Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Nr 129 - 3970- Poz. 843 i 844

844

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ

z dnia 26 września 1997 r.

w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Na podstawie art. 23715 § 1 Kodeksu pracy zarządza 3) "pomieszczeniu pracy" - rozumie się przez to po się, co następuje: mieszczenie przeznaczone na pobyt pracowników, w którym wykonywana jest praca. Nie uważa się za

DZIAŁ I przeznaczone na pobyt pracowników pomiesz czeń, w których:

Przepisy wstępne a) łączny czas przebywania tych samych pracowni

ków w ciągu jednej zmiany roboczej jest krótszy § 1. 1. Rozporządzenie określa ogólnie obowiązują­ niż 2 godziny, a wykonywane czynności mają ce przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w zakła­ charakter dorywczy bądź praca polega na krót dach pracy, w szczególności dotyczące: kotrwałym przebywaniu związanym z dozorem 1) obiektów budowlanych, pomieszczeń pracy i tere lub konserwacją urządzeń albo utrzymaniem nu zakładów pracy, czystości i porządku,

2) procesów pracy, b) mają miejsce procesy technologiczne nie po

3) pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych. zwalające na zapewnienie odpowiednich warun ków przebywania pracowników w celu ich ob

2. Przepisy rozporządzenia nie dotyczą środków sługi, bez zastosowania środków ochrony indy transportu kolejowego, lotniczego, morskiego i wod widualnej i zachowania specjalnego reżimu or nego śródlądowego. ganizacji pracy,

c) jest prowadzona hodowla roślin lub zwierząt, § 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: niezależnie od czasu przebywania w nich pra

1) "osłonie" - rozumie się przez to element lub ze cowników zajmujących się obsługą, staw elementów konstrukcyjnych służący do 4) "pomieszczeniu stałej pracy" - rozumie się przez ochrony człowieka przed niebezpiecznymi lub to pomieszczenie pracy, w którym łączny czas prze uciążliwymi wpływami pracujących części, mecha bywania tego samego pracownika w ciągu jednej nizmów i układów roboczych maszyny lub innego doby przekracza 4 godziny, urządzenia technicznego, 5) "pomieszczeniu czasowej pracy" - rozumie się 2) "pomieszczeniach higienicznosanitarnych" - rozu przez to pomieszczenie pracy, w którym łączny czas mie się przez to szatnie, umywalnie, pomieszczenia przebywania tego samego pracownika w ciągu z natryskami, pomieszczenia higi:eny osobistej ko jednej doby trwa od 2 do 4 godzin, biet, ustępy, palarnie, jadalnie, z' wyjątkiem stołó­ wek, pomieszczenia do ogrzewania się pracowni 6) "przepisach techniczno-budowlanych" - rozumie kóVl! oraz pomieszczenia do prania, odkażania, su się przez to przepisy ustawy - Prawo budowlane

szenia i odpylania odzieży roboczej lub ochronnej, oraz aktów wykonawczych do tej ustawy,

Nr 129 - 3971 Poz. 844

7) "ryzyku zawodowym" - rozumie się przez to praw § 4. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić na te

dopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zda renie zakładu pracy wykonane i oznakowane, zgodnie rzeń związanych z wykonywaną pracą, powodują­ z Polskimi Normami i właściwymi przepisami, drogi cych straty, w szczególności wystąpienia u pracow komunikacyjne i transportowe, zwane dalej "droga

ników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wy mi", drogi dla pieszych, zwane dalej "przejściami", niku zagrożeń zawodowych występujących w śro­ i dojazdy pożarowe oraz utrzymywać je w stanie nie dowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy, stwarzającym zagrożeń dla użytkowników. Drogi i przejścia oraz dojazdy pożarowe nie mogą prowadzić 8) "stanowisku pracy" - rozumie się przez to prze przez miejsca, w których występują zagrożenia dla ich strzeń pracy, wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, w której pracownik lub zespół użytkowników.

pracowników wykonuje pracę, 2. Drogi i przejścia powinny posiadać wymiary od

9) "środkach ochrony indywidualnej" - rozumie się powiednie do liczby potencjalnych użytkowników oraz przez to środki przeznaczone do ochrony człowieka rodzajów i wielkości stosowanych urządzeń transpor przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami towych i przemieszczanych ładunków. Minimalne wy występującymi pojedynczo lub łącznie w środowi­ miary dróg i przejść określają Polskie Normy.

sku pracy. Do środków ochrony indywidualnej za 3. Nawierzchnia dróg, placów manewrowych, po licza się odzież ochronną oraz środki ochrony: koń­ czyn dolnych i górnych, głowy, twarzy i oczu, ukła­ stojowych i składowych, dojazdów pożarowych i przejść du oddechowego, słuchu, sprzęt chroniący przed powinna być równa i twarda lub utwardzona oraz posia upadkiem pracownika z wysokości oraz środ~i izo dać nośność odpowiednią do obciążenia wynikającego lujące cały organizm, le stosowanych środków transportowych oraz prze mieszczanych i składowanych materiałów. 10) "środkach ochrony zbiorowej" - rozumie się przez to środki przeznaczone do jednoczesnej ochrony 4. Drogi, przejścia oraz place manewrowe, postojo grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób, przed nie we i składowe powinny posiadać urządzenia lub inne bezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występu­ rozwiązania techniczne zapewniające odprowadzanie jącymi pojedynczo lub łąc~nie w środowisku pracy, wód opadowych. .

będące rozwiązaniami teć~nicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy; maszynach i innych § 5. 1. Na drogach transportowych i w magazynach nie powinny występować progi ani stopnie. W przy urządzeniach, padku zróżnicowania poziomów podłogi, różnice te 11) "środowisku pracy" - rozumie się przez to warun powinny być wyrównane pochylniami o nachyleniu ki środowiska materialnego (określonego czynni dostosowanym do rodzaju używanego środka trans kami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi), portu, ale nie większym niż 8%. w którym odbywa się proces pracy, 12) "urządzeniach ochronnych" - rozumie się przez to 2. Pochylnie powinny umożliwiać bezpieczne poru osłony lub takie urządzenia, które spełniają jedną . szanie się pracowników i dogodny transport ładun­ ków. lub więcej z niżej wymienionych funkcji:

- zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecz § 6. 1. Miejsca w zakładzie pracy, w których wystę­ nych, pują zagrożenia dla pracowników, powinny być ozna

- powstrzymują ruchy elementów niebezpiecz kowane widocznymi barwami i/lub znakami bezpie nych, zanim pracownik znajdzie się w strefie nie czeństwa, zgodnie z Potskimi Normami. Znaki bezpie bezpiecznej, czeństwa powinny być umieszczone odpowiednio do - nie pozwalają na włączenie ruchu elementów linii wzroku - w miejscu lub w najbliższym otoczeniu niebezpiecznych, jeśli pracownik znajduje się określonego zagrożenia, a w przypadku ogólnego za w strefie niebezpiecznej, grożenia - przy wejściu na teren, gdzie występuje ta kie zagrożenie. - zapobiegają naruszeniu normalnych warun- ·

ków pracy maszyn i innych urządzeń technicz 2. Jeżeli oznakowanie, o którym mowa w ust. 1, nie nych, jest wystarczające dla zapewnienia bezpieczeństwa

- nie pozwalają na uaktywnienie innych czynni i ochrony zdrowia pracownika, miejsca niebezpieczne ków niebezpiecznych lub szkodliwych, powinny być wyłączone z użytkowania poprzez ich od powiednie wygrodzenie lub w inny sposób. 13) "zagrożeniu" - rozumie się przez to stan środowi­

ska pracy mogący spowodować wypadek lub cho 3. Otwory i zagłębienia powinny być zamknięte od robę· powiednimi pokrywami, a jeżeli jest to niemożliwe -

właściwie ogrodzone i oznakowane. DZIAŁ II

4. Miejsca niebezpieczne na przejściach zagrażają­

Obiekty budowlane i teren zakładu pracy ce potknięciem się, upadkiem lub uderzeniem (np.

stopnie) powinny być pomalowane barwami bezpie § 3. Budynki i inne obiekty budowlane, w których czeństwa zgodnie z Polskimi Normami. znajdują się pomieszczenia pracy, powinny być zbudo

wane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami określo­ 5. Na drogach --:- w miejscach, w których możliwe

nymi w przepisach techniczno-budowlanych. . jest niespodziewane wtargnięcie pieszych, należy usta-

Nr 129 - 3972 Poz. 844

wić barierki lub zastosować inne skuteczne urządzenia jącymi silne zabrudzenie pyłami, w tym 90 I w przy ochronne. padku korzystania z natrysków,

§ 7. 1. Dróg, przejść i dojazdów pożarowych nie 2) 90 I - przy pracach brudzących, wykonywanych wolno zastawiać materiałami, środkami transportu, w wysokiej temperaturze lub wymagających za sprzętem i innymi przedmiotami. pewnienia należytej higieny procesów technolo gicznych, w tym 60 I w przypadku korzystania z na

2. Na skrzyżowaniach dróg powinna być zapewnio trysków, na dobra widoczność. 3) 30 I - przy pracach nie wymienionych w pkt 1 i 2.

§ 8. W tunelach przeznaczonych do stałej komuni 3. Niezależnie od ilości wody, określonej w ust. 2, kacji nie powinny znajdować się rurociągi służące do należy zapewnić wodę niezbędną do utrzymania czy transportu substancji chemicznych toksycznych lub stości pomieszczeń i terenu zakładu pracy w ilości co żrących oraz substancji z innych względów niebez najmniej 1,5 I na dobę na każdy metr kwadratowy po piecznych. Wymóg ten nie dotyczy przewodów służą­ cych do ogrzewania tunelu, jeżeli temperatura czynni wierzchni podłogi, wymagającej zmywania, oraz co ka grzewczego nie przekracza 95°C. najmniej 2,5 I na dobę na każdy metr kwadratowy po wierzchni terenu poza budynkami, wymagającej pole

§ 9. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić dro wania (tereny zielone, utwardzone ulice, place itp.). gi ewakuacyjne ze wszystkich pomieszczeń obiektu bu dowlanego, w których mogą przebywać pracownicy, DZIAtl1l umożliwiające szybkie wydostanie się pracowników na otwartą przestrzeń. Pomieszczenia pracy

2. Wymagania dla dróg ewakuacyjnych i warunki Rozdział 1 ewakuacji określają przepisy techniczno-budowlane i dotyczące ochrony przeciwpożarowej. Przepisy ogólne

§ 10. 1. We wszystkich miejscach na terenie zakła­ § 14. Pracodawca jest obowiązany utrzymywać po du pracy, w których mogą przebywać pracownicy, pra mieszczenia pracy w czystości i porządku oraz zapew codawca jest obowiązany zapewnić oświetlenie elek nić ich okresowe remonty i konserwacje w celu zacho tryczne w porze nocnej lub jeżeli oświetlenie dzienne wania wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy. jest niewystarczające. Wymagania dotyczące oświetle­ nia określają Polskie Normy. § 15. 1. Pomieszczenia pracy i ich wyposażenie po

winny zapewniać pracownikom bezpieczne i higienicz 2. Instalacje i urządzenia elektryczne powinny być ne warunki pracy. W szczególności w pomieszczeniach tak wykonane i eksploatowane, aby nie narażały pra pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztucz cowników na porażenie prądem elektrycznym, prze ne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza pięcia atmosferyczne, szkodliwe oddziaływanie pól elektromagnetycznych oraz nie stanowiły zagrożenia oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi pożarowego, wybuchowego i nie powodowały innych warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia szkodliwych skutków. i uciążliwościami.

§ 11. Zakład pracy powinien być wyposażony w urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu lub skaże­ 2. W pomieszczeniach pracy, w których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia (wysoka temperatura, niu, w stopniu szkodliwym dla zdrowia ludzkiego - po wietrza, gruntu oraz wód - substancjami chemicznymi, hałas, drgania, promieniowanie, gazy, pyły, pary itp.) środkami promieniotwórczymi albo biologicznie zakaź­ powinny być zastosowane rozwiązania techniczne nymi, w związku z produkcją bądź inną działalnością za uniemożliwiające przedostawanie się tych czynników kładu pracy. do innych pomieszczeń pracy oraz do pomieszczeń hi gienicznosanitarnych. § 12. Pracodawca jest obowiązany zapewnić ochro nę obiektów budowlanych i urządzeń technicznych 3. Ściany i sufity pomieszczeń pracy, w których wy przed gromadzeniem się ładunków i wyładowaniami dzielają się substancje szkodliwe dla zdrowia pracow elektryczności statycznej - stwarzającymi zagrożenia ników lub pyły niebezpieczne pod względem wybu w środowisku pracy. chowym, powinny mieć pokrycie ochronne, zabezpie czające przed adsorpcją i gromadzeniem się pyłu oraz § 13. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić do powinny być przystosowane do łatwego czyszczenia stateczną ilość wody zdatnej do picia oraz do celów hi lub zmywania. gienicznosanitarnych, gospodarczych i przeciwpożaro­ wych. 4. Jeżeli ze względu na rodzaj wykonywanych robót

lub rodzaj stosowanych urządzeń może zachodzić nie 2. Ilość wody do celów higienicznych przypadająca bezpieczeństwo wybuchu, stropy, dachy i ściany po dziennie na każdego pracownika jednocześnie zatrud mieszczeń pracy powinny być wykonane zgodnie z wy nionego nie może być mniejsza niż: maganiami bezpieczeństwa dla tego rodzaju robót lub

1) 120 I - przy pracach w kontakcie z substancjami znajdujących się tam urządzeń oraz zgodnie z przepisa szkodliwymi, trującymi lub zakaźnymi albo powodu- mi techniczno-budowlanymi.

Nr 129 - 3973 - Poz. 844

§ 16. 1. W pomieszczeniach oraz na drogach znaj 2) 3,3 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu prowa dujących się w obiektach budowlanych podłogi powin dzone są prace mogące powodować występowa­ ny być równe, nieśliskie, niepylące i odporne na ście­ nie substancji szkodliwych dla zdrowia. ranie oraz nacisk, a także powinny być przystosowane do łatwego utrzymania w czystości. 2. Wysokość pomieszczeń, o których mowa w ust. 1, może być obniżona w przypadku zastosowania kli 2. W pomieszczeniach, w których mogą wystąpić matyzacji - pod warunkiem uzyskania zgody pań­ mieszaniny wybuchowe palnych par, pyłów lub gazów stwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego. z powietrzem, powierzchnie podłóg powinny być wy konane z materiału nie powodującego iskrzenia me 3. Wysokość określona w ust. 1 pkt 1 może być chanicznego lub wyładowań elektrostatycznych. zmniejszona do:

1) 2,5 m w świetle: 3. Jeżeli podłoga jest wykonana z materiału będą­ cego dobrym przewodnikiem ciepła lub jeżeli przy wy a) jeżeli w pomieszczeniu zatrudnionych jest nie konywaniu pracy występuje jej zamoczenie, w przej więcej niż 4 pracowników, a na każdego z nich ściach oraz w miejscach do stania i siedzenia powinny przypada co najmniej po 15 m3 wolnej objętości pomieszczenia lub znajdować się podesty izolujące od zimna lub wilgoci albo powinny być stosowane inne środki izolujące. Po b) w pomieszczeniu usługowym lub produkcyjnym desty powinny być stabilne, wytrzymałe, zabezpiecza drobnej wytwórczości mieszczącym się w bu jące przed poślizgiem i potknięciem oraz łatwe do dynku mieszkalnym, jeżeli przy wykonywanych utrzymania w czystości. pracach nie występują pyły lub substancje szko dliwe dla zdrowia, hałas nie przekracza dopusz § 17. W pomieszczeniach magazynowych i na dro czalnych wartości poziomu dźwięku w budyn gach znajdujących się w obiektach budowlanych po kach mieszkalnych, określonych w Polskich Nor winny być umieszczone informacje o dopuszczalnym mach, a na jednego pracownika przypada co obciążeniu stropów. najmniej 15 m3 wolnej objętości pomieszczenia,

§ 18. 1. Pomieszczenia stałej pracy nie powinny być 2) 2,2 m w świetle - w dyżurce, portierni, kantorze, lokalizowane poniżej poziomu otaczającego terenu, kiosku ulicznym, dworcowym i innym oraz w po z wyjątkiem pomieszczeń, o których mowa w ust. 2, mieszczeniu usytuowanym na antresoli otwartej oraz jeżeli wymaga tego rodzaj produkcji (w chłod­ do większego pomieszczenia. niach, rozlewniach win itp.). 4. Wysokość pomieszczenia czasowej pracy nie 2. Poniżej poziomu otaczającego terenu mogą znaj może być mniejsza niż: dować się pomieszczenia pracy w garażu, kotłowni 1) 2,2 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu nie wy i warsztatach podręcznych, pomieszczenia handlowe, stępują czynniki szkodliwe dla zdrowia, usługowe i gastronomiczne w ulicznych przejściach podziemnych, w podziemnych stacjach komunikacyj 2) 2,5 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu prowa nych i tunelach, w domach handlowych i hotelach oraz dzone są prace mogące powodować występowa­ nie substancji szkodliwych dla zdrowia. w obiektach zabytkowych, pod warunkiem zachowania wymagań przepisów techniczno-budowlanych i po 5. W pomieszczeniu o stropie pochyłym wymaga uzyskaniu zgody właściwego państwowego woje nia określone w ust. 1,3 i 4 stosuje się do średniej wy wódzkiego inspektora sanitarnego, wydanej w porozu sokości pomieszczenia, przy czym w najniższym miej mieniu z okręgowym inspektorem pracy. scu wysokość pomieszczenia nie może być mniejsza 3. Na warunkach określonych w ust. 2 i w przypad w świetle niż 1,9 m (licząc od poziomu podłogi do naj ku zapewnienia oświetlenia dziennego, pomieszczenia niżej położonej części konstrukcyjnej sufitu). stałej pracy mogą znajdować się w suterenach lub piw § 21. 1. Do pomieszczeń i stanowisk pracy położo­ nicach. nych na różnych poziomach powinny prowadzić bez

§ 19. 1. Powierzchnia i wysokość pomieszczeń pra pieczne dojścia stałymi schodami lub pochylniami. cy powinny zapewniać spełnienie wymagań bezpie 2. Nawierzchnie schodów, pomostów i pochylni nie czeństwa i higieny pracy, z uwzględnieniem rodzaju powinny być śliskie, a w miejscach, w których może wykonywanej pracy, stosowanych technologii oraz występować zaleganie pyłów - powinny być ażuro­ czasu przebywania pracowników w tych pomieszcze we. niach.

3. Zamocowane na stałe drabiny lub klamry mogą 2. Na każdego z pracowników jednocześnie zatrud być stosowane jako dojścia dodatkowe oprócz scho nionych w pomieszczeniach stałej pracy powinno przy padać co najmniej 13 m3 wolnej objętości pomieszcze dów, a zamiast schodów - tylko w wyjątkowych przy nia oraz co najmniej 2 m2 wolnej powierzchni podłogi padkach uzasadnionych względami użytkowymi lub (nie zajętej przez urządzenia techniczne, sprzęt itp.). gdy nie ma technicznych możliwości ich zastosowania.

§ 20. 1. Wysokość pomieszczenia stałej pracy nie 4. Wymagania, jakie powinny spełniać schody i po może być mniejsza niż: chylnie, określają przepisy techniczno-budowlane.

1) 3 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu nie wystę­ § 22. 1. Wymiary otworów drzwiowych w każdym pują czynniki szkodliwe dla zdrowia, pomieszczeniu powinny być odpowiednie do liczby

Nr 129 - 3974 - Poz. 844

pracowników z nich korzystających oraz do rodzaju dukcji, a na stosowanie oświetlenia wyłącznie elek i wielkości używanych urządzeń transportowych i prze trycznego pracodawca uzyskał zgodę właściwego pań­ mieszczanych ładunków. Wymiary otworów drzwio stwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wy wych określa Polska Norma. daną w porozumieniu z okręgowym inspektorem pra cy. 2. Sposób otwierania drzwi z pomieszczeń pracy i z pomieszczeń higienicznosanitarnych powinien od § 26. 1. Oświetlenie dzienne na poszczególnych sta powiadać wymaganiom przepisów techniczno-bu nowiskach pracy powinno być dostosowane do rodza dowlanych i dotyczących ochrony przeciwpożarowej. ju wykonywanych prac i wymaganej dokładności oraz powinno spełniać wymagania określone w Polskiej 3. Drzwi rozsuwane muszą być wyposażone w urzą­ Normie. dzenia zapobiegające ich wypadnięciu z prowadnic. 2. Niezależnie od oświetlenia dziennego w po 4. Drzwi i bramy otwierające się do góry muszą być mieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elek wyposażone w urządzenia zapobiegające ich przypad tryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami. kowemu opadaniu. § 27. 1. Stosunek wartości średnich natężenia 5. Wrota bram powinny być wyposażone w urzą­ oświetlenia w pomieszczeniach sąsiadujących ze sobą, dzenia zapobiegające ich przypadkowemu zamknięciu. przez które odbywa się komunikacja wewnętrzna, nie

powinien być większy niż 5 do 1. 6. Wahadłowe drzwi i bramy muszą być przezroczy

ste lub posiadać przezroczyste panele. 2. Przy wyjściu z pomieszczeń, w których ze wzglę­ dów technologicznych praca jest wykonywana w ciem 7. Drzwi i bramy przezroczyste powinny być wyko ności (np. ciemnie optyczne), powinny być zapewnione nane z materiału odpornego na rozbicie lub ze szkła warunki umożliwiające stopniową adaptację wzroku. hartowanego oraz odpowiednio oznakowane w wi

docznym miejscu. § 28. W pomieszczeniach i miejscach pracy, w któ rych w razie awarii oświetlenia mogą wystąpić zagro 8. Pomiędzy pomieszczeniami nie należy wykony żenia dla życia lub zdrowia pracowników, należy za wać progów, chyba że warunki techniczne wymagają pewnić oświetlenie awaryjne o odpowiednim natęże­ ich zastosowania. W takich przypadkach należy je niu, zgodnie z Polską Normą. oznaczyć w sposób widoczny.

§ 29. 1. Okna, świetliki i naświetla w pomieszcze § 23. Pomieszczenia pracy, w których przebywają niach pracy o dużej wilgotności powietrza powinny pracownicy, nie mogą być zamykane w sposób unie być wykonane w sposób zapobiegający skraplaniu się możliwiający wyjście z pomieszczenia. Jeżeli istnieją w nich pary wodnej. W przypadku szczególnie dużego względy wymagające zamykania pomieszczeń w cza zaparowania pomieszczenia i możliwości spadania sie pracy przed osobami nie upoważnionymi, należy kropel wody na stanowisko pracy należy zainstalować stosować przy drzwiach zamki uniemożliwiające wej rynienki lub i'nne urządzenia odprowadzające wodę ście z zewnątrz, a jednocześnie umożliwiające wyjście z okien, świetlików i naświetli, z pomieszczenia bez użycia klucza. W takiej sytuacji na leży przewidzieć możliwość powiadamiania pracowni 2. Szyby w oknach i świetlikach powinny być czyste ków znajdujących się w takich pomieszczeniach o nie oraz przepuszczać dostateczną ilość światła. Do mycia bezpieczeństwie grożącym z zewnątrz. okien i świetlików powinien być zapewniony dogodny i bezpieczny dostęp. § 24. 1. Szyby w oknach oraz inne przedmioty i po wierzchnie szklane, znajdujące się w pomieszczeniach 3. Okna i świetliki powinny być wyposażone w od pracy, narażone na uszkodzenia w związku z rodzajem powiednie urządzenia eliminujące nadmierne opero prowadzonych prac, powinny być od strony, po której wanie promieni słonecznych padających na stanowi mogą znajdować się ludzie, osłonięte siatką zabezpie ska pracy. czającą przed odłamkami szkła. 4. Okna i świetliki, przeznaczone do wietrzenia po 2. Przezroczyste ściany działowe, znajdujące się mieszczeń, należy wyposażyć w urządzenia pozwalają­ w pomieszczeniach pracy, w pobliżu takich pomiesz ce na otwieranie ich w sposób łatwy i bezpieczny z po czeń lub wzdłuż przejść - muszą być jednoznacznie ziomu podłogi oraz ustawienie części otwieranych oznakowane oraz wykonane z materiału odpornego na w pożądanym położeniu. rozbicie lub tak osłonięte, aby niemożliwe było zetknię­ cie się pracownika ze ścianą lub jego zranienie w razie Rozdział 3 rozbicia tej ściany.

Ogrzewanie i wentylacja Rozdział 2 § 30. W pomieszczeniach pracy należy zapewnić Oświetlenie temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego § 25. W pomieszczeniach stałej pracy należy za do jej wykonania) nie niższą niż 14°C (287 K), chyba że

pewnić oświetlenie dzienne, chyba że jest to niemożli­ względy technologiczne na to nie pozwalają. W po we lub niewskazane ze względu na technologię pro- mieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lek-

Nr 129 - 3975 - Poz. 844

ka praca fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych tem § 35. 1. Powietrze doprowadzane do pomieszczeń peratura nie może być niższa niż 18°C (291 K). pracy z zewnątrz za pomocą wentylacji nawiewnej po winno być oczyszczone z pyłów i substancji szkodli § 31. Pomieszczenia i stanowiska pracy powinny wych dla zdrowia. być zabezpieczone przed nie kontrolowaną emisją cie pła w drodze promieniowania, przewodzenia i konwek 2. Wentylacja nie powinna powodować przecią­ cji oraz przed napływem chłodnego powietrza z ze gów, wyziębienia lub przegrzewania pomieszczeń pra wnątrz. cy. Nie dotyczy to wentylacji awaryjnej.

§ 32. 1. W pomieszczeniach pracy powinna być za 3. Strumień powietrza pochodzący z urządzeń wen pewniona wymiana powietrza wynikająca z potrzeb tylacji nawiewnej nie powinien być skierowany bezpo użytkowych i funkcji tych pomieszczeń, bilansu ciepła średnio na stanowisko pracy. i wilgotności oraz zanieczyszczeń stałych i gazowych. Niezbędna wymiana powietrza w pomieszczeniach § 36. 1. Maksymalna temperatura nawiewanego po pracy, w których wydzielają się substancje szkodliwe wietrza nie powinna przekraczać 70°C (343 K) przy nawie dla zdrowia, powinna zapewnić czystość powietrza co wie powietrza na wysokości nie mniejszej niż 3,5 m od najmniej w granicach nie przekraczających wartości poziomu podłogi stanowiska pracy i 45°C (318 K) -w po najwyższych dopuszczalnych stężeń tych substancji, zostałych przypadkach. przy czym: 2. W pomieszczeniach pracy, w których występują 1) jeżeli w pomieszczeniu wydzielają się dwie lub wię­ łatwo palne lub niebezpieczne pod względem wybu cej substancji szkodliwych, a działanie każdej z nich chowym pyły, gazy lub pary, maksymalna temperatu na organizm jest inne i niezależne od działania po ra nawiewanego powietrza powinna być zgodna zostałych substancji, wymiana powinna zapewnić z przepisami w sprawie ochrony przeciwpożarowej. co najmniej ilość powietrza niezbędną do rozcień­ czenia stężenia tej substancji, która wymaga naj § 37. Przy urządzeniach wentylacyjnych należy sto większej objętości powietrza do rozcieńczenia do sować środki zmniejszające natężenie i rozprzestrze wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia, nianie się hałasu i drgań powodowanych pracą tych

2) jeżeli w pomieszczeniu wydzielają się dwie lub wię­ urządzeń. cej substancji szkodliwych, a ich działanie na orga § 38. 1. Przy stosowaniu w pomieszczeniach pracy nizm jest analogiczne lub gdy jednoczesne ich wy wentylacji mechanicznej z recyrkulacją powietrza ilość stępowanie wzmaga działanie poszczególnych powietrza świeżego nie powinna być mniejsza niż 10% substancji, wymiana powinna zapewnić co naj ogólnej ilości wymienianego powietrza. mniej ilość powietrza równą sumie jego objętości potrzebnych do rozcieńczenia stężenia każdej 2. W powietrzu wprowadzanym do pomieszczeń z tych substancji do wartości najwyższego dopusz pracy przy stosowaniu recyrkulacji zanieczyszczenie czalnego stężenia. czynnikami szkodliwymi dla zdrowia nie powinno prze kraczać poziomu, przy którym suma stosunków stężeń 2. W nie klimatyzowanych pomieszczeniach pracy poszczególnych substancji do odpowiadających im niezależnie od wymiany powietrza, o której mowa w ust. 1, powinna być zapewniona stała wymiana po wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń przekra cza 0,3. wietrza nie mniejsza niż 0,5-krotna w ciągu godziny. Za stałą wymianę nie uważa się wymiany uzyskiwanej 3. Recyrkulacja powietrza nie powinna być stoso wyłącznie w drodze wentylacji mechanicznej. wana w pomieszczeniach pracy, w których występuje 3. Wymagania dotyczące parametrów powietrza narażenie na mikroorganizmy chorobotwórcze lub w pomieszczeniach pracy określają odrębne przepisy znajdują się substancje trujące, cuchnące albo możli­ i Polskie Normy. we jest nagłe zwiększenie stężenia szkodliwych sub stancji, a także w przestrzeniach zagrożonych wybu § 33. W pomieszczeniach pracy, w których następu­ chem. je wydzielanie się ciepła przez promieniowanie w ilości przekraczającej na stanowiskach pracy DZIAŁ IV

2500 kJ . godz. Procesy pracy m2 należy stosować nawiewną wentylację miejscową. Pa Rozdział 1 rametry nawiewanego powietrza powinny spełniać wymagania dla mikroklimatu gorącego, określone Przepisy ogólne w przepisach w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia § 39. 1. Pracodawca jest obowiązany oceniać i do w środowisku pracy. kumentować ryzyko zawodowe, występujące przy określonych pracach, oraz stosować niezbędne środki § 34. Urządzenia lub ich części, z których mogą wy profilaktyczne zmniejszające ryzyko. W szczególności dzielać się szkodliwe gazy, pary lub pyły, powinny być zhermetyzowane. W razie niemożliwości zhermetyzo pracodawca jest obowiązany: wania, urządzenia te powinny być wyposażone w miej 1) zapewnić organizację pracy i stanowisk pracy scowe wyciągi. w sposób zabezpieczający pracowników przed za-

Nr 129 - 3976 - Poz. 844

grożeniami wypadkowymi oraz oddziaływaniem się trujących i szkodliwych gazów lub par - pracodaw

czynników szkodliwych dla zdrowia i uciążliwości, ca powinien wprowadzić obowiązek meldowania się tej

osoby w ustalony sposób w oznaczonych porach. 2) zapewnić likwidację zagrożeń dla zdrowia i życia

pracowników głównie przez stosowanie technolo 2. Pracodawca powinien ustalić rodzaje pomiesz gii, urządzeń, materiałów i substancji nie powodu czeń, o których mowa w ust. 1, a także określić sposób jących takich zagrożeń. meldowania się oraz postępowania w razie braku mel

dunków. 2. Jeżeli ze względu na rodzaj procesu pracy likwi

dacja zagrożeń nie jest możliwa, należy stosować od § 44. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić pra powiednie rozwiązania organizacyjne i techniczne, cownikom sprawnie funkcjonujący system pierwszej w tym odpowiednie środki ochrony zbiorowej, ograni pomocy w razie wypadku oraz środki do udzielania czające wpływ tych zagrożeń na zdrowie i bezpieczeń­ pierwszej pomocy. W szczególności pracodawca powi stwo pracowników. nien zapewnić:

3. W sytuacji gdy ograniczenie zagrożeń w wyniku 1) punkty pierwszej pomocy w wydziałach (oddzia zastosowania rozwiązań organizacyjnych i technicz łach), w których wykonywane są prace powodują­ nych nie jest wystarczające, pracodawca jest obowią­ ce duże zagrożenia wypadkowe lub wydzielanie się zany zapewnić pracownikom środki ochrony indywi par, gazów albo pyłów szkodliwych dla zdrowia - dualnej, odpowiednie do rodzaju i poziomu zagrożeń. wyposażone w niezbędny sprzęt i inne środki do udzielania pierwszej pomocy; § 40. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić sys 2) apteczki w poszczególnych wydziałach (oddziałach) tematyczne kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny zakładu pracy. pracy ze szczególnym uwzględnieniem organizacji

procesów pracy, stanu technicznego maszyn i innych 2. Ilość, usytuowanie i wyposażenie punktów urządzeń technicznych oraz ustalić sposoby rejestracji pierwszej pomocy i apteczek powinny być ustalone nieprawidłowości i metody ich usuwania. w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktycz

ną opiekę zdrowotną nad pracownikami, z uwzględnie­ 2. W razie stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia niem rodzajów i nasilenia występujących zagrożeń. dla życia lub zdrowia pracowników, osoba kierująca

pracownikami jest obowiązana do niezwłocznego 3. Obsługa punktów i apteczek, o których mowa wstrzymania prac i podjęcia działań w celu usunięcia w ust. 1, na każdej zmianie powinna być powierzana tego zagrożenia. wyznaczonym pracownikom, przeszkolonym w udzie

laniu pierwszej pomocy. § 41. 1. Pracodawca jest obowiązany udostępnić

pracownikom, do stałego korzystania, aktualne in 4. W punktach pierwszej pomocy i przy apteczkach, strukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: w widocznych miejscach, powinny być wywieszone in

strukcje o udzielaniu pierwszej pomocy w razie wypad 1) stosowanych w zakładzie procesów technologicz ku oraz wykazy pracowników, o których mowa w ust. 3. nych oraz wykonywania prac związanych z zagro

żeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia 5. Punkty pierwszej pomocy i miejsca usytuowania pracowników, apteczek powinny być odpowiednio oznakowane,

2) obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych, zgodnie z Polską Normą, i łatwo dostępne.

3) postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdro wia i niebezpiecznymi, Rozdział 2

4) udzielania pierwszej pomocy. Organizacja stanowisk pracy

2. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny od" § 45. 1. Stanowiska pracy powinny być urządzone powiednio określać czynności do wykonywania przed stosownie do rodzaju wykonywanych na nich czynno rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecz ści oraz psychofizycznych właściwości pracowników, nego wykonywania danej pracy, czynności do wykona przy czym wymiary wolnej (nie zajętej przez urządze­ nia po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sy nia) powierzchni stanowiska pracy powinny zapewnić tuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla ży­ pracownikom swobodę ruchu wystarczającą do wyko cia lub zdrowia pracownikó",. nywania pracy w sposób bezpieczny, z uwzględnie­

niem wymagań ergonomii. § 42. Zmiany w procesie technologicznym, zmiany

konstrukcyjne urządzeń technicznych oraz zmiany 2. Stanowiska pracy, na których występuje ryzyko w sposobie użytkowania pomieszczeń powinny być pożaru, wybuchu, upadku lub wyrzucenia przedmio poprzedzone oceną pod względem bezpieczeństwa tów albo wydzielenia się substancji szkodliwych dla i higieny pracy, w trybie ustalonym przez pracodawcę. zdrowia lub niebezpiecznych, powinny być zaopatrzo

ne w urządzenia ochronne zapewniające ochronę pra § 43. 1. Jeżeli w pomieszczeniu pracy, w którym za cowników przed skutkami tego ryzyka. trudniona jest tylko jedna osoba, mogą w sytuacji awa

ryjnej wystąpić zagrożenia dla zdrowia lub życia pra 3. Stanowiska pracy, na których wykonywane prace

cowników, a w szczególności zagrożenia: pożarowe, wy powodują występowanie czynników szkodliwych dla

buchowe, porażenia prądem elektrycznym, wydzielania zdrowia lub niebezpiecznych, powinny być tak usytu-

Nr 129 - 3977 - Poz. 844

owane i zorganizowane, aby pracownicy zatrudnieni na 2) stosowanie drabiny jako drogi stałego transportu,

innych stanowiskach nie byli narażeni na te czynniki. a także do przenoszenia ciężarów o masie powyżej

10 kg, § 46. 1. Na stanowiskach pracy należy zapewnić wynikającą z technologii powierzchnię oraz odpowied 3) używanie drabiny niezgodnie z przeznaczeniem, nie urządzenia pomocnicze przeznaczone na składowa­ 4) używanie drabiny rozstawnej jako przystawnej, nie materiałów, wyrobów, przyrządów, narzędzi i odpa 5) ustawianie drabiny na niestabilnym podłożu, dów. 6) opieranie drabiny przystawnej o śliskie płaszczy­ 2. Na stanowiskach pracy nie wolno przechowywać zny, o obiekty lekkie lub wywrotne albo o stosy ma surowców, gotowych wyrobów, materiałów pomocni teriałów nie zapewniające stabilności drabiny, czych i odpadów w ilościach większych od wynikają­ 7) stawianie drabiny przed zamkniętymi drzwiami, je cych z potrzeb technologicznych, umożliwiających żeli nie są one zamknięte na klucz od strony usta utrzymanie ciągłości pracy na danej zmianie. Odpady wianej drabiny, produkcyjne powinny być sukcesywnie usuwane. 8) ustawianie drabin w bezpośrednim sąsiedztwie 3. Szmaty, tampony, trociny itp. nasycone lub za maszyn i innych urządzeń -w sposób stwarzający nieczyszczone substancjami łatwo zapalnymi, utlenia zagrożenia dla pracowników używających drabiny, jącymi się lub szkodliwymi dla zdrowia albo wydziela 9) wchodzenie i schodzenie z drabiny plecami do niej, jące uciążliwe zapachy - należy przechowywać w za mkniętych naczyniach z materiału niepalnego oraz co 10) przenoszenie drabiny o długości powyżej 4 m przez najmniej raz na dobę usuwać z pomieszczeń pracy jedną osobę. i niszczyć w sposób określony w instrukcji, o której mo wa w § 41. 3. Drabina przystawna powinna wystawać ponad powierzchnię, na którą prowadzi, co najmniej 0,75 m, § 47. 1. Do każdego stanowiska pracy powinno być a kąt jej nachylenia powinien wynosić od 65° do 75°. zapewnione bezpieczne i wygodne dojście, przy czym jego wysokość na całej długości nie powinna być Rozdział 3 mniejsza w świetle niż 2 m. Obsługa i stosowanie maszyn, narzędzi i innych 2. W przypadkach uzasadnionych względami kon urządzeń technicznych strukcyjnymi maszyn i innych urządzeń technicznych dopuszcza się zmniejszenie wysokości dojścia do § 51.1. Maszyny i inne urządzenia techniczne, zwa 1,8 m przy jego odpowiednim zabezpieczeniu i oznako ne dalej "maszynami", powinny spełniać wymagania waniu znakami bezpieczeństwa zgodnymi z Polską bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, okre Normą· ślone w Polskich Normach i właściwych przepisach, przez cały okres ich użytkowania. 3. Przejścia między maszynami a innymi urządze­ niami lub ścianami przeznaczone tylko do obsługi tych 2. Montaż, eksploatacja i obsługa maszyn powinny urządzeń powinny mieć szerokość co najmniej 0,75 m; być zgodne z dokumentacją techniczno-ruchową. jeżeli w przejściach tych odbywa się ruch dwukierun kowy, szerokość ich powinna wynosić co najmniej 1 m. § 52. 1. Maszyny z własnymi napędami powinny mieć urządzenia do włączania i wyłączania łatwo do § 48. Pracodawca zatrudniający pracowników nie stępne dla obsługującego, sprawnie działające i zabez pełnosprawnych powinien zapewnić dostosowanie pieczone przed przypadkowym włączeniem. stanowisk pracy oraz dojść do nich - do potrzeb i moż­ liwości tych pracowników, wynikających ze zmniejszo 2. Maszyny z więcej niż jednym elementem sterow nej sprawności. niczym, z wyłączeniem maszyn przenośnych trzyma nych w ręku lub prowadzonych ręką, powinny być wy § 49. 1. Przy wykonywaniu pracy nie wymagającej posażone w wyłączniki awaryjne wyróżniające się bar stale pozycji stojącej należy zapewnić pracownikom wą i kształtem. Konstrukcja i usytuowanie wyłącznika możliwość siedzenia. powinny, w razie zagrożenia, zapewniać możliwość

szybkiego wyłączenia napędu maszyny, także przez 2. Przy wykonywaniu pracy wymagającej stale po osobę nie zatrudnroną przy jej obsłudze. zycji stojącej lub chodzenia należy zapewnić pracowni kom możliwość odpoczynku w pobliżu miejsca pracy 3. Maszyny powinny być wyposażone w łatwo od w pozycji siedzącej. różniające się i odpowiednio oznakowane urządzenia

do odłączania od wszystkich źródeł energii. 3. Siedziska powinny spełniać wymagania Polskich

Norm. 4. Ponowne przyłączenie maszyny do źródła ener

gii nie powinno stanowić zagrożenia dla obsługi. § 50. 1. Stosowane w zakładach pracy drabiny prze nośne powinny spełniać wymagania Polskich Norm. § 53. 1. Maszyny wielostanowiskowe ze stanowi

skami pracy niewidocznymi z głównego stanowiska 2. Przy używaniu drabin przenośnych niedopusz sterowania powinny być na każdym stanowisku obsłu­ qalne jest w szczególności: gi wyposażone w wyłączniki awaryjne umieszczone 1) stosowanie drabin uszkodzonych, w widocznych i dogodnych miejscach, umożliwiające

Nr 129 - 3978- Poz. 844

w razie zagrożenia szybkie wyłączenie napędu maszy 2. Urządzenia ochronne przy maszynach szczegól ny także przez osoby nie zatrudnione przy ich obsłudze. nie niebezpiecznych powinny być tak skonstruowane, Ponowne włączenie powinno być możliwe jedynie aby: w głównym punkcie sterowania po sprawdzeniu i usu 1) zdjęcie, otwarcie lub wyłączenie urządzenia nięciu przyczyn wyłączenia. ochronnego powodowało natychmiastowe zatrzy 2. Maszyny wielostanowiskowe powinny być wy manie maszyny bądż jej niebezpiecznych elemen posażone w urządzenia sygnalizacji akustycznej lub tów lub niemożliwe było zdjęcie albo otwarcie optycznej automatycznie uprzedzające o ich urucho osłony podczas ruchu osłanianych elementów, mieniu. Sygnały powinny być odbierane na wszystkich 2) ponowne założenie, zamknięcie lub włączenie urzą­ stanowiskach pracy przy danej maszynie oraz powinny dzenia ochronnego nie uruchamiało automatycz wyprzedzać jej uruchomienie. nie maszyny.

§ 54. W przypadku zespołowej obsługi maszyny lub 3. Używanie maszyny bez wymaganego urządzenia gdy stwarza ona zagrożenie dla otoczenia, należy za ochronnego lub przy jego nieodpowiednim stosowa pewnić sygnalizację ostrzegawczą i alarmową - łatwo niu jest niedopuszczalne. dostrzegalną i zrozumiałą. 4. Szczegółowe wymagania dla urzędzeń ochron § 55. 1. Elementy ruchome i inne części maszyn, nych określają Polskie Normy. które w razie zetknięcia się z nimi stwarzają zagrożenie, powinny być do wysokości co najmniej 2,5 m od pozio § 57. Maszyny i narzędzia oraz ich urządzenia mu podłogi (podestu) stanowiska pracy osłonięte lub ochronne powinny być utrzymywane w stanie spraw zaopatrzone w inne skuteczne urządzenia ochronne, ności technicznej i czystości zapewniającej użytkowa­ z wyjątkiem przypadków, gdy spełnienie tych wyma nie ich bez szkody dla bezpieczeństwa i zdrowia pra gań nie jest możliwe ze względu na funkcję maszyny. cowników oraz stosowane tylko w procesach i warun kach, do których są przeznaczone. 2. Pasy, łańcuchy, taśmy, koła zębate i inne elemen ty układów napędowych oraz części maszyn zagrażają­ § 58. 1. O dostrzeżonych wadach lub uszkodzeniach ce spadnięciem, znajdujące się nad stanowiskami pra maszyny pracownik powinien niezwłocznie zawiado cy lub przejściami na wysokości ponad 2,5 m od pozio mić przełożonego. mu podłogi, powinny być osłonięte co najmniej od do 2. Maszyny, których uszkodzenie stwierdzono łu trwałymi osłonami. w czasie pracy, powinny być niezwłocznie zatrzymane 3. Osłony stosowane na maszynach powinny unie i wyłączone z zasilania energią. Wznowienie pracy ma możliwiać bezpośredni dostęp do strefy niebezpiecz szyny bez usunięcia uszkodzenia jest niedopuszczalne. nej. Osłony niepełne (wykonane z siatki, blachy perfo rowanej, prętów itp.) powinny znajdować się w takiej 3. Maszyny niesprawne, uszkodzone lub pozostają­ odległości od elementów niebezpiecznych, aby przy ce w naprawie powinny być wycofane z użytkowania danej wielkości i kształcie otworów nie było możliwe oraz wyraźnie oznakowane tablicami informacyjnymi bezpośrednie dotknięcie tych elementów. Odległości i zabezpieczone w sposób uniemożliwiający ich uru chomienie. bezpieczeństwa określają Polskie Normy.

4. Maszyny powinny być oznakowane znakami § 59.1. Maszyn będących w ruchu nie wolno pozo i barwami, zgodnie z wymaganiami określonymi stawiać bez obsługi lub nadzoru, chyba że dokumenta cja techniczno-ruchowa stanowi inaczej. w Polskich Normach.

§ 56. 1. Urządzenia ochronne stosowane przy ma 2. Pracodawca jest obowiązany ustalić rodzaje ma szynach powinny spełniać następujące ogólne wyma szyn, które wymagają stałej obsługi, a pozostawianie gania: ich bez niej może być przyczyną katastrofy, wybuchu lub pożaru, oraz ustalić szczegółowe warunki obsługi 1) zapewniać bezpieczeństwo zarówno pracownikowi i nadzoru nad pracą tych maszyn. zatrudnionemu bezpośrednio przy obsłudze ma szyny, jak i osobom znajdującym się w jej pobliżu, § 60.1. Maszyn będących w ruchu nie wolno napra 2) działać niezawodnie, posiadać odpowiednią trwa wiać, czyścić i smarować, z wyjątkiem smarowania za łość i wytrzymałość, pomocą specjalnych urządzeń określonych w doku mentacji techniczno-ruchowej. 3) funkcjonować samoczynnie, niezależnie od woli i uwagi obsługującego, w przypadkach gdy jest to 2. Pracownicy zatrudnieni przy obsłudze maszyn celowe i możliwe, z ruchomymi elementami nie mogą pracować w odzie 4) nie mogą być łatwo usuwane lub odłączane bez po ży z luźnymi (zwisającymi) częściami, jak np. luźno za mocy narzędzi, kończone rękawy, krawaty, szaliki, poły, oraz bez nakryć głowy okrywających włosy. 5) nie mogą utrudniać wykonywania operacji techno logicznej ani ograniczać możliwości śledzenia jej § 61. 1. Do obsługi pędni i jej części oraz do nakła­ przebiegu oraz nie mogą powodować zagrożeń dania, smarowania i oczyszczania pasów, lin i taśm na i dodatkowego obciążenia fizycznego lub psychicz leży wyznaczyć na stałe pracowników przygotowanych nego pracowników. do wykonywania tych prac w sposób bezpieczny.

Nr 129 - 3979 - Poz. 844

2. W czasie ruchu maszyny niedopuszczalne jest środków transportu i komunikacji na drogach we ręczne zakładanie i zrzucanie pasów pędnych, lin wnątrzzakładowych oraz w pomieszczeniach zakładu i taśm. Czynności te mogą być wykonywane wyłącznie pracy, uzależnione od szerokości dróg, natężenia ru przy użyciu specjalnych urządzeń przeznaczonych do chu, widoczności itp. tego celu. 3. Drogi powinny być oznakowane znakami drogo 3. Pędnie powinny posiadać urządzenia do zawie wymi zgodnymi z przepisami prawa o ruchu drogo szania pasów pędnych zapobiegające zetknięciu się wym. zrzuconych pasów, lin lub taśm z częściami pędni bę­ dącymi w ruchu. § 67. Wymagania dotyczące transportu przy użyciu dźwignic, przenośników, wózków jezdniowych z napę­ 4. Pasy pędne, liny i taśmy pędne mogą być napi dem silnikowym oraz kolei wewnątrzzakładowych nane, naprawiane, łączone, skracane i smarowane po określają odrębne przepisy. unieruchomieniu napędu maszyny. § 68. 1. Materiały i inne przedmioty, zwane dalej Rozdział 4 "materiałami", powinny być magazynowane w po mieszczeniach i miejscach do tego przeznaczonych. Transport wewnętrzny i magazynowanie Pomieszczenia magazynowe powinny spełniać wyma gania bezpieczeństwa, stosownie do rodzaju i właści­ § 62. 1. Pracodawca powinien zapewnić zastosowa wości składowanych w nich materiałów. nie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych i tech nicznych, zwłaszcza w zakresie wyposażenia technicz 2. Przy składowaniu materiałów należy: nego, w celu wyeliminowania potrzeby ręcznego prze 1) określić dla każdego rodzaju składowanego mate mieszczania ciężarów. riału miejsce, sposób i dopuszczalną wysokość

składowania, 2. Jeśli nie ma możliwości uniknięcia ręcznego przemieszczania ciężarów, należy podjąć odpowiednie 2) zapewnić, aby masa składowanego ładunku nie przedsięwzięcia, w tym wyposażyć pracowników przekraczała dopuszczalnego obciążenia urządzeń ' w niezbędne środki w celu zmniejszenia uciążliwości przeznaczonych do składowania (regałów, pode i zagrożeń związanych z wykonywaniem tych czynno stów itp.),

ści. 3) zapewnić, aby masa składowanego ładunku, łącz­ nie z masą urządzeń przeznaczonych do jego skła­ § 63. 1. Ręczne przemieszczanie i przewożenie cię­ dowania i transportu, nie przekraczała dopuszczal żarów o masie przekraczającej ustalone normy jest nie nego obciążenia podłóg i stropów, na których od dopuszczalne. bywa się składowanie,

2. Szczegółowe wymagania dotyczące ręcznego 4) wywiesić czytelne informacje o dopuszczalnym ob transportu określają przepisy w sprawie bezpieczeń­ ciążeniu podłóg, stropów i urządzeń przeznaczo stwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych przy nych do składowania. ręcznym dźwiganiu i przenoszeniu ciężarów oraz prze pisy o pracach wzbronionych kobietom i młodocia­ § 69. 1. Regały powinny mieć odpowiednio wytrzy nym. małą i stabilną konstrukcję oraz zabezpieczenia przed ich przewróceniem się. § 64. 1. Masa ładunków przemieszczanych przy użyciu środków transportowych nie powinna przekra 2. Szerokość odstępów między regałami powinna czać dopuszczalnej nośności lub udźwigu danego być odpowiednia do stosowanych środków transpor środka transportowego. towych oraz powinna umożliwiać bezpieczne opero wanie tymi środkami i ładunkami. 2. Masa i rozmieszczenie ładunku na środkach transportowych powinny zapewniać bezpieczne wa § 70. 1. Sposób układania materiałów na regałach runki przewozu i przeładunku. i ich zdejmowania nie może stwarzać zagrożeń dla bez pieczeństwa pracowników. 3. Ładunek powinien być zabezpieczony w szcze gólności przed upadkiem, przemieszczeniem i zsypy 2. Przedmioty łatwo tłukące się, niebezpieczne sub waniem się ze środka transportu. stancje i preparaty chemiczne oraz materiały o naj większej masie powinny być składowane na najniż­ § 65. Przy obsłudze urządzeń transportu zmechani szych półkach regałów. zowanego mogą być zatrudniane tylko osoby o kwalifi kacjach właściwych do obsługi określonego urządzenia. § 71. Przedmioty, których wymiary, kształt i ma sa decydują o ich indywidualnym sposobie składo­ § 66. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić wania, powinny być ustawiane lub układane stabil opracowanie zasad ruchu na drogach wewnątrzzakła­ nie, z uwzględnieniem położenia ich środka ciężko­ dowych, zgodnych z przepisami prawa o ruchu drogo ści, tak aby zapobiec ich wywróceniu się lub spad wym. nięciu.

2. W zasadach ruchu, wymienionych w ust. 1, nale § 72. 1. Przy składowaniu materiałów w stosach na ży określić w szczególności maksymalne prędkości leży zapewnić:

Nr 129 - 3980- Poz. 844

1) stateczność stosów poprzez składowanie na wyso 1) 2 m - od linii niskiego napięcia,

kość uzależnioną od rodzaju materiałów (ich wy 2) 5 m - od linii wysokiego napięcia do 15 kV, miarów, masy, kształtu) oraz wytrzymałości opako wań, 3) 10 m - od linii wysokiego napięcia powyżej 15 kV.

2) wiązanie między warstwami, Rozdział 5 3) układanie stosów tak, aby środek ciężkości przed

miotów składowanych pozostawał wewnątrz obry Ochrona przed hałasem su stosów, § 78. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić 4) zachowanie odległości między stosami, umożliwia­ ochronę pracowników przed zagrożeniami związanymi jącej bezpieczne układanie i przemieszczanie mate z narażeniem na hałas, a w szczególności zapewnić riałów. stosowanie:

2. Rozładunek stosów powinien być prowadzony 1) procesów technologicznych nie powodujących kolejno począwszy od najwyższych warstw. Niedo nadmiernego hałasu, puszczalne jest wyjmowanie materiałów ze środka sto 2) maszyn i innych urządzeń technicznych powodują­ sów. cych możliwie najmniejszy hałas, nie przekraczają­

§ 73. Przy składowaniu materiałów na paletach lub cy dopuszczalnych wartości,

w kontenerach stosuje się odpowiednio przepis § 69 3) rozwiązań obniżających poziom hałasu w proce ust. 2. sach pracy.

§ 74. 1. Przy składowaniu materiałów sypkich lu 2. Dopuszczalne wartości hałasu w środowisku pra zem należy zapewnić: cy określają właściwe przepisy i Polskie Normy.

1) powierzchnię składową, która przy zachowaniu ką­ § 79. 1. Na stanowiskach pracy, na których mimo ta zsypu naturalnego umożliwi zachowanie przejść zastosowania możliwych rozwiązań technicznych i or lub przejazdów wokół hałdy lub zwału, ganizacyjnych poziom hałasu przekracza dopuszczalne 2) wytrzymałość zapór odpowiednią do parcia składo­ normy, pracodawca ma obowiązek zapewnić: wanego materiału sypkiego, 1) ustalenie przyczyn przekroczenia dopuszczalnego 3) w miarę potrzeby wynikającej z ochrony sąsiednich poziomu hałasu oraz opracowanie i zastosowanie stref pracy oraz technicznych możliwości - szczel programu działań technicznych i organizacyjnych, ne obudowanie miejsca przeładunku i urządzeń mających na celu najskuteczniejsze zmniejszenie przeładunkowych oraz połączenie ich z urządzenia­ narażenia pracowników na hałas, mi odciągającymi pył w miejscu jego powstawa 2) zaopatrzenie pracowników w indywidualne ochro nia, ny słuchu, dobrane do wielkości charakteryzują­ 4) bezpieczne metody pracy, szczególnie przy ręcz­ cych hałas i do cech indywidualnych pracowników nym pobieraniu i przenoszeniu materiałów. oraz ich stosowanie,

2. Wchodzenie pracowników na zwały materiałów 3) ograniczenie czasu ekspozycji na hałas, w tym sto sypkich grożących zasypaniem dozwolone jest jedynie sowanie przerw w pracy,

w przypadkach wyjątkowej konieczności z zastosowa 4) oznakowanie stref zagrożonych hałasem, a także, niem pomostów lub innych urządzeń zapewniających gdy jest to uzasadnione ze względu na stopień za bezpieczeństwo, a także przy zapewnieniu asekuracji grożenia oraz możliwe, ograniczenie dostępu do przez drugiego pracownika oraz odpowiedniego nadzoru. tych stref poprzez ich odgrodzenie.

§ 75. 1. Przy składowaniu materiałów pylących lu 2. W odniesieniu do stanowisk pracy, o których mo zem należy zapewnić szczelne ogrodzenie co najmniej wa w ust. 1, należy zapewnić pracownikom informację do wysokości 0,5 m ponad wysokość składowanego na temat: materiału. - wyników pomiarów hałasu i zagrożenia dla zdro

2. Transport materiałów, o których mowa w ust. 1, wia wynikającego z narażenia na hałas,

może odbywać się wyłącznie specjalnymi środkami - działań podjętych w związku z przekroczeniem na transportu lub w zamkniętych pojemnikach (np. konte określonych stanowiskach dopuszczalnych warto nerach). ści hałasu,

§ 76. Przy składowaniu materiałów skłonnych do - właściwego doboru i sposobu używania indywidu samozapalenia się należy je zabezpieczyć przed samo alnych ochron słuchu.

zapłonem, a w szczególności ograniczyć wysokość składowania, stosować kominy wentylacyjne oraz Rozdział 6

przesypywać lub często przerzucać hałdy i zwały. Prace szczególnie niebezpieczne

§ 77. Niedopuszczalne jest składowanie materia A. Przepisy ogólne łów bezpośrednio pod elektroenergetycznymi liniami

napowietrznymi lub w odległości mniejszej (licząc § 80.1. Przez prace szczególnie niebezpieczne rozu w poziomie od skrajnych przewodów) niż: mie się prace, o których mowa w niniejszym rozdziale,

Nr 129 - 3981 Poz. 844

oraz prace określone jako szczególnie niebezpieczne 2. Szczegółowe wymagania bezpieczeństwa i hi w innych przepisach dotyczących bezpieczeństwa i hi gieny pracy przy spawaniu i cięciu metali regulują od gieny pracy lub w instrukcjach eksploatacji urządzeń rębne przepisy. i instalacji, a także inne prace o zwiększonym zagroże­ niu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, C. Prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach uznane przez pracodawcę jako szczególnie niebez urządzeń technicznych i w innych niebez pieczne. piecznych przestrzeniach zamkniętych

2. Pracodawca jest obowiązany do ustalenia i aktu § 85. Przepisy niniejszej części dotyczą pracy alizowania wykazu prac szczególnie niebezpiecznych w zbiornikach, kanałach, studniach, studzienkach ka występujących w zakładzie pracy. nalizacyjnych, wnętrzach urządzeń technicznych i w in nych zamkniętych przestrzeniach, do których wejście § 81. Pracodawca powinien określić szczegółowe odbywa się przez włazy lub otwory o niewielkich roz wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy wyko miarach lub jest w inny sposób utrudnione, zwanych nywaniu prac szczególnie niebezpiecznych, a zwłasz­ dalej "zbiornikami". cza zapewnić:

1) bezpośredni nadzór nad tymi pracami wyznaczo § 86. 1. Podjęcie i prowadzenie pracy w zbiornikach nych w tym celu osób, może nastąpić jedynie na podstawie pisemnego po zwolenia wydanego w trybie ustalonym przez praco 2) odpowiednie środki zabezpieczające, dawcę·

3) instruktaż pracowników obejmujący w szczególno ści: 2. Przy pracy w zbiornikach należy zapewnić stały nadzór. Osoba wydająca polecenie wykonania takiej a) imienny podział pracy, pracy powinna sprawdzić, czy przygotowania organi b) kolejność wykonywania zadań, zacyjne i techniczne zapewniają bezpieczeństwo pra c) wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy cownikom podczas wykonywania pracy. poszczególnych czynnościach. 3. W czasie pracy w zbiorniku naleźy zapewnić moź­ B. Roboty budowlane, rozbiórkowe, remonto liwość udzielenia pracownikowi natychmiastowej we i montażowe prowadzone bez wstrzyma pierwszej pomocy w razie nagłej potrzeby lub wypad nia ruchu zakładu pracy lub jego części ku.

§ 82. Roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe § 87. 1. Prace w zbiorniku mogą być podjęte i pro i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu za wadzone, z zastrzeżeniem ust. 2, po spełnieniu nastę­ kładu pracy lub jego części w miejscach przebywania pujących wymagań: pracowników zatrudnionych przy innych pracach lub 1) zbiornik należy opróżnić i wstępnie oczyścić przez działania maszyn i innych urządzeń technicznych po przemycie, przedmuchanie parą lub gazem obo winny być organizowane w sposób nie narażający pra jętnym oraz przedmuchanie powietrzem; prze cowników na niebezpieczeństwa i uciążliwości wynika dmuchiwanie zbiornika tlenem jest niedopusz jące z prowadzonych robót, z jednoczesnym zastoso czalne, waniem szczególnych środków ostrożności. 2) jeżeli praca w zbiorniku może być związana z za § 83. 1. Przed rozpoczęciem robót, o których mowa grożeniem pożarowym, naleźy stosować niezbęd­ w § 82, pracodawca, u którego mają być prowadzone ne środki ochrony przeciwpoźarowej, roboty, i osoba kierująca robotami powinni ustalić w podpisanym protokole szczegółowe warunki bezpie 3) odłączyć dopływ do zbiornika materiałów, substan czeństwa i higieny pracy, z podziałem obowiązków cji i czynników z innych zbiorników, przewodów, w tym zakresie. aparatury itp.,

4) znajdujące się we wnętrzu zbiornika grzejniki, urzą­ 2. O prowadzonych robotach oraz o niezbędnych dzenia ruchome i inne mogące stworzyć zagroże­ środkach bezpieczeństwa, jakie należy stosować w cza nie należy odłączyć od źródeł zasilania, sie trwania prac, pracodawca powinien poinformować pracowników przebywających lub mogących przebywać 5) na czas trwania prac w zbiorniku należy wyłączyć na terenie prowadzenia robót albo w jego sąsiedztwie. z ruchu lub unieruchomić tory kolejowe, zwrotnice, przenośniki, miejsca zsypu itp., znajdujące się nad 3. Teren prowadzenia robót, o których mowa zbiornikiem, w § 82, powinien być wydzielony i wyraźnie oznakowa ny. W miejscach niebezpiecznych należy umieścić zna 6) bezpośrednio przed przystąpieniem do pracy we ki informujące o rodzaju zagrożenia oraz stosować in wnątrz zbiornika powietrze w zbiorniku należy zba ne środki zabezpieczające przed skutkami zagroźeń dać na zawartość tlenu oraz gazów i par substancji (siatki, bariery itp.). toksycznych i palnych,

7) temperatura powietrza w zbiorniku powinna być § 84. 1. Spawanie wykonywane w ramach robót, równa temperaturze otoczenia, o których mowa w § 82, powinno być prowadzone na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie 8) zapewnienie niezbędnych środków ochrony zbioro ustalonym u danego pracodawcy. wej lubli indywidualnej.

Nr 129 -~2- Poz. 844

2. Wymagania określone w ust. 1 pkt 1 nie dotyczą 2. Wnętrze zbiornika powinno być oświetlone przy przygotowania kanału do wykonywania w nim pracy, użyciu żródła światła elektrycznego o bezpiecznym na a pkt 3 - kanału i studzienki kanalizacyjnej. Przed wy pięciu. konywaniem prac w kanale lub studzience należy prze wietrzyć dany odcinek kanału, pozostawiając otwarte 3. Transport narzędzi, innych przedmiotów i mate włazy, oraz wyłączyć ten odcinek kan..alizacyjny, a jeże­ riałów wewnątrz zbiornika powinien odbywać się li to nie jest możliwe - maksymalnie 'ograniczyć spływ w sposób nie stwarzający zagrożeń i uciążliwości dla zatrudnionych tam pracowników. ścieków.

§ 88. Bezpośrednio przed przystąpieniem pracow- . 4. Jeżeli istnieje możliwość powstania stężeń wy ników do pracy w zbiorniku osoba kierująca pracowni buchowych w zbiorniku, należy zastosować środki za kami jest obowiązana poinfoPmować ich o: pobiegające wybuchowi.

1) zakresie pracy, jaką mają wykonać, 5. Jeżeli praca ma być wykonana wewnątrz zbiorni 2) rodzaju zagrożeń, jakie mogą wystąpić, ka zawierającego materiały płynne lub sypkie, w któ rym istnieje możliwość utonięcia lub zasypania pra- 3) niezbędnych środkach ochrony zbiorowej i indywi dualnej oraz o sposobie ich stosowania, . cownika - niezależnie od zabezpieczenia odpowiedni mi środkami ochrony indywidualnej - pracownik po 4) sposobie sygnalizacji między pracującymi we winien być opuszczany do wnętrza na pomoście lub in wnątrz zbiornika a asekurującymi ich na zewnątrz nym urządzeniu umożliwiającym bezpieczne wykona zbiornika, nie pracy.

5) postępowaniu w razie wystąpienia zagrożenia. D. Prace przy użyciu materiałów § 89. 1. Pracownik lub pracownicy wykonujący pra niebezpiecznych cę wewnątrz zbiornika powinni być asekurowani co najmniej przez jedną osobę znajdującą się na zewnątrz. § 91. Materiałami niebezpiecznymi w rozumieniu Osoba asekurująca powinna być w stałym kontakcie rozporządzenia są w szczególności substancje i prepa z pracownikami znajdującymi się wewnątrz zbiorni~a raty chemiczne zaliczone do niebezpiecznych, zgodnie oraz mieć możliwość niezwłocznego powiadomienia z przepisami w sprawie substancji chemicznych stwa innych osób mogących, w razie potr~eby, niezwłocznie rzających zagrożenia dla zdrowia lub życia. udzielić pomocy. § 92. 1. Pracodawca jest obowiązany informować 2. Pracownik wchodzący do wnętrza zbiornika po pracowników o właściwościach fizycznych, chemicz winien być wyposażony w odpowiednie środki ochro nych i biologicznych stosowanych w zakładzie pracy ny indywidualnej, a w szczególności: materiałów, półfabrykatów i wyrobów gotowych oraz o stopniu ich szkodliwości dla zdrowia pracowników, 1) szelki bezpieczeństwa z linką umocowaną do odpo a także o sposobach bezpiecznego ich stosowania oraz wiednio wytrzymałego elementu konstrukcji ze, postępowania z nimi w sytuacjach awaryjnych. wnętrznej,

2) hełm ochronny i odzież ochronną, 2. Materiały o nieznanych właściwościach, do cza su ich zbadania, mogą być stosowane tylko w warun 3) sprzęt izolujący ochronny układu oddechowego. kach laboratoryjnych, do celów badawczych i doświad­ 3. Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej czalnych, przy zastosowaniu wzmożonych środków osoby asekurującej powinno być takie, jak wyposaże- . ostrożności. nie pracowników wchodzących do wnętrza zbiornika. § 93. 1. Materiały niebezpieczne należy przechowy 4. Niestosowanie ochron układu oddechowego jest wać w miejscach i opakowaniach przeznaczonych do dopuszczalne wyłącznie w warynkach, gdy zawartość tego celu i odpowiednio oznakowanych. tlenu w powietrzu zbiornika wynosi co najmniej 18% 2. Pomieszczenia, aparatura, środki transportu, oraz gdy w powietrzu tym nie występują substancje zbiorniki i opakowania, w których są stosowane, prze szkodliwe dla zdrowia w stężeniu przekraczającym naj wyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych mieszczane lub przechowywane materiały niebez dla zdrowia w środ.owisku pracy ani nie istnieje niebez pieczne powinny być odpowiednie do właściwości pieczeństwo ich wystąpienia podczas przebywania tych materiałów. pracownika w zbiorniku. 3. W czasie transportu, składowania i stosowania 5. Decyzję o niestosowaniu przez pracowników materiałów niebezpiecznych należy stosować odpo ochron układu oddechowego w związku ze spełnie­ wiednie środki ochrony zbiorowej i indywidualnej - niem warunków, o których mowa w ust. 4, może pod chroniące pracowników przed szkodliwym lub niebez jąć jedynie osoba kierująca pracownikami. piecznym działaniem tych materiałów.

§ 90. 1. W czasie przebywania pracowników we § 94. 1. Zbiorniki, naczynia i inne opakowania słu­ wnątrz zbiornika wszystkie włazy powinny być otwar żące do przechowywania materiałów niebezpiecznych te, a jeżeli nie jest to wystarczające do utrzymania wy . powinny być: maganych parał\letrów powietrza w zbiorniku - nale 1) oznakowane w sposób określony w odrębnych ży w tym czasie stosować stały nadmuch powietrza. przepisach,

Nr 129 - 3983- Poz. 844

2) wykonane z materiału nie powodującego niebez względem pożarowym lub wybuchowym oraz w któ

piecznych reakcji chemicznych z ich zawartością rych istnieje niebezpieczeństwo wydzielania się sub

i nie ulegającego uszkodzeniu w wyniku działania stancji trujących albo tworzących z powietrzem mie znajdującego się w nich materiału niebezpieczne szaniny wybuchowe, powinny być wyposażone w: go, 1) urządzenia zapewniające sygnalizację o zagroże­ 3) wytrzymałe i zabezpieczone przed uszkodzeniem niach, z zewnątrz odpowiednio do warunków ich stoso 2) odpowiedni sprzęt i środki gaśnicze, środki neutra wania, lizujące, apteczki oraz odpowiednie środki ochrony 4) odpowiednio szczelne i zabezpieczone przed wydo zbiorowej i indywidualnej, stosownie do występu­ stawaniem się z nich niebezpiecznej zawartości lub jących zagrożeń. dostaniem się do ich wnętrza innych substancji, które w kontakcie z ich zawartością mogą stworzyć 2. Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach wy stan zagrożenia, mienionych w ust. 1 powinni mieć zapewniony stały 5) wypełnione w sposób zapewniający wolną prze dostęp do środków łączności na wypadek awarii, wy strzeń odpowiednio do możliwości termicznego buchu lub pożaru.

rozszerzania się cieczy w warunkach przechowy 3. Pracodawca jest obowiązany ustalić i podać do wania, transportu i stosowania. wiadomości pracowników warunki, jakie powinny być

2. Opróżnione pojemniki po materiałach niebez spełnione przed wejściem pracowników do pomiesz piecznych przeznaczone do wielokrotnego użycia po czeń, o których mowa w ust. 1.

winny spełniać wymagania określone w ust. 1 pkt 1-4. § 98. W pomieszczeniach, w których w wyniku awa

3. Przechowywanie materiałów niebezpiecznych rii mogą wydzielać się substancje toksyczne lub palne, w pojemnikach i opakowaniach służących do środków w ilościach mogących stworzyć zagrożenie wybu spożywczych jest niedopuszczalne. chem, pracodawca powinien zapewnić awaryjną wen tylację wyciągową uruchamianą od wewnątrz i z ze

§ 95. 1. Przy przechowywaniu ciekłego materiału wnątrz pomieszczeń - zapewniającą wymianę powie

niebezpiecznego w stałych zbiornikach należy: trza dostosowaną do przeznaczenia pomieszczeń

1) stosować odpowiednie zabezpieczenia przed rozle zgodnie z właściwymi przepisami i Polskimi Normami.

waniem i rozprzestrzenianiem się zawartości zbior § 99. 1. Sposób składowania i stosowania materia nika w razie jego uszkodzenia, jak np. wanny, ryn łów niebezpiecznych powinien zapewniać: ny, koryta, zbiorniki rezerwowe, 1) zachowanie temperatur, wilgotności i ochronę 2) zapewnić urządzenie do bezpiecznego pomiaru ilo przed nasłonecznieniem stosownie do rodzaju ma ści cieczy zawartej w zbiorniku, teriałów niebezpiecznych i ich właściwości, 3) uniemożliwić dostęp osób niepowołanych do 2) przestrzeganie ograniczeń dotyczących wspólnego miejsc, w których znajdują się zbiorniki. składowania i stosowania materiałów,

2. Zbiorniki z ciekłymi materiałami niebezpieczny 3) ograniczenie ilości jednocześnie składowanych mi oraz cieczami gorącymi mogą być umieszczane nad materiałów do ilości dopuszczalnej dla danego ma stanowiskami pracy lub przejściami wyłącznie w przy teriału i danego pomieszczenia, padkach wymuszonych przez proces technologiczny. 4) przestrzeganie zasad rotacji z zachowaniem do W takich przypadkach należy stosować urządzenia puszczalnego czasu składowania poszczególnych chroniące przed oblaniem pracowników znajdujących się pod tymi zbiornikami. materiałów, 5) zachowanie dodatkowych wymagań specyficznych 3. Nad pomieszczeniami, w których znajdują się dla składowania materiałów i ich stosowania, stałe zbiorniki z gazami sprężonymi, skroplonymi lub rozpuszczonymi pod ciśnieniem nie mogą być organi 6) rozmieszczenie materiałów w sposób umożliwiają­ zowane stanowiska pracy. cy prowadzenie kontroli składowania i składowa­ nych materiałów.

§ 96. 1. Pakowanie, składowanie, załadunek i trans port materiałów niebezpiecznych z innymi materiałami 2. Szczegółowe warunki składowania i stosowania stwarzającymi dodatkowe zagrożenie na skutek wza materiałów niebezpiecznych powinny być określone jemnego oddziaływania tych materiałów w przypadku w instrukcjach ustalających co najmniej wymagania uszkodzenia opakowania jest niedopuszczalne. wymienione w ust. 1 oraz zasady postępowania w sy tuacjach awaryjnych.

2. W magazynach powinny być wywieszone in-', strukcje określające sposób składowania, pakowania, § 100. 1. Przeładunek materiałów niebezpiecznych załadunku i transportu materiałów niebezpiecznych; powinien odbywać się w miejscu do tego przystoso z treścią instrukcji należy zapoznać pracowników za wanym, przy wykorzystaniu odpowiednich do tego ce trudnionych przy tych pracach. lu urządzeń oraz środków ochrony zbiorowej i indywi dualnej chroniących przed zagrożeniami i skutkami za

§ 97. 1. Pomieszczenia przeznaczone do składowa­ grożeń, szczególnie pochodzących od elektryczności

nia lub stosowania materiałów niebezpiecznych pod statycznej oraz występujących przy przelewaniu cieczy.

Nr 129 - 3984- Poz. 844

2. W miejscu przeładunku materiałów niebezpiecz § 103. 1. W pomieszczeniach, w których występuje

nych nie mogą przebywać osoby nie zatrudnione przy niebezpieczeństwo oblania pracowników środkami tych pracach. żrącymi lub zapalenia odzieży na pracowniku, powinny

być zainstalowane wodne natryski ratunkowe do ob § 101. 1. Jeżeli procesy pracy powodują występo­ mycia całego ciała oraz oddzielne urządzenia do płuka­ wanie czynników rakotwórczych, biologicznych o dzia nia oczu. łaniu zakaźnym i innych stwarzających niebezpieczeń­ stwo dla zdrowia i życia pracowników - pracodawca 2. Natryski i urządzenia, o których mowa w ust. 1, powinien podjąć przedsięwzięcia w kierunku zastąpie­ powinny, w razie potrzeby, umożliwiać ich natychmia nia tych procesów innymi, w których czynniki te nie stowe uruchomienie samoczynne lub w inny sposób występują· - z uwzględnieniem ograniczonej sprawności osób z nich korzystających. Natryski i urządzenia powinny 2. Jeżeli przedsięwzięcia, o których mowa w ust. 1, być zasilane wodą nie ogrzewaną i działać niezawod nie są technicznie możliwe, pracodawca jest obowiąza­ nie bez względu na warunki atmosferyczne. ny w szczególności: 3. Przy wyjściu z pomieszczenia, w którym odbywa 1) ograniczyć do minimum liczbę pracowników nara się praca przy użyciu materiałów zakaźnych lub tok żonych na czynniki, o których mowa w ust. 1, sycznych powinna znajdować się co najmniej jedna 2) ograniczyć do minimum występowanie tych czyn umywalka z doprowadzoną do niej ciepłą wodą - na ników w środowisku pracy, każdych dwudziestu pracowników jednocześnie za

3) zapewnić stosowanie środków ochrony zbiorowej, trudnionych, lecz nie mniej niż jedna umywalka przy mniejszej liczbie zatruqnionych. a gdy narażenie nie może być zlikwidowane w inny

sposób - środków ochrony indywidualnej, § 104. Szczegółowe warunki przechowywania,

4) zapewnić stosowanie przez pracowników wyma transportu i stosowania materiałów niebezpiecznych gań higieny, a w szczególności niedopuszczanie do określają odrębne przepisy.

spożywania posiłków, picia i palenia tytoniu w miejscach pracy, E. Prace na wysokości

5) określić w instrukcjach, o których mowa w § 41, od § 105. 1. Pracą na wysokości w rozumieniu rozpo powiednie zasady postępowania w razie powsta rządzenia jest praca wykonywana na powierzchni znaj nia nieprzewidzianych sytuacji powodujących po dującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad pozio ważne zagrożenia dla pracowników, mem podłogi lub ziemi.

6) zapewnić oznaczenie miejsc stwarzających ryzyko dla zdrowia pracowników związane z występowa­ 2. Do pracy na wysokości nie zalicza się pracy na niem czynników rakotwórczych, poprzez umiesz powierzchni, niezależnie od wysokości, na jakiej się czenie w miejscach narażenia pracowników na te znajduje, jeżeli powierzchnia ta:

czynniki odpowiednich napisów i znaków ostrze 1) osłonięta jest ze wszystkich stron do wysokości gawczych. co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi, 3. Wykaz substancji, czynników i procesów techno

logicznych o działaniu rakotwórczym i prawdopodob 2) wyposażona jest w inne stałe konstrukcje lub nym działaniu rakotwórczym, sposób ich rejestracji urządzenia chroniące pracqwnika przed upadkiem oraz warunki sprawowania nadzoru nad stanem zdro z wysokości. wia pracowników zawodowo narażonych na działanie

substancji i czynników rakotwórczych określone są § 106. 1. Na powierzchniach wzniesionych na wy w odrębnych przepisach. sokość powyżej 1,0 m nad poziomem podłogi lub zie mi, na których w związku z wykonywaną pracą mogą § 102. 1. Pracodawca jest obowiązany poinformo przebywać pracownicy, lub służących jako przejścia, wać pracowników o możliwości powstania nieprzewi powinny być zainstalowane balustrady składające się dzianych sytuacji, podczas których mogłyby wystąpić z poręczy ochronnych umieszczonych na wysokości co poważne zagrożenia dla zdrowia lub życia, związane najmniej 1,1 m i krawężników o wysokości co najmniej z występowaniem czynników, o których mowa w § 101 0,15 m. Pomiędzy poręczą i krawężnikiem powinna być. ust. 1. umieszczona w połowie wysokości poprzeczka lub

przestrzeń ta powinna być wypełniona w sj30sób unie 2. W razie powstania zagrożeń, o których mowa możliwiający wypadnięcie osób. w ust. 1, do czasu uSl.Jnięcia tych zagrożeń należy:

1) dopuścić do pracy w warunkacm ,zagrożeń jedynie 2. Jeżeli ze względu na rodzaj i warunki wykonywa pracowników niezbędnych do usunięcia awarii, za nia prac na wysokości zastosowanie balustrad, o któ pewniając im odpowiednie do tych prac środki rych mowa w ust. 1, jest niemożliwe, należy stosować ochrony indywidualnej oraz ogrtaniczając do mini-' inne skuteczne środki ochrony pracowników przed mum czas przebywania w tych warunkach, upadkiem z wysokości, odpowiednie do rodzaju i wa runków wykonywania pracy. 2) pracownikom nie zatrudnionym przy pracach,

o których mowa w pkt 1, zakazać wstępu do zagro 3. Wymagania określone w LIst. 1 nie dotyczą ramp żonych miejsc. przeładunkowych.

Nr 129 - 3985- Poz. 844

§ 107. Prace na wysokości powinny być organizo tu chroniącego przed upadkiem z wysokości jak: wane i wykonywane w sposób nie zmuszający pracow szelki bezpieczeństwa z linką bezpieczeństwa przy nika do wychylania się poza poręcz balustrady lub ob mocowaną do stałych elementów konstrukcji, szel rys urządzenia, na którym stoi. ki bezpieczeństwa z pasem biodrowym (do prac w podparciu - na słupach, masztach itp.), § 108. Przy pracach na: drabinach, klamrach, rusz towaniach i innych podwyższeniach nie przeznaczo 3) zapewnić stosowanie przez pracowników hełmów nych na pobyt ludzi, na wysokości do 2 m nad pozio ochronnych przeznaczonych do prac na wysokości. mem podłogi lub ziemi nie wymagających od pracow 2. Wymagania określone w ust. 1 dotyczą również nika wychylania się poza obrys urządzenia, na którym prac wykonywanych na galeriach, pomostach, pode stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji cia stach i innych podwyższeniach, o których mowa ła grożącej upadkiem z wysokości, ńależy zapewnić, w § 108, jeżeli rodzaj pracy wymaga od pracownika wy aby: chylenia się poza balustradę lub obrys urządzenia, na 1) drabiny, klamry, rusztowania, pomosty i inne urzą­ którym stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej po dzenia były stabilne i zabezpieczone przed nie prze zycji ciała grożącej upadkiem z wysokości. widywaną zmianą położenia oraz posiadały odpo wiednią wytrzymałość na przewidywane obciąże­ DZIAŁ V

nie, 2) pomost roboczy spełniał następujące wymagania: Pomieszczenia i urządzenia higienicznosani tarne oraz zaopatrzenie pracowników w na a) powierzchnia pomostu powinna być wystarcza poje i środki higieny osobistej jąca dla pracowników, narzędzi i niezbędnych

materiałów, § 111. 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić b) podłoga powinna być pozioma i równa, trwale pracownikom pomieszczenia i urządzenia higieniczno umocowana do elementów konstrukcyjnych po sanitarne, których rodzaj, ilość i wielkość powinny być mostu, dostosowane do liczby zatrudnionych pracowników, stosowanych technologii i rodzajów pracy oraz warun c) w widocznym miejscu pomostu powinny być ków, w jakich ta praca jest wykonywana. umieszczone czytelne informacje o wielkości do

puszczalnego obciążenia. 2. Wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higie § 109. 1. Przy pracach wykonywanych na rusztowa nicznosanitarnych określone zostały w załączniku do niach na wysokości powyżej 2 m od otaczającego po rozporządzenia. ziomu podłogi lub terenu zewnętrznego oraz na pode § 112. Pracodawca jest obowiązany zapewnić stach ruchomych wiszących należy w szczególności: wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub in 1) zapewnić bezpieczeństwo przy komunikacji piono ne napoje, a pracownikom zatrudnionym stale lub wej i dojścia do stanowiska pracy, okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych za

2) zapewnić stabilność rusztowań i odpowiednią ich pewnić oprócz wody, inne napoje. Ilość, rodzaj i tem wytrzymałość na przewidywane obciążenia, peratura tych napojów powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicz 3) przed/rozpoczęciem użytkowania rusztowania nale nych pracowników. Szczegółowe zasady zaopatrzenia ży dokonać odbioru technicznego w trybie określo­ w napoje pracowników zatrudnionych w warunkach nym w odrębnych przepisach. szczególnie uciążliwych określają odrębne przepisy.

2. Rusztowania i podesty ruchome wiszące powin § 113. 1. Miejsca czerpania wody zdatnej do picia ny spełniać wymagania określone odpowiednio w od powinny znajdować się nie dalej niż 75 m od stanowisk rębnych przepisach oraz w Polskich Normach. pracy.

§ 110. 1. Przy pracach na: słupach, masztach, kon 2. Zbiorniki, przewody i miejsca czerpania wody strukcjach wieżowych, kominach, konstrukcjach bu powinny być zabezpieczone przed zanieczyszczeniem dowlanych bez stropów, a także przy ustawianiu lub lub zakażeniem. Czerpanie wody ze zbiorników powin rozbiórce rusztowań oraz przy pracach na drabinach no odbywać się wyłącznie z zaworów czerpalnych. i klamrach na wysokości powyżej 2 m nad poziomem terenu zewnętrznego lub podłogi należy w szczegól 3. Miejsca czerpania wody nie nadającej się do pi ności: cia powinny być oznakowane zgodnie z Polską Normą.

1) przed rozpoczęciem prac sprawdzić stan technicz § 114. 1. Pracodawca zatrudniający pracowników ny konstrukcji lub urządzeń, na których mają być przy pracach wykonywanych w pomieszczeniach, wykonywane prace, w tym ich stabilność, wytrzy w których temperatura spowodowana procesami tech małość na przewidywane obciążenie oraz zabez nologicznymi jest stale wyższa niż 30°C (303 K), jest pieczenie przed nie przewidywaną zmianą położe­ obowiązany zapewnić klimatyzowane pomieszczenie nia, a także stan techniczny stałych elementów do wypoczynku, wyposażone w wygodne i higieniczne konstrukcji lub urządzeń mających służyć do moco meble do siedzenia. Liczba miejsc siedzących powinna wania linek bezpieczeństwa, być nie mniejsza niż jedno miejsce na pięciu pracowni 2) zapewnić stosowanie przez pracowników, odpo ków korzystających z pomieszczenia, zatrudnionych na wiedniego do rodzaju wykonywanych prac, sprzę- najliczniejszej zmianie. Odległość od najdalszego sta-

Nr 129 - 3986- Poz. 844

nowiska pracy do pomieszczenia klimatyzowanego nie § 117. Traci moc: powinna przekraczać 75 m. 1) rozporządzenie Ministrów: Pracy i Opieki Społecz­ 2. Pracownikom zatrudnionym w warunkach, o któ nej, Zdrowia, Przemysłu, Odbudowy, Administra cji Publicznej oraz Ziem Odzyskanych z dnia 6 listo rych mowa w ust. 1, należy stworzyć możliwość obmy cia ciała, szczególnie w ciepłej porze roku - poprzez pada 1946 r. o ogólnych przepisach dotyczących umieszczenie w pobliżu pomieszczeń pracy natrysków bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 62,

, z 1947 r. Nr 45, poz. 240 i z 1959 r. Nr 53, ręcznych na giętkich przewodach, z doprowadzeniem

), ciepłej wody. 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia § 115. Pracodawca jest obowiązany zapewnić do 1959 r. w sprawie ogólnych warunków higieniczno starczanie pracownikom środków higieny osobistej, sanitarnych w nowo budowanych lub przebudo których ilość i rodzaje powinny być dostosowane do wywanych zakładach przemysłowych (Dz. U. rodzaju i stopnia zanieczyszczenia ciała przy określo­ Nr 53, poz. 316, z 1963 r. Nr 18, poz. 97 i z 1976 r. nych pracach. Nr 13, poz. 77).

DZIAŁ VI § 118. 1. Rozporządzenie wchodzi w życie po upły­ wie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, z zastrzeżeniem Przepisy przejściowe i końcowe ust. 2.

2. Przepisy § 103 i § 114 ust. 1 rozporządzenia oraz §116. Przepisy § 27 ust. 2 rozporządzenia oraz § 14 § 3 ust. 1, § 34 ust. 2 i § 38 załącznika do rozporządze­ ust. 2 i 3, § 23 ust. 4, § 28 i § 37 ust. 2 załącznika do roz nia wchodzą w życie po upływie 2 lat od dnia ogłosze­ porządzenia nie dotyczą zakładów pracy powstałych nia. przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, nato miast przepisy § 55 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie doty czą maszyn, w które wyposażone zostały stanowiska pracy przed wejściem w życie rozporządzenia. Minister Pracy i Polityki Socjalnej: T. Zieliński

Załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. (poz. 844)

POMIESZCZENIA I URZĄDZENIA HIGIENICZNOSANITARNE

Rozdział 1 § 2. 1. Pracodawca jest obowiązany utrzymywać pomieszczenia higienicznosanitarne oraz znajdujące Przepisy ogólne się w nich urządzenia w stanie zapewniającym bez pieczne i higieniczne korzystanie z nich przez pracow § 1. 1. Pomieszczenia higienicznosanitarne powin ników. ny znajdować się w budynku, w którym odbywa się praca, albo w budynku połączonym z nim obudowa 2. Podłoga oraz ściany pomieszczeń higieniczno nym przejściem, które w przypadku przechodzenia sanitarnych powinny być tak wykonane, aby możliw~ z ogrzewanych pomieszczeń pracy powinno być rów było łatwe utrzymanie czystości w tych pomieszcze nież ogrzewane. niach. Ściany pomieszczeń do wysokości co najmniej 2 m powinny być pokryte materiałami gładkimi, niena 2. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny siąkliwymi i odpornymi na działanie wilgoci. być usytuowane w sposób uniemożliwiający pracow nikom korzystającym z nich przechodzenie przez po 3. W pomieszczeniach umywalni i natrysków na mieszczenia, w których stosowane są substancje trują­ podłogach wykonanych z materiałów o dużym prze ce lub materiały zakażne albo wykonywane są prace wodnictwie ciepła należy ułożyć w miejscach mycia się szczególnie brudzące, jeżeli nie pracują oni w kontak podkładki izolujące (podesty). cie z tymi czynnikami. § 3. 1. Szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natry 3. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny skami i ustępy powinny być urządzone oddzielnie dla być ogrzewane, oświetlone i wentylowane zgodnie kobiet i mężczyzn. Nie dotyczy to zakładu pracy, w któ z przepisami techniczno-budowlanymi i Polskimi Nor rym jest zatrudnionych mniej niż pięciu pracowników mami. na jednej zmianie - pod warunkiem zapewnienia moż­ liwości osobnego korzystania przez kobiety i mężczyzn 4. Wysokość pomieszczeń higienicznosanitarnych z tych pomieszczeń. nie powinna być w świetle mniejsza niż 2,5 m. Dopusz cza się zmniejszenie wysokości pomieszczeń higienicz 2. Pracodawca zatrudniający do dziesięciu pracow nosanitarnych do 2,2 m w świetle - w przypadku usy ników powinien zapewnić im co najmniej ustępy tuowania ich w suterenie, piwnicy lub na poddaszu. i umywalki, a także warunki do higienicznego przecho-

Nr 129 - 3987 Poz. 844

wywania odzieży własnej (domowej), roboczej § 9. 1. Szatnie powinny być dostosowane do rodza i ochronnej oraz do higienicznego spożywania posił­ ju prac, stopnia narażenia pracownika na zabrudzenie ków. Jeżeli w zakładzie pracy takiego pracodawcy nie ciała i zanieczyszczenia jego odzieży substancjami występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace bru szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi. dzące lub nie występują szczególne wymagania sani tarne, miejsca do spożywania posiłków, przechowywa 2. Szatnie dzieli się na: nia odzieży oraz umywalki mogą znajdować się w jed 1) szatnie odzieży własnej pracowników - przezna nym pomieszczeniu. czone do przechowywania odzieży należącej do § 4. 1. odzież powinna być przechowywana w szat pracowników (domowej), jeżeli ze względów higie niach lub odpowiednio w pomieszczeniach, o których nicznych odzież ta nie powinna się stykać z odzieżą mowa w § 3 ust. 2. roboczą i środkami ochrony indywidualnej,

2. Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach biu 2) szatnie odzieży roboczej i ochronnej - przeznaczo ne do przechowywania odzieży i obuwia robocze rowych mogą przechowywać swoją odzież w pomiesz go oraz środków ochrony indywidualnej, czeniach pracy.

3) szatnie podstawowe - przeznaczone do przecho § 5. Pracodawca zatrudniający pracowników nie wywania odzieży własnej pracowników oraz odzie pełnosprawnych powinien zapewnić dostosowanie ży roboczej i środków ochrony indywidualnej, urządzeń higienicznosanitarnych oraz dojść do nich - do potrzeb i możliwości tych pracowników wynikają­ 4) szatnie przepustowe - składające się z części prze cych ze zmniejszonej sprawności, zgodnie z przepisa znaczonej na odzież własną pracowników, części mi techniczno-budowlanymi. przeznaczonej na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej oraz przepustowego zespołu sani Rozdział 2 tarnego z natryskami, łączącego obie te części.

Szatnie § 10. 1. W zespole szatni przeznaczonym dla pra cowników zatrudnionych przy pracach powodujących Przepisy ogólne znaczne zabrudzenie odzieży (stwarzające możliwość zanieczyszczenia wnętrza szafy) lub jej zamoczenie, § 6. Szatnie powinny być urządzone w oddzielnych oraz dla pracowników, których odzież robocza, z uwagi lub wydzielonych pomieszczeniach. na rodzaj wykonywanej pracy, musi spełniać szczegól ne wymagania higienicznosanitarne, powinny znajdo § 7. 1. Pomieszczenia przeznaczone na szatnie po wać się pomieszczenia wyposażone w urządzenia do winny być suche i, w miarę możliwości, oświetlone odkażania, odpylania i suszenia odzieży oraz czyszcze światłem dziennym. nia obuwia - odpowiednio do potrzeb. W przypadku zainstalowania jednocześnie kilku urządzeń, każde 2. Szatnie mogą być urządzone w suterenach lub z nich powinno być umieszczone w oddzielnym po w piwnicach, pod warunkiem zastosowania odpowied mieszczeniu. niej izolacji ścian zewnętrznych i podłóg zabezpieczają­ cej pomieszczenia przed wilgocią i nadmiernymi stra 2. Na każdego pracownika korzystającego z suszar tami ciepła oraz zapewnienia warunków ewakuacji lu ni powinno przypadać co najmniej 0,2 m2 powierzchni dzi z tych pomieszczeń. podłogi.

3. W szatniach należy zapewnić przynajmniej czte 3. Wydajność i ilość urządzeń, o których mowa rokrotną wymianę powietrza na godzinę, a w szatniach w ust. 1, powinny zapewniać oczyszczenie i wysusze wyposażonych w okna otwieralne przeznaczonych dla nie odzieży i obuwia w czasie trwania jednej zmiany. nie więcej niż 10 pracowników wymiana powietrza nie może być mniejsza niż dwukrotna na godzinę. Szatnie odzieży własnej pracowników

4. Szatnie, o których mowa w ust. 2, przeznaczone § 11. 1. Szatnia odzieży własnej pracowników po dla ponad 25 pracowników powinny być dodatkowo winna być wyposażona w szafy przeznaczone do indy wyposażone w wentylację mechaniczną. widualnego użytku każdego pracownika.

§ 8. 1. W szatni powinny być zapewnione miejsca 2. W pomieszczeniu szatni, o której mowa w ust. 1, siedzące dla co najmniej 50% zatrudnionych na najlicz powinno przypadać co najmniej 0,3 m2 wolnej po niejszej zmianie. Jako miejsca siedzące nie mogą być wierzchni podłogi na każdego pracownika korzystają­ stosowane ławki wolno stojące. cego z tej szatni.

2. Szerokość przejść między dwoma rzędami szaf § 12. 1. Szatnia odzieży własnej pracowników mo oraz głównych przejść komunikacyjnych powinna być że być urządzona w formie szatni wieszakowej, jeżeli nie mniejsza niż 1,5 m. Szerokość przejść między rzę­ nie ma do tego przeciwwskazań ze względu na rodzaj dami szaf a ścianą powinna być nie mniejsza niż 1,1 m. pracy, warunki jej wykonywania, rodzaje występują­ cych zanieczyszczeń itp. oraz jeżeli jest zapewniona 3. Szafy na odzież powinny spełniać wymagania szybka obsługa. Szatnia taka powinna odpowiadać na Polskiej Normy. stępującym wymaganiom:

Nr 129 - 3988- Poz. 844

1) powinna być urządzona osobna szatnia dla męż­ oraz szatni odzieży roboczej i ochronnej dla zatrudnio czyzn i osobna dla kobiet; w przypadku zatrudnie nych przy pracach, podczas których zabrudzenie odzie nia mniej niż pięciu pracowników na jednej zmia ży roboczej i środków ochrony indywidualnej występu­ nie szatnie mogą być wspólne dla mężczyzn i ko je w tak matym stopniu, że nie stwarza ryzyka zanie biet, z tym że powinny być urządzone kabiny do czyszczenia odzieży wtasnej pracowników. Szatnia ta przebierania się, powinna mieć bezpośrednie potączenie z umywalnią.

2) przyjmowanie odzieży do szatni i wydawanie odzie 2. W szatni, o której mowa w ust. 1, powinno przy ży powinno być wykonywane przez specjalnie do padać co najmniej 0,5 m2 wolnej powierzchni podtogi tego wyznaczony personel, na każdego pracownika korzystającego z tej szatni.

3) powinna być wyposażona w stojaki wieszakowe na 3. Szatnia, o której mowa w ust. 1, powinna być wy odzież wtasną pracowników; odzież ta powinna posażona w dwie szafy pojedyncze lub jedną szafę po być przechowywana, na indywidualnych wiesza dwójną dla każdego pracownika korzystającego z tej kach, szatni. Jedna szafa pojedyncza lub jedna część szafy 4) stojaki wieszakowe powinny być jednopoziomowe podwójnej powinna być przeznaczona na odzież robo czą i środki ochrony indywidualnej, zaś druga - na i mieć w dolnej części siatkowe pótki na obuwie, w górnej zaś - pótki na nakrycia gtowy, teczki itp., odzież wtasną pracowników.

5) szerokość przejścia dla obstugi szatni powinna wy § 15. Do szatni podstawowej można stosować od nosić co najmniej 1.1 m między rzędami wiesza powiednie przepisy § 12, z tym że stojaki wieszakowe ków na dwóch sąsiednich stojakach, zaś co naj powinny być osobne na odzież wtasną pracowników mniej 0,95 m między ścianą a zewnętrznym rzędem i osobne na odzież roboczą i ochronną. wieszaków, Szatnie przepustowe 6) powinna w niej znajdować się przebieralnia wypo sażona w miejsca do siedzenia i wieszaki na odzież; § 16.1. Szatnia przepustowa powinna być urządzo­ liczba miejsc do siedzenia powinna wynosić co naj na dla pracowników zatrudnionych przy pracach zwią­ mniej 30% liczby zatrudnionych na najliczniejszej zanych ze stosowaniem lub wydzielaniem się substan zmianie. cji trujących, zakaźnych, promieniotwórczych, drażnią­ cych lub uczulających oraz innych substancji o nieprzy 2. Szatnie wieszakowe przeznaczone dla pracowni jemnym zapachu, a także przy pracach pylących, w wil ków nie mających obowiązku stosowania odzieży ro gotnym i gorącym mikroklimacie lub powodujących boczej i ochronnej mogą nie spetniać wymagań okre intensywne brudzenie. ślonych w ust. 1 pkt 1 i 6. 2. Szatnia przepustowa powinna spetniać następu­ Szatnie odzieży roboczej i ochronnej jące wymagania:

1) część szatni przeznaczona na odzież roboczą i środ­ § 13. 1. Szatnia odzieży roboczej i ochronnej powin ki ochrony indywidualnej powinna odpowiadać na być urządzona - niezależnie od szatni odzieży wta wymaganiom określonym w § 13 ust. 2 i 3, snej pracowników - dla pracowników zatrudnionych przy pracach powodujących znaczne zabrudzenie 2) część szatni przeznaczona na odzież wtasną pracow odzieży (stwarzające możliwość zanieczyszczenia ników powinna odpowiadać wymaganiom określ 0nymw§ 111ub§ 12, wnętrz szafy do przechowywania odzieży) lub jej zamo czenie oraz dla pracowników, których odzież robocza, 3) ruch użytkowników szatni przepustowej pomiędzy z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy, musi spetniać obu jej częściami powinien odbywać się wytącznie szczególne wymagania higienicznosanitarne. przez zespót sanitarny z natryskami.

2. Szatnia, o której mowa w ust. 1, powinna być wy 3. Dla pracowników mających kontakt z substancja posażona w szafy przeznaczone do indywidualnego mi trującymi lub zakaźnymi powinna być przeznaczona użytku każdego pracownika. odrębna szatnia przepustowa, spetniająca wymagania określone w ust. 2.

3. W pomieszczeniu szatni, o której mowa w ust. 1, powinno przypadać co najmniej 0,3 m2 wolnej po Rozdziat 3 wierzchni podtogi na każdego pracownika korzystają­ cego z tej szatni. Umywalnie i pomieszczenia z natryskami

4. Szatnia odzieży roboczej i ochronnej powinna § 17. W sktad zespotu szatni powinny wchodzić mieć bezpośrednie potączenie z umywalnią, z natry umywalnie tatwo dostępne dla pracowników i zapew skami i szatnią odzieży wtasnej pracowników. niające bezkolizyjny ruch pracowników już umytych i przebranych w odzież wtasną.

Szatnie podstawowe § 18. 1. Umywalnia powinna być wyposażona § 14. 1. Szatnia podstawowa może być urządzona w umywalki emaliowane lub wykonane z materiatu od zamiast osobnych szatni odzieży wtasnej pracowników pornego na korozję, zgodne z Polską Normą.

Nr 129 - 3989- Poz. 844

2. Do umywalek powinna być doprowadzona woda binach i umieszczone w taki sposób, aby strumień wo

bieżąca. W przypadku zatrudniania pracowników przy dy spływał na ramiona, a nie na głowę.

pracach brudzących i w kontakcie z substancjami szko dliwymi lub zakaźnymi należy zapewnić umywalki 2. Pomieszczenie z natryskami, w którym znajduje z bieżącą ciepłą wodą· się więcej niż sześć sitek, powinno być oddzielone od szatni pomieszczeniem izolującym.

3. Szerokość przejścia między umywalkami a ścianą przeciwległą powinna wynosić nie mniej niż 1,3 m, a mię­ 3. Do natrysków powinna być doprowadzona woda dzy dwoma rzędami umywalek - nie mniej niż 2 m. bieżąca zimna i ciepła. Woda zużyta powinna być od prowadzana do kanalizacji. § 19. 1. Na każdych dziesięciu pracowników najlicz niejszej zmiany powinna w umywalni przypadać co 4. Przy pomieszczeniach z natryskami powinna najmniej jedna umywalka indywidualna, a przy pra znajdować się wydzielona kabina z jedną miską ustę­ cach brudzących i w kontakcie z substancjami szkodli pową na każde dziesięć natrysków, lecz nie mniej niż

wymi lub zakaźnymi - co najmniej jedna umywalka na jedną·

każdych pięciu pracowników - lecz nie mniej niż jed na przy mniejszej liczbie zatrudnionych. W przypadku § 24. 1. Temperatura wody ciepłej doprowadzonej do umywalek, natrysków i brodzików przy stosowaniu zastosowania umywalek szeregowych do mycia zbio centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody rowego (np. na placach budowy) powinno przypadać co najmniej jedno stanowisko do mycia (zawór czer powinna wynosić od 35°C do 40°C (od 308 K do 313 K), a w przypadku indywidualnego mieszania wody - od palny wody) na każdych pięciu pracowników jednocze śnie zatrudnionych. 50°C do 60°C (323 K do 333 K).

2. Na każdych trzydziestu mężczyzn lub na każde 2. W pomieszczeniach umywalni należy zapewnić dwadzieścia kobiet jednocześnie zatrudnionych przy co najmniej dwukrotną wymianę powietrza w ciągu pracach biurowych lub w warunkach zbliżonych do godziny, natomiast w pomieszczeniach z natryskami tych prac powinna przypadać co najmniej jedna umy wymiana ta nie powinna być mniejsza niż pięciokrotna walka, lecz nie mniej niż jedna umywalka przy mniej w ciągu godziny.

szej liczbie zatrudnionych. Umywalki powinny być in stalowane w pomieszczeniach ustępów lub w ich Rozdział 4

przedsionkach izolacyjnych.

Ustępy § 20. Dla pracowników narażonych na zabrudzenie nóg przy pracy powinny być instalowane w umywal § 25. 1. Ustępy powinny być zlokalizowane w odle niach brodziki do mycia nóg z doprowadzeniem ciepłej głości nie większej niż 75 m od stanowiska pracy. Od wody, w ilości co najmniej jeden brodzik na każdych ległość ta może być większa jedynie dla pracowników dziesięciu użytkowników. Brodziki nie są wymagane pracujących stale na otwartej przestrzeni, lecz nie po dla' pracowników zatrudnionych przy pracach na winna przekraczać 125 m od najdalszego stanowiska

otwartej przestrzeni - poza terenem zakładu pracy. pracy.

§ 21. 1. W zespole szatni powinny znajdować się 2. W budynkach ustępy powinny być urządzone na

pomieszczenia z natryskami, jeśli wymagają tego wa każdej kondygnacji. Jeżeli na kondygnacji pracuje

runki pracy lub ochrona zdrowia pracowników. mniej niż dziesięć osób, ustępy mogą znajdować się

nie dalej niż na sąsiedniej kondygnacji. 2. Pomieszczenia z natryskami powinny być łatwo

dostępne dla pracowników i zapewniać bezkolizyjny § 26. 1. Wejścia do ustępów powinny prowadzić

ruch pracowników już umytych i ubranych w odzież bezpośrednio z pomieszczeń, korytarzy lub dróg służą­

własną· cych do komunikacji ogólnej.

§ 22. 1. Na każdych ośmiu pracowników najliczniej 2. Ustęp powinien mieć wejściowe pomieszczenie szej zmiany wykonujących prace powodujące zabru izolujące wyposażone w umywalki z dopływem ciepłej dzenie ich ciała powinna przypadać co najmniej jedna i zimnej wody w ilości jedna umywalka na trzy miski kabina natryskowa, a przy pracach, o których mowa ustępowe lub pisuary, lecz nie mniej niż jedna umywal w § 16 ust. 1, co najmniej jedna kabina natryskowa na ka. każdych pięciu pracowników - lecz nie mniej niż jed na przy mniejszej liczbie zatrudnionych. 3. Drzwi prowadzące do pomieszczenJa izolującego oraz drzwi łączące je z dalszą częścią ustępu powinny 2. Wymiary kabin natryskowych powinny być zamykać się samoczynnie. zgodne z przepisami techniczno-budowlanymi. Szero kość przejścia między dwoma rzędami kabin, przy za § 27.1. Zainstalowane w ustępach miski ustępowe stosowaniu zasłon zasuwanych lub ścianek osłaniają­ i pisuary powinny być spłukiwane bieżącą wodą oraz

cych powinna wynosić co najmniej 1,30 m, a między podłączone do kanalizacji.

kabinami i ścianą - co najmniej 0,90 m. 2. Ustępy powinny być wyposażone w instalację

§ 23. 1. W pomieszczeniu z natryskami poszczegól i urządzenia przeznaczone do utrzymania wymagań hi

ne sitka powinny być zainstalowane w oddzielnych ka- gienicznosanitarnych.

Nr 129 - 3990- Poz. 844

3. W pomieszczeniach ustępów należy zapewnić § 31. 1. W pomieszczeniu jadalni typu I powinno wymianę powietrza w ilości nie mniejszej niż 50 m3 na przypadać co najmniej 1,1 m2 powierzchni na każdego godzinę na 1 miskę ustępową i 25 m3 na 1 pisuar. z pracowników jednocześnie spożywających posiłek.

4. Dla pracowników zatrudnionych na otwartej 2. Powierzchnia jadalni nie powinna być mniejsza przestrzeni poza terenem zakładu pracy przez okres nie niż 8 m2 . dłuższy niż 3 miesiące oraz zatrudnionych w budyn kach nie wyposażonych w instalację wodociągową § 32. Jadalnia typu II powinna składać się z dwóch i kanalizacyjną mogą być urządzane ustępy wyposażo­ części: ne w szczelne zbiorniki nieczystości. W takim przypad ku ustępy mogą nie spełniać wymagań określonych 1) jadalni właściwej odpowiadającej wymaganiom ja w ust. 1, 2 i 3 oraz w § 26 ust. 2. dalni typu I oraz

5. Szerokość przejść wzdłuż kabin ustępowych przy 2) pomieszczeń do przygotowywania, wydawania na jednostronnym ich rozmieszczeniu powinna wynosić pojów i zmywania naczyń stołowych. co najmniej 1,3 m. Jeżeli naprzeciwko kabin są umiesz czone pisuary, odległość między ścianą, na której są § 33. Jadalnia typu III powinna odpowiadać wyma zainstalowane, a kabinami nie powinna być mniejsza ganiom określonym dla jadalni typu Iloraz powinna niż 2 m. Przejście między rzędami kabin powinno mieć posiadać węzeł sanitarny dla konsumentów i węzeł sa szerokość co najmniej 2 m. nitarny z szatnią dla pracowników obsługi.

§ 28. 1. Na każdych trzydziestu mężczyzn zatrudnio § 34. 1. Dla każdego pracownika spożywającego nych na jednej zmianie powinna przypadać co naj posiłek w jadalni należy zapewnić indywidualne miej mniej jedna miska ustępowa i jeden pisuar, lecz nie sce siedzące przy stole. Ustawianie ławek w jadalni jest mniej niż jedna miska i jeden pisuar przy mniejszej licz niedopuszczalne. bie zatrudnionych. 2. Jadalnia powinna być wyposażona w umywalki 2. Na każde dwadzieścia kobiet zatrudnionych na w ilości nie mniejszej niż jedna umywalka na dwadzie jednej zmianie powinna przypadać jedna miska ustę­ ścia miejsc siedzących w jadalni, lecz nie mniej niż jed powa, lecz nie mniej niż jedna miska przy mniejszej na umywalka. Przy każdej umywalce powinny znajdo liczbie zatrudnionych. wać się ręczniki jednorazowe lub powinna być zainsta lowana suszarka do rąk. Rozdział 5

3. W jadalni powinny być zainstalowane urządzenia Jadalnie do podgrzewania przez pracownika posiłku własnego

oraz zlewozmywaki dwukomorowe w ilości jeden zle § 29. 1. Pracodawca zatrudniający powyżej dwu wozmywak na dwadzieścia miejsc w jadalni, ale nie dziestu pracowników na jednej zmianie powinien za mniej niż jeden zlewozmywak. pewnić pracownikom pomieszczenie do spożywania posiłków, zwane dalej "jadalnią". 4. W jadalniach typu I i II lub przy nich powinny 2. Obowiązek określony w ust. 1 dotyczy również znajdować się indywidualne zamykane szafki przezna czone do przechowywania w higienicznych warunkach pracodawców zatrudniających dwudziestu i mniej pra cowników, jeżeli narażeni są na kontakt ze środkami własnego posiłku pracownika. chemicznymi lub promieniotwórczymi, materiałami § 35. W pomieszczeniu jadalni należy zapewnić biologicznie zakażnymi albo przy pracach szczególnie przynajmniej 2-krotną wymianę powietrza w ciągu go brudzących. dziny.

3. W jadalni należy umieścić w widocznych miej § 36. 1. Dla pracowników zatrudnionych przy wyko scach napisy lub znaki informujące o zakazie palenia nywaniu prac w kontakcie ze szkodliwymi substancja tytoniu. mi albo materiałami zakażnymi lub trującymi powinny

4. Przepis ust. 1 nie dotyczy zakładów pracy, w któ być urządzone oddzielnie jadalnie niedostępne dla in rych wykonywane są prace wyłącznie o charakterze nych pracowników. biurowym. 2. Jadalnia, o której mowa w ust. 1, powinna być § 30. Ustala się następujące typy jadalni: oddzielona od pomieszczeń pracy pomieszczeniem izolującym, w którym należy urządzić miejsca do pozo 1) jadalnia przeznaczona do spożywania posiłków stawiania odzieży ochronnej oraz zainstalować umy własnych (typ I), walki z ciepłą bieżącą wodą.

2) jadalnia przeznaczona do spożywania posiłków własnych i wydawania napojów (typ II), Rozdział 6

3) jadalnia z zapleczem - przeznaczona do spożywa­ Pomieszczenia higieny osobistej kobiet nia posiłków profilaktycznych (typ III). § 37. 1. W zakładzie pracy zatrudniającym od dwu

Dopuszcza się łączenie jadalni typu II i III. dziestu do dwustu kobiet w jednym budynku powinna