Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 13 stycznia 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół

165 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU z dnia 13 stycznia 2005 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy wym w stopniu umiarkowanym lub znaczz dnia 7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty (Dz. U. nym oraz dla uczniów z niepe∏nosprawnoz 2004 r. Nr 256, poz. 2572, Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, Êciami sprz´˝onymi, o których mowa

oraz z 2005 r. Nr 17, poz. 141) zarzàdza si´, w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. h) ustawy, o której co nast´puje: mowa wlit. c), stanowiàcà za∏àcznik nr 8 do rozporzàdzenia.”; § 1. W rozporzàdzeniu Ministra Edukacji Narodo- 2) za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia otrzymuje brzmiewej iSportu zdnia 26 lutego 2002 r. wsprawie podstanie okreÊlone wza∏àczniku nr 1 do niniejszego rozwy programowej wychowania przedszkolnego oraz porzàdzenia; kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ (Dz. U. Nr 51, poz. 458 orazz2003 r. Nr 210, poz. 2041) 3) za∏àcznik nr 7 do rozporzàdzenia otrzymuje brzmiewprowadza si´ nast´pujàce zmiany: nie okreÊlone wza∏àczniku nr 2 do niniejszego rozporzàdzenia; 1) w § 1 w pkt 2: a) lit. b otrzymuje brzmienie: 4) dodaje si´ za∏àcznik nr 8 do rozporzàdzenia w brzmieniu okreÊlonym w za∏àczniku nr 3 do ni- „b) uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym niejszego rozporzàdzenia. w stopniu umiarkowanym lub znacznym wszko∏ach podstawowych igimnazjach, sta- § 2. Przepisy niniejszego rozporzàdzenia stosuje nowiàcà za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia,”, si´ poczàwszy od roku szkolnego 2004/2005. b) w lit. f kropk´ zast´puje si´ przecinkiem i doda- § 3. Rozporzàdzenie wchodzi w˝ycie zdniem og∏oje si´ lit. g w brzmieniu: szenia. „g) szkó∏ specjalnych przysposabiajàcych do pracy dla uczniów zupoÊledzeniem umys∏o- Minister Edukacji Narodowej i Sportu: M. Sawicki Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodowej iSportu zdnia 13 stycznia 2005 r. (poz. 165) Za∏àcznik nr 1 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA UCZNIÓW Z UPOÂLEDZENIEM UMYS¸OWYM W STOPNIU UMIARKOWANYM LUB ZNACZNYM W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH I GIMNAZJACH Wskazania ogólne okres kszta∏cenia w szkole podstawowej, a nast´pnie wgimnazjum, dzia∏ania edukacyjne sà ukierunkowane 1. Edukacja uczniów zupoÊledzeniem umys∏owym na zaspokajanie specyficznych potrzeb edukacyjnych wstopniu umiarkowanym lub znacznym polega na in- tych uczniów, odpowiednio do ich mo˝liwoÊci psychotegralnej realizacji funkcji dydaktycznej, wychowaw- fizycznych. Przy ustalaniu kierunków pracy z uczniem czej i opiekuƒczej szko∏y, z uwzgl´dnieniem specyficz- nale˝y uwzgl´dniaç indywidualne tempo rozwoju nych form imetod pracy oraz zasad nauczania, opisa- ucznia. Z tego wzgl´du podstawa programowa nie nych przez wspó∏czesne nauki spo∏eczno-pedagogicz- wyró˝nia odr´bnych celów, zadaƒ ani treÊci nauczania ne. dla kolejnych etapów edukacyjnych w szkole podstawowej i gimnazjum. 2. Specyfika kszta∏cenia uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym lub znacznym Edukacja uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym polega na nauczaniu i wychowaniu ca∏oÊciowym, zin- w stopniu umiarkowanym lub znacznym opiera si´ tegrowanym, opartym na wielozmys∏owym poznawa- na indywidualnych programach edukacyjnych, niu otaczajàcego Êwiata — wca∏ym procesie edukacji. opracowanych przez nauczycieli i specjalistów pra- W stosunku do uczniów, zw∏aszcza uczniów z upoÊle- cujàcych z uczniami na podstawie odr´bnych przedzeniem umys∏owym w stopniu znacznym, przez ca∏y pisów.

11. Umo˝liwianie uczniowi udzia∏u w ró˝nych wy- i wychowania nale˝y wykorzystaç mo˝liwoÊci, jakie darzeniach spo∏ecznych i kulturalnych w roli odbiorcy stwarza Êrodowisko spo∏eczno-kulturowe ucznia oraz i twórcy kultury, uczenie przy tym wyra˝ania swoich baza materialno-dydaktyczna szko∏y. Zakres treÊci naprze˝yç i emocji. uczania i wychowania ulega poszerzaniu w miar´ nabywania przez uczniów wiadomoÊci, umiej´tnoÊci 12. Przybli˝anie tradycji iobyczajów lokalnych, nai sprawnoÊci. rodowych, rozbudzanie poczucia przynale˝noÊci do spo∏ecznoÊci lokalnej, regionu, kraju. 1. Umiej´tnoÊç samoobs∏ugi: 13. Umo˝liwianie poznawania Êrodowiska przy- 1) kszta∏towanie sprawnoÊci niezb´dnych w codzienrodniczego, budzenie zainteresowania i szacunku dla nym ˝yciu, dotyczàcych ubierania si´, jedzenia, hiotaczajàcej przyrody iwychowanie do ˝ycia wharmo- gieny osobistej, czynnoÊci fizjologicznych, ochronii z przyrodà. ny organizmu przed szkodliwymi czynnikami, 14. Wspieranie rozwoju sprawnoÊci psychofizycz- 2) kszta∏towanie nawyków i postaw ogólnie akceptonej uczniów, prowadzenie zaj´ç niezb´dnych do roz- wanych w tym zakresie. woju psychoruchowego. 2. Dba∏oÊç o zdrowie: 15. Tworzenie warunków do uprawiania przez uczniów ró˝nych dyscyplin sportu, udzia∏u w zawo- 1) przyjmowanie prawid∏owej pozycji cia∏a, w szczedach sportowych, turystyce i krajoznawstwie. gólnoÊci podczas nauki, 2) utrwalanie podstawowych nawyków higienicz- 16. Tworzenie warunków do zdobywania umiej´tnoÊci technicznych i wykorzystywania ich w ró˝nych nych i ˝ywieniowych, sytuacjach ˝yciowych. Umo˝liwianie korzystania 3) unikanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z urzàdzeƒ technicznych, u∏atwiajàcych funkcjonowanie w ˝yciu. 4) korzystanie z pomocy medycznej. 17. Zapewnienie uczniowi udzia∏u w ró˝nych zaj´- 3. Umiej´tnoÊç porozumiewania si´ z otoczeniem, ciach rewalidacyjnych wspierajàcych rozwój i majàw tym: cych wp∏yw na mo˝liwoÊci kszta∏cenia ogólnego oraz realizacj´ treÊci podstawy programowej. Zaj´cia rewa- 1) wykorzystywanie komunikatów pozawerbalnych, lidacyjne sà prowadzone w celu: 2) poznawanie wspierajàcych lub alternatywnych 1) wspomagania rozwoju ucznia, metod komunikacji (wstosunku do uczniów napo- 2) rozwijania psychofizycznej sprawnoÊci ucznia oraz tykajàcych trudnoÊci ws∏ownym porozumiewaniu zdolnoÊci do odniesienia sukcesu, si´), 3) rozwijania zainteresowaƒ (w szczególnoÊci mu- 3) doskonalenie s∏ownictwa ucznia i umiej´tnoÊci zycznych, teatralnych, tanecznych, Êpiewu i spor- formu∏owania wypowiedzi, towych), sprawnoÊci manualnej oraz zdolnoÊci plastycznych, 4) doskonalenie wymowy. 4) usprawniania funkcjonowania ucznia oraz jego 4. Rozwijanie percepcji wzrokowej ispostrzegania: kondycji fizycznej, 1) podczas obserwacji rzeczywistoÊci i na obrazkach, 5) wspomagania samodzielnoÊci spo∏ecznej, 2) przez manipulowanie przedmiotami iporzàdkowa- 6) wdra˝ania do aktywnoÊci ruchowej ikszta∏towania nie przedmiotów, umiej´tnoÊci samodzielnego organizowania wypoczynku i rekreacji. 3) przez wyszukiwanie ró˝nic i podobieƒstw oraz za- Zaj´cia rewalidacyjne sà ustalane na podstawie orze- uwa˝anie zmian w otoczeniu. czenia o potrzebie kszta∏cenia specjalnego. 5. Rozwijanie percepcji s∏uchowej przez: TreÊci nauczania 1) çwiczenia wra˝liwoÊci s∏uchowej, Zakres treÊci nauczania i wychowania w kszta∏ce- 2) çwiczenia rytmiczne, niu uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym lub znacznym odpowiada indywidual- 3) çwiczenia s∏uchu fonematycznego, nym potrzebom edukacyjnym i mo˝liwoÊciom psychofizycznym ucznia. Przy realizacji treÊci nauczania 4) analiz´ i syntez´ s∏uchowà.

6. åwiczenia pami´ci, w szczególnoÊci dotykowej, 2) aktywnoÊç muzyczna, plastyczna i taneczna, ruchowej i s∏ownej. 3) umiej´tne stosowanie ró˝nych Êrodków artystycz- 7. Nauka czytania i pisania z wykorzystaniem çwi- nego wyrazu, czeƒ: 4) rozwijanie specjalnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ 1) usprawniania spostrzegania wzrokowego is∏ucho- kulturalnych. wego, 12. Poznawanie przyrody: 2) rozwijania orientacji przestrzennej, 1) zapoznawanie z ró˝nymi Êrodowiskami naturalny- 3) rozwijania sprawnoÊci manualnej i umiej´tnoÊci mi, pisania r´cznego, 2) prowadzenie hodowli i upraw, 4) usprawniania koordynacji wzrokowo-ruchowej, 3) kszta∏towanie postaw proekologicznych w kontak- 5) usprawniania innych obszarów zgodnie z potrzetach z przyrodà. bami ucznia. 13. Zaj´cia ruchowe: Bioràc pod uwag´ indywidualne uwarunkowania uczniów, którzy nie nab´dà umiej´tnoÊci pisania r´cz- 1) zabawy igry ruchowe s∏u˝àce rozwijaniu sprawnonego, nale˝y, wmiar´ mo˝liwoÊci, przygotowaç ich do Êci psychofizycznej, pos∏ugiwania si´ maszynà do pisania lub komputerem. 2) çwiczenia gimnastyczne ikorekcyjne niezb´dne do rozwoju psychoruchowego, 8. Elementarne umiej´tnoÊci matematyczne: 3) udzia∏ w zawodach sportowych, turystyce i krajo- 1) porównywanie, znawstwie, 2) odwzorowywanie, 4) wykorzystywanie nabytych umiej´tnoÊci ruchowych w ˝yciu codziennym, 3) porzàdkowanie zbiorów przedmiotów, 5) przygotowanie do aktywnego sp´dzania wolnego 4) liczenie i pos∏ugiwanie si´ pieni´dzmi, czasu. 5) mierzenie d∏ugoÊci, obj´toÊci, ci´˝aru, czasu — 14. Kszta∏cenie techniczne: z zastosowaniem prostych przyrzàdów pomiarowych. 1) poznawanie materia∏ów i produktów codziennego u˝ytku, ich w∏aÊciwoÊci i zastosowaƒ, 9. Poznawanie najbli˝szego otoczenia: 2) korzystanie z prostych narz´dzi, 1) szko∏y, 3) korzystanie z urzàdzeƒ socjalnych i technicznych 2) urz´dów i innych instytucji, powszechnego u˝ytku, zgodnie z ich przeznacze- 3) placówek kulturalnych, niem, 4) sklepów, punktów us∏ugowych. 4) kszta∏towanie zachowaƒ proekologicznych w trakcie pos∏ugiwania si´ narz´dziami, korzystania 10. Poznawanie najbli˝szego Êrodowiska spo∏eczz urzàdzeƒ socjalnych i technicznych. no-kulturowego: Osiàgni´cia 1) aktywne uczestniczenie w ró˝nych formach ˝ycia spo∏ecznego i kulturalnego, Ze wzgl´du na specyficzny charakter edukacji 2) przygotowanie ucznia do pe∏nienia ró˝nych ról uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu spo∏ecznych (wtym roli doros∏ej kobiety idoros∏e- umiarkowanym lub znacznym, a tak˝e indywidualne go m´˝czyzny), tempo izakres nauki ka˝dego ucznia, osiàgni´cia wposzczególnych sferach oddzia∏ywaƒ pedagogicznych 3) wdra˝anie do kulturalnego, spo∏ecznie akceptowai rewalidacyjnych sà planowane indywidualnie. Dokonego sposobu bycia. nywana okresowo przez nauczycieli ispecjalistów wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania 11. TwórczoÊç artystyczna: ucznia umo˝liwia modyfikowanie indywidualnego pro- 1) kontakt z dzie∏ami muzycznymi, plastycznymi, fil- gramu edukacyjnego i dostosowanie poziomu oczekimowymi i teatralnymi, wanych osiàgni´ç ucznia do jego mo˝liwoÊci.

Za∏àcznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ POLICEALNYCH PRZEDMIOTY 6. Organizowanie imprez turystycznych (w tym tak˝e tzw. „ma∏ej turystyki”). WYCHOWANIE FIZYCZNE 7. Wdra˝anie do samokontroli i samooceny stanu Cele edukacyjne zdrowia i poziomu sprawnoÊci fizycznej. 1. Wykszta∏cenie umiej´tnoÊci dbania o zdrowie Osiàgni´cia i sprawnoÊç fizycznà. 1. Umiej´tnoÊç dokonania samooceny stanu zdro- 2. Kszta∏towanie aktywnych postaw moralnych wia na podstawie pomiarów cech somatycznych oraz i spo∏ecznych przez wartoÊci odnajdywane w sporcie, pomiarów wydolnoÊci wysi∏kowej organizmu. rekreacji iturystyce, wszczególnoÊci wytrwa∏oÊç, systematycznoÊç, odpowiedzialnoÊç, samodyscyplina, 2. Umiej´tnoÊç dokonania samooceny poziomu równoÊç szans, szacunek dla przeciwnika, „czysta sprawnoÊci fizycznej na podstawie okreÊlonego testu, gra”, umiej´tnoÊç w∏aÊciwego zachowania si´ wsytu- a tak˝e stosowania çwiczeƒ wp∏ywajàcych na zachoacji zwyci´stwa i pora˝ki. wanie prawid∏owej sylwetki i nale˝ytej sprawnoÊci. 3. Umiej´tnoÊç stosowania çwiczeƒ relaksacyj- Zadania szko∏y nych irozluêniajàcych — redukujàcych poziom napi´ç 1. Utrwalenie wiedzy uczniów niezb´dnej dla po- emocjonalnych i stresów oraz poprawiajàcych samodejmowania Êwiadomej, systematycznej aktywnoÊci poczucie i pewnoÊç siebie. fizycznej jako warunku zdrowego stylu ˝ycia iracjonal- 4. Umiej´tnoÊç organizowania iaktywnego uczestnej troski o witalnà gotowoÊç organizmu do przeciwnictwa wró˝nych (indywidualnych izespo∏owych) forstawiania si´ negatywnym skutkom cywilizacji. mach aktywnoÊci sportowej, rekreacyjnej i turystycz- 2. Wdra˝anie do samodzielnych dzia∏aƒ na rzecz nej. harmonijnego rozwoju fizycznego oraz dba∏oÊci o na- 5. Przyj´cie na siebie odpowiedzialnoÊci za zdrole˝yty poziom sprawnoÊci fizycznej. wie w∏asne i innych, w tym tak˝e w∏asnej rodziny. 3. Organizowanie zaj´ç zzakresu ró˝nych form aktywnoÊci fizycznej. PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI Przedmiot jest realizowany przez uczniów, którzy TreÊci nauczania nie realizowali tego przedmiotu na wczeÊniejszym eta- 1. åwiczenia si∏y mi´Êniowej — dba∏oÊç o prawi- pie edukacyjnym. d∏owà sylwetk´, zapobieganie oty∏oÊci. Cele edukacyjne 2. åwiczenia wzmacniajàce kondycj´ organizmu — 1. Przygotowanie do aktywnego i Êwiadomego wydolnoÊç krà˝eniowo-oddechowa, wysi∏ki o charakuczestnictwa w ˝yciu gospodarczym. terze aerobowym — marszobiegi, biegi, aerobik, dynamiczne formy gier sportowych, p∏ywanie. 2. Kszta∏cenie postawy rzetelnej pracy i przedsi´- biorczoÊci. 3. Zaj´cia relaksacyjne, roz∏adowujàce napi´cie emocjonalne, redukujàce poziom stresu i poprawiajà- 3. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci pracy w zespole ce samopoczucie. i skutecznego komunikowania si´. 4. Zaj´cia rekreacyjno-sportowe w wybranej dzie- 4. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci aktywnego poszukidzinie (dyscyplinie) sportu, uwzgl´dniajàce zainterewania pracy i Êwiadomego jej wyboru. sowania i preferencje uczniów oraz ich indywidualne predyspozycje psychomotoryczne. 5. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej. 5. Wspó∏udzia∏ uczniów w prowadzeniu zaj´ç ruchowych oraz organizowaniu imprez rekreacyjnych 6. Rozwijanie zainteresowania podejmowaniem i rozgrywek sportowych; umiej´tnoÊç zagospodaro- i prowadzeniem dzia∏alnoÊci gospodarczej. Poznanie wania czasu wolnego. podstawowych zasad podejmowania i prowadzenia

dzia∏alnoÊci gospodarczej w ró˝nych formach, w tym 8. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki, zasad etycznych. inwestowanie w∏asnych pieni´dzy. Ochrona praw konsumentów. 7. Poznanie roli paƒstwa i prawa w gospodarce rynkowej. Rola paƒstwa w tworzeniu norm prawnych 9. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpieprzeciwdzia∏ajàcych korupcji. czenie zdrowotne i ubezpieczenia majàtkowe. 8. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki eu- 10. Przedsi´biorstwo w gospodarce — ró˝norodropejskiej i Êwiatowej. noÊç form organizacyjno-prawnych iich rola wrozwoju gospodarki. Zadania szko∏y 11. Majàtek przedsi´biorstwa. Koszty i przychody 1. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci uzyskania oraz zasady rozliczeƒ finansowych przedsi´biorstwa. wiedzy, umiej´tnoÊci ikszta∏towania postaw przedsi´- biorczych, warunkujàcych aktywne uczestnictwo w˝y- 12. Formy pozyskiwania kapita∏u i jego inwestociu gospodarczym, z uwzgl´dnieniem zasad etycz- wania. nych. 13. Planowanie procedury podj´cia dzia∏alnoÊci 2. Pomoc wrozwijaniu uuczniów umiej´tnoÊci sa- gospodarczej. mokszta∏cenia i samodoskonalenia oraz indywidual- 14. Nawiàzywanie i rozwiàzywanie stosunku pranych zainteresowaƒ prowadzeniem dzia∏alnoÊci gocy. Podstawowe prawa i obowiàzki pracownika i praspodarczej. codawcy. 3. Tworzenie sprzyjajàcej atmosfery dla wspó∏pra- 15. Rola paƒstwa wgospodarce rynkowej. Podstacy szko∏y z przedstawicielami ˝ycia gospodarczego wowe funkcje ekonomiczne paƒstwa. w regionie. 16. Wzrost gospodarczy i jego mierniki. 4. Wspomaganie uczniów wwyborze kierunku dalszego kszta∏cenia. 17. Pieniàdz i banki — bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe us∏ugi finansowe. 5. Umo˝liwienie poznania specyfiki lokalnego ryn- Inflacja. ku pracy. 18. Bud˝et paƒstwa, bud˝ety jednostek samorzàdu TreÊci nauczania terytorialnego — funkcje, êród∏a wp∏ywów, kierunki wydatków. 1. Postawa przedsi´biorczoÊci. Mocne is∏abe strony w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacja, asertyw- 19. Rynek pracy i bezrobocie. noÊç, inicjatywnoÊç, odpowiedzialnoÊç. 20. Metody aktywnego poszukiwania pracy. Insty- 2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespo∏owej. tucje wspomagajàce aktywne poszukiwanie pracy. Kierowanie i podejmowanie decyzji, z uwzgl´dnieniem zasad etycznych obowiàzujàcych w dzia∏alnoÊci 21. Wspó∏praca gospodarcza Polski zzagranicà. Ingospodarczej oraz etyki pracy. tegracja z Unià Europejskà. 3. Mobbing wmiejscu pracy, sposoby przeciwdzia- 22. Proces globalizacji gospodarki i jego konse- ∏ania. kwencje dla Polski. 23. Etyka biznesu. 4. Zale˝noÊç mi´dzy zyskiem a ryzykiem. Osiàgni´cia 5. Motywy aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej cz∏owieka. Rodzaje potrzeb. ZdolnoÊç do wyznaczania 1. Dokonanie trafnej samooceny oraz umiej´tnoÊç sobie celów i zadaƒ. autoprezentacji. 6. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej. 2. Umiej´tnoÊç stosowania podstawowych zasad Rola norm etycznych w funkcjonowaniu rynku („krepracy w zespole i prowadzenia negocjacji. atywna ksi´gowoÊç”, korupcja). 3. Planowanie bud˝etu gospodarstwa domowego. 7. Funkcjonowanie gie∏dy papierów wartoÊciowych. 4. Rozró˝nianie form inwestowania.

5. Umiej´tnoÊç przewidywania op∏acalnoÊci przed- 10. ZnajomoÊç podstawowych przepisów prawa si´wzi´cia gospodarczego w kontekÊcie wydatków dotyczàcych zatrudnienia oraz praw i obowiàzków i przychodów, zysku i ryzyka. pracownika i pracodawcy. 6. Identyfikowanie podstawowych form w∏asnoÊci 11. Odró˝nianie zachowaƒ etycznych i nieetyczoraz form organizacyjno-prawnych przedsi´biorstw. nych w roli pracodawcy i pracownika. 7. Przygotowanie dokumentów do za∏o˝enia i pro- 12. Identyfikowanie podstawowych wskaêników wadzenia przedsi´biorstwa oraz stosowanie wymaga- makroekonomicznych (PKB, PNB — nominalny i realnych procedur wcelu podj´cia dzia∏alnoÊci gospodar- ny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkaƒca, inflaczej przez osob´ fizycznà. cja, bezrobocie). 8. Obliczanie prostych przyk∏adów dotyczàcych 13. Rozumienie wp∏ywu polityki fiskalnej i monewyniku finansowego przedsi´biorstwa. tarnej na ˝ycie gospodarcze kraju. 9. Przygotowanie podstawowych dokumentów 14. Wskazywanie korzyÊci i zagro˝eƒ wynikajàniezb´dnych do ubiegania si´ oprac´ oraz prowadze- cych ze wspó∏pracy mi´dzynarodowej, w tym z intenie rozmowy kwalifikacyjnej z pracodawcà w warun- gracji Polski z Unià Europejskà oraz globalizacji gokach symulowanych. spodarki. Za∏àcznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ SPECJALNYCH PRZYSPOSABIAJÑCYCH DO PRACY DLA UCZNIÓW Z UPOÂLEDZENIEM UMYS¸OWYM W STOPNIU UMIARKOWANYM LUB ZNACZNYM ORAZ DLA UCZNIÓW Z NIEPE¸NOSPRAWNOÂCIAMI SPRZ¢˚ONYMI Wskazania ogólne 2) przysposobienie do pracy rozumiane jako: kszta∏- towanie w∏aÊciwych postaw wobec pracy, przy- 1. Szko∏a specjalna przysposabiajàca do pracy dla swajanie podstawowej wiedzy opracy ipoznawauczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu nie typowych sytuacji zwiàzanych zpracà, uczenie umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niewykonywania ró˝nych prac, w tym porzàdkowych pe∏nosprawnoÊciami sprz´˝onymi przygotowuje m∏oi pomocniczych, oraz opanowanie podstawowych dzie˝ do pe∏nienia ró˝nych ról spo∏ecznych oraz autoumiej´tnoÊci i czynnoÊci pracy, a tak˝e przygotonomicznego (na miar´ ich mo˝liwoÊci rozwojowych) wanie do podj´cia samodzielnej lub wspomagai aktywnego doros∏ego ˝ycia. nej pracy na okreÊlonym stanowisku na wolnym lub chronionym rynku pracy. 2. Edukacja uczniów zupoÊledzeniem umys∏owym wstopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów Edukacja uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym z niepe∏nosprawnoÊciami sprz´˝onymi polega na caw stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz ∏oÊciowej i jednoczesnej realizacji funkcji dydaktyczuczniów z niepe∏nosprawnoÊciami sprz´˝onymi nej, wychowawczej, opiekuƒczej iprofilaktycznej szkoopiera si´ na indywidualnych programach edukacyj- ∏y, zuwzgl´dnieniem specyficznych form imetod pranych, opracowanych przez nauczycieli i specjalistów cy oraz zasad nauczania, opisanych przez wspó∏czepracujàcych z uczniami na podstawie odr´bnych sne nauki spo∏eczno-pedagogiczne. przepisów. 3. Kszta∏cenie uczniów z upoÊledzeniem umys∏o- 4. W procesie kszta∏cenia uczniów z upoÊledzewym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz niem umys∏owym w stopniu umiarkowanym lub uczniów z niepe∏nosprawnoÊciami sprz´˝onymi jest znacznym oraz uczniów z niepe∏nosprawnoÊciami dostosowane do potrzeb edukacyjnych i mo˝liwoÊci sprz´˝onymi nauczyciele wspó∏pracujà z rodzicami psychofizycznych uczniów. Kszta∏cenie obejmuje: (prawnymi opiekunami) uczniów, ustalajàc kierunki 1) kszta∏cenie ogólne umo˝liwiajàce utrwalenie i po- oddzia∏ywaƒ wychowawczo-edukacyjnych i konsultuszerzenie zakresu posiadanej wiedzy i nabywanie jàc z nimi sposoby rozwiàzywania problemów ucznia nowych umiej´tnoÊci, respektujàce wyznawane przez rodzin´ wartoÊci.

17) kszta∏towanie umiej´tnoÊci samodzielnego orga- u których uczniowie mogliby realizowaç zaj´cia praknizowania wypoczynku i czasu wolnego, tyczne lub po zakoƒczeniu edukacji uzyskaç zatrudnienie. 18) rozwijanie kreatywnoÊci uczniów oraz ich uzdolnieƒ i zainteresowaƒ, 12. Tworzenie warunków sprzyjajàcych podejmo- 19) doskonalenie sprawnoÊci i wydolnoÊci fizycznej waniu przez uczniów samodzielnych inicjatyw i odpouczniów oraz dzia∏ania prozdrowotne. wiedzialnych decyzji. Zadania szko∏y 13. Kszta∏towanie pozytywnego wizerunku ucznia w Êrodowisku spo∏ecznym, jako potencjalnego pra- 1. Tworzenie warunków niezb´dnych do zapewnie- cownika, klienta i u˝ytkownika. nia uczniowi komfortu psychicznego i poczucia bezpieczeƒstwa emocjonalnego oraz warunków isytuacji 14. Nawiàzywanie kontaktu zlokalnymi oÊrodkami sprzyjajàcych idoskonalàcych jego zaradnoÊç ˝yciowà wsparcia oraz instytucjami promujàcymi rehabilitacj´ oraz niezale˝noÊç wczynnoÊciach samoobs∏ugowych. spo∏ecznà osób niepe∏nosprawnych. 2. Przygotowanie ucznia do odró˝niania fikcji od 15. Umo˝liwianie uczniom udzia∏u w aktualnych rzeczywistoÊci przekazywanej za poÊrednictwem Êrod- wydarzeniach spo∏ecznych i kulturalnych oraz zapewków masowego przekazu. nienie mo˝liwoÊci korzystania z ró˝nych form sp´dzania wolnego czasu (turystyka, krajoznawstwo, rekre- 3. Podtrzymywanie i rozwijanie umiej´tnoÊci ko- acja, imprezy sportowe i kulturalne). Rozwijanie zainmunikowania si´, w tym — je˝eli jest to konieczne — teresowaƒ i kreatywnoÊci ucznia. wspomagajàcych sposobów porozumiewania si´, a tak˝e umiej´tnoÊci czytania i pisania (w miar´ mo˝- 16. Tworzenie warunków do rozwijania kondycji filiwoÊci ucznia) oraz umiej´tnoÊci matematycznych, zycznej i troski o w∏asne zdrowie, jako warunku nieprzydatnych w doros∏ym ˝yciu. zb´dnego do wykonywania pracy. 4. Umo˝liwienie prowadzenia obserwacji zjawisk 17. Przybli˝anie tradycji iobyczajów lokalnych, naprzyrodniczych i prowadzenie çwiczeƒ kszta∏tujàcych rodowych, rozbudzanie poczucia przynale˝noÊci do umiej´tnoÊç orientowania si´ w terenie. spo∏ecznoÊci lokalnej, regionu i kraju. 5. Tworzenie warunków do poznawania przyrody, 18. Zapoznawanie uczniów z prawami cz∏owieka wychowania do ˝ycia wharmonii zprzyrodà, kszta∏to- i zasadà, ˝e niepe∏nosprawnoÊç intelektualna nie mowania postawy proekologicznej. ˝e byç przyczynà dyskryminacji. 6. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla roz- 19. Nawiàzywanie kontaktu zinstytucjami iorganiwoju osobistego cz∏owieka, kszta∏towania si´ relacji zacjami pozarzàdowymi dzia∏ajàcymi na rzecz osób mi´dzy ludêmi oraz ˝ycia spo∏ecznego, gospodarcze- niepe∏nosprawnych intelektualnie. go i politycznego. Uczenie rozumienia swoich praw i umiej´tnoÊci ich egzekwowania. 20. Zapewnienie uczniowi udzia∏u w ró˝nych zaj´- ciach rewalidacyjnych, sportowych oraz kszta∏tujà- 7. Tworzenie warunków do kszta∏towania zacho- cych kreatywnoÊç uczniów. Zaj´cia te majà wp∏yw na waƒ sprzyjajàcych zdrowiu i bezpieczeƒstwu. mo˝liwoÊci kszta∏cenia ogólnego oraz kszta∏cenia wzakresie przysposobienia do pracy, atak˝e realizacj´ 8. Dokonywanie wielospecjalistycznej oceny po- treÊci podstawy programowej. Zaj´cia te sà prowaziomu funkcjonowania ucznia ina jej podstawie opra- dzone w celu: cowywanie i modyfikowanie indywidualnego programu edukacyjnego. 1) wspomagania rozwoju ucznia, 2) rozwijania psychofizycznej sprawnoÊci ucznia 9. Tworzenie warunków umo˝liwiajàcych uczniom oraz zdolnoÊci do odniesienia sukcesu, dokonywanie w∏aÊciwego wyboru kierunków przysz∏ej pracy przez przygotowanie bazy umo˝liwiajàcej 3) rozwijania zainteresowaƒ (w szczególnoÊci muuczniom zapoznanie si´ z ró˝nymi czynnoÊciami pra- zycznych, teatralnych, tanecznych, Êpiewu i sporcy, wytworami pracy oraz dokonanie samooceny w∏a- towych), sprawnoÊci manualnej oraz zdolnoÊci snych umiej´tnoÊci i mo˝liwoÊci (po praktycznym po- plastycznych, znaniu wybranych czynnoÊci pracy i niezb´dnych do 4) usprawniania funkcjonowania ucznia oraz jego ich wykonywania umiej´tnoÊci). kondycji fizycznej, 10. Organizowanie w szkole pracowni umo˝liwia- 5) rozbudzania postawy kreatywnej ucznia w procejàcych realizacj´ przysposobienia do pracy oraz wykosie zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wierzystanie opanowanych umiej´tnoÊci praktycznych dzy ogólnej oraz wiedzy z zakresu przysposobiew typowych i nowych sytuacjach. nia do pracy, w tym o poszczególnych stanowiskach pracy, 11. Nawiàzywanie kontaktu z pracodawcami, w tym pracodawcami b´dàcymi osobami fizycznymi, 6) wspomagania samodzielnoÊci spo∏ecznej,

7) wdra˝ania do aktywnoÊci ruchowej i kszta∏towa- 6) nawiàzywania pozytywnych relacji z ludêmi nia umiej´tnoÊci samodzielnego organizowania (wspó∏dzia∏ania i wspó∏pracy, rozwiàzywania prowypoczynku i rekreacji. blemów isytuacji konfliktowych, umiej´tnoÊci odmawiania, nawiàzywania i podtrzymywania przy- Zaj´cia rewalidacyjne, sportowe oraz kszta∏tujàce jaêni, dbania o przyjació∏ i znajomych), kreatywnoÊç ucznia sà ustalane na podstawie orzeczenia o potrzebie kszta∏cenia specjalnego. 7) pos∏ugiwania si´ dowodem osobistym i innymi dokumentami, TreÊci nauczania 8) urzàdzania miejsca zamieszkania i planowania wydatków, Zakres treÊci nauczania iwychowania wynika zpoziomu indywidualnego rozwoju i tempa przyswajania 9) korzystania z us∏ug pocztowych, bankowych, wiedzy przez ucznia. Przy realizacji treÊci nauczania 10) samodzielnego lub wspieranego dokonywania zai wychowania oraz wyborze kierunku przygotowania kupów w ró˝nych rodzajach sklepów. do pracy nale˝y wykorzystaç mo˝liwoÊci, jakie stwarza Êrodowisko spo∏eczno-kulturowe ucznia i lokalny ry- 6. Kszta∏towanie iutrwalanie zachowaƒ inawyków nek pracy (mo˝liwoÊç zatrudnienia w zak∏adach pracy ogólnie akceptowanych w Êwiecie ludzi doros∏ych chronionej, w zak∏adach aktywizacji zawodowej lub w zakresie higieny i wyglàdu zewn´trznego. u pracodawców b´dàcych osobami fizycznymi) oraz baza materialno-dydaktyczna szko∏y. 7. Umiej´tnoÊç dbania ow∏asne zdrowie, korzysta- Zdobyta przez uczniów wiedza, umiej´tnoÊci iukszta∏- nia zpomocy lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, towane wartoÊci, wzorce osobowe, zachowania i moumiej´tnoÊç udzielania pierwszej pomocy, korzystania tywacje powinny u∏atwiaç im umiej´tne pe∏nienie ról zpogotowia ratunkowego. Poznawanie czynników zaspo∏ecznych. gra˝ajàcych zdrowiu oraz sposobów unikania zagro- ˝eƒ. 1. Rozwijanie i utrwalanie (na miar´ mo˝liwoÊci ucznia) umiej´tnoÊci pisania i czytania oraz ich prak- 8. ZnajomoÊç irozumienie swoich praw obywateltycznego wykorzystania do formu∏owania krótkich skich, umiej´tnoÊç dbania o ich przestrzeganie; wypowiedzi, tworzenia i przekazywania informacji uprawnienia osób zniepe∏nosprawnoÊciami do korzyz zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich stania z systemu wsparcia spo∏ecznego. do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci (wszczególnoÊci tekstów kierowanych do ró˝nych ad- 9. Poznawanie w∏asnego regionu, kultury, tradycji resatów i w ró˝nych celach, pisania na temat w∏a- regionalnych, organizacji i instytucji dzia∏ajàcych na snych doznaƒ). danym terenie. 2. Przekazywanie, odbiór i wykorzystywanie ró˝- 10. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie, którego cenych informacji, w tym docieranie do informacji, kolem jest: rzystanie z informacji, tworzenie informacji, przetwarzanie informacji za pomocà ró˝nych Êrodków (rów- 1) wzmacnianie prawid∏owych relacji mi´dzy osobanie˝ z wykorzystaniem komputera). mi przeciwnej p∏ci oraz aktywnego udzia∏u w˝yciu rodziny, 3. Doskonalenie umiej´tnoÊci porównywania, se- 2) ukazywanie wartoÊci rodziny w ˝yciu cz∏owieka, gregowania, klasyfikowania oraz pos∏ugiwania si´ pieni´dzmi, a tak˝e wykonywania prostych dzia∏aƒ 3) pomoc w zaakceptowaniu i poszanowaniu w∏amatematycznych przydatnych w codziennym ˝yciu. snego cia∏a, 4. Zauwa˝anie stosunków przestrzennych, czaso- 4) zapoznanie ucznia zprawem do ochrony intymnowych, iloÊciowych i wielkoÊciowych. Êci. 5. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci niezb´dnych w au- 11. Przygotowanie ucznia (zgodnie zjego mo˝liwotonomicznym, doros∏ym ˝yciu: Êciami) do podejmowania pracy, w szczególnoÊci w nast´pujàcych dziedzinach: 1) ÊwiadomoÊci w∏asnej to˝samoÊci, akceptacji siebie jako osoby niepe∏nosprawnej, 1) wytwarzanie przedmiotów dekoracyjnych i pamiàtkarskich (w szczególnoÊci z drewna, metalu, 2) rozró˝niania kole˝eƒstwa, przyjaêni, mi∏oÊci, wolmodeliny, gliny, drutu, sznurka), noÊci osobistej oraz przewidywania konsekwencji w∏asnych dzia∏aƒ, 2) gospodarstwo domowe (pranie, prasowanie, sprzàtanie), 3) ustalania hierarchii potrzeb i podejmowania samodzielnych decyzji, poczucia obowiàzków, 3) prace poligraficzno-introligatorskie, 4) ustalania celów dalekich i bliskich, planowania 4) prace ogrodnicze, dnia i organizowania czasu wolnego, 5) zadania kurierskie, prace biurowe, w tym obs∏uga 5) dokonywania wyborów w ró˝nych sytuacjach ˝y- kserokopiarki, faksu, bindownicy, przyjmowanie ciowych, telefonów,

6) pomoc osobom starszym, c) opanowania koniecznych ruchów oraz ich rytmu podczas wykonywania konkretnych czynno- 7) zabawy z dzieçmi w ró˝nych placówkach, Êci; umiej´tnoÊci planowania przerw w pracy, 8) elementy bukieciarstwa, d) opanowania prawid∏owego trzymania narz´dzi, 9) elementy sadownictwa, e) zasad ∏àczenia ró˝nych materia∏ów (wszczegól- 10) elementy tkactwa, elementy szycia r´cznego, ma- noÊci przy sk∏adaniu, wiàzaniu, zsuwaniu, nitoszynowego, waniu, lutowaniu, zbijaniu, skr´caniu, zgrzewaniu), 11) sporzàdzanie i wydawanie posi∏ków, f) sposobów kontroli przebiegu i rezultatów pra- 12) hodowla zwierzàt, cy, 13) prace stolarskie, 9) najcz´Êciej pope∏niane b∏´dy i sposoby ich eliminowania. 14) prace w szatni, 15) mycie szyb samochodowych i samochodów, 13. Doskonalenie umiej´tnoÊci porozumiewania si´ z otoczeniem, w tym — je˝eli jest to konieczne — 16) pakowanie ró˝nych przedmiotów, zwykorzystaniem wspomagajàcych metod komuniko- 17) elementy dziewiarstwa, wania si´. 18) ceramika. 14. Rozwijanie umiej´tnoÊci wypowiadania si´, s∏uchania i zadawania pytaƒ. W ramach przygotowania do pracy i zaj´ç praktycznych uczeƒ mo˝e: 15. Doskonalenie sprawnoÊci manualnej, zdolno- 1) malowaç meble, Êciany, naprawiaç sprz´t wszkole, Êci percepcyjnych oraz procesów pami´ci iuwagi; doskonalenie integracji sensorycznej. 2) opiekowaç si´ boiskiem szkolnym i terenem wokó∏ szko∏y, 16. Doskonalenie sprawnoÊci fizycznej, kondycyjnej i koordynacyjnej. 3) pracowaç w kawiarence szkolnej, sklepiku szkolnym. 17. Kszta∏towanie zdolnoÊci do empatii oraz umiej´tnoÊci udzielania i korzystania ze wsparcia emocjo- 12. W trakcie trwania zaj´ç przysposobienia do nalnego. pracy sà realizowane nast´pujàce zagadnienia: 1) praca i jej znaczenie w ˝yciu cz∏owieka, prawa 18. Rozeznanie w organizacji ˝ycia spo∏ecznego, i obowiàzki pracownika i pracodawcy, podstawowe zasady funkcjonowania paƒstwa. 2) poszukiwanie zatrudnienia i poznanie sposobu 19. Poznanie osób i instytucji, do których mo˝na dope∏niania formalnoÊci zwiàzanych z zatrudniazwracaç si´ opomoc wrozwiàzywaniu ró˝nych spraw, niem, oraz trybu zwracania si´ o pomoc. 3) rodzaje pracy i specyficzne zachowania zawodowe, 20. Kszta∏towanie postaw proekologicznych w kontaktach z przyrodà. 4) organizacja i Êrodowisko pracy; umiej´tnoÊç pracy w zespole, Osiàgni´cia 5) podstawowa wiedza o narz´dziach, urzàdzeniach Ze wzgl´du na specyficzny charakter edukacji imateria∏ach stosowanych podczas wykonywania uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu prac (budowa narz´dzi, korzystanie z nich i konumiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepe∏- serwowanie, sprawdzanie jakoÊci materia∏u, ponosprawnoÊciami sprz´˝onymi, a tak˝e indywidualne st´powanie w przypadku stwierdzenia wady natempo izakres nauki ka˝dego ucznia, osiàgni´cia wporz´dzi lub z∏ej jakoÊci materia∏u), szczególnych sferach oddzia∏ywaƒ pedagogicznych 6) bezpieczeƒstwo ihigiena pracy oraz przepisy prze- i rewalidacyjnych sà planowane indywidualnie. Dokociwpo˝arowe, nywana okresowo przez nauczycieli ispecjalistów wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania 7) pos∏ugiwanie si´ narz´dziami i urzàdzeniami chaucznia umo˝liwia modyfikowanie indywidualnego prorakterystycznymi dla ró˝nych prac; obs∏uga ma- gramu edukacyjnego i dostosowanie poziomu oczekiszyn i urzàdzeƒ technicznych; monta˝ i demonta˝, wanych osiàgni´ç ucznia do jego mo˝liwoÊci. 8) przygotowanie teoretyczne i praktyczne do wyko- Planujàc osiàgni´cia uczniów w zakresie kszta∏cenywania czynnoÊci pracy w zakresie: nia ogólnego i przysposobienia do pracy, nale˝y braç a) zasad organizacji miejsca pracy, pod uwag´ w szczególnoÊci: b) przygotowywania narz´dzi i materia∏ów (jako- 1) przekazywanie wiadomoÊci teoretycznych mo˝li- Êciowa i iloÊciowa kontrola ich stanu), wych do opanowania przez ucznia,

2) umiej´tnoÊç ∏àczenia teorii z praktykà, 9) samodzielnoÊç i w∏asnà inicjatyw´ ucznia, 3) przestrzeganie dyscypliny pracy, 10) sposób i czas wykonywania zadania, 4) jakoÊç wykonywanej pracy, 11) organizacj´ stanowiska pracy, 5) umiej´tnoÊç kontrolowania przebiegu pracy oraz 12) dok∏adnoÊç i systematycznoÊç, jej rezultatów, eliminowania b∏´dów, 13) umiej´tnoÊç wspó∏dzia∏ania w zespole i rozwiàzy- 6) prawid∏owoÊç postawy ucznia podczas pracy, wania konfliktów interpersonalnych, 7) poszanowanie mienia i dba∏oÊç o sprz´t, 14) poszanowanie pracy w∏asnej i innych, 8) przestrzeganie zasad bezpieczeƒstwa i higieny pracy, 15) estetyczny wyglàd i higien´ osobistà. 166 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU1) z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie warunków organizowania kszta∏cenia, wychowania i opieki dla dzieci i m∏odzie˝y niepe∏nosprawnych oraz niedostosowanych spo∏ecznie w specjalnych przedszkolach, szko∏ach i oddzia∏ach oraz w oÊrodkach