Rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 23 czerwca 2005 r. w sprawie kwalifikowania audycji lub innych przekazów mogących mieć negatywny wpływ na prawidłowy fizyczny, psychiczny lub moralny rozwój małoletnich oraz audycji lub innych przekazów przeznaczonych dla danej kategorii wiekowej małoletnich, stosowania wzorów symboli graficznych i formuł zapowiedzi

1089 ROZPORZÑDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI z dnia 23 czerwca 2005 r. w sprawie kwalifikowania audycji lub innych przekazów mogàcych mieç negatywny wp∏yw na prawid∏owy fizyczny, psychiczny lub moralny rozwój ma∏oletnich oraz audycji lub innych przekazów przeznaczonych dla danej kategorii wiekowej ma∏oletnich, stosowania wzorów symboli graficznych i formu∏ zapowiedzi Na podstawie art. 18 ust. 6 ustawy zdnia 29 grud- 2) wprogramach telewizyjnych — oznaczone sà symnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2004 r. bolem graficznym przez ca∏y czas trwania zapo- Nr253, poz. 2531 oraz z2005 r. Nr 17, poz. 141 i Nr85, wiedzi, wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àcznipoz. 728) zarzàdza si´, co nast´puje: kunr 1 do rozporzàdzenia. § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: § 5. 1. Nadawcy radiowi przy kwalifikowaniu audycji lub innych przekazów do emisji wgodzinach od 600 1) cechy oraz szczegó∏owe warunki kwalifikowania, do 2300 zobowiàzani sà zaopatrzyç je w zapowiedê rozpowszechniania isposób zapowiadania audycji s∏ownà wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 2 lub innych przekazów, o których mowa w art.18 do rozporzàdzenia, wskazujàcà na przeznaczenie dla ust. 5 ustawy zdnia 29 grudnia 1992 r. oradiofonii danej kategorii wiekowej ma∏oletnich. itelewizji, zwanej dalej „ustawà”; 2. Nadawcy telewizyjni przy kwalifikowaniu audy- 2) podzia∏ ma∏oletnich na kategorie wiekowe oraz cji lub innych przekazów do emisji wgodzinach od 600 szczegó∏owe warunki kwalifikowania i rozpo- do 2300zobowiàzani sà oznaczyç je symbolem graficzwszechniania audycji lub innych przekazów, októ- nym, wed∏ug wzoru okreÊlonego wza∏àczniku nr 2 do rych mowa wart. 18 ust. 5bustawy, zuwzgl´dnie- rozporzàdzenia, wskazujàcym na przeznaczenie dla niem godzin nadawania audycji lub innych przeka- danej kategorii wiekowej ma∏oletnich. zów przeznaczonych dla danej kategorii wiekowej; 3. Nadawca kwalifikuje audycje lub inne przekazy, 3) wzory symboli graficznych i formu∏ zapowiedzi, októrych mowa wust. 1 i2, zgodnie zkryteriami kwaoktórych mowa wart. 18 ust. 5ai5bustawy, oraz lifikowania audycji lub innych przekazów przeznaczosposób ich prezentacji. nych dla danej kategorii wiekowej zawartymi wza∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia. § 2. Audycje lub inne przekazy zakwalifikowane, zgodnie zza∏àcznikiem nr 3 pkt Ido rozporzàdzenia, ja- 4. Ustala si´ nast´pujàce kategorie wiekowe ma∏oko zawierajàce sceny lub treÊci mogàce mieç nega- letnich, z uwzgl´dnieniem godzin nadawania audycji tywny wp∏yw na prawid∏owy fizyczny, psychiczny lub lub innych przekazów: moralny rozwój ma∏oletnich — mogà byç rozpo- 1) I kategoria — emisja bez ograniczeƒ wiekowych wszechniane wy∏àcznie w godzinach od 2300 do 600. i czasowych; § 3. 1. Nadawcy programów radiowych sà zobo- 2) II kategoria od lat 7 — emisja bez ograniczeƒ czawiàzani poprzedzaç audycje lub inne przekazy, o któ- sowych; rych mowa w § 2, zapowiedzià s∏ownà informujàcà o zakwalifikowaniu ich zgodnie z za∏àcznikiem nr 1 do 3) III kategoria od lat 12 — emisja bez ograniczeƒ czarozporzàdzenia. sowych; 4) IV kategoria od lat 16 — emisja po godzinie 2000. 2. Nadawcy programów telewizyjnych sà zobowiàzani oznaczaç audycje lub inne przekazy, o których § 6. Symbole graficzne zamieszczane sà w czasie mowa w § 2, symbolem graficznym przez ca∏y czas trwania ca∏ej emisji telewizyjnej, aich wysokoÊç id∏utrwania emisji, wed∏ug wzoru okreÊlonego wza∏àcznigoÊç nie mo˝e byç mniejsza ni˝ 2 cm umieszczonego ku nr 1 do rozporzàdzenia. w górnym lewym rogu ekranu o przekàtnej 21 cali. § 4. Zapowiedzi, przez które rozumie si´ zwiastuny § 7. Zapowiedzi, przez które rozumie si´ zwiastuny audycji lub innych przekazów, o których mowa w § 2, audycji lub innych przekazów, o których mowa w § 5, po∏àczone z prezentacjà ich treÊci, rozpowszechniane po∏àczone z prezentacjà ich treÊci, rozpowszechniane sà wy∏àcznie w czasie, w którym dozwolone jest roz- sà wy∏àcznie w czasie, w którym dozwolone jest rozpowszechnianie tych audycji lub innych przekazów i: powszechnianie tych audycji lub innych przekazów i: 1) wprogramach radiowych — poprzedzone sà zapo- 1) wprogramach radiowych — poprzedzone sà zapowiedzià s∏ownà informujàcà o zakwalifikowaniu wiedzià s∏ownà informujàcà o zakwalifikowaniu ich zgodnie zza∏àcznikiem nr 1 do rozporzàdzenia; ich zgodnie zza∏àcznikiem nr 2 do rozporzàdzenia;

2) wprogramach telewizyjnych — oznaczone sà sym- § 9. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie bolem graficznym przez ca∏y czas trwania zapo- 30 dni od dnia og∏oszenia.1) wiedzi, wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àcznikunr 2 do rozporzàdzenia. Przewodniczàca Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji: D. Waniek ——————— § 8. Nadawcy radiowi i telewizyjni przekazujàc in- 1)Niniejsze rozporzàdzenie poprzedzone by∏o rozporzàdzeformacje do Êrodków masowego przekazu obie˝àcym niem Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 20 listoprogramie sà zobowiàzani do∏àczyç symbol graficzny pada 2001 r. w sprawie szczegó∏owych zasad kwalifiwskazujàcy na kwalifikacj´ audycji lub innego przekakowania, rozpowszechniania i sposobu zapowiadania auzu zpunktu widzenia ich przeznaczenia dla danej katedycji lub innych przekazów, które mogà zagra˝aç fizycznegorii wiekowej, wed∏ug wzoru okreÊlonego wza∏àczni- mu, psychicznemu i moralnemu rozwojowi niepe∏noletkach nr 1 i 2 do rozporzàdzenia. nich (Dz. U. Nr 152, poz. 1744). Za∏àczniki do rozporzàdzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 23 czerwca 2005 r. (poz. 1089) Za∏àcznik nr 1 WZÓR SYMBOLU GRAFICZNEGO DLA NADAWCÓW TELEWIZYJNYCH ORAZ WZÓR FORMU¸Y ZAPOWIEDZI DLA NADAWCÓW RADIOWYCH WSKAZUJÑCY NA PRZEZNACZENIE AUDYCJI LUB INNYCH PRZEKAZÓW, O KTÓRYCH MOWA W § 2 ROZPORZÑDZENIA

Za∏àcznik nr 2 WZORY SYMBOLI GRAFICZNYCH DLA NADAWCÓW TELEWIZYJNYCH ORAZ WZORY FORMU¸ ZAPOWIEDZI DLA NADAWCÓW RADIOWYCH WSKAZUJÑCE NA PRZEZNACZENIE AUDYCJI LUB INNYCH PRZEKAZÓW, O KTÓRYCH MOWA W § 5 ROZPORZÑDZENIA

Za∏àcznik nr 3 Za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia charakteryzuje poszczególne kategorie wiekowe i opisuje audycje lub inne przekazy z punktu widzenia czterech elementów, wa˝nych dla rozwoju ma∏oletnich: 1. prezentowanej wizji Êwiata; 2. ocen moralnych; 3. wywo∏ywanych emocji; 4. wzorów zachowaƒ. I. Cechy oraz szczegó∏owe warunki kwalifikowania audycji lub innych przekazów zawierajàcych sceny lub treÊci mogàce mieç negatywny wp∏yw na prawid∏owy fizyczny, psychiczny lub moralny rozwój ma∏oletnich, o których mowa w § 2 rozporzàdzenia U ma∏oletnich od 16 do 18 roku ˝ycia nast´puje stopniowa integracja funkcji psychicznych, kszta∏tuje si´ wi´ksza samodzielnoÊç, tendencje do poznania siebie iprojektowanie swojego doros∏ego ˝ycia. Jednak˝e ma- ∏oletnich w tym wieku nadal cechuje du˝a wra˝liwoÊç i labilnoÊç emocjonalna, tendencja do przeceniania po-

ziomu w∏asnej dojrza∏oÊci, do podejmowania wa˝nych ˝yciowo decyzji bez zrozumienia ich nast´pstw ikonsekwencji oraz do uproszczonego rozstrzygania skomplikowanych spraw egzystencjonalnych. Ma∏oletni poni˝ej lat 18 nie powinni oglàdaç audycji lub innych przekazów zawierajàcych sceny lub treÊci: (1) pokazujàce jednostronnie przywileje ˝ycia doros∏ych przy równoczesnym pomijaniu obowiàzków, pracy, zobowiàzaƒ, iwa˝nych ˝yciowo decyzji przy pomijaniu ich konsekwencji, zawierajàce spo∏eczne usprawiedliwianie agresji, wulgarnoÊci, uprzedzeƒ i negatywnych stereotypów spo∏ecznych, pokazywanie seksu, agresji i ∏amania norm moralnych jako êród∏a sukcesu ˝yciowego; (2) prezentujàce wadliwy obraz natury ludzkiej polegajàcy na szukaniu tylko egoistycznych przyjemnoÊci, dà- ˝eniu do sukcesu za wszelkà cen´ z wykorzystywaniem innych osób dla w∏asnych celów, usprawiedliwiajàce przemoc, traktujàce seks jako êród∏o dominacji; (3) prezentujàce obrazy naturalistycznego seksu zw∏aszcza po∏àczonego zprzemocà iprzymusem, patologicznych form ˝ycia seksualnego, a tak˝e obrazy agresji, zw∏aszcza przedstawionej w sposób naturalistyczny i brutalny; (4) prezentujàce postacie atrakcyjne (np. pod wzgl´dem urody, bogactwa, sukcesu), a post´pujàce w sposób moralnie naganny, agresywny, nieuczciwy i wulgarny, bez ˝adnej oceny niew∏aÊciwoÊci takiego zachowania oraz nagradzanie przejawów spo∏ecznej patologii. II. Cechy oraz szczegó∏owe warunki kwalifikowania audycji lub innych przekazów, októrych mowa w§ 5 rozporzàdzenia I kategoria wiekowa Kategoria I zawiera audycje lub inne przekazy, które mogà oglàdaç wszyscy widzowie niezale˝nie od wieku, w tym równie˝ ma∏oletni w wieku przedszkolnym. Sà to audycje prezentujàce zasadniczo pozytywny (lub opisany neutralnie) obraz Êwiata, w ∏agodnym klimacie emocjonalnym, przedstawiajàce postawy prospo∏eczne i przyjazne nastawienie do ludzi, nasycone emocjami pozytywnymi, takimi jak: radoÊç, zachwyt, szcz´Êcie, ˝yczliwoÊç. Mo˝e byç pokazywana rywalizacja prowadzona wduchu sportowym ookreÊlonych regu∏ach (zwykluczeniem scen drastycznych) i ukazywanie pozytywnych wzorów mi∏oÊci bez obrazów seksualnych (np. romantycznej, opiekuƒczej czy przyjacielskiej). II kategoria wiekowa MyÊlenie dzieci w wieku poni˝ej 7 lat jest schematyczne, emocjonalnoÊç jest chwiejna, a system nerwowy ∏atwo ulega przecià˝eniu. W tym okresie kszta∏tuje si´ podstawowy stosunek do Êwiata, zdolnoÊç krytycyzmu jest bardzo niska, atendencja do ulegania sugestii inaÊladowania osób zotoczenia ibohaterów fikcyjnych bardzo silna. W zwiàzku z tym ma∏oletni poni˝ej lat 7 nie powinni oglàdaç audycji lub innych przekazów: (1) prezentujàcych obraz Êwiata budzàcy l´k lub odraz´ oraz negatywne nastawienie do innych osób iotoczenia, np. niszczenie, zn´canie si´, przemoc, poni˝anie, ignorowanie cierpienia, usprawiedliwianie z∏a — nawet jeÊli przedstawione sà wfilmach animowanych, wsposób nierealistyczny lub majà charakter humorystyczny; (2) prezentujàcych treÊci, wktórych ocena moralna zachowania bohaterów wymaga wnikliwoÊci oraz ró˝nicowania przyczyn, intencji i motywacji, co nie jest mo˝liwe do dokonania przez ma∏oletnich w tym wieku, a tak˝e ukazujàcych obrazy o charakterze seksualnym (nagoÊç, gesty seksualne itp.), których istoty ma∏oletni nie mo˝e jeszcze zrozumieç; (3) budzàcych silne emocje, zw∏aszcza negatywne, jak l´k, strach, przera˝enie, z∏oÊç, obrzydzenie, oboj´tnoÊç na cierpienia innych itp., co wywo∏uje uma∏oletniego rozchwianie emocjonalne, nadpobudliwoÊç inadruchliwoÊç (na skutek przecià˝enia uk∏adu nerwowego); (4) których bohaterowie, niezale˝nie od stopnia realizmu (awi´c tak˝e wfilmach animowanych) zachowujà si´ wtaki sposób, wjaki dzieci nie powinny post´powaç, to znaczy: wrzeszczà, u˝ywajà wulgarnych zwrotów, k∏amià, bijà si´, oszukujà, lekcewa˝à innych lub z nich szydzà, sà z∏oÊliwi itp.; (5) zawierajàcych treÊci wymienione w kategoriach III, IV i w pkt I za∏àcznika. III kategoria wiekowa Dzieci w m∏odszym wieku szkolnym koncentrujà si´ na faktach szczegó∏owych i na ich podstawie tworzà sobie wizj´ Êwiata, nie rozumiejà jeszcze treÊci metaforycznych, zachowujà si´ na wzór tego, co widzà w swo-

im otoczeniu lub wmediach, bezkrytycznie naÊladujà idoli, sà podatne na wp∏yw innych, ich potrzeby seksualne pozostajà jeszcze w latencji (czyli w „uÊpieniu”), o ile nie zostanà sztucznie rozbudzone przez podniecajàce obrazy. W zwiàzku z tym ma∏oletni poni˝ej lat 12 nie powinni oglàdaç audycji lub innych przekazów: (1) zawierajàcych nagromadzenie negatywnych faktów i zdarzeƒ takich jak przemoc czy wulgarne zachowanie, tworzàcych wizj´ Êwiata wrogiego i zagra˝ajàcego, a kontakty mi´dzyludzkie przedstawiajàcych jako walk´ i rywalizacj´; (2) pokazujàcych sceny przemocy i seksu, które w filmie obrazujà jakàÊ ide´, której dziecko nie jest w stanie zrozumieç, gdy˝ spostrzega nie ogólne przes∏anie, ale poszczególne sceny agresji, seksu i wulgarnoÊci; (3) powodujàcych silne podniecenie, zwiàzane z obrazami przemocy i niebezpiecznych rozrywek, a tak˝e rozbudzajàcych zainteresowanie seksem, awi´c obrazów nagoÊci izbli˝eƒ intymnych, azw∏aszcza takich, które ukazujà seks w oderwaniu od uczuç wy˝szych i stanowià wadliwe wzorce zachowaƒ seksualnych; (4) w których z∏o budzi ch´ç naÊladowania, przemoc pozostaje bez konsekwencji (np. osoba bita nie cierpi), sprowadzona jest do konwencji zabawy lub usprawiedliwiona na zasadzie: „cel uÊwi´ca Êrodki” i pokazujàcych negatywne formy zachowania wpostaci atrakcyjnej, na przyk∏ad upozytywnego bohatera (przystojnego, niezwyci´˝onego, ∏adnie ubranego itp.) bàdê sposobu skutecznego stosowania przemocy dla celów instrumentalnych; (5) zawierajàcych treÊci wymienione w kategoriach IV i w pkt I za∏àcznika. IV kategoria wiekowa Dzieci w wieku dorastania charakteryzujà si´ nadal du˝à pobudliwoÊcià emocjonalnà, sk∏onnoÊcià skrajnych ocen ipochopnych uogólnieƒ, do impulsywnych zachowaƒ ido podejmowania ryzykownych dzia∏aƒ. Starajà si´ demonstrowaç swojà doros∏oÊç, bez g∏´bszego zrozumienia, na czym ona polega. Sà krytyczne w stosunku do rodziców inauczycieli, ajednoczeÊnie poszukujà atrakcyjnych idoli, których bezkrytycznie naÊladujà. Sà konformistyczne, dlatego bardziej liczà si´ znormami grup rówieÊniczych, ni˝ znormami ogólnospo∏ecznymi. W zwiàzku z tym ma∏oletni poni˝ej lat 16 nie powinni oglàdaç audycji lub innych przekazów: (1) pokazujàcych wypaczone formy wspó∏˝ycia spo∏ecznego (albo koegzystencji ludzi) i sprowadzajàcych wizj´ Êwiata do przemocy ierotyki, azw∏aszcza prezentujàcych je wsposób prymitywny ibrutalny oraz ukazujàcy obrazy aktywnoÊci seksualnej w oderwaniu od uczuç wy˝szych; (2) dajàcych uproszczonà wizj´ doros∏oÊci eksponujàcà nadmiernie: si∏´ fizycznà, u˝ywanie przemocy zw∏aszcza demonstrowanej w rolach spo∏ecznych (nauczyciel, rodzice itp.), pokazujàcych moralnie naganne zachowania i postawy bez ocen etycznych oraz moralne obwinianie ofiary za to, ˝e zosta∏a skrzywdzona, a tak˝e przedstawiajàcych nadmiernà koncentracj´ na posiadaniu pieni´dzy i dóbr materialnych; (3) dostarczajàcych silnych wra˝eƒ i emocji zwiàzanych z przemocà i seksem, a zw∏aszcza przedstawiajàcych obrazy agresji i okrucieƒstwa; (4) mogàce sk∏aniaç do zachowaƒ moralnie nagannych, przez prezentowanie postaci atrakcyjnych, ajednocze- Ênie b´dàcych wzorcem zachowaƒ negatywnych, np. picia alkoholu, u˝ywania wulgarnych wyra˝eƒ i gestów, brutalnoÊci, za˝ywania narkotyków, przemocy itp.; (5) zawierajàcych treÊci wymienione w pkt I do za∏àcznika.