwiàzaƒ i nowych technik, je˝eli zocji, która pozostaje ca∏kowicie w fazie gazowej stanà one zwalidowane i pozwolà uzyskaç zapewniepod ciÊnieniem 1.013 bara (101,325 kPa) w temnie jakoÊci na poziomie równowa˝nym ze szczegó∏operaturze 15 °C lub ma pr´˝noÊç pary przekrawymi wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania czajàcà 3 bary (300 kPa) w temperaturze okreÊlonymi w za∏àczniku do rozporzàdzenia. 50 °C (ISO 10286); § 3. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà: 12) gaz kriogeniczny (cryogenic gas) — gaz, który pod ciÊnieniem 1.013 bara ulega skropleniu 1) analiza ryzyka (risk analysis) — metod´ oceny w temperaturze poni˝ej minus 150 °C; iopisu parametrów krytycznych dla funkcjonowania wyposa˝enia lub procesu; 13) gaz medyczny (medicinal gas) — gaz lub mieszanin´ gazów, które zosta∏y zakwalifikowane jako 2) bank komórek (cell bank)/system banku komórek produkt leczniczy, przeznaczone do podawania (cell bank system) — system, wktórym kolejne se- pacjentom w celach terapeutycznych, diagnorie produktu sà wytwarzane z hodowli komórek stycznych lub profilaktycznych osiàganych popochodzàcych ztego samego, macierzystego ban- przez dzia∏anie farmakologiczne; ku komórek; 14) gaz skroplony (liquified gas) — gaz, który wt∏o- 3) bilans (reconciliation) — porównanie teoretycznej czony do pojemnika pod ciÊnieniem zewn´trzi rzeczywiÊcie wytworzonej iloÊci materia∏u lub nym jest cz´Êciowo ciek∏y (stanowi uk∏ad dwufaproduktu, z uwzgl´dnieniem dopuszczalnych tole- zowy „gaz nad cieczà”) w temperaturze minus rancji wynikajàcych z normalnej zmiennoÊci pro- 50 °C; cesu; 15) gaz spr´˝ony (compressed gas) — gaz, który 4) biogenerator (biogenerator) — system zamkni´ty, wt∏oczony do pojemnika pod ciÊnieniem zetaki jak fermentator, do którego wprowadzane sà wn´trznym, pozostaje ca∏kowicie w stanie gazoczynniki biologiczne wraz zinnymi materia∏ami po wym, w temperaturze minus 50 °C (ISO 10286); to, aby wp∏ynàç na ich powielanie si´ lub wytwo- 16) gaz wiloÊciach masowych (bulk gas) — gaz przerzenie przez nie innych substancji poprzez reakcj´ znaczony do zastosowaƒ medycznych, który zoz tymi materia∏ami; biogeneratory sà zwykle zasta∏ poddany wszystkim procesom z wyjàtkiem opatrzone w urzàdzenia s∏u˝àce do regulacji, konnape∏niania pojemników koƒcowych; troli, ∏àczenia, dodawania materia∏ów lub usuwania materia∏ów; 17) hodowla komórek (cell culture) — rezultat wzrostu in vitrokomórek wyizolowanych zorganizmu 5) butla gazowa (cylinder) — zbiornik ciÊnieniowy wielokomórkowego; dajàcy si´ transportowaç, opojemnoÊci mierzonej iloÊcià wody, nieprzekraczajàcej 150 litrów; okre- 18) hodowla macierzysta (master seed lot) — szczep Êlenie „butla” oznacza równie˝ „wiàzk´ butli” lub mikroorganizmów dystrybuowany z jednego „pakiet butli”, tam gdzie to ma zastosowanie; zbiornika do pojemników podczas pojedynczej operacji, w sposób zapewniajàcy jednorodnoÊç 6) cysterna (tanker) — zbiornik ciÊnieniowy zamoco- i stabilnoÊç oraz zapobiegajàcy zanieczyszczewany na pojeêdzie do transportu gazów skroplo- niom; hodowla macierzysta w formie p∏ynnej nych lub kriogenicznych; jest zwykle przechowywana w temperaturze minus 70 °C, a liofilizat hodowli macierzystej — 7) czynniki biologiczne (biological agents) — mikrow temperaturze, która zapewnia stabilnoÊç; organizmy, w tym mikroorganizmy modyfikowane genetycznie, hodowle komórkowe oraz paso˝y- 19) hydrauliczna próba ciÊnieniowa (hydrostatic ty jelitowe i wewnàtrzkomórkowe, zarówno pato- pressure test) — badanie wykonywane ze wzgl´- genne, jak i niepatogenne; dów bezpieczeƒstwa, wymagane przez obowiàzujàce przepisy, potwierdzajàce, ˝e butle lub 8) data powtórnego (ponownego) badania (retest zbiorniki wytrzymujà wysokie ciÊnienie; date) — termin, kiedy materia∏ powinien byç ponownie zbadany w celu sprawdzenia, czy jest na- 20) importer (importer) — podmiot, który uzyska∏ zedal przydatny do u˝ycia; zwolenie na import produktów leczniczych;

21) instalacja do rozdzielania sk∏adników powietrza 32) kwalifikacja instalacyjna (installation qualifica- (air separation plant) — instalacj´, która rozdzie- tion IQ) — udokumentowanà weryfikacj´ stwierla powietrze atmosferyczne na tlen, azot i argon dzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainw procesie oczyszczania, spr´˝ania, ch∏odzenia, stalowane lub zmodyfikowane, sà zgodne z zaskraplania i destylacji; twierdzonym projektem i zaleceniami producenta; 22) ja∏owoÊç (sterility) — brak obecnoÊci ˝ywych organizmów; warunki przeprowadzania badaƒ ja∏o- 33) kwalifikacja operacyjna (operational qualification woÊci sà podane w Farmakopei Europejskiej lub OQ) — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdza- Farmakopei Polskiej; jàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, funkcjonujà tak, jak 23) kalibracja (calibration) — wykazanie, ˝e dany zamierzono, w przewidywanych zakresach opeprzyrzàd lub urzàdzenie daje wyniki w okreÊlo- racyjnych; nym zakresie, poprzez ich porównanie z wynikami uzyskanymi wtrakcie badania substancji refe- 34) kwalifikacja procesowa (performance qualificarencyjnych lub porównanie z identyfikowalnymi tion PQ) — udokumentowanà weryfikacj´ stwierstandardami we w∏aÊciwym zakresie pomiaro- dzajàcà, ˝e obiekty, systemy iurzàdzenia jako cawym; ∏oÊç dzia∏ajà skutecznie i w sposób powtarzalny w odniesieniu do zatwierdzonego procesu i spe- 24) kod randomizacyjny (randomisation code) — wy- cyfikacji produktu; szczególnienie, w którym zosta∏o zidentyfikowa- 35) kwalifikacja projektu (design qualification DQ) — ne leczenie przydzielone ka˝demu uczestnikowi udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e w procesie randomizacji; proponowany projekt obiektów, systemów iurzà- 25) kontrola jakoÊci (quality control, QC) — wykony- dzeƒ jest odpowiedni do zamierzonego celu; wanie badaƒ lub testów wcelu sprawdzenia, czy 36) kwarantanna (quarantine) — przechowywanie badany materia∏ spe∏nia wymagania odpowiedoddzielonych fizycznie lub administracyjnie maniej specyfikacji; teria∏ów lub produktów w okresie oczekiwania 26) kontrola procesu (in-process control or process na decyzj´ o ich zwolnieniu lub odrzuceniu; control) — czynnoÊci kontrolne obejmujàce mo- 37) limit alarmowy (alert limit) — ustalone kryteria nitorowanie i, jeÊli to w∏aÊciwe, korygowanie s∏u˝àce wczesnemu ostrzeganiu o potencjalnym procesu wytwarzania w celu zapewnienia, ˝e odchyleniu od prawid∏owych warunków, które produkt poÊredni lub substancja czynna odpomogà nie byç wystarczajàcà podstawà do zdecywiada wymaganiom w∏asnej specyfikacji; dowanych dzia∏aƒ naprawczych, ale wymagajà 27) kontrola zmian (change control) — formalny sys- badaƒ nast´pczych; tem, w ramach którego wykwalifikowani przed- 38) limit dzia∏ania (action limit) — ustalone kryteria, stawiciele odpowiednich dyscyplin nauki przektórych przekroczenie wymaga podj´cia nieglàdajà proponowane lub faktyczne zmiany, któzw∏ocznych dzia∏aƒ nast´pczych i naprawczych; re mogà wp∏ynàç na status zwalidowanych obiektów, systemów, urzàdzeƒ lub procesów; je- 39) macierzysty bank komórek (master cell bank) — go celem jest okreÊlenie potrzeby dzia∏aƒ zapew- hodowl´ (w pe∏ni okreÊlonà) komórek rozdzieloniajàcych i dokumentujàcych utrzymanie syste- nych do poszczególnych pojemników w trakcie mu w stanie zwalidowanym; pojedynczej operacji, poddawanych wspólnie obróbce w taki sposób, by zapewniç ich stabil- 28) krew (blood) — pe∏nà krew pobranà od pojedynnoÊç; macierzysty bank komórek zwykle jest czego dawcy i przetworzonà albo do przetoczeprzechowywany wtemperaturze minus 70°Club nia, albo do dalszego wytwarzania; ni˝szej; 29) kryteria akceptacji (acceptance criteria) — limity 40) maksymalne teoretyczne zanieczyszczenie resztkoiloÊciowe, zakresy lub inne odpowiednie pomia- we (maximum theoretical residual impurity) — zary pozwalajàce na zaakceptowanie wyników ba- nieczyszczenie gazu pochodzàce z poprzedniego daƒ; nape∏nienia i pozostajàce po przygotowaniu butli do nape∏niania; obliczenie maksymalnego teore- 30) krytyczny (critical) — etapy procesu, warunki tycznego zanieczyszczenia resztkowego jest mo˝liprocesu, wymagane badania lub inne, istotne we jedynie dla gazów spr´˝onych przy za∏o˝eniu, parametry lub elementy, które muszà byç kontro- ˝e te gazy zachowujà si´ jak gazy doskona∏e; lowane w oparciu o wyznaczone kryteria; 41) materia∏ (material) — termin ogólny u˝ywany do 31) kwalifikacja (qualification) — dzia∏anie majàce na okreÊlenia surowców (materia∏y wyjÊciowe, odcelu wykazanie i udokumentowanie, ˝e urzàdzeczynniki, rozpuszczalniki), materia∏ów pomocninia lub instalacje pomocnicze sà odpowiednio czych, produktów poÊrednich, substancji czynzainstalowane, pracujà w∏aÊciwie, aich dzia∏anie nych oraz materia∏ów opakowaniowych i inforrzeczywiÊcie prowadzi do uzyskania oczekiwamacyjnych; nych wyników; kwalifikacja jest cz´Êcià walidacji, lecz poszczególne, pojedyncze etapy kwalifikacji 42) materia∏ opakowaniowy (packaging material) — nie stanowià procesu walidacji; materia∏ u˝yty do pakowania produktu lecznicze-

go, z wyjàtkiem opakowaƒ zbiorczych u˝ywa- czajàcych dla klasy czystoÊci D) i ograniczanie nych do transportu i wysy∏ki; materia∏y opako- skutków przypadkowego wydostania si´ ˝ywych waniowe dzielà si´ na bezpoÊrednie i zewn´trz- organizmów do otoczenia; ne, w zale˝noÊci od tego czy majà one bezpo- 53) obszar zabezpieczony (contained area) — obszar Êrednio stykaç si´ z produktem, czy nie; zbudowany i u˝ytkowany w sposób zapobiegajà- 43) materia∏ symulujàcy produkt (simulated product) cy zanieczyszczeniu Êrodowiska zewn´trznego — materia∏ wykazujàcy zbli˝one w∏aÊciwoÊci fi- przez czynniki biologiczne znajdujàce si´ wezyczne i, jeÊli ma to zastosowanie, w∏aÊciwoÊci wnàtrz obszaru, wyposa˝ony w odpowiednie chemiczne (na przyk∏ad lepkoÊç, wielkoÊç czà- urzàdzenia do uzdatniania ifiltracji powietrza wysteczki, pH itym podobne) do produktu poddawa- lotowego; nego walidacji; wwielu przypadkach w∏aÊciwoÊci 54) ochrona poÊrednia (secondary containment) — te mogà byç spe∏nione przez placebo produktu; ochron´, która zapobiega wydostaniu si´ czynni- 44) materia∏ wyjÊciowy (starting material) — sub- ka biologicznego lub innej substancji do otoczestancj´ u˝ytà do wytwarzania produktu lecznicze- nia zewn´trznego albo do innych pomieszczeƒ go, zwy∏àczeniem materia∏ów opakowaniowych; roboczych; 55) obcià˝enie biologiczne (bioburden) — iloÊç i ro- 45) materia∏y pomocnicze (process aids) — materiadzaj (przypadkowych lub nieprzypadkowych) ∏y, z wy∏àczeniem rozpuszczalników, u˝ywane drobnoustrojów, obecnych w surowcach, matepodczas prowadzenia procesu wytwarzania proria∏ach wyjÊciowych do produkcji substancji duktu poÊredniego lub substancji czynnej, które czynnej, w produktach poÊrednich lub w subsame nie uczestniczà w reakcji chemicznej lub stancjach czynnych; biologicznej (na przyk∏ad filtry, w´giel aktywowany, i tym podobne); 56) ochrona bezpoÊrednia (primary containment) — ochron´, która zapobiega wydostaniu si´ czynni- 46) nape∏nianie po˝ywkà (media fill) — metod´ oceka biologicznego lub innej substancji do bezpony aseptycznoÊci procesu z u˝yciem pod∏o˝a Êredniego otoczenia przestrzeni roboczej, wymawzrostowego dla mikroorganizmów; gajàcà stosowania pomieszczeƒ z odpowiednio 47) naczynie kriogeniczne (cryogenic vessel) — sta- zaprojektowanà instalacjà, Êluzami powietrznymi cjonarny lub ruchomy, izolowany termicznie lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów zbiornik ciÊnieniowy, przeznaczony do przecho- albo obydwoma tymi urzàdzeniami, a tak˝e bezwywania gazów skroplonych lub kriogenicznych; piecznych procedur operacyjnych; gaz usuwany jest z naczynia w stanie gazowym 57) odchylenie (deviation) — odst´pstwo od zatwierlub ciek∏ym; dzonej instrukcji lub ustalonego wymagania; 48) najgorszy przypadek (worst case) — warunek lub 58) opró˝nianie (evacuation) — usuwanie resztkozespó∏ warunków obejmujàcy górne idolne limiwych iloÊci gazów ze zbiornika ciÊnieniowego za ty procesów oraz okolicznoÊci, które w ramach pomocà pró˝ni; standardowych procedur operacyjnych stwarzajà najwi´ksze ryzyko niepowodzenia dla produk- 59) organizm egzotyczny (exotic organism) — czyntu lub procesu wporównaniu zwarunkami ideal- nik biologiczny powodujàcy chorob´ niewyst´- nymi; warunki te nie muszà powodowaç powsta- pujàcà w danym kraju lub obszarze geograficznia wadliwego produktu lub wadliwego przebie- nym albo chorob´ obj´tà programem dzia∏aƒ gu procesu; profilaktycznych bàdê programem majàcym na celu jej ca∏kowite wyeliminowanie wdanym kra- 49) numer serii (lub numer szar˝y) (batch number or ju lub obszarze geograficznym; lot number) — unikalnà kombinacj´ liczb, liter lub symboli, która identyfikuje seri´ (lub szar˝´) 60) pakowanie (packaging) — operacje, ∏àcznie z nai umo˝liwia odtworzenie historii produkcji i dys- pe∏nianiem i etykietowaniem, którym musi byç trybucji danej serii (lub szar˝y); poddany produkt luzem, tak aby móg∏ staç si´ produktem koƒcowym; nape∏nianie sterylne 50) obszar czysty (clean area) — obszar oustalonym zwykle nie jest traktowane jako cz´Êç pakowania sposobie kontroli zanieczyszczeƒ czàstkami produktu luzem, lecz jako nape∏nianie opakowaƒ i drobnoustrojami w Êrodowisku, zbudowany bezpoÊrednich; i u˝ytkowany w sposób ograniczajàcy wprowa- 61) panel rozdzielczy (manifold) — urzàdzenie lub dzanie, powstawanie i gromadzenie si´ zanieaparat zaprojektowane w celu równoczesnego czyszczeƒ; opró˝niania lub nape∏niania wi´cej ni˝ jednego 51) obszar czysty/zabezpieczony (clean/contained zbiornika ciÊnieniowego gazu; area) — obszar zbudowany i u˝ytkowany w spo- 62) podpis (signature/signed) — podpis okreÊlonej sób spe∏niajàcy równoczeÊnie wymagania dla osoby, która wykona∏a lub dokona∏a przeglàdu obszaru czystego i obszaru zabezpieczonego; danej czynnoÊci; mo˝e on byç dokonany w for- 52) obszar kontrolowany (controlled area) — obszar mie inicja∏ów, pe∏nego odr´cznego podpisu, osozbudowany iu˝ytkowany wsposób umo˝liwiajà- bistej pieczàtki lub bezpiecznego podpisu elekcy kontrolowanie iloÊci wprowadzanych poten- tronicznego weryfikowanego przy pomocy kwalicjalnych zanieczyszczeƒ (o parametrach wystar- fikowanego certyfikatu;

63) podstawowa dokumentacja produktu (product Êciowego nape∏nienia danym gazem, a nast´pspecification file) — dokumentacj´ referencyjnà nie ponownego rozgazowania; zawierajàcà wszystkie informacje niezb´dne do 75) przerabianie (reworking) — poddanie produktu zaprojektowania szczegó∏owych pisemnych inpoÊredniego lub substancji czynnej, niespe∏niastrukcji dotyczàcych sposobu przetwarzania, pajàcych okreÊlonych norm lub wymagaƒ odpokowania, badaƒ kontroli jakoÊci, zwalniania serii wiedniej specyfikacji, jednemu lub kilku etapom i dystrybucji badanego produktu leczniczego; procesu, ró˝niàcego si´ od ustalonego procesu 64) posiewowa seria robocza (working seed lot) — wytwarzania (na przyk∏ad rekrystalizacja przy szczep mikroorganizmów pochodzàcy z hodowli u˝yciu innego rozpuszczalnika), tak aby otrzymaç macierzystej przeznaczony do u˝ycia wprodukcji; zadowalajàcà jakoÊç produktu poÊredniego lub sà one rozdzielane do pojemników i przechowy- substancji czynnej; wane tak jak wprzypadku hodowli macierzystej; 76) powtórne przetwarzanie (reprocessing) — pod- 65) potwierdzenie (confirmation) — podpisane danie ca∏oÊci lub cz´Êci serii produktu onieodpooÊwiadczenie, ˝e proces lub badanie zosta∏o wiedniej jakoÊci pochodzàcej z okreÊlonego etaprzeprowadzone zgodnie z Dobrà Praktykà Wy- pu wytwarzania jednej lub wielu dodatkowym twarzania oraz zgodnie zodpowiednim pozwole- operacjom technologicznym, tak aby przywróciç niem na dopuszczenie do obrotu, jak ustalono na jej jakoÊç zgodnà z wymaganiami; piÊmie z Osobà Wykwalifikowanà odpowiedzial- 77) randomizacja (randomisation) — proces przynà za certyfikacj´ serii koƒcowego produktu leczdzielenia uczestników badania do jednej z grup niczego przed jej zwolnieniem; terapeutycznych (leczonej lub kontrolnej), z za- 66) procedura (procedure) — udokumentowany opis stosowaniem doboru losowego do ustalenia dzia∏aƒ, które majà byç dokonane, Êrodków przydzia∏u; ostro˝noÊci, które majà byç przedsi´wzi´te, oraz 78) roboczy bank komórek (working cell bank) — hopomiarów, które majà byç wykonane, pozostajàdowl´ komórek pochodzàcà z macierzystego cych w bezpoÊrednim lub poÊrednim zwiàzku banku komórek i przeznaczonà do stosowania z wytwarzaniem produktu poÊredniego lub subw przygotowywaniu produkcyjnych hodowli kostancji czynnej; mórkowych; roboczy bank komórek jest zwykle 67) produkcja (production) — czynnoÊci zwiàzane przechowywany wtemperaturze minus 70°Club zprzygotowaniem produktu leczniczego poczàw- ni˝szej; szy od przyj´cia materia∏ów poprzez ich przetwa- 79) roÊlina lecznicza (medicinal plant) — roÊlin´, którzanie i pakowanie a˝ do uzyskania produktu ra w ca∏oÊci lub w cz´Êci stosowana jest do cekoƒcowego; lów leczniczych; 68) produkt koƒcowy (finished product) — produkt 80) roÊlina nieprzerobiona o w∏aÊciwoÊciach lecznileczniczy, który przeszed∏ wszystkie etapy wytwaczych (crude plant, vegetable drug) — Êwie˝à lub rzania, ∏àcznie zpakowaniem wopakowania koƒwysuszonà roÊlin´ leczniczà lub jej cz´Êç; cowe; 81) rozgazowanie (blowing down) — obni˝enie ci- 69) produkt luzem (bulk product) — produkt, który Ênienia do wartoÊci ciÊnienia atmosferycznego; przeszed∏ wszystkie etapy wytwarzania, z wyjàtkiem koƒcowego pakowania; 82) rozpuszczalnik (solvent) — nieorganiczny lub organiczny p∏yn stosowany jako noÊnik do przygo- 70) produkt porównawczy (comparatory product) — towania roztworów lub zawiesin; produkt w fazie rozwojowej lub produkt dopuszczony do obrotu (na przyk∏ad active control) lub 83) roztwór macierzysty (mother liquor) — ciek∏à poplacebo u˝ywane jako produkt referencyjny zosta∏oÊç po procesach krystalizacji lub izolowaw badaniach klinicznych; nia; roztwór macierzysty mo˝e zawieraç nieprzereagowane materia∏y, produkty poÊrednie, pew- 71) produkt poÊredni (intermediate product) — cz´- nà iloÊç substancji czynnej lub zanieczyszczenia; Êciowo przetworzony materia∏, który musi byç mo˝e on byç wykorzystywany do dalszego przepoddany dalszym etapom wytwarzania, zanim robu; stanie si´ produktem luzem; 84) sk∏adniki krwi (blood components) — sk∏adniki 72) profil zanieczyszczeƒ (impurity profile) — opis zikrwi o znaczeniu leczniczym (krwinki czerwone, dentyfikowanych i niezidentyfikowanych zaniekrwinki bia∏e, osocze, p∏ytki krwi), które mogà czyszczeƒ, znajdujàcych si´ wsubstancji czynnej; byç przygotowywane poprzez wirowanie, filtra- 73) protokó∏ walidacji (validation protocol) — spo- cj´ i zamra˝anie przy u˝yciu konwencjonalnej rzàdzony w formie pisemnej plan, okreÊlajàcy metodologii stosowanej w bankach krwi; sposób prowadzenia walidacji idefiniujàcy kryte- 85) specyfikacja (specification) — wykaz badaƒ, odria akceptacji; noÊników do procedur analitycznych oraz odpo- 74) przep∏ukiwanie (purge) — opró˝nianie i oczysz- wiednich kryteriów akceptacji, wyra˝onych jako czanie butli odbywajàce si´ za pomocà rozgazo- graniczne wartoÊci liczbowe, zakresy lub inne wania ipró˝ni lub za pomocà rozgazowania, cz´- kryteria odpowiednie dla opisanego badania;

86) system (system) — grup´ urzàdzeƒ przeznaczo- tu, który znajduje si´ wsprzeda˝y, przeprowadzanych do wspólnego celu; nà w oparciu o zebrane dane dotyczàce produkcji, badania i kontroli serii; 87) system komputerowy (computer system) — sk∏adajàcy si´ z wielu elementów sprz´t komputero- 98) walidacja równoczesna (concurrent validation) wy (hardware) izwiàzane znim oprogramowanie — walidacj´ przeprowadzanà podczas rutynowe- (software); cz´Êci sk∏adowe systemu komputero- go wytwarzania produktów przeznaczonych do wego sà zaprojektowane i po∏àczone w jednà sprzeda˝y; funkcjonalnà ca∏oÊç dla wykonywania okreÊlone- 99) wiàzka butli (cylinder bundle) — zestaw butli go zadania lub wielu zadaƒ; umocowanych razem w ramie oraz po∏àczonych 88) system serii posiewowych (seed lot system) — rurociàgiem panelu rozdzielczego, transportowasystem, zgodnie z którym kolejne serie produktu ny i u˝ywany jako ca∏oÊç; pochodzà z tej samej hodowli macierzystej, na 100) wydajnoÊç oczekiwana (yield, expected) — przeokreÊlonym poziomie pasa˝owania; widywanà iloÊç materia∏u wytworzonego w ka˝- 89) system skomputeryzowany (computerized sys- dym, odpowiednim etapie produkcji lub procent tem) — proces lub operacj´ zintegrowane z sys- teoretycznej wydajnoÊci wyznaczony dla tego temem komputerowym; etapu, na podstawie uprzednio uzyskanych danych laboratoryjnych, danych z produkcji serii 90) system zapewnienia ja∏owoÊci (sterility assuranpilota˝owych lub wczeÊniej realizowanych rutyce system) — ogó∏ dzia∏aƒ majàcych na celu zanowych produkcji; pewnienie ja∏owoÊci produktów; 101) wydajnoÊç teoretyczna (yield, theoretical) — 91) Êluza powietrzna (air lock) — zamkni´tà przeiloÊç materia∏u, która zosta∏aby wytworzona strzeƒ zdwojgiem lub wi´kszà liczbà drzwi, zktówka˝dym odpowiednim etapie produkcji zdanej rych tylko jedne mogà byç otwarte, znajdujàcà iloÊci materia∏u wyjÊciowego, je˝eli etap ten si´ mi´dzy dwoma lub wi´kszà liczbà pomieszprzebiega∏by bez ˝adnych strat i b∏´dów; czeƒ o ró˝nych klasach czystoÊci, w celu kontrolowania przep∏ywu powietrza mi´dzy tymi po- 102) wzorzec pierwotny (reference standard, primary mieszczeniami; Êluza jest tak skonstruowana, ˝e standard) — substancj´, której to˝samoÊç i wymo˝e s∏u˝yç zarówno do przemieszczania si´ soki stopieƒ czystoÊci wykazano na drodze szczepersonelu, jak i do przemieszczania materia∏ów; gó∏owych badaƒ analitycznych; mo˝e on byç uzyskany zoficjalnie rozpoznawanego êród∏a lub 92) walidacja (validation) — udokumentowany proprzygotowany na drodze syntezy lub uzyskany gram dajàcy wysoki stopieƒ pewnoÊci, ˝e okrez istniejàcego materia∏u produkcyjnego charak- Êlony proces, metoda lub system b´dzie w spoteryzujàcego si´ wysokà czystoÊcià lub otrzymasób powtarzalny prowadziç do otrzymania wyniny na drodze oczyszczenia (puryfikacji) istniejàków, spe∏niajàcych okreÊlone kryteria akceptacji; cego materia∏u produkcyjnego; 93) walidacja czyszczenia (cleaning validation) — udokumentowany dowód, ˝e zatwierdzona pro- 103) wzorzec wtórny (reference standard, secondary cedura czyszczenia zapewnia, ˝e urzàdzenie na- standard) — substancj´ oustalonej jakoÊci iczydaje si´ do przetwarzania produktów leczniczych; stoÊci, wykazanej przez porównanie do wzorca pierwotnego, u˝ywanà jako wzorzec (reference 94) walidacja powtórna (re-validation) — wykonanie standard) w rutynowych analizach laboratoryjponownej walidacji po up∏ywie czasu okreÊlonenych; go w protokole walidacyjnym lub po wprowadzeniu zmian w celu zapewnienia, ˝e zmiany 104) zabezpieczenie (containment) — dzia∏anie majàw procesie lub w urzàdzeniach wprowadzone ce na celu ograniczenie wyst´powania czynnika zgodnie z procedurami kontroli zmian nie majà biologicznego lub innego na okreÊlonym obszanegatywnego wp∏ywu na w∏aÊciwoÊci procesu rze; i jakoÊç produktu; 105) zabezpieczenie pierwotne (primary containment) — zabezpieczenie, które zapobiega wydostawa- 95) walidacja procesu (process validation) — udokuniu si´ czynnika biologicznego do najbli˝szego mentowany dowód, ˝e proces, prowadzony w ustalonym zakresie parametrów, przebiega Êrodowiska pracy; obejmuje ono stosowanie zaskutecznie i w sposób powtarzalny i umo˝liwia mkni´tych pojemników lub biologicznych bokwytwarzanie produktu leczniczego spe∏niajàcego sów bezpieczeƒstwa oraz odpowiednich proceustalone wymagania specyfikacji i kryteria jako- dur operacyjnych; Êciowe; 106) zabezpieczenie wtórne (secondary containment) 96) walidacja prospektywna (prospective validation) — zabezpieczenie, które zapobiega wydostawa- — walidacj´ przeprowadzonà przed rozpocz´- niu si´ czynnika biologicznego do Êrodowiska zeciem rutynowego wytwarzania produktów prze- wn´trznego lub innych obszarów pracy; znaczonych do sprzeda˝y; 107) zaka˝enie (infection) — zanieczyszczenie ˝ywy- 97) walidacja retrospektywna (retrospective valida- mi, obcymi czynnikami biologicznymi prowadzàtion) — walidacj´ procesu wytwarzania produk- ce do ich namna˝ania si´;

108) zamówienie (order) — instrukcj´ odnoszàcà si´ 2) w obszarze kontrolowanym stopieƒ zastosowanej do procesu, opakowania lub dostarczenia okre- kontroli powinien uwzgl´dniaç charakter organi- Êlonej iloÊci opakowaƒ badanego produktu lecz- zmu bioràcego udzia∏ w procesie; wymagania miniczego; nimalne to utrzymywanie podciÊnienia w stosunku do bezpoÊredniego otoczenia zewn´trznego 109) zanieczyszczanie (contamination) — niepo˝àdaoraz umo˝liwianie skutecznego usuwania niewielne wprowadzenie zanieczyszczeƒ o charakterze kich iloÊci czàstek zanieczyszczajàcych obszar; chemicznym lub mikrobiologicznym albo cia∏a obcego w trakcie wytwarzania, pobierania prób, 3) ochrona poÊrednia wymaga pomieszczeƒ z odpopakowania lub przepakowywania, sk∏adowania wiednio zaprojektowanà instalacjà wentylacyjnà, lub transportu; Êluzami powietrznymi lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów, albo obydwoma tymi 110) zanieczyszczenie (impurity) — niepo˝àdanà suburzàdzeniami, a tak˝e stosowania bezpiecznych stancj´ znajdujàcà si´ wmateriale lub produkcie; procedur operacyjnych; 111) zanieczyszczenie krzy˝owe (cross-contamina- 4) obcià˝enie biologiczne nie powinno byç uwa˝ane tion) — zanieczyszczenie materia∏u lub produktu za zanieczyszczenie, chyba ˝e przekroczona zostainnym materia∏em lub produktem; ∏a dopuszczalna iloÊç drobnoustrojów lub zosta∏y 112) zaÊlepianie (blinding) — procedur´, wktórej jed- wykryte okreÊlone, przypadkowe drobnoustroje; na lub wi´cej stron badania utrzymywana jest 5) protokó∏ walidacji okreÊla przyk∏adowo urzàdzew nieÊwiadomoÊci co do zastosowanego leczenia produkcyjne, krytyczne parametry procesu nia; i krytyczne zakresy operacyjne, charakterystyk´ 113) zawór (valve) — urzàdzenie do otwierania i za- produktu, sposób pobierania prób, konieczne do mykania zbiorników; zebrania dane z badaƒ, iloÊç przebiegów procesu walidacyjnego i akceptowalne wyniki badaƒ; 114) zawór przeciwzwrotny (non-return valve) — zawór pozwalajàcy na przep∏yw wy∏àcznie w jed- 6) specyfikacja jest zbiorem wymagaƒ, które powinym kierunku; nien spe∏niaç materia∏, ˝eby jego jakoÊç zosta∏a uznana za akceptowalnà, asam materia∏ móg∏ byç 115) zawór zwrotny utrzymujàcy ciÊnienie resztkowe dopuszczony do u˝ycia zgodnego z jego przezna- (minimum pressure retention valve) — zawór czeniem; zgodnoÊç ze specyfikacjà (according zwrotny, który utrzymuje okreÊlone ciÊnienie (od specification) oznacza, ˝e materia∏ poddany badaoko∏o 3 do 5 barów powy˝ej ciÊnienia atmosfeniom zgodnie z wykazem procedur analitycznych rycznego) w celu zapobie˝enia zanieczyszczeniu spe∏nia okreÊlone dla tych procedur kryteria akpodczas u˝ywania pojemnika; ceptacji; 116) zbiornik (tank) — stacjonarny pojemnik do prze- 7) dla potrzeb systemu serii posiewowych powinny chowywania gazów skroplonych lub kriogeniczbyç prowadzone zapisy dotyczàce pochodzenia nych; ihistorii pasa˝u zhodowli macierzystej iposiewo- 117) zbiornik ciÊnieniowy (container) — naczynie krio- wej serii roboczej; dla produkcji rutynowej, posiegeniczne, zbiornik, cystern´, butl´, wiàzk´ butli wowa seria robocza jest przygotowywana z holub inne opakowanie majàce bezpoÊredni kon- dowli macierzystej; produkt koƒcowy pochodzi takt z gazem medycznym; z posiewowej serii roboczej i nie jest poddawany wi´kszej iloÊci pasa˝y z hodowli macierzystej ni˝ 118) zwrot (return) — ka˝de odes∏anie do wytwórcy szczepionka, której podczas badaƒ klinicznych zolub dystrybutora produktu (który mo˝e byç posta∏a udowodniona skutecznoÊç i efektywnoÊç dejrzany o wad´ jakoÊciowà); w stopniu zadowalajàcym; 119) zwalnianie parametryczne (parametric release) 8) system zapewnienia ja∏owoÊci dla produktów ste- — zwalnianie do obrotu, które na podstawie inrylizowanych koƒcowo obejmuje zwykle nast´puformacji zebranych podczas procesu wytwarzajàce zagadnienia: nia, a tak˝e stwierdzonej zgodnoÊci ze specyficza) projekt produktu, nymi wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania dotyczàcymi zwalniania parametrycznego, b) znajomoÊç i, jeÊli to mo˝liwe, ograniczenie zazapewnia, ˝e produkt ma zamierzonà jakoÊç. nieczyszczeƒ mikrobiologicznych materia∏ów wyjÊciowych i materia∏ów pomocniczych pro- § 4. Stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania wycesu (na przyk∏ad gazów, smarów), maga przestrzegania nast´pujàcych, szczegó∏owych zasad: c) kontrol´ zanieczyszczeƒ w procesie wytwarzania wcelu unikni´cia przedostania si´ inamna- 1) do przygotowania banku komórek roboczych sto- ˝ania mikroorganizmów wprodukcie, co osiàga suje si´ okreÊlonà iloÊç zbiorników z macierzyste- si´ zwykle poprzez czyszczenie isanityzacj´ pogo banku komórek; system banku komórek pod- wierzchni majàcych kontakt z produktem, przedawany jest walidacji pod wzgl´dem stopnia pa- ciwdzia∏anie zanieczyszczeniom przenoszonym sa˝owania lub liczby podwojeƒ populacji ponad przez powietrze osiàgane dzi´ki prowadzeniu t´, która uzyskiwana jest podczas rutynowej pro- procesu w pomieszczeniach czystych, przedukcji; strzeganiu limitów czasowych trwania proce-

sów oraz, je˝eli jest to konieczne — przestrzega- lenia na prowadzenie badania klinicznego powinien niu etapów filtracji, byç z∏o˝ony wniosek do Prezesa Urz´du owprowadzenie takiej zmiany. d) zapobieganie pomieszaniu produktów ja∏owych i nieja∏owych, § 7. Wytwórca zapewnia stosowanie skutecznego e) zachowanie w∏aÊciwoÊci produktu, Systemu Zapewnienia JakoÊci wwytwarzaniu produktów leczniczych. f) proces sterylizacji, g) System Zapewnienia JakoÊci, w którym zawie- § 8. 1. Wytwórca zapewnia w ka˝dym miejscu wyra si´ System Zapewnienia Ja∏owoÊci, wszcze- twarzania zespó∏ kompetentnych, wykszta∏conych gólnoÊci: kontrola zmian, szkolenia, pisemne iwyszkolonych pracowników umo˝liwiajàcych zapewprocedury, kontrola przy zwalnianiu, planowa- nienie jakoÊci przy wytwarzaniu produktów lecznina konserwacja zapobiegawcza, analiza b∏´- czych. dów, zapobieganie ludzkim b∏´dom, walidacja, kalibracja; 2. Zakres obowiàzków i odpowiedzialnoÊci oraz uprawnienia kierownictwa, w tym osób wykwalifiko- 9) zabezpieczenie wtórne obejmuje stosowanie powanych odpowiedzialnych za wprowadzanie i stosomieszczeƒ ze specjalnie zaprojektowanym systewanie Dobrej Praktyki Wytwarzania okreÊla si´ w formem wentylacji, posiadajàcych Êluzy powietrzne mie pisemnej. Zale˝noÊci s∏u˝bowe powinny byç okrelub sterylizatory s∏u˝àce do wyja∏awiania wycho- Êlone wschemacie organizacyjnym przedsi´biorstwa. dzàcego materia∏u, atak˝e stosowanie odpowiednich procedur operacyjnych; zabezpieczenie wtór- 3. Schemat organizacyjny przedsi´biorstwa i zane mo˝e w wielu przypadkach zwi´kszaç skutecz- kresy obowiàzków powinny byç zatwierdzone zgodnie noÊç zabezpieczenia pierwotnego; z procedurami wewn´trznymi wytwórcy. 10) w zaÊlepianiu pojedynczo-Êlepa próba zwykle od- 4. Pracownicy muszà odbyç szkolenie wst´pne nosi si´ do uczestnika, a podwójnie-Êlepa próba oraz ustawiczne szkolenia uzupe∏niajàce i dokszta∏cazwykle odnosi si´ do uczestnika, badacza, osoby jàce, których skutecznoÊç powinna byç weryfikowana. monitorujàcej i, wniektórych przypadkach — oso- Szkolenia muszà obejmowaç teori´ ipraktyk´ wzakreby analizujàcej dane; w odniesieniu do badanego sie funkcjonowania Systemu Zapewnienia JakoÊci produktu leczniczego zaÊlepianie mo˝e oznaczaç oraz Dobrej Praktyki Wytwarzania. zamaskowanie to˝samoÊci produktu zgodnie z instrukcjami sponsora; odÊlepienie (unbliding) 5. Wytwórca zapewnia opracowanie i przestrzegaoznacza ujawnienie to˝samoÊci produktu zaÊle- nie programów zachowania higieny, odpowiednich do pionego. rodzaju dzia∏alnoÊci produkcyjnej i zakresu wytwarzania. Programy zachowania higieny obejmujà w szcze- § 5. 1. W odniesieniu do importowanych produkgólnoÊci procedury dotyczàce kontroli zdrowia, higietów leczniczych oraz badanych produktów leczniny i odzie˝y roboczej pracowników. czych, importer zapewnia, ˝e sprowadzane produkty zosta∏y wytworzone zgodnie zwymaganiami, które sà § 9. 1. Pomieszczenia i urzàdzenia, w których wyco najmniej równowa˝ne z wymaganiami Dobrej twarza si´ produkty lecznicze, powinny byç rozmiesz- Praktyki Wytwarzania obowiàzujàcymi w paƒstwach czone, zaprojektowane, zbudowane, zainstalowane cz∏onkowskich Unii Europejskiej lub paƒstwach cz∏on- i konserwowane odpowiednio do wykonywanych kowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym operacji, do których sà przeznaczone. Handlu (EFTA) — stronach umowy oEuropejskim Obszarze Gospodarczym. 2. Rozmieszczenie, budowa i dzia∏anie urzàdzeƒ oraz rozmieszczenie i konstrukcja pomieszczeƒ muszà 2. Importer produktu leczniczego zapewnia, ˝e pro- uwzgl´dniaç koniecznoÊç ograniczenia do minimum dukty lecznicze zosta∏y wytworzone przez podmioty ryzyka pope∏niania pomy∏ek oraz umo˝liwiaç skuteczdo tego uprawnione. Importer badanych produktów ne czyszczenie ikonserwacj´, wcelu unikni´cia zanieleczniczych zapewnia, ˝e produkty te zosta∏y wytwo- czyszczeƒ, w tym zanieczyszczeƒ krzy˝owych, oraz jarzone przez wytwórc´ zg∏oszonego i zaakceptowane- kiegokolwiek niepo˝àdanego wp∏ywu na jakoÊç progo do tego celu przez Prezesa Urz´du Rejestracji Pro- duktów. duktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych iPreparatów Biobójczych, zwanego dalej „Prezesem Urz´du”, 3. Pomieszczenia i urzàdzenia, przeznaczone do w porozumieniu z G∏ównym Inspektorem Farmaceu- wykonywania operacji wytwarzania, które majà istottycznym. ny wp∏yw na jakoÊç produktów, podlegajà odpowiedniej kwalifikacji i walidacji. § 6. Wytwórca dokonuje regularnego przeglàdu stosowanych przez siebie metod wytwarzania, § 10. 1. Wytwórca ustanawia i stosuje system douwzgl´dniajàc post´p naukowy i techniczny oraz po- kumentacji obejmujàcy specyfikacje, receptury, inst´p w pracach badawczo-rozwojowych nad produk- strukcje wytwarzania ipakowania oraz procedury izatem leczniczym. W przypadku koniecznoÊci wprowa- pisy dotyczàce wykonywania ró˝nych operacji zwiàzadzenia zmian do dokumentacji stanowiàcej podstaw´ nych z wytwarzaniem. Dokumenty te muszà byç w jado dopuszczenia produktu leczniczego do obrotu lub sny sposób sformu∏owane, wolne od b∏´dów iaktualidokumentacji stanowiàcej podstaw´ wydania pozwo- zowane.

2. Dokumentacja, októrej mowa wust. 1, powinna py procesu. Wszystkie etapy dotyczàce projektowania obejmowaç mo˝liwe do udost´pnienia, uprzednio i rozwoju procesu wytwarzania muszà byç w pe∏ni przygotowane, ogólne procedury dotyczàce operacji udokumentowane. iwarunków wytwarzania oraz specyficzne dokumenty dotyczàce ka˝dej serii, tak aby umo˝liwiaç przeÊledze- § 12. 1.Wytwórca ustanawia istosuje system konnie historii wytwarzania ka˝dej serii produktu leczni- troli jakoÊci zarzàdzany przez osob´ niezale˝nà od dziaczego oraz zmian wprowadzanych podczas rozwoju ∏u produkcji iposiadajàcà odpowiednie kwalifikacje. badanego produktu leczniczego. 2. Osoba, o której mowa w ust. 1, musi mieç do 3. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczegól- swojej dyspozycji co najmniej jedno laboratorium nych serii produktów leczniczych przechowuje si´ co kontroli jakoÊci, z odpowiednim zespo∏em pracowninajmniej przez rok po up∏ywie terminu wa˝noÊci serii, ków i wyposa˝eniem umo˝liwiajàcym wykonywanie której dotyczà, ale nie krócej ni˝ przez pi´ç lat od dnia wszystkich niezb´dnych kontroli oraz badaƒ materiazwolnienia serii do obrotu. ∏ów wyjÊciowych, materia∏ów opakowaniowych, produktów poÊrednich i produktów koƒcowych. 4. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczególnych serii badanych produktów leczniczych przecho- 3. Wprzypadku produktów leczniczych, wtym prowuje si´ co najmniej przez pi´ç lat po zakoƒczeniu al- duktów importowanych, badania mo˝e przeprowadziç bo formalnym przerwaniu ostatniego badania klinicz- laboratorium kontrolne, przyjmujàce zlecenie na podnego, do którego u˝yto danà seri´. stawie umowy, októrej mowa wart. 50 ustawy zdnia 6 wrzeÊnia 2001 r. — Prawo farmaceutyczne. 5. Wprzypadku stosowania systemów elektronicznych, techniki fotograficznej lub innych systemów 4. W przypadku badanych produktów leczniczych przetwarzania danych, wytwórca musi zwalidowaç te sponsor zapewnia, ˝e laboratorium kontrolne przyjsystemy, udowadniajàc, ˝e wszystkie zarejestrowane mujàce zlecenie wykona zlecone badania zgodnie dane b´dà prawid∏owo przechowywane przez wyma- z dokumentacjà, na podstawie której zosta∏o wydane gany czas iudost´pniane w∏aÊciwym organom na ka˝- pozwolenie na przeprowadzenie badaƒ klinicznych. de ˝àdanie. Je˝eli badane produkty lecznicze sà importowane, wykonanie analiz nie jest obowiàzkowe. 6. Dane przechowywane w systemach, o których mowa wust. 5, powinny byç ∏atwo dost´pne wczytel- 5. Podczas kontroli produktu koƒcowego przed nej formie, chronione przed utratà lub zniszczeniem, zwolnieniem do obrotu lub do u˝ycia wbadaniach kliwszczególnoÊci poprzez wykonanie kopii lub przetwo- nicznych, system kontroli jakoÊci powinien uwzgl´drzenie w innym systemie przechowywania danych, niaç wyniki analiz oraz inne istotne informacje, przy czym powinna byç zachowana mo˝liwoÊç odtwo- w szczególnoÊci warunki produkcji i wyniki kontroli rzenia historii przetwarzania danych. procesu, ocen´ dokumentacji produkcyjnej oraz zgodnoÊç ze specyfikacjà produktu wraz z opakowaniem § 11. 1. Operacje produkcyjne muszà byç przepro- koƒcowym. wadzane zgodnie z uprzednio opracowanymi instrukcjami i procedurami oraz zgodnie ze szczegó∏owy- 6. Próby zka˝dej serii koƒcowego produktu lecznimiwymaganiami okreÊlonymi wza∏àczniku do rozpo- czego przechowuje si´ co najmniej przez rok po up∏yrzàdzenia. W celu skutecznej kontroli procesu muszà wie terminu wa˝noÊci. byç zapewnione w∏aÊciwe iwystarczajàce Êrodki techniczne i organizacyjne. Wszystkie odchylenia od usta- 7. W przypadku badanych produktów leczniczych lonego przebiegu procesu oraz wady produktu muszà przechowuje si´ próby produktu luzem o odpowiedbyç udokumentowane, a ich przyczyny dok∏adnie wy- niej wielkoÊci z ka˝dej serii produktu luzem oraz klujaÊnione. czowych sk∏adników opakowania u˝ytych do zapakowania ka˝dej serii produktu koƒcowego. 2. Wytwórca stosuje odpowiednie Êrodki techniczne lub organizacyjne zapobiegajàce zanieczyszcze- 8. Próby, o których mowa w ust. 7, powinny byç niom krzy˝owym i pomieszaniu produktów. W przy- przechowywane co najmniej przez dwa lata po zakoƒpadku badanych produktów leczniczych nale˝y zwró- czeniu lub formalnym przerwaniu ostatniego badania ciç szczególnà uwag´ na post´powanie z produktem klinicznego, do którego by∏a u˝yta dana seria w zale˝- podczas i po wykonaniu jakichkolwiek operacji zwià- noÊci od tego, który z tych terminów wypada póêniej. zanych z zakodowaniem produktu. 9. Próby materia∏ów u˝ywanych do produkcji, 3. W przypadku produktów leczniczych wszystkie zwyjàtkiem rozpuszczalników, gazów iwody, przechonowe procesy oraz istotne zmiany w procesach wy- wuje si´ co najmniej przez dwa lata od dnia zwolnietwarzania produktów leczniczych muszà byç zwalido- nia serii produktu do obrotu. Okres przechowywania wane. Krytyczne etapy procesów wytwarzania muszà mo˝e byç skrócony, je˝eli okreÊlony w specyfikacji byç regularnie rewalidowane. okres trwa∏oÊci materia∏u jest krótszy. 4. W przypadku badanych produktów leczniczych, 10. Wprzypadku materia∏ów wyjÊciowych lub proproces wytwarzania musi byç zwalidowany w mo˝li- duktów leczniczych wytwarzanych jednorazowo lub wym zakresie, z uwzgl´dnieniem stanu badaƒ nauko- wma∏ych iloÊciach albo takich, których przechowywawych iprac rozwojowych dotyczàcych produktu. Wali- nie zwiàzane jest ze szczególnym ryzykiem, wytwórca, dacji poddane powinny byç co najmniej krytyczne eta- za zgodà G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego,

mo˝e okreÊliç inne warunki pobierania i przechowy- 5. Sponsor wdra˝a procedur´ niezw∏ocznego odwania prób. kodowania zakodowanych produktów, koniecznà do niezw∏ocznego wycofania produktu w sposób, o któ- 11. Przechowywane próby udost´pnia si´ orga- rym mowa w ust. 2. Sponsor zapewni, ˝e procedura nom Paƒstwowej Inspekcji Farmaceutycznej na ich ˝àujawni to˝samoÊç zakodowanego produktu tylko wtadanie. kim zakresie, w jakim jest to konieczne. § 13. 1. Wytwórca produktów leczniczych rejestru- § 14. 1. Wytwórca przeprowadza systematyczne je i rozpatruje reklamacje oraz zapewnia stosowanie inspekcje wewn´trzne, b´dàce cz´Êcià Systemu Zaskutecznego systemu niezw∏ocznego wycofywania sepewnienia JakoÊci, majàce na celu sprawdzanie stoprii produktu zobrotu. Wytwórca powiadamia G∏ównenia wdro˝enia i przestrzegania wymagaƒ okreÊlonych go Inspektora Farmaceutycznego o ka˝dej okolicznow za∏àczniku do rozporzàdzenia, oraz podejmuje nie- Êci, która mo˝e byç powodem ograniczeƒ w dostazb´dne dzia∏ania naprawcze. wach lub wycofania z obrotu serii produktu leczniczego, i wskazuje kraje, do których produkt zosta∏ wys∏a- 2. Wytwórca przechowuje raporty z inspekcji weny. wn´trznych oraz dokumentacj´ dotyczàcà wykonania zaleconych dzia∏aƒ naprawczych przez okres i w spo- 2. Wytwórca badanych produktów leczniczych we sób opisany wprocedurach Systemu Zapewnienia Jawspó∏pracy ze sponsorem ustanawia istosuje system koÊci. rejestracji i rozpatrywania reklamacji oraz skuteczny system niezw∏ocznego wycofywania badanego pro- § 15. W przypadku badanych produktów leczniduktu, który zosta∏ ju˝ dostarczony. czych informacje umieszczane na etykietach powinny zapewniç ochron´ uczestnika badania, zidentyfikowa- 3. Wytwórca rejestruje ka˝dà reklamacj´ dotyczàcà nie produktu i badania oraz u∏atwiç w∏aÊciwe u˝ycie wady produktu, wyjaÊnia przyczyn´ powstania wady badanego produktu leczniczego. i informuje G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego i Prezesa Urz´du o wszystkich wadach mogàcych byç § 16. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie przyczynà wycofania produktu lub decyzji o ograni- 14 dni od dnia og∏oszenia.3) czeniu dostaw. Minister Zdrowia: Z. Religa 4. W przypadku badanych produktów leczniczych muszà byç zidentyfikowane wszystkie miejsca, w których prowadzono badania, i wskazane kraje, do któ- ——————— rych produkt zosta∏ wys∏any. W przypadku badanych 3) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdzeproduktów leczniczych, które posiadajà pozwolenie na niem Ministra Zdrowia zdnia 3 grudnia 2002 r. wsprawie dopuszczenie do obrotu, wytwórca badanego produkwymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. Nr 224, tu leczniczego, we wspó∏pracy ze sponsorem, powiapoz. 1882), które utraci∏o moc zdniem 15 grudnia 2005 r. damia podmiot odpowiedzialny o ka˝dej wadzie pro- na podstawie art. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. duktu dopuszczonego do obrotu na podstawie tego ozmianie ustawy — Prawo farmaceutyczne (Dz. U. Nr 94, pozwolenia. poz. 787). (Za∏àcznik do rozporzàdzenia stanowi oddzielny za∏àcznik do niniejszego numeru)