Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o Komitecie Badań Naukowych

1. Tworzy się Komitet Badań Naukowych, zwany dalej „Komitetem”.

2. Komitet jest naczelnym organem administracji państwowej do spraw polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa.

Do zadań Komitetu należy w szczególności:

1) opracowywanie i przedstawianie Radzie Ministrów projektów założeń polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa, w tym propozycji udziału nakładów budżetowych na naukę w dochodzie narodowym podzielonym,

2) określanie kierunków badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych szczególnie ważnych dla nauki, kultury, rozwoju cywilizacyjnego lub gospodarki narodowej,

3) opracowywanie i przedstawianie Ministrowi Finansów projektu planu do ustawy budżetowej, w części dotyczącej nauki,

4) opracowywanie i przedstawianie Radzie Ministrów:

a) wniosków dotyczących zakresu badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych oraz ich finansowania, wynikających z ustanawianych przez Radę Ministrów strategicznych programów rządowych,

b) wniosków dotyczących zawierania i kontynuacji umów międzyrządowych w zakresie dwustronnej i wielostronnej współpracy naukowej i naukowo-technicznej,

5) ustalanie kryteriów i trybu przyznawania środków finansowych, o których mowa w art. 14 ust. 2,

6) podział środków finansowych, o których mowa w art. 14 ust. 2, w tym w szczególności środków przekazywanych komisjom Komitetu i ich zespołom,

7) ocenianie przebiegu finansowanych przez Komitet badań naukowych, prac badawczo-rozwojowych, działalności ogólnotechnicznej i wspomagającej badania oraz sprawowanie nadzoru nad wydatkowaniem przeznaczonych na to środków,

8) inicjowanie i opiniowanie projektów aktów normatywnych, a także rozwiązań ekonomiczno-finansowych dotyczących nauki i postępu naukowo-technicznego.

Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) strategicznych programach rządowych - rozumie się przez to kompleksowe przedsięwzięcia o podstawowym znaczeniu dla różnych dziedzin życia społecznego lub gospodarczego,

2) jednostkach naukowych - rozumie się przez to:

a) placówki naukowe Polskiej Akademii Nauk,

b) podstawowe w rozumieniu statutów szkół wyższych jednostki organizacyjne tych szkół prowadzące badania naukowe lub prace badawczo-rozwojowe w jednej dyscyplinie nauki,

c) szkoły wyższe w zakresie prowadzonych w nich badań własnych w rozumieniu ustawy o szkolnictwie wyższym,

3) jednostkach badawczo-rozwojowych - rozumie się przez to jednostki organizacyjne w rozumieniu ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych,

4) finansowaniu lub dofinansowywaniu działalności statutowej - rozumie się przez to całkowite lub częściowe pokrywanie kosztów utrzymania jednostek naukowych i jednostek badawczo-rozwojowych, związanych z inicjowanymi przez nie i prowadzonymi w nich w sposób ciągły badaniami naukowymi i pracami badawczo-rozwojowymi w określonych dyscyplinach i kierunkach naukowych, oraz kosztów prowadzenia tych badań; w odniesieniu do jednostek naukowych szkół wyższych finansowanie to nie obejmuje środków na działalność dydaktyczną uczelni, na kształcenie kadr oraz na badania niezbędne do prowadzenia działalności dydaktycznej i kształcenia kadr, jak również na utrzymanie uczelni,

5) finansowaniu projektów badawczych - rozumie się przez to odrębne finansowanie na podstawie konkursu, podejmowanego indywidualnie lub zespołowo, zadania badawczego o tematyce zgłaszanej przez wykonawcę projektu lub zamawianej przez Komitet,

6) finansowaniu działalności ogólnotechnicznej i wspomagającej badania - rozumie się przez to przeznaczanie środków w szczególności na unifikację i typizację wyrobów, ochronę własności intelektualnej i przemysłowej, ekspertyzy, opinie i oceny naukowe, na informację naukowo-techniczną, działalność bibliotek naukowych, popularyzację osiągnięć nauki i techniki oraz działalność wydawniczą.

1. W skład Komitetu wchodzą:

1) Przewodniczący,

2) dwóch zastępców Przewodniczącego,

3) Sekretarz Komitetu,

4) członkowie.

2. Przewodniczącego Komitetu powołuje i odwołuje Sejm na wniosek Prezesa Rady Ministrów.

3. Zastępców Przewodniczącego wybiera Komitet spośród swoich członków.

4. Sekretarza Komitetu powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek Przewodniczącego Komitetu.

5. Członkami Komitetu są:

1) pięć osób, które powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów spośród członków Rady Ministrów lub kierowników urzędów centralnych,

2) przewodniczący komisji Komitetu oraz po pięciu przedstawicieli wybranych przez te komisje spośród osób, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 4.

1. Uchwały Komitetu w sprawach, o których mowa w art. 2 pkt 3 i 6, podejmowane są bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej dwóch trzecich ustawowego składu Komitetu. W pozostałych sprawach Komitet podejmuje uchwały bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej połowy swojego ustawowego składu.

2. Szczegółowe zasady i tryb działania Komitetu określa uchwalony przez Komitet regulamin, zatwierdzony przez Radę Ministrów.

1. Komitet wydaje Dziennik Urzędowy Komitetu Badań Naukowych na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

2. Komitet wydaje Biuletyn Komitetu Badań Naukowych na zasadach określonych w regulaminie Komitetu, w którym zamieszcza w szczególności informacje o zamierzeniach programowych Komitetu, kryteriach podejmowanych decyzji oraz informacje o dokonaniach Komitetu.

Organami Komitetu są:

1) Przewodniczący Komitetu,

2) Komisja Badań Podstawowych,

3) Komisja Badań Stosowanych.

1. Członkami Komisji Badań Podstawowych są:

1) Sekretarz Komitetu,

2) po jednym przedstawicielu członków Rady Ministrów lub kierowników urzędów centralnych, o których mowa w art. 4 ust. 5 pkt 1,

3) dwadzieścia osiem osób pochodzących z wyboru.

2. Członkami Komisji Badań Stosowanych są:

1) Sekretarz Komitetu,

2) po jednym przedstawicielu członków Rady Ministrów lub kierowników urzędów centralnych, o których mowa w art. 4 ust. 5 pkt 1,

3) siedem powołanych przez Komitet osób reprezentujących podmioty gospodarcze lub organy samorządu terytorialnego,

4) trzydzieści osób pochodzących z wyboru.

3. Komisje Komitetu spośród swych członków pochodzących z wyboru wybierają przewodniczących, ich zastępców oraz po pięciu przedstawicieli do Komitetu.

4. Komisje Komitetu dzielą się na zespoły; ich liczbę na wniosek komisji określa Komitet.

5. Komitet na wniosek komisji określa dziedziny i dyscypliny nauki należące do właściwości poszczególnych zespołów.

1. Przewodniczący Komitetu kieruje jego pracą i reprezentuje Komitet na zewnątrz.

2. Przewodniczący Komitetu na podstawie ustaw i w celu ich wykonania wydaje rozporządzenia i zarządzenia, a także wykonuje inne zadania określone w ustawach.

3. Przewodniczący Komitetu współdziała z organami administracji państwowej oraz stowarzyszeniami naukowymi i naukowo-technicznymi w sprawach objętych jego zakresem działania.

4. Przewodniczący Komitetu przedstawia Radzie Ministrów coroczne sprawozdania z działalności Komitetu.

5. Przewodniczący Komitetu ma prawo wstrzymać wykonanie uchwały Komitetu, jego komisji lub zespołu i skierować sprawę do rozpatrzenia przez Komitet. Ponowne podjęcie przez Komitet uchwały w sprawie, która była przedmiotem wstrzymanej uchwały, następuje większością co najmniej dwóch trzecich głosów ustawowego składu Komitetu.

1. Do zadań komisji Komitetu należy:

1) przedstawianie Komitetowi opinii dotyczących spraw, o których mowa w art. 2 pkt 1 -4 i 8,

2) ustalanie kryteriów oceny jednostek naukowych lub jednostek badawczo-rozwojowych stanowiącej podstawę finansowania bądź dofinansowywania ich działalności statutowej,

3) ocenianie stanu dyscyplin i kierunków naukowych oraz poziomu naukowego jednostek naukowych i jednostek badawczo-rozwojowych,

4) inicjowanie i opiniowanie projektów dokumentów, ekspertyz, analiz i ocen przedstawianych Komitetowi.

2. W zakresie gospodarowania środkami finansowymi, o których mowa w art. 14 ust. 2, komisje Komitetu:

1) przedstawiają Komitetowi wnioski w sprawie wielkości i podziału między zespoły środków przyznawanych im na podstawie art. 2 pkt 6,

2) zatwierdzają wnioski zespołów w sprawie podziału pomiędzy jednostki naukowe i jednostki badawczo-rozwojowe środków, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 1, 2 i 5. Od uchwał komisji przysługuje odwołanie do Komitetu w terminie 14 dni od zawiadomienia o nich.

1. Zespoły komisji Komitetu powołują sekcje specjalistyczne o uprawnieniach opiniodawczych. Sekcje mogą powoływać recenzentów, jurorów i korzystać z innych form oceny rozpatrywanych przez nie projektów badawczych.

2. W zakresie gospodarowania środkami finansowymi zespoły:

1) przedstawiają komisjom Komitetu wnioski w sprawie podziału pomiędzy jednostki naukowe i jednostki badawczo-rozwojowe przyznanych im środków, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 1, 2 i 5,

2) podejmują na podstawie wniosków swoich sekcji uchwały w sprawie finansowania projektów badawczych ze środków, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 3 i 4; od uchwał tych nie przysługuje odwołanie,

3) rozpatrują opinie stowarzyszeń, a zwłaszcza towarzystw naukowych i naukowo-technicznych, dotyczące stanu i potrzeb poszczególnych dziedzin nauki i techniki, oraz przekazują Komitetowi wnioski w sprawie wspomagania ich działalności ze środków, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 6.

1. Pracami komisji Komitetu kierują ich przewodniczący.

2. Realizując swoje zadania komisje Komitetu podejmują uchwały i wydają zespołom wytyczne i zalecenia, Uchwały podejmowane są bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu komisji.

3. Zespoły komisji Komitetu wybierają przewodniczących, którzy kierują ich pracami.

1. Komitet wykonuje swoje zadania przy pomocy urzędu Komitetu, którym kieruje Przewodniczący Komitetu.

2. Organizację urzędu Komitetu określa statut nadany przez Radę Ministrów.

1. Środki finansowe ustalone w budżecie państwa na naukę ujęte są w wyodrębnionej części budżetu.

2. Środki finansowe, o których mowa w ust. 1, są przeznaczone na:

1) finansowanie lub dofinansowywanie statutowej działalności poszczególnych jednostek naukowych i jednostek badawczo-rozwojowych oraz badań własnych szkół wyższych,

2) finansowanie lub dofinansowywanie inwestycji służących potrzebom badań naukowych lub prac badawczo-rozwojowych, w tym także wynikających ze strategicznych programów rządowych,

3) finansowanie projektów badawczych, w tym także wynikających ze strategicznych programów rządowych,

4) dofinansowywanie ważnych ze względów społeczno-gospodarczych prac badawczo-rozwojowych realizowanych na zlecenie podmiotów gospodarczych, organów administracji państwowej, rządowej lub organów samorządu terytorialnego,

5) finansowanie współpracy naukowej i naukowo-technicznej z zagranicą, wynikającej z umów międzyrządowych,

6) dofinansowywanie działalności ogólnotechnicznej i wspomagającej badania, a także dofinansowywanie innych podmiotów działających na rzecz nauki.

1. Przyznanie środków, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 1 i 2, wymaga zasięgnięcia opinii właściwego ministra.

2. Środki, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 1, 2 i 5, są przyznawane przez komisje Komitetu bezpośrednio jednostkom naukowym lub jednostkom badawczo-rozwojowym.

3. Środki przeznaczone na badania własne szkół wyższych przekazywane są bezpośrednio szkołom wyższym na podstawie wniosków właściwych ministrów.

4. Środki, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 3, przyznawane są przez zespoły komisji Komitetu bezpośrednio kierownikom projektów.

5. Środki, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 4, przyznawane są przez zespoły komisji Komitetu bezpośrednio podmiotom zlecającym prace badawczo-rozwojowe lub ich wykonawcom.

6. środki finansowe, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 3 i 4, mogą być przeznaczane na honoraria wynikające z umów cywilnych, chyba że Komitet postanowi inaczej.

7. Środki finansowe, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 6, przyznawane są przez Komitet właściwym organom administracji państwowej lub innym podmiotom działającym na rzecz nauki.

8. Środkami finansowymi, o których mowa w art. 14 ust. 1, oraz środkami przekazanymi Komitetowi z innych źródeł niż budżet państwa dysponuje Przewodniczący Komitetu na podstawie wniosków Komitetu, jego komisji lub ich zespołów.

Stowarzyszenia, fundacje i agencje działające na rzecz badań naukowych lub prac badawczo-rozwojowych mogą, na zasadach określonych przez Komitet, otrzymywać środki wymienione w art. 14 ust. 2 pkt 3, 4 i 6.

Minister Finansów w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu, w drodze rozporządzenia, określa szczególne zasady gospodarowania środkami z budżetu państwa przeznaczonymi na naukę.

1. Członków komisji Komitetu, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 4, wybiera się w bezpośrednich wyborach dwustopniowych, to jest obejmujących zgłaszanie kandydatów i wybory do zespołów tych komisji.

2. Osoby, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 3, wchodzą w skład wybranych przez siebie zespołów.

1. Czynne prawo wyborcze przysługuje osobie posiadającej tytuł naukowy lub stopień naukowy, zatrudnionej w jednostce naukowej lub jednostce badawczo-rozwojowej.

2. Każdy wyborca może tylko raz zgłaszać kandydatów i tylko raz głosować.

3. Bierne prawo wyborcze przysługuje osobie posiadającej tytuł naukowy lub stopień naukowy doktora habilitowanego, zatrudnionej w jednostce naukowej lub jednostce badawczo-rozwojowej, z zastrzeżeniem ust. 4.

4. Bierne prawo wyborcze nie przysługuje osobie, która:

1) była członkiem komisji Komitetu przez dwie kolejne kadencje poprzedzające wybory,

2) pełni funkcję rektora lub prorektora szkoły wyższej,

3) pełni funkcję dyrektora placówki naukowej Polskiej Akademii Nauk lub dyrektora jednostki badawczo-rozwojowej.

5. Kadencja członków komisji Komitetu pochodzących z wyboru trwa trzy lata.

6. W razie zmniejszenia się składu osobowego zespołu komisji Komitetu w okresie trwania kadencji, skład zespołu zostaje uzupełniony o osoby, które uzyskały w wyborach kolejno największą liczbę głosów, a nie weszły w skład żadnego zespołu, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 7.

1. Wybory do zespołów komisji Komitetu przeprowadza Komisja Wyborcza, powołana przez Przewodniczącego Komitetu.

2. Regulamin wyborów uchwala Komitet.

3. Jednostki naukowe i jednostki badawczo-rozwojowe powołują miejscowe komisje wyborcze zgodnie z regulaminem wyborczym.

1. Zgłaszanie kandydatów na członków zespołów komisji Komitetu przeprowadza się drogą ankietowania wszystkich wyborców.

2. Każdy wyborca zgłasza nie więcej niż trzech kandydatów do jednego tylko zespołu, w tym nie więcej niż jednego zatrudnionego w tej samej szkole wyższej, placówce naukowej Polskiej Akademii Nauk lub jednostce badawczo-rozwojowej i nie więcej niż jednego kandydata reprezentującego tę samą dyscyplinę nauki co wyborca.

3. Komisja Wyborcza sporządza listy kandydatów do zespołów, kierując się następującymi zasadami:

1) liczba kandydatów jest trzykrotnie większa od liczby członków zespołu,

2) kandydatami zostają osoby, które kolejno uzyskały największą liczbę zgłoszeń i wyraziły zgodę na kandydowanie do określonego zespołu,

3) w razie równej liczby złoszeń zwiększa się odpowiednio listę kandydatów,

4) na liście nie może się znaleźć więcej niż pięciu przedstawicieli tej samej dyscypliny nauki.

4. Na podstawie list kandydatów do poszczególnych zespołów przeprowadza się wybory drogą ponownego ankietowania wszystkich wyborców.

5. Wybory członków zespołów są tajne.

6. Każdy wyborca głosuje do zespołu, do którego zgłaszał kandydatów, co najwyżej na tylu kandydatów, ile osób z wyboru ma wejść do danego zespołu.

7. Członkami każdego zespołu zostają kandydaci, którzy kolejno otrzymali największą liczbę głosów, z tym że w zespole nie może być więcej niż dwóch przedstawicieli jednej dyscypliny nauki. W razie równej liczby głosów, Komisja Wyborcza przeprowadza losowanie.

W ustawie z dnia 31 maja 1962 r. o Urzędzie Patentowym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 33, poz. 157, z 1985 r. Nr 5, poz. 17 i z 1987 r. Nr 33, poz. 180) wprowadza się następujące zmiany:

1) tytuł ustawy otrzymuje brzmienie: „o Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej”,

2) w art. 1 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

2. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej podlega Prezesowi Rady Ministrów.

3) w art. 4 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

2. Skład oraz zakres i tryb działania Rady określi statut nadany przez Prezesa Rady Ministrów.

W ustawie z dnia 10 kwietnia 1986 r. - Prawo atomowe (Dz. U. Nr 12, poz. 70 i z 1987 r. Nr 33, poz. 180) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 44 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

2. Agencja podlega Prezesowi Rady Ministrów.

2) w art. 50:

a) w ust. 2 wyraz „Komitet” zastępuje się wyrazami „Radę Ministrów”,

b) w ust. 3 wyraz „Komitet” zastępuje się wyrazami „Prezesa Rady Ministrów”.

Członkowie komisji Komitetu pochodzący z wyboru otrzymują wynagrodzenie, którego wysokość określa Prezes Rady Ministrów.

1. W skład Komisji Badań Podstawowych w pierwszej kadencji Komitetu wchodzą zespoły:

1) nauk humanistycznych i społecznych,

2) nauk przyrodniczych, medycznych i nauk o ziemi,

3) nauk matematycznych, fizycznych i chemicznych,

4) nauk technicznych.

2. Do każdego zespołu Komisji Badań Podstawowych wchodzi z wyboru po siedem osób.

3. W skład Komisji Badań Stosowanych w pierwszej kadencji Komitetu Wchodzą zespoły:

1) mechaniki i budownictwa,

2) materiałów i technologii,

3) rolnictwa i gospodarki żywnościowej,

4) ochrony zdrowia i środowiska,

5) elektroniki, elektrotechniki, informatyki i telekomunikacji,

6) transportu, górnictwa, geologii oraz pozyskiwania i użytkowania energii.

4. Do każdego zespołu Komisji Badań Stosowanych wchodzi z wyboru po pięć osób.

1. Wybory do komisji Komitetu pierwszej kadencji przeprowadzi Komisja Wyborcza powołana przez Przewodniczącego Komitetu do Spraw Nauki i Postępu Technicznego przy Radzie Ministrów.

2. Komisja Wyborcza ustali:

1) regulamin wyborów do zespołów komisji Komitetu pierwszej kadencji,

2) dziedziny i dyscypliny nauki należące do właściwości poszczególnych zespołów w pierwszej kadencji.

3. Wybory zostaną przeprowadzone nie później niż w okresie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Przewodniczący Komitetu do Spraw Nauki i Postępu Technicznego przy Radzie Ministrów w porozumieniu z Ministrem Finansów, w drodze rozporządzenia, określi szczególne zasady gospodarowania środkami finansowymi na naukę w 1991 r.

Minister Finansów wyda rozporządzenie, o którym mowa w art. 17, w terminie do dnia 30 czerwca 1991 r. z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 1992 r.

1. Znosi się Komitet do Spraw Nauki i Postępu Technicznego przy Radzie Ministrów, z zastrzeżeniem ust. 3.

2. Określone w odrębnych przepisach sprawy należące dotychczas do właściwości Komitetu do Spraw Nauki i Postępu Technicznego przy Radzie Ministrów oraz do Prezydium Komitetu i jego Przewodniczącego przechodzą, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, do zakresu działania Komitetu oraz jego Przewodniczącego.

3. Komitet do Spraw Nauki i Postępu Technicznego przy Radzie Ministrów działa zgodnie z niniejszą ustawą do dnia ukonstytuowania się Komitetu.

1. Znosi się Urząd Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń.

2. Określone w odrębnych przepisach sprawy należące dotychczas do Ministra-Kierownika Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń oraz do Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń przechodzą, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, do zakresu działania Komitetu oraz jego Przewodniczącego.

3. Rada Ministrów wskaże organy administracji państwowej, które będą odpowiednio organami założycielskimi lub organami sprawującymi nadzór dla przedsiębiorstw państwowych oraz jednostek badawczo-rozwojowych dotychczas podporządkowanych lub nadzorowanych przez Ministra-Kierownika Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń.

Traci moc ustawa z dnia 3 grudnia 1984 r. o utworzeniu Komitetu do Spraw Nauki i Postępu Technicznego przy Radzie Ministrów oraz Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń (Dz. U. Nr 55, poz. 280, z 1987 r. Nr 33, poz. 180 i z 1989 r. Nr 25, poz. 135).

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.