Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1997 r. w sprawie ważności referendum konstytucyjnego przeprowadzonego w dniu 25 maja 1997 r.

Nr 79 - 2487 - Poz. 489 i 490

Załącznik nr 2

WYKAZ SZKÓŁ NADZOROWANYCH PRZEZ MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI I FUNKCJONUJĄCYCH PRZY ZAKŁADACH KARNYCH ·

1. Zespół Szkół dla Dorosłych w Barczewie 13. Zespół Szkół dla Dorosłych w Strzelcach Opolskich

2. Zespół Szkół dla Dorosłych w Bydgoszczy-Fordonie 14. Zespół Szkół dla Dorosłych w Sztumie

3. Zespół Szkół dla Dorosłych w Czarnem 15. Zespół Szkół dla Dorosłych w Tarnowie 4. Zespół Szkół dla Dorosłych w Grudziądzu 16. Zespół Szkół dla Dorosłych w Uhercach 5. Zespół Szkół dla Dorosłych wiławie 6. Zespół Szkół dla Dorosłych w Nowym Wiśniczu 17. Zespół Szkół dla Dorosłych w Warszawie-Białołęce

7. Zespół Szkół dla Dorosłych w Nysie 18. Zespół Szkół dla Dorosłych we Włocławku

8. Zespół Szkół dla Dorosłych w Płocku 19. Zespół Szkół dla Dorosłych we Włodawie

9. Zespół Szkół dla Dorosłych w Rawiczu 20. Zespół Szkół dla Dorosłych w Wojkowicach

10. Zespół Szkół dla Dorosłych w Siedlcach 21. Zespół Szkół dla Dorosłych w Wołowie 11. Zespół Szkół dla Dorosłych w Sieradzu 22. Zespół Szkół dla Dorosłych we Wrocławiu 12. Zespół Szkół dla Dorosłych w Stargardzie

Szczeci ński m 23. Zespół Szkół dla Dorosłych we Wronkach

490 Sygn. akt III SW 435/97

UCHWAŁA SĄDU NAJWVŻSZEGO

z dnia 15 lipca 1997 r.

w sprawie ważności referendum konstytucyjnego przeprowadzonego w dniu 25 maja 1997 r.

Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Administracyj wniosków Zastępcy Prokuratora Generalnego Rzeczy nej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych: pospolitej Polskiej oraz Przewodniczącego Państwo­ wej Komisji Wyborczej, przewodniczący: Prezes Sądu Najwyższego - Jan Wasilewski, działając na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o referendum (Dz. U. Nr 99, sędziowie Sądu Najwyższego: Teresa Flemming poz. 487), Kulesza, Józef lwuiski, Kazimierz Jaśkowski, Adam Jó zefowicz, Andrzej Kijowski (autor uzasadnienia), Ro podjął następującą uchwałę: man Kuczyński, Jerzy Kuźniar, Jerzy Kwaśniewski, Ja nusz Łętowski, Maria Mańkawska, Zbigniew Myszka, referendum konstytucyjne przeprowadzone Teresa Romer, Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska­ w dniu 25 maja 1997 r. na podstawie zarządze­ Adamowicz, Stefania Szymańska, Maria Tyszel, Barba nia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia ra Wagner, Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel, 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 174)

protokolanci: Monika Nieznańska, Katarzyna Wró jest ważne. blewska,

Przewodniczący: Jan Wasilewski z udziałem Zastępcy Prokuratora Generalnego Rze Prezes Sądu Najwyższego czypospolitej Polskiej Tadeusza Stępnia i Przewodni

czącego Państwowej Komisji Wyborczej Wojciecha Sędziowie Sądu Najwyższego: Teresa Flemming-Kule Łączkowskiego, sza, Józef lwu Iski, Kazimierz Jaśkowski, Adam Jó

na posiedzeniu jawnym w dniu 15 lipca 1997 r. zefowicz, Andrzej Kijowski, Roman Kuczyński, Je

rzy Kuźniar, Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski, na podstawie sprawozdania Państwowej Komisji Wyborczej z przebiegu referendum konstytucyjnego Maria Mańkowska, Zbigniew Myszka, Teresa Ro przeprowadzonego w dniu 25 maja 1997 r. oraz wyda mer, Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska-Adamo­ nych przez Sąd Najwyższy opinii w sprawie protestów wicz, Stefania Szymańska, Maria Tyszel, Barbara przeciwko ważności referendum i po wysłuchaniu Wagner, Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel

Nr 79 - 2488- Poz. 490

Uzasadnienie która na podstawie art. 37 ust. 1 i 2 w związku z art. 34 ust. 3 ustawy o referendum dokonała w tymże dniu ko Orzeczenie w przedmiocie ważności referendum rekty wyników głosowania i wyniku referendum. konstytucyjnego, przewidziane wart'. 36 ust. 3 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o referendum (Dz. U. Nr 99, Na posiedzeniu w dniu 15 lipca 1997 r., wyznaczo

), Sąd Najwyższy wydaje na podstawie nym dla podjęcia uchwały w przedmiocie ważności re i w granicach przesłanek określonych wart. 35 ust. 1 ferendum konstytucyjnego, Przewodniczący Państwo­ ustawy oraz - w myśl art. 36 ust. 2 ustawy - przy od wej Komisji Wyborczej pozostawił rozstrzygnięcie do powiednim zastosowaniu przepisów ustawy z dnia 28 uznania Sądu Najwyższego. Natomiast Zastępca Pro maja 1993 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczy kuratora Generalnego wniósł o uznanie referendum za pospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 45, poz. 205 ze zmiana ważne. mi). Znaczy to, że Sąd Najwyższy powinien na podsta wie sprawozdania Państwowej Komisji Wyborczej Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Administracyj z przebiegu referendum konstytucyjnego i opinii wy nej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył, co na danych przez składy orzekające w sprawach poszcze stępuje: gólnych protestów, jak też po zapoznaniu się ze stano Kluczowe znaczenie dla treści orzeczenia Sądu wiskiem Prokuratora Generalnego stwierdzić, czy po Najwyższego ma kwestia dopuszczalności oraz zasad pełniono przestępstwo przeciwko referendum, a także ności zarzutów odnośnie do naruszenia przepisów czy naruszono przepisy ustawy o referendum dotyczą­ ustawy o referendum dotyczących ustalenia wyniku ce głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wy referendum. Ustawa o referendum odróżnia "wynik niku referendum oraz ocenić, czy zachowania te mo głosowania" i "wynik referendum". Wyniki głosowa­ gły mieć bądź miały wpływ na wynik referendum kon nia w obwodzie są ustalane przez obwodowe komisje stytucyjnego. do spraw referendum (art. 29 ustawy), a w wojewódz twach - przez wojewódzkie komisje do spraw refe Przeciwko ważności referendum konstytucyjnego przeprowadzonego w dniu 25 maja 1997 r. wniesiono rendum na podstawie protokołów głosowania w ob wodach (art. 33 ust. 2 ustawy). Przepis art. 34 ust. 3 433 protesty, spośród których Sąd Najwyższy 259 pro testów pozostawił bez dalszego biegu, natomiast 7 pkt 1 ustawy stanowi natomiast, że Państwowa Komi protestów zostało zwróconych z powodu ich niepod sja Wyborcza "ustala wynik referendum i sporządza pisania. Merytorycznemu badaniu poddano zatem 167 protokół o wyniku referendum". Znaczeniowy zakres protestów. Ich zarzuty zostały w 103 przypadkach zwrotu "ustala wynik referendum" nie może być jed nak sprowadzony do arytmetycznego podsumowa uznane za bezzasadne. Natomiast odnośnie do pozo stałych 64 protestów trzyosobowe składy Sądu Naj nia zbiorczych wyników głosowania w wojewódz twach i traktowany jako synonim zbiorczego wyniku wyższego wyraziły opinie, że ich zarzuty są zasadne. Naruszenia prawa będące przedmiotem tych zarzutów głosowania w całym kraju. Ustalenie w referendum, pozostawały jednak w 30 przypadkach bez wpływu na jaka liczba głosujących opowiedziała się za poszcze wynik głosowania w obwodach. Zarzuty doniosłe dla gólnymi rozwiązaniami, nie jest bowiem celem sa wyniku wspomnianego głosowania stwierdzono więc mym w sobie, lecz jedynie środkiem do celu w posta w 34 przypadkach naruszeń prawa dotyczącego refe ci ustalenia, za którym z dwóch, czy za którym z wię­ rendum. Wśród nich 28 naruszeń prawa mogło mieć, cej niż dwóch rozwiązań opowiedziała się większość a 6 naruszeń miało wpływ na wynik głosowania. biorących udział w głosowaniu i czy ich liczba prze kroczyła połowę uprawnionych do udziału w głoso­ Po zapoznaniu się z opiniami wyraźonymi w spra waniu. Innymi słowy, chodzi o ustalenie, czy referen wach poszczególnych protestów, Sąd Najwyższy orze dum przyniosło rozstrzygnięcie (art. 9 ust. 2) i czy roz kający w pełnym składzie Izby Administracyjnej, Pracy strzygnięcie to jest zarazem wiążące (art. 9 ust. 1), co i Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował wiarygod właściwe organy państwowe zobowiązuje do nie ność wyników głosowania w obwodach nr 1 w Luboj zwłocznego podjęcia czynności dla realizacji wyniku nie (woj. częstochowskie) i nr 1 w Pleśnej (woj. tarnow referendum (art. 10 ustawy). Ustalenie wyniku refe skie). W związku z tym Sąd Najwyższy uchwałą z dnia rendum zwykłego musi być zatem co do zasady rozu 8 lipca 1997 r., III SW 434/97, podjętą na podstawie art. miane jako obliczenie wyniku głosowania w skali 37 ust. 1 ustawy o referendum, unieważnił głosowanie wszystkich obwodów oraz jako stwierdzenie jego roz w tych obwodach. Zakresem tego unieważnienia Sąd strzygającego lub wiążącego charakteru. Najwyższy objął również głosowanie w obwodzie nr 3 w Kutnie (woj. płockie), biorąc z urzędu pod rozwagę Jest charakterystyczne, że w obwieszczeniu z dnia naruszenia prawa w czasie głosowania w tym obwo 20 lutego 1996 r. o wynikach głosowania i wynikach referendów przeprowadzonych w dniu 18 lutego dzie, opisane w sprawozdaniu Państwowej Komisji Wyborczej z przebiegu referendum. 1996 r. (Dz. U. Nr 22, poz. lQl) Państwowa Komisja Wyborcza podała nie tylko liczbę głosujących za po Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1997 r. szczególnymi wariantami odpowiedzi, ale wyraźnie została przekazana Państwowej Komisji Wyborczej, pona~:lto stwierdziła, że "wynik referendum nie jest

Nr 79 - 2489 - Poz. 490

wiążący". Natomiast w obwieszczeniu Państwowej dum konstytucyjnym więcej niż połowy osób upraw

Komisji Wyborczej z dnia 26 maja 1997 f. o wynikach nionych do głosowania.

głosowania i wyniku referendum konstytucyjnego przeprowadzonego w dniu 25 maja 1997 r. (Dz. U. Nr Powoływany już przepis art. 11 ust. 1 ustawy kon 54, poz. 353) zabrakło wypowiedzi o prawnych skut stytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1992 r. stanowi wyraź­ kach tego referendum, lecz jej funkcję pełni stwier nie, źe przyjęcie Konstytucji w referendum następuje dzenie zawarte w pkt III obwieszczenia, że: "większość wówczas, gdy opowiedziała się za nią większość biobiorących udział w głosowaniu wynosi 6.069.896 . rących udział w głosowaniu. Jednoznacznie brzmiący osób. Na postawione pytanie "Czy jesteś za przyję­ przepis ustawy konstytucyjnej nie ustalił więc ciem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwalo quorum biorących udział w głosowaniu, oddając nej przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia wiernie intencje ustrojodawcy wynikające wprost 1997 r." większość głosujących udzieliła pozytywnej z treści protokołów 11 i 13 posiedzenia Sejmu I kaden odpowiedzi ("TAK"). cji, zwołanych w marcu i kwietniu 1992 r. W toku de baty sejmowej dominowały wypowiedzi przeciwne

Cytowane stwierdzenie jest adekwatne do specy uzależnianiu skuteczności referendum od liczby

ficznego charakteru ratyfikacyjnego referendum kon uczestników głosowania. Szansę przyjęcia nowej

stytucyjnego, przewidzianego w ustawie konstytucyj Konstytucji uważano za dobro ważniejsze niż ryzyko

nej z dnia 23 kwietnia 1992 r. o trybie przygotowania poparcia jej przez mniejszość elektoratu, a oczekiwa

i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie w referendum frekwencji przekraczającej próg

(Dz. U. Nr 67, poz. 336 ze zmianami). Ustawa ta stano 50% osób uprawnionych oceniano jako nierealne.

wi bowiem, że Konstytucję RP uchwaloną przez Zgro Twierdzono też, że wynik referendum powinien być

madzenie Narodowe przyjmuje Naród w drodze refe wyrazem świadomego wyboru, a nie obywatelskiej

rendum konstytucyjnego (art. 1 ust. 1), którego prze bierności. Tymczasem przyjęcie określonego quorum

prowadzenie zarządza Prezydent RP, przy czym przy udziału w referendum sprawiłoby, źe o jego losach

jęcie Konstytucji w referendum następuje wówczas, decydowaliby faktycznie ci z obywateli, którzy do gło­

gdy opowiedziała się za nią większość biorących sowania nie poszli. Przyjęcie w referendum progu

udział w głosowaniu (art. 11 ust. 1). Wyniku referen uczestnictwa oznaczałoby ponadto nałożenie na oby

dum konstytucyjnego nie sposób zatem kwalifikować wateli obowiązków politycznych, gdy tymczasem za

w kategoriach "wiążący" albo "nie wiążący", a jedy interesowany ma wolny wybór uczestniczenia albo

nie według kryterium "przyjęcia" bądź "nieprzyjęcia" nieuczestniczenia w głosowaniu, chociaż skutki tego

Konstytucji przez większość spośród obywateli biorą­ wyboru nie mogą być przerzucane na państwo. Pod cych udział w głosowaniu. Tak rozumiany wynik refe kreślano wreszcie, że nieprzyjęcie Konstytucji z powo rendum konstytucyjnego jest implicite zawarty w tre du zbyt niskiej frekwencji nie przyniosłoby ustrojo ści pkt III obwieszczenia Państwowej Komisji Wybor dawcy jednoznacznych informacji, które mógłby wy czej, gdyż Komisja stwierdziła, że określona wart. 11 korzystać w toku dalszych prac nad ustawą zasadni ust. 1 ustawy konstytucyjnej jedyna przesłanka przy czą. Przytoczone argumenty pokazują, że sposób ure jęcia Konstytucji została spełniona, z czego należało gulowania referendum konstytucyjnego nie był po wnosić, iż Konstytucja jest przyjęta. Takiej oceny tre zbawiony aksjologicznego uzasadnienia, co nie wy ści pkt III obwieszczenia Komisji nie zmienia fakt, że klucza ferowania różnych jego ocen. brak w nim również wyraźnego zastrzeżenia o przyję­ ciu Konstytucji pod zawieszającym warunkiem orze Instytucja referendum została teź uregulowana czenia przez Sąd Najwyższy o ważności samego refe w tzw. Małej Konstytucji, czyli w ustawie konstytucyj rendum. Wspomniany warunek wynika bowiem nej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych sto wprost z art. 36 ust. 3 ustawy o referendum, do które sunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą go odsyła art. 10 ust. 3 ustawy konstytucyjnej, stano Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie teryto wiący, że za przyjęciem albo przeciw przyjęciu Konsty rialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426 ze zmianami). Przepis tucji obywatele opowiadają się w referendum prze art. 19 Małej Konstytucji stanowi, że referendum mo prowadzonym w trybie określonym przez ustawę że być przeprowadzone w sprawach o szczególnym zwykłą, czyli ustawę o referendum. znaczeniu dla Państwa (ust. 1), przy czym prawo roz

pisania referendum przysługuje Sejmowi lub Prezy Sąd Najwyższy uważa zatem, że zarzut protestów dentowi za zgodą Senatu (ust. 2), zaś wynik referen dotyczący deklaratoryjnego stwierdzenia w obwiesz dum jest wiążący, jeżeli uczestniczyła w nim więcej niż czeniu Komisji o przyjęciu Konstytucji mieści się połowa uprawnionych do głosowania (ust. 3). Nato w przedmiotowych ramach protestu przeciw ważności miast art. 19 ust. 4 Małej Konstytucji stanowi, że "za referendum, tzn. jest dopuszczalny i powinien być pod sady i tryb przeprowadzenia referendum określa usta dany merytorycznej ocenie. Ocena ta wymaga zatem wa". odpowiedzi na pytanie, czy wspomniany zarzut prote

stów jest zasadny, a więc czy przyjęcie Konstytucji Porównanie referendum konstytucyjnego oraz re

uchwalonej przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 ferendum ukształtowanego przez Małą Konstytucję

kwietnia 1997 r. wymagało uczestniczenia w referen- prowadzi do wniosku, że są to dwie różne instytucje

Nr 79 - 2490- Poz. 490

prawne. Referendum konstytucyjne ma bowiem obli ściwie o referendach. Ustawa ta odnosi się bowiem za gatoryjny, stanowczy i ratyfikacyjny charakter. Nato równo do referendum z art. 19 Małej Konstytucji, jak miast referendum według Małej Konstytucji jest fakul też do obu referendów konstytucyjnych. Przepis art. 1 tatywne, opiniodawcze albo stanowcze (zależnie od ustawy stanowi przy tym, że reguluje ona "zasady liczby biorących udział w głosowaniu), co pośrednio i tryb przeprowadzenia" tych wszystkich referendów, dowodzi, że jest to referendum poprzedzające uchwa chociaż ustrojodawca dopuścił tak szeroki zakres usta lenie aktu normatywnego. Kompetencja do zarządze­ wy zwykłej jedynie wobec referendum z Małej Konsty nia referendum konstytucyjnego przysługuje wyłącz­ tucji oraz wobec wstępnego referendum konstytucyj nie Prezydentowi, gdy tymczasem kompetencję do roz nego, zezwalając w tym wypadku również na określe­ pisania referendum według Małej Konstytucji mają nie "przedmiotu" takiego referendum (art. 14 ust. 2 Sejm oraz Prezydent za zgodą Senatu. Ustawa konsty ustawy o referendum). Natomiast przy ratyfikacyjnym tucyjna z 23 kwietnia 1992 r. określa zatem podstawo referendum konstytucyjnym odesłaniem do regulacji we zasady referendum konstytucyjnego, pozostawia w ustawie zwykłej objął ustrojodawca wyłącznie "tryb jąc ustawie zwykłej określenie tylko trybu przeprowa przeprowadzenia referendum". Wszelkie wątpliwości, dzenia referendum, podczas gdy Mała Konstytucja jakie stylizacja lub zwłaszcza systematyka ustawy o re przekazuje ustawie zwykłej zarówno procedurę, jak też ferendum może nasuwać w części dotyczącej ratyfika "zasady" przeprowadzenia referendum. Wspomniana cyjnego referendum konstytucyjnego, powinny być za procedura - uregulowana w odrębnej ustawie o refe tem interpretowane w kierunku zapewniającym zgod rendum - stanowi więc jedyny element łączący oba ność wykładni z treścią norm ustawy konstytucyjnej rodzaje referendum. W tej sytuacji uzasadniony jest z 23 kwietnia 1992 r. Dotyczy to między innymi art. 13 wniosek, że hierarchicznie równorzędne normy praw ust. 1 ustawy o referendum, który stanowi zbędne ne dotyczące referendum konstytucyjnego oraz refe w istocie powtórzenie zasady z art. 11 ust. 1 ustawy rendów innych niż konstytucyjne (zwykłych) mają od konstytucyjnej z 23 kwietnia 1992 r. o przyjęciu Konsty rębne zakresy zastosowania i normowania. Między ty tucji w referendum, jeżeli opowiedziała się za nią więk­ mi normami systemu prawnego nie ma dlatego szość biorących udział w głosowaniu i która to zasada sprzeczności, której usunięcie wymagałoby sięgania nie może być mieszana ze sprawą wiążącego charakte do reguł kolizyjnych. Wniosku tego nie podważa powo ru referendum, uregulowaną wart. 9 ustawy referen ływanie się na argument ze sformułowania art. 19 dainej. Chociaż przepis ten jest usytuowany w rozdzia ust. 1 Małej Konstytucji o rozpisywaniu referendum le 1 ustawy ("Zasady ogólne"), to ma z wyżej poda "w sprawach o szczególnym znaczeniu dla Państwa". nych względów odpowiednie zastosowanie jedynie do Można bowiem powiedzieć, że przyjęcie nowej Konsty wstępnego referendum konstytucyjnego, co zresztą tucji jest dla Państwa sprawą jedyną w swoim rodzaju wynika jednoznacznie z art. 14 ust. 5 ustawy. i dlatego referendum konstytucyjne zostało unormo wane w odrębnej ustawie konstytucyjnej. Identyczne stanowisko zajął również Trybunał Kon stytucyjny, który w uzasadnieniu uchwały z dnia 13 lu Wzajemna relacja obu wyżej interpretowanych tego 1996 r. (sygn. W 1/96) w sprawie powszechnie ustaw konstytucyjnych uległa ograniczonej zmianie po obowiązującej wykładni art. 9 ustawy o referendum nowelizacji ustawy z 23 kwietnia 1992 r., dokonanej stwierdził, że w odniesieniu do referendum zarządzo­ ustawą z dnia 22 kwietnia 1994 r. (Dz. U. Nr 61, nego przez Prezydenta Rzeczypospolitej na podstawie

). Ustawa nowelizacyjna przewidziała bowiem art. 9 ust. 1 ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia w przepisie art. 2c ust. 1 możliwość przeprowadzenia 1992 r. sam ustrojodawca określił, iż przyjęcie Konsty referendum w sprawie zasad, na których miałaby się tucji w referendum następuje wówczas, gdy opowie opierać Konstytucja. Takie referendum wstępne było­ działa się za nią większość biorących udział w głosowa­ by odmianą referendum konstytucyjnego tylko ze niu (art. 11 ust. 1), pozostawiając ustawodawcy okre względu na ustrojowy charakter przedmiotu podda ślenie tylko trybu przeprowadzenia referendum kon nych mu rozstrzygnięć. Natomiast w świetle pozosta stytucyjnego (art. 10 ust. 3). łych kryteriów klasyfikacji referendów można by takie referendum zaliczyć do referendów zwykłych. Dlatego Z powyższych rozważań wynika, że najpoważniej­ ustrojodawca w przepisie art. 2c ust. 2 ustawy szy zarzut protestów, dotyczący naruszenia przepisów z 23 kwietnia 1992 r. postanowił konsekwentnie, że za ustawy o referendum dotyczących ustalenia co do wy sady, przedmiot i tryb przeprowadzania wstępnego re niku referendum, jest bezzasadny. Z treści opinii wyra ferendum konstytucyjnego określa ustawa. żonych przez składy Sądu Najwyższego orzekające w sprawach poszczególnych protestów wynika, że Krzyżowanie się zakresów normowania i zastoso kwestia ważności referendum wymaga jeszcze weryfi wania norm ustawy konstytucyjnej z 23 kwietnia kacji z punktu widzenia zarzutów dotyczących proce 1992 r. i Małej Konstytucji w części dotyczącej wstęp­ dowania obwodowych komisji do spraw referendum, nego referendum konstytucyjnego oraz referendów umieszczenia plakatów agitacyjnych w lokalach wy zwykłych znalazło ułomny pod względem techniczno borczych lub w budynkach będących ich siedzibą oraz legislacyjnym kształt w chronologicznie najpóźniejszej pozbawienia możliwości udziału w referendum oby ustawie z dnia 29 czerwca 1995 r. o referendum, a wła- wateli zamieszkałych poza krajem, zwłaszcza w Repu-

Nr 79 - 2491 - Poz. 490

blice Francuskiej. Odnośnie do pierwszej grupy zarzu widzenia wspomniany plakat nawet w razie przypisa

tów należy zauważyć, że obejmuje ona różnego rodza nia mu agitacyjnego charakteru nie daje racjonal

ju uchybienia w trybie dokonywania czynności, które nych przesłanek do twierdzenia o istnieniu takiego

w celu zapewnienia sprawnego, spokojnego i rzetel wpływu. Należy bowiem zakładać, że udział w refe

nego przebiegu głosowania oraz ustalenia jego wyni rendum wzięły osoby wcześniej już zdecydowane -

ku zostały obwodowym komisjom określone szczegó między innymi pod wpływem biegunowych ocen

łowo w ustawie o referendum oraz - z mocy zawar Konstytucji, ferowanych w kampanii referendalnej -

tych w niej odesłań - w Ordynacji wyborczej do Sej jak głosować i tej decyzji nie był w stanie zmienić

mu, a zwłaszcza w uchwale Państwowej Komisji Wy sporny plakat. Gdyby zresztą przypisywać plakatom

borczej z dnia 14 kwietnia 1997 r. w sprawie wytycz podobne znaczenie, to przy ich pomocy można by

nych dla obwodowych komisji do spraw referendum, zmieniać społeczne zachowania ludzi. Tymczasem

dotyczących przygotowania i przeprowadzenia refe znajomość ludzkich reakcji na zewnętrzne presje lub rendum konstytucyjnego zarządzonego na dzień 25 sugestie pokazuje, że niektóre osoby pod wpływem maja 1997 r. (Monitor Polski Nr 24, poz. 238). Wspo nacisku zachowują się przeciwnie w stosunku do mniane uchybienia dotyczyły w szczególności reguł oczekiwań agitującego. Autentycznym zagrożeniem obchodzenia się z kartami do głosowania, zasad wy dla niezakłóconego przebiegu wyborów lub referen pełniania protokołu głosowania oraz sposobu jego dów jest natomiast propaganda i agitacja zawierają­ przekazywania do komisji wojewódzkiej. Nawet uspra ca dane lub informacje nieprawdziwe, wobec czego wiedliwione zarzuty o proceduralnym charakterze prawodawca uregulował sposoby ich zwalczania na obejmowały jedynie uchybienia nie mające w zasa wet w okresie tzw. ciszy bezpośrednio poprzedzającej dzie żadnego wpływu na ustalenie wyniku głosowania głosowanie (art. 139 Ordynacji wyborczej do Sejmu). w obwodzie. W przeciwnym razie, a więc w sytuacji, Inne formy zakłócania spokoju w czasie i w miejscu gdy uchybienia te zniekształciły wynik głosowania głosowania należałoby zatem traktować głównie ja bądź w połączeniu z innymi jeszcze zdarzeniami doty ko naruszenie powszechnie akceptowanych reguł po czącymi komisji lub jej członków stawiały pod znakiem litycznej kultury, mających wprawdzie prawną donio zapytania rzetelne odzwierciedlenie woli głosujących, słość, ale nie podlegających prawnemu sankcjono Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 1997 r., III SW waniu. Dlatego Sąd Najwyższy nie stwierdził przesła­ 434/97, orzekł o unieważnieniu głosowania w obwo nek do unieważnienia głosowania w obwodach, dach nr 1 w Lubojnie (woj. częstochowskie) i nr 1 w których ekspozycja plakatu miała miejsce. Tym w Pleśnej (woj. tarnowskie) oraz nr 3 w Kutnie (woj. bardziej nie jest więc możliwe kwestionowanie na tej płockie). podstawie ważności referendum w skali ogólnopol

skiej. Sąd Najwyższy podkreśla też, że niezgodne z art.

42 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu jest umiesz Sąd Najwyższy podziela również opinię o bezza czenie w dniu referendum w lokalu do głosowania ja sadności zarzutów dotyczących udziału w referen kiegokolwiek plakatu nie mającego charakteru "urzę­ dum obywateli polskich przebywających poza grani dowego obwieszczenia wyborczego". Złamaniem za cami kraju. Wymaganie posiadania przez nich waż­ kazu wynikającego z powołanego przepisu było więc nych paszportów wynika bowiem expressis verbis umieszczenie w dniu 25 maja 1997 r. w lokalach do z art. 12 ust. 2 ustawy o referendum. Natomiast nie głosowania choćby przez krótki czas plakatu z ha przeprowadzenie referendum konstytucyjnego na słem: "My naród Polski, wszyscy obywatele Rzeczy terytorium Republiki Francuskiej było spowodowa pospolitej - Konstytucję ustanawiamy". Kwestia, ne kolizją z równocześnie odbywającymi się tam wy czy treść lub forma tego plakatu powinny być kwali borami parlamentarnymi. Wskutek tego doszło fikowane jako agitacja, ma wobec tego doniosłość wprawdzie do zniesienia wyznaczonych wcześniej tylko dla przypadków jego umieszczenia "na terenie we Francji obwodów do głosowania w referendum budynku", w którym znajdował się lokal do głosowa­ konstytucyjnym, ale nie pozbawiło to zainteresowa nia, gdyż w takim zakresie przepis art. 42 ust. 1 Ordy nych prawa udziału w referendum, gdyż prawo to nacji zakazuje również agitowania. Podobna ocena mogli zrealizować w krajach sąsiednich oraz w Pol wspomnianego plakatu jest - zdaniem Sądu Naj sce. Takie utrudnienia w urzeczywistnianiu praw pu wyższego - możliwa, zwłaszcza że ustawodawca nie konkretyzuje pojęcia "agitacja", a zatem nie wy blicznych mogą być niekiedy faktycznym skutkiem klucza rozumienia jej - zgodnie ze znaczeniem tego stałego bądź czasowego pobytu obywatela poza słowa - jako każdego oddziaływania na opinię w ce granicami kraju. Zniesienie obwodów do głosowa­ lu zjednania zwolenników dla jakiejś sprawy, poglą­ nia we Francji było zresztą skutkiem znalezienia się du czy idei, w tym wypadku dla sprawy przyjęcia polskich organów państwowych w swoistym stanie Konstytucji. wyższej konieczności, zmuszającym do wyboru po między wydłużeniem stosunkowo nielicznej grupie

Przedmiot lub metoda agitacji nie są jednak obo obywateli drogi do najbliższego lokalu wyborczego

jętne, jeżeli oceniać je w płaszczyźnie wpływu na wy a ważniejszym dobrem publicznym, w postaci prze

nik głosowania lub wynik referendum. Z tego punktu prowadzenia referendum konstytucyjnego w zapla-

Nr 79 - 2492 Poz. 490

nowanym terminie i utrzymania dobrych stosunków Orzekając o ważności referendum, Sąd Najwyższy

z Francją. Wspomniany wybór nie był zatem działa­ stwierdził, że Konstytucja została przyjęta. niem bezprawnym, a poza tym należy go kwalifiko

wać jako "uzasadniony przypadek" w rozumieniu

art. 24 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 3 ustawy o re

ferendum. Przewodniczący: Jan Wasilewski.

Przeprowadzone analizy prowadzą do konkluzji, że Prezes Sądu Najwyższego

również pozostałe zarzuty protestów (obok zarzutu nie uczestniczenia w referendum więcej niż 50% osób Sędziowie Sądu Najwyższego: Teresa Flemming-Kule uprawnionych do głosowania) są bezzasadne lub nie sza, Józef lwu Iski, Kazimierz Jaśkowski, Adam Jó miały wpływu na wynik referendum, skorygowany zefowicz, Andrzej Kijowski, Roman Kuczyński, Je w obwieszczeniu Państwowej Komisji Wyborczej rzy Kuźniar, Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski, z dnia 8 lipca 1997 r. Dlatego Sąd Najwyższy na podsta Maria Mańkowska, Zbigniew Myszka, Teresa Ro wie art. 36 ust. 3 ustawy o referendum w związku z art. mer, Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska-Adamo­

128 ust. 1 Ordynacji wyborczej do Sejmu podjął wicz, Stefania Szymańska, Maria Tyszel, Barbara

uchwałę o ważności referendum. Wagner, Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel.

Egzemplarze bieżące i z lat ubiegłych oraz załączniki można nabywać na podstawie nadesłanego zamówienia w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsińska 69/71, 02-903 Warszawa

Reklamacje z powodu hiedoręczenia poszczególnych numerów zgłaszać należy na piśmie do Wydziału Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsińska 69/71, 02-903 Warszawa, do 15 dni po otrzymaniu następnego kolejnego numeru

o wszelkich zmianach nazwy prenumeratora lub adresu prosimy niezwłocznie informować na piśmie Wydział Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Redakcja: Departament Legislacyjny Rządu, Al. Ujazdowskie 1/3,00-583 Warszawa, P-29 Skład, druk i kolportaż: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów ul. Powsińska 69/71, 02-903 Warszawa, tel. 694-67-50, 694-67-52 i 694-67-03, fax 694-62-06

Tłoczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsińska 69/71, 02-903 Warszawa

Zam.674/W/C/97 ISSN 0867-3411 Cena 1 zł 60 gr